Студенттердің тыныс алу жүйесінің маусымдық динамикасының ерекшеліктері

КІРІСПЕ 6
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 Әдебиетке шолу 7
1.1 Дем алу және дем шығару механизімі 7
1.2 Өкпе сыйымдылықтары 10
1.3 Өкпе мен тканьдегі газ алмасу 13
1.4 Оттегінің қан арқылы тасмалдануы 15
1.5 Тынысалу орталығы 16
1.6 Тынысалу жүйесінің қызметіне физикалық жүктеменің әсері 17
ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
2 Зерттеу объектісі мен әдістері 20
2.1 Зерттеу объектісі 20
2.2 Зерттеу әдіс 20
3 Зерттеу нәтижесі мен талдау 22
3.1 Оңтүстік Қазақстан облысы мен Қытай Халық Республикасынан
келгенстуденттердің қалыпты жағдайдағы тыныс алу жүйесінің көрсеткіштерінің ерекшеліктері 22
3.2 Оңтүстік Қазақстан облысы мен Қытай Халық Республикасынан келген студенттердің физикалық жүктемеден кейінгі тыныс алу жүйесінің көрсеткіштеріне салыстырмалы талдау 25
ҚОРЫТЫНДЫ 29
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 30
Тыныс алу деп ауадан оттегін сіңіріп, көмір қышқыл газын шығаруын қамтамасыз ететін өзара байланысты көптеген үрдістерді айтады. Оттегінің қатысуы мен организмге тотығу үрдісі өтеді. Құрамындағы органикалық заттардың тотығуы нәтижесінде жасушалар мен тіндерде тіршілікке қажет энергия пайда болады. Мұнымен қатар тотығу барысында көмір қышқыл газы түзіледі. Бұл газ уақытында сыртқа шығарылып тұрмаса көптеген тіршілікке қажет үрдістер тоқтап денеде су тұрақтылығы (изогидрия), жылу тұрақтылығы ( изотермия) бұзылады да адам өміріне қауіп туады. Демек, организм ауадан үздіксіз оттегін алып, ұдайы көмір қышқыл газын сыртқа шығарып тұрса ғана өмір сүре алады[1,2].
Тірі жан- жануарлардың тіршілік етуінің негізгі құбылысы –ол ырғақты тыныс алу. Тыныс алу нәтижесінде организмнің және оның сыртқы ортасы аралығында үздіксіз газ алмасу өтіп тұрады. Сондықтан тыныс организмді өзін қоршаған жағдайлармен өте тығыз қарым –қатынастық байланыстар жасайды. Оған дәлел, егер тыныс мүшесіне ауа өтпейтіндей етіп кедергі жасасақ (мысалы мұрынды саусақтармен бітегенде), онда жарты минут өтпей –ақ тұншығудың әсерінен, кедергінің әсерінен тез құтылу әрекеті қолданылады. Оттегі жеткілікті болған жағдайда тотығу –тотықсыздану құбылыстары үдемей өтіп, организмде энергия қоры көбейеді. Энергия қоры (мысалы, АТФ түрінде) клеткалардың физиологиялық құбылысының қажетті деңгейде өтіп тұруын қамтамасыз ету, яғни мүшелердің қызметін, оның қорытынды әрекетін организмнің іс –әрекетін, дене –қимылын және толып жатқан еңбек түрлерін орындауға мүмкіндік береді[1,2,3].
Студенттердің денсаулығы ерекше құндылық болып табылады. Адамның тыныс алу жүйесінің дамуы келешек физиологиялық, психологиялық, әлеуметтік тұрақтануы үшін аса маңызды орын алады. Организмді шынықтыру және организмнің ауруларға қарсы тұру қабілетін арттыру үшін дене шынықтыру сабағы, спортпен шұғылдану денсаулықты сақтауға қажетті жағдайлардың бірі. Организмнің функциональды деңгейінің реттелуі және оның бейімделу мүмкіншілігін анықтайтын физикалық жаттығулары негізгі фактор болып табылады.
1. Қ.С. Рымжанов, И.М. Төленбек Адам мен жануарлар физиологиясы. Алматы 2000.
2. Адам физиологиясы. Ред. Басқарған Х.Қ Сәтпаева. Алматы, « Білім», 1995
3. Ф.А Исмағұлова, И.М Төленбеков. « Адам физиологиясы» Алматы, «мектеп», 1985
4. Основы физиологии человека, в двух томах. Под.ред. Б.И. Ткаченко, С- Петербург, 1994
5. Қ.С. Рымжанов. Тыныс физиологиясы/ Адам мен жануарлар физиологиясы/, Алматы, РБК, 1994.
6. Физиология человека, в 3-х томах. Под. Ред. Р. Шмидта и Г. Тевса. М., «Мир», 1992
7. Агаджанян Н.А., Власова И.Г., Ермакова Н.В., Торшин В.И. Основы физиологии человека. М., Изд. РУДН, 2003
8. Большой практикум по физиологии человека и животных. /под ред. Л.Л.Васильева, И.А.Витюкова, М.: Высшая школа, 1961
9. Руководство к практическим занятиям по физиологии. /под ред. Г.И.Косицкого, В.А.Полянцева, М.: Медицина, 1988
10. Практикум по физиологии труда. /под ред. К.С.Точилова, Л.: изд-во ЛГУ, 1970
11. Рымжанов К.С. Физическая нагрузка как метод выявления резервов системы дыхания человека. Алма-Ата, Қазақ университеті, 1991
12. Нурғалиев Ж.Н., Нурғалиева Қ.Ж. Қалыпты физиология бойынша практикум. – Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 125 б.
13. Батыргожина А.А. Практикум по физиологии человека и животных.- Астана: ЕНУ им. П.Н.Гумилева, 2002
14. Практикум по физиологии. /под ред. К.М.Кулланды, М.: Медицина, 1970
15. Руководство по клинической физиологии дыхания. /под ред. П.П.Шика, Н.Н.Канаева, Л.: Медицина, 1980
16. Физиология человека. Т.3. /под ред. Р. Шмидта, Г. Тевса, М.: Мир, 1986
17. Агаджанян Н.А. и др. Физиология человека. – М.: Медицинская книга, Н. Новгород: изд-во НГМА, 2001
18. Данилов Н.В. Методическое и практическое пособие по физиологии. Изд-во Ростовского университета, 1972
19. Сраилова Г.Т. Тыныс алу физиологиясына лабараториялық жұмыс өткізу әдістемесі Алматы: Қазақ Университеті, 2009. – 70 б.
20. Л.Я.Эберт, С.Л.Сашенков, В.А. Колупаев. Динамика показателей систем внешнего дыхания и кровообращения у спортсменов с анаэробной и аэробной направленностью тренировочного процесса по сезонам года. Известия Челябинского научного центра, 2005, вып. 2 (28),с.56-62
21. Торманов Н, Төлеуханов.С. Адам физиологиясы Алматы, 2007. – 400 б.
22. Рымжанов Қ.С.Төленбек И.М. Адам және жануарлар физиологиясыАлматы: Қазақ Университеті, 2000.-499 б.
23. Несіпбаев Т. Адам және жнуарлар физиологиясы. Алматы, 2000.-399 б
24. Сәтбаева Х.Қ.ӨтнпбергеновА.А. Нілдібаева Ж.Б. Адам физиологиясы Алматы, 2005. -663 б.
25. Нұрғалиев Ж.Н, Нұрғалиева Қ.Ж. Қалыпты физиология бойынша практикум Алматы. Қазақ Университеті, 2004. 83-85 б.
26. Ткаченко С.Б. Неманова Д.И. Внешнее дыхание.һttp/med.alu.ru, 2010.- 50c
27. Ноздарчева А.Д.һttp//ru.wikipеdia.org/wiki/ Дыхание
28. Нормальная физиология: Курс физиологии функциональных систем / под ред. К.В. Судакова. М.: Медицинское информационное агентство, 1999.-718с.
29. Панкова Н.Б., Труханов А.И., Мещеряков В.А., Краснова В.П., Дмитриева О.С., Карганов М.Ю. Полисистемная оценка восстановления адаптационных ресурсов организма в условиях санаторно-курортного лечения // Вестник восстановительной медицины, 2004. № 3 (9). С. 11-17.
30. Бреслав И.С., Сигизбаева М.О., Исаев Г.Г. Лимитирует ли система дыхания аэробную работоспособность человека? // Физиол. человека. 2000. Т. 26. №4. С. 115-122.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТІРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Биология факультеті
Адам және ... ... мен ... ... жіберілді»
Адам және жануарлар
физиологиясы мен биофизика
кафедрасының меңгерушісі
б.ғ.д ... ... ... ... тыныс алу жүйесінің маусымдық динамикасының
ерекшеліктері»
Орындаған
4 курс стуеденті: ____________________________ Кокымбаева Ж.К
(қолы)
Ғылыми жетекші
б.ғ.к.,доцент: ______________________________ Асқарова ... ... ... ... Гумарова Л.Ж
(қолы, күні)
Алматы, 2011
Реферат
Бітіру жұмысы 31 ... ... ... 2 ... 4 ... және 4
графиг бар, 30 пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
Түйінді сөздер: Тыныс алу, ... ... алу, ... алу жиілігі. Тыныс
алу көлемі, дем алудың резертік көлемі, дем шығарудың ... ... ... ... ... алудың минуттық көлемі.
Жұмыстың өзектілігі: әр аймақтан келген 2 курс ... ... ... ... ... тыныс алудың минуттық көлемі
(ТАМК), ... ... ... (ТАЖ) және ... ... алу ... қолдана отырып жеке интегралды индекстерді есептеп шығарумен
ағзаның физикалық даму деңгейін (функциялық жағдайын) шұғыл-диагностикалық
мүмкіндігін ... ... ... мақсаты: Тыныс алу жүйесінің көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... физикалық жүктеме кезінде 2 курс студенттерінің
тыныс алу жүйесінің көрсеткіштерінің жүктемеге ... және ... ... мен ... ... ... ... біздің зерттеу жұмысымыз әл –Фараби атындағы ... ... ... және жануарлар физиологиясы мен биофизика»
кафедрасының зертханасында ҚХР мен ОҚ ... ... 2 курс 18 ... дені сау студенттермен жүргізілді.
Зерттеу әдістері: қолданылған әдістер: тыныс жүйесінің көрсеткіштерін
спирография тәсілі арқылы анықталды ... ... ... ... ... степ ... қолданылды.
Алынған нәтижелерге статистикалық талдау Microsoft Office Excel ... ... ... алу ... (ТАЖ) – бір минуттағы тыныс қозғалыстары.
Тыныс алудың көлемі (ТАК) – жәй дем ... ... ... ... ... ... көлемі (ДАРК) – қатты дем алғанда тыныс ... (ТАК) ... ... ... ... ... ... көлемі (ДШРК) – қалыпты тыныс алу кезінде дем
шығарып, дем ... ... дем ... ауа ... ... сиымдылығы (ӨТС) – терең дем алып, терең дем шығарған
кездегі сыртқа ... ... ... ауа (ҚА) – күш ... терең дем шығарған сәтте сыртқа шықпай
өкпеде қалып қоятын ауа мөлшері.
Өкпенің желденуі (ӨЖ) – ... алу ... ... ... ... ...... сыйымдылық көлемі
ТАМК – тыныс алудың минуттық көлемі
ТАК – тыныс алудың көлемі
мл – миллилитр
ДАҚК – демалудың қосымша көлемі
ДШҚК – ... ... ... - ... ... қытай халық республикасы
ОҚ- Оңтүстік Қазақстан
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
6
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ... ... Дем алу және дем ... ... Өкпе ... Өкпе мен ... газ ... ... қан ... ... ... ... ... ... ... ... ... әсері 17
ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
2 ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... мен ... Оңтүстік Қазақстан облысы мен Қытай Халық Республикасынан
келгенстуденттердің ... ... ... алу ... ... ... ... облысы мен Қытай Халық Республикасынан ... ... ... ... ... алу жүйесінің
көрсеткіштеріне салыстырмалы ... ... ... алу деп ауадан оттегін сіңіріп, ... ... ... шығаруын
қамтамасыз ететін өзара байланысты көптеген үрдістерді айтады. Оттегінің
қатысуы мен организмге ... ... ... ... ... тотығуы нәтижесінде жасушалар мен тіндерде ... ... ... ... ... ... ... барысында көмір қышқыл газы
түзіледі. Бұл газ уақытында сыртқа шығарылып тұрмаса көптеген ... ... ... ... су ... ... жылу тұрақтылығы (
изотермия) бұзылады да адам өміріне қауіп ... ... ... ... ... ... ... көмір қышқыл газын сыртқа шығарып тұрса ғана
өмір сүре ... жан- ... ... ... ... құбылысы –ол ырғақты
тыныс алу. Тыныс алу ... ... және оның ... ортасы
аралығында үздіксіз газ алмасу өтіп тұрады. Сондықтан тыныс организмді өзін
қоршаған жағдайлармен өте ... ... ... байланыстар жасайды. Оған
дәлел, егер тыныс мүшесіне ауа ... етіп ... ... (мысалы
мұрынды саусақтармен бітегенде), онда жарты минут өтпей –ақ ... ... ... тез ... ... қолданылады. Оттегі
жеткілікті болған жағдайда тотығу –тотықсыздану құбылыстары үдемей өтіп,
организмде энергия қоры ... ... қоры ... АТФ ... ... ... ... деңгейде өтіп ... ету, яғни ... ... оның ... ... іс ... дене ... және толып жатқан еңбек түрлерін
орындауға мүмкіндік береді[1,2,3].
Студенттердің денсаулығы ерекше құндылық болып табылады. Адамның ... ... ... ... ... ... ... үшін аса маңызды орын алады. Организмді шынықтыру және
организмнің ... ... тұру ... ... үшін дене ... спортпен шұғылдану денсаулықты сақтауға қажетті жағдайлардың ... ... ... ... және оның ... анықтайтын физикалық жаттығулары негізгі фактор болып
табылады.
|НЕГІЗГІ БӨЛІМ |
| ... ... шолу ... Дем алу және дем шығару механизмі |
| ... ... ... ... ... ... алға қарай, екі бүйірге және |
|жоғарыдан төмен қарай ... ... алға ... және екі ... ... ... |
|қарай үлкеюі дем алу кезінде диафрагма жиырылып, оның іш қуысына ... ... ... 1 ... ... ... ... қуысынан 250-300 мл-ге ... олай ... дем алу ... оның 3-4 ... ... түсуі оны |
|1000 мл. шамасына үлкейтеді екен. ... ... ... ол іш ... ... ... ... дем алу ... іште ... ... ... кеңею |
|нәтижесінде, оны іле- шала қабырғалары созылғыш болғандықтан өкпе де ... ... ... ... ... атмосфералық қысымнан гөрі |
|төмен түседі. Ал көкірек қуысы герметикалық жабық және сыртқы ортамен тек|
|ауа жүретін жолдары арқылы өкпеге түседі. Осы ... ... ... ... ... арқылы түсінуге болады. Бұл модель аузы кең, түбінде ... ... аузы ... ... ... ... тек шыны ... өтеді. Ал шыны түтіктің төменгі жағына қоянның не |
|мысықтың өкпесін кеңірдігімен қосып байлап қойған. ... ғана ... ... ... ... жалғасады. Осы |
|шөлмектіңрезина жарғағын тартсақ, оның көлемі үлкейеді де, ішіндегі қысым|
| атмосфералық қысымнан төмен түседі[8,11]. ... ... ауа ... ... ... Бірақ ауамен тек шөлмек ішіндегі |
|өкпе ғана қатынаса алғандықтан, ауа ... ... оны ... Егер ... ... қоя берсек, ол өзінің бұрынғы қалпына келеді де, |
|шөлмектің аумағы кішірейеді, ондағы қысым артады, өкпе ... ... ... ығыстырылып сыртқа шығарылады. Сөйтіп, бұл модель арқылы ауаның |
|өкпеге түсуі ... ... ... ... ... табылатын |
|пассивті деген ойға келуге болады. ... ... дем ... ... дем ... ... ... еттер босайды. Көкірек клеткасы өзінің ауырлығының ... ... ... ... ... ... ... қарай |
|жоғары көтеріледі. Көкірек клеткасының, олай болса, өкпенің көлемі ... ... ... ... ... дем алу кезінде |
|өкпеге түскен ауа сыртқа шығарылыды. ... дем ... ... іш ... де қатысады. Бұл кезде іш қабырғалары |
|жиырылып іш органдарын қысады, ал іш органдары ... ... ... ... ... де, ... шығарылатын ауа көлемін көбейтеді. ... ... ... ... өкпе ... 70-80 % -тін ... ... тыныс алуда көкірек клеткасының кеңейуі негізінен қабырғалар ... ... ... мұны ... ... ... типі деп ... Бұл жағдайда диафрагманың жылжуы белгілі дәрежеде пассивті түрде,|
|көкірек қуысындағы қысым өзгерісіне байланысты жүреді. Тыныс алудың ... ... ... деп атайды. Бұл жағдайда диафрагма күшті жиырылады|
|да, құрсақ қуысындағы органдар қысылып, орындарынан ... |
| ... ... ... ... ... жабылған көкірек қуысында жататыны мәлім. Осы |
|өкпенің сыртқы қабатын висцеральдық плевра қабаты деп атайды. Ал көкірек ... ... ... ішкі ... ... ... клеткасына |
|қараған бетін жауып жататын қабатты плевраның париетальдық қабаты деп |
|атайды. Плевраның бұл екі ... ... өте тар ... ... да, ... ұйыма сұйықтығы толтырып жатады. Бұл кеңістікте ауа ... ... ... ... өкпе ... серпімділік қасиетінің |
|арқасында атмосфералық қысымнан ... ... ... егер ... ... ... ... тең болса, онда өкпеге ауа түспей организм тұншығып |
|өлер еді. ... ... ... ... кем ... ... ... деп атайды. Оның мөлшері өкпеге ауа түсіп, оны кеңейткенде |
|сол ауа қысымнан ... ... ... тканьдарының келтіретін |
|кедергі күшіне, не болмаса эластикалық күшке тең ... ... ... ... ... ... көп болса, соғұрлым оның ауа қысымына |
|келтіретін кері күші де көп ... Олай ... сол кері ... мм Hg ... ... ... ... ... ... қысымдардың абсолюттік мәнінің физиологиялық мағынасы |
|жоқ болғандықтан, теріс қысым деп тек атмосфералық қысымен плевралық ... ... ... ... ғана ... Біздің мысалымызда|
|теріс қысым 8-ге тең екен. Плевралық қысымның шамасын сынап монометрге |
|жалғанған қуыс инені көкірек клеткасына сұғу ... ... ... ... ... ... ... атмосфералық ... ... ... көтеріледі. Клиникалық тәжірбиеде плевралық қысым шамасын |
|анықтау үшін адамның өңешінің төменгі бөліміндегі қысымды өлшейді. Осы ... оның ... ... ... ұшында серпімді баллоны бар арнайы |
|катетер тығады. Өңештегі ... ... ... қысымға сәйкес болады. |
|Өйткені өңеш көкірек қуысында орналасқандықтан ... ... ... ... ... ... терең дем шығарудың соңында |
|плевралық кеңістіктегі қысым атмосфералық қысымнан 4-5 см-ге бағ. ... ... жай ... ... дем ... кезінде бұл көрсеткіш біраз өседі. Жәй |
|кездегі дем алуда бұл көрсеткіш 4-5 см су бағ. , ал максимальды ... ... ... ... органдар жатады. Онда өңештің бір бөлігі, |
|жүрек, кіші қан ... ... ... ... ... шыға берістегі |
|бөлігі, жоғарғы қуыс вена және төменгі қуыс венаның жоғарғы бөлігі т.б |
|бар. ... ... ... ... күші ... ... ... |
|көкірек қуысында жатқан барлық ... ... ... да ... қысым |
|тудырады. Бұл қысым жүрек жұмысына, артерия мен ... ... әсер ... ... ... ... қан ... өте үлкен болады. Бірақ, көкірек|
|қуыснда туған теріс қысымның жүрекке құятын қуыс веналардың ... үшін ... ... ... бар. Себебі, бұл теріс қысым үлкен веналардың ... ... ... ... болатын теріс қысымның одан сайын|
|көбеюіне себепкер болады. Мұндай қуыс веналардағы ... ... ... ... ... қанның түсуін жақсартады. Себебі, кіші ... ... ... ... тек өкпенің серпімділік күшіне ғана байланысты емес. |
|бұл күш әр уақытта көкірек клеткасының көлемін азайтуға бағытталған. Оның|
|ақырғы ... ... ... алу қозқалыстары кезіндегі тыныс алу еттері |
|жиырылуынан туатын белсенді күште қатысады. Плевралық қысым деңгейіне |
|белгілі дәрежеде висцеральдық және париетальдық плевра қабаттарының ... ... ... ... деп ... ... ... жанасатын жеріндегі |
|транспульмональдық қысымды трансдиафрагмалық дейді. Р=Ра - Рpl Мұндағы ... ... Рpl – ... ... қысым, Рт – транспульмонольдық |
|қысым. Тыныс алу ... ... ... сыртқы тыныс алудың мыныдай |
|сандық көрсеткіштері арқылы сипатталады: көлем (V), өкпе ... ... және ... ... ... жағдайларда өкпе дем алу кезінде плевралық кеңістіктегі ... ... ... ғана ... ауаға тола алады. Ал |
|плевралық кеңістіктегі қысым ол сыртқы ауамен қатынаспаған ... ғана ... Егер ... клеткасының зақымдануынан т.б жағдайлардан |
|плевралық кеңістікке ауа түсетін болса ондағы қысым ... ... ... де, ... екі жақтан бірдей қысым әсер еткендікткен ол |
|созылмайды, өзіне ауа толтыра ... адам ... ... ... ... өкпе ... ... маңызы бар. |
|Туберкулез кезінде өкпе қозғалысын баяулату үшін плевралық ... ... ... алу ... ... ... жаңарып отыруын өкпе вентиляциясы |
|дейді[15]. |
| ... |
| ... ... ... көп. ... да ол ... қайта тартылып |
|алғашқы қалпына келе алады. Өкпе ширығуы мен созылуы тығыз байланысты. |
|Созылған өкпе ... ... ... ... күш ... күші деп |
|аталады. Өкпе неғұрлым созылғыш келсе, оның ... де ... ... ... ... күші өкпенің аумағын тарылта отырып, висцеральдық |
|плевраны париетальдық плеврадан тартып ажыратуға тырысады. Бұл – плевра ... ... ... ... себептің бірі. Созылған өкпенің қайта |
|тарылуы бронх еттерінің тонусынада байланысты. Плевра қуысында ... ... тағы бір ... альвеолалардың ішкі бетінде сурфактант атты |
|беткі кернеу күші өте төмен заттың болуы. Әрбір альвеоланың ішкі беті ... ... Бұл ... ... ... ... Ол 2 |
|пневмоциттерден бөлініп шығады. Сурфактанттың қалыңдығы 20-100 нм. ... ... ... ... оның ... ... күші төмендей |
|түседі. ... ... ... ... ... ... қсысымы қанша жоғарласада қабыспайды, әрқашан кернеліп |
|тұрады. Сурфактантты бар өкпеде ателектаз ... ... ... ... ... ... де байланысты.[18,19] ... ... ... ... ауа тыныс жолы арқылы өкпеге кіріп, оттегін берген соң|
|сыртқа шығып отырады. Өкпеге дейін кіріп шығатын ауаның ... ... ... ... тереңдігіне байланысты. Біркелкі тыныштық жағдайда демді|
|ішке жай тартып сыртқа шығарса өкпеге дейін кіріп-шығатын ауаның мөлшері |
|адамда 500 мл-дей болады. Осы жай дем ... ... ... еніп ... ... ... (көлемін) қалыпты тыныс ауасы (ҚТА)деп атайды. |
|Қалыпты тыныс ауасы тұтасынан өкпе көпіршігіне барып жетпейді, оның 150мл|
|тыныс жолын ... да, газ ... ... ... ... ... ... толтырған ауаны өлі кеңістік ауасы деп атайды. Сөйтіп сырттан|
|келіп түскен ауаның 350мл-і ғана ... ... ... жай ғана ішке ... ... одан әрі демді келгенше |
|тереңдете түссе, адам қалыпты тыныс ауасына қосымша 1500-2000 мл ... ... ... ... ... ... ... тыныс ауасына қосымша |
|жұтылатын ауа көлемін резервтік дем алу ... ... ... ... ... |
|ішке тартса тыныс жолдарын толтырып өкпеге жететін ауа мөлшері ҚТА ... мен ... нан ... тұрады. Мұнда дем алу мөлшері |
|дейді. Ол 2000-2500 мл-ге тең[20,22,29]. ... ... алу ... ... дем ... дем ... ... |
|дем шығарса, тағыда сыртқа 1000-1500 мл ауа шығаруға болады. Мұны ... дем ... ... ... ... Бұл ауа ... ... өкпеде |
|сақталады, тек демді қатты шығарған сыртқа шығады, сондықтан бұл қор ауа |
|деп те ... ... үш ... ауа – ... тыныс ауасы, резервтік дем |
|алу аусы және резевтік дем шығару ауасы бірігіп өкпенің ... ... (ӨТС) ... ... ... |
| ... ... ... ӨТС- ... терең дем алып, іле-шала терең дем |
|шығарған кезде сыртқа шығатын ауаның көлемі. ӨТС ... ... ... . ӨТС ... ... жынысына, бойына, дене еттерінің |
|(оның ішінде тыныс еттерінің) күшіне (ширақтылығына) байланысты болады. ... қарт ... аз, оның ... ... ... өкпесінің серпімді |
|қабілеті төмендейді, сондықтан демді ішке тартқанда кеуде қуысы онша ... ... ... ... Ер адамға қарағанда әйелдің |
|көкірек қуысы тарлау,ал жолақ еттері әлсіздеу келеді. Сондықтанда ... ӨТС ... ... адамның тыныс еттері ширақ, |
|күштірек келеді де, демалған кезде ... ... ... ... ... ... ... оның ... ауа ... ... спирометрмен өлшеп немесе|
|спирографпен жазып, олардың мөлшерін спирограмма арқылы табуға болады. |
|Күш ... ... дем ... сәтте 1000-1500 мл ауа сыртқа шықпай өкпеде |
|қалып қояды. Мұндай ауа қалдық деп аталады. ... ... ... ... ауасы қалыпты демалып, демшығарытын кезде әрдайым өкпеде қалып |
|отырады. Мұндай екі түрлі ... ... ... ... ... ... ... функциялық қалдық ауа (ФҚА) қалыпты тыныс |
|ауасымен (ҚТА) арласып, әрдайым аздап жанарып отырады. Демді мейілінше ... ... ... өкпені толтырған ауаның жалпы мөлшері өкпенің жалпы ... (ӨЖС) мен ... ... (ҚА) ... ... [24,25] ... ... ... ... ... ... (азот немесе гелий |
|көлемін анықтау арқылы) анықталады. ... ... ауа ... ... ... ( ӨЖС) 20-30% -іне тең. Қарт адам ... ... |
|қабілеті төмендеп шеміршегі қатайғандықтан өкпенің тіршілік сыйымдылығы ... ... ал ... ... ... керісінше, көбейе түседі. |
| ... Бір ... ... өкпе ... ... ... |
|көлемі тыныстың минуттық ... (ТМК) деп ... ... ... ... бір минут ішінде өкпеге келіп түсетің оттегімен сыртқа шығарылатын|
|көмір қышқылы мөлшерінің ара ... яғни зат ... ... ... ТМК ... орта ... 6-9 л болса, ал ауыр қара жұмыс ... ... 100-120 л-ге ... ... одан да ... ТМК ... |
|жағдайда шығарылған ауаны Дуглас қабына жинап, газ ... ... ... ... ... қалыпты тыныс ауасының (ҚТА) көлемін бір минуттық |
|тыныс жиелігіне (МТЖ) көбейту ... ... МТЖ ... ... 14-20 ... осы аталған екі көрсеткіш мөлшеріне қарай өзгеріп отырады. ТМК ... ... ... өкпе вентиляциясын көсетеді. [24] |
|Бірақ өкпенің ... ... ... ... ... ... тең ... (кем келеді), өйткені өкпе көпіршігіне сырттан келген ауаның тек|
|70%-і ғана енеді, қалғаны өлі кеңістіктің желденуін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... жанарып отыру мөлшерінің,|
|өкпедегі газ алмасу қарқының көрсеткіші. Қалыпты ... алу ... ... ... ... ... ... өлі кеңістік ауасы 150 мл, |
|ал ... ... ... өлі кеңістіктің желденуі (ӨКЖ) 150·16=2400мл |
|тең. Ал ӨЖЖ (өкпенің ... ... 8000 мл ... онда ... |
|желденуі бұдан өлі кеңістіктің желденуі мөлшеріндей кем болады, яғни |
|8000мл-2400мл=5600мл тең. Егер ... ... екі есе ... онда ... ... ... ... өлі кеңістіктің желденуі ... ... ... ... мл болады, яғни |
|ол көп төмендейді. Сонымен өлі ... ... ... өкпеде |
|өтетін газ алмасуына әсері зор[17,18,21]. |
| ... Ауа ... ... ауа, газ ... процесіне қатыспайды, |
|сондықтан бұл жол өлі кеңістік деп , ал ондағы ауа өлі ... ... ... Өлі ... ... ... үшін ... адамның ауа жолын сұйық |
|гипске толтырады да гипс қатқан соң оны басқа ыдыстағы суға салады, ... су ... ... өлі кеңістік өлшенеді. Ол орта есеппен ... ... ... ауа жолы ... ... ... және тыныс ағзаларының қызмет ету қабілетіне қарай ұдайы ... ... ... өлі ... анатомиялық және физиологиялық ... ... ... ... ... ... санына байланысты. ... ... ... ... (VA) ... қан ... кіші ... арқылы |
|өтетін қан көлемінің (Q) ұдайы өзгеріп ... ... ... ... кеңістік бірде кеңейіп, бірде тарылып отырады. Бұл тәуелділікті ... ... ... қан ... ... ... [22,24] ... мен қан ... ... өкпенің әр жерінде әртүрлі, кейбір |
|альвеолаларда қан ағысы төмен не мүлде жоқ. Керісінше қан ... ... ... да желденбейтін альвеолалар болады. Сонымен өлі ... ... ... газ алмасуының төмендегенің көрсетеді. Оның |
|кеңеюі альвеолалық желденумен альвеола қабырғасындағы көлемдік қан ... ... ... ... әсер ететін әртүрлі |
|факторлар өлі ... ... ... ... ... ... еттері ... ... ... ... ... ... ... туады, сөтіп |
|өлі кеңістік кеңейді. ... ... өлі ... ... ... маңызы бар: |
|1. Ауа жолының ішкі жағын астарлаған шырышты қабық ұдайы ... ... ... ... өтіп бара ... ауа да дымқыл болады және |
|тыныс жолы ... ... ... дымқыл күйінде сақталады. ... Өлі ... ... ... ... ... ... микробтарды одан |
|әрі өткізбейді, сөйтіп өкпені, демек бүкіл адам денесін іңдеттен ... ... ұсақ ... ... ... бетіне қонады да, осы |
|арадағы кірпікше эпителийдің қимылымен сыртқа қарай ығыстырылады. Егер ... ... ... жөтелу, түшкіру, рефлекстері туады да сыртқа ... ... Өлі ... альвеоланы ыстық суықтан сақтайды, ауа жолындағы шырышты |
|қабықтың қан тамырлары кеңейсе суық ауа жылынады, ал тарылса ыстық ауа ... ... ... кіретін ауаның қызуы ұдайы бірқалыпты ұсталады. [24]|
| ... Өкпе мен ... газ ... |
| ... ... кіретін атмосфералық ауа мен деммен бірге шығатын ... ... ... ... әр ... ... жеке ... |
|өкпе альвеоласындағы газдармен қан құрамындағы газдардың ... ... ... ... оның жеке ... ұдайы бір мөлшерде |
|болады. Адам демалғанда осы атмосфералық ауа өкпеге енеді, ал ... ... ауа мен дем ... ... ... ... көмір қышқыл |
|газ мөлшері ұдайы өзгеріп отырады: оттегі азайып, көмір қышқыл ... ... ... шығатын ауамен альвеолалық ауадағы оттегімен көмір қышқыл ... ... ... деммен шыққан ауада оттегі көбірек, көмір қышқыл|
|газ азырақ: альвеолалық ауа ... ... ... ... ... газ алмасуының негізгі көрсеткіші- альвеолалық ауадағы газдардың |
|құрамы мен ... ... ... ... ауа ... ... ... салыстырсақ, оттегінің атмосферадан қанға, ал |
|көмірқышқыл газдың ... ... ... байқауға болады. ... ... ... ... алмасу тәртібін білу үшін қандағы |
|газдардың физикалық жайымен мөлшерін, кернеу күшін ... алу ... ... газ ... ... не химиялық жолмен байланысқан күйінде ... ... ... үлкен және кіші шеңберлеріндегі капилярлардан бір тәртіппен |
|өтеді, сондықтан өкпеде ... ... ... ... газ ... ... газ бір және бірнеше қабатты мембранадан өте алады. Оның өтуі |
|мембрананың екі ... ... ... ондағы айырмашылыққа |
|байланысты. Басқаша айтқанда, газ бір жерден екінші жерге ... ... ... ... жағына қарай диффузия жолымен көшеді. ... ... ... ... білу үшін ... оның мөлшерін және |
|барлық газдардың жалпы қысымын анықтап алу қажет. ... ... газ ... 1858 ж. И.М. ... ... Әр ... ... қысымы қанда кернеу күшіне тең болса, сұйықтықта және ерітінді |
|үстінде газ тепе-теңділігі пайда болады. Ал газдың меншікті қысымы ... ... ... ол ери ... ... күші ... ... газ |
|сұйықтықтың құрамынан бөлініп шығады. ... күші деп бір ... ... ... сыртқа шығаруға |
|жұмсайтын күшін айтады. Газдың еруі ерітіндінің құрамына, сұйықтықтың ... газ ... ... ... көлемі мен мөлшеріне, |
|ерітіңдінің температурасына және газдың табиғатына ... ... ... ... ... мен ... ... газдар қатарына шығуы |
|арасында тепе- теңдік болады. Газ молекуласының ерітіңдіден бос ... ... ... күшін газдың сұйықтықтағы кернеуі деп атайды.[21,22,24]|
|Бір жағынан газдың альвеола ауасындағы меншікті қысымын, ... ... ... ... артериясымен венадағы, сондай-ақ тканьдегі кернеу күшін өзара |
|салыстыра отарып, газ диффузиясының бағытын анықтайды. ... ... кіші ... капилярларда, оттегінің меншікті |
|қысымы венадағы кернеу күшінен 60мм ... ... ... |
|альвеоладан венаға ауысады, ... вена қаны ... ... ... ... ... қышқыл газдың кернеу күшті альвеоладағы меншікті қысымнан|
|6мм жоғары. Айырмашылықтын аздығына қарамастан көмір қышқыл газ венадан ... ... Бұл ... ... ... байланысты-СО2 қанда тез|
|еритін газ, оның дифузиялық қасиеті де ... ... ... ... ... ... ... артериядан |
|тканьге ауысады, өйткені ... ... ... күші ... ... ... ... ... ... ... кернеу күші қандағыдан 20мм жоғары, ... ... ... ... ... ... бір жерден екінші жерге өтуі, |
|негізіне әрбір газдың мембрананың екі ... ... ... ... ... ... т.б ... сөзсіз қысымы жоғары жатқан |
|қысымы төмен жаққа қарай ойысады. Мұнымен бірге газ ... ... ... әсер ... Оларды газ алмасуына жалпы және арнайы әсер ететін |
|факторлар деп екі топқа бөлуге болады. ... ... Газ ... диффузиялық қасиеті. Мәселен, көмір қышқыл газдың бұл |
|қасиеті оттегінікінен 24 есе жоғары. Сондықтан көмір қышқыл ... ... ... аз ... да ... ... өте алады. ... ... ... ... Бұл ... неғұрлым жоғары болса, газ|
|диффузиясы да шапшан болады. ... ... ... ... ... газ ... қан айналысының жылдамдығына |
|байланысты. ... ... вена ... ... қан ... ... да ... қанның ағысын, оның шапшандығын өзгертеді, демек бұл да |
|газ диффузиясына әсер етеді. ... ... ... көлемі. Бір минут ішінде өкпеге кіріп шығатын ауаның |
|көлемі өсіп қан ағысына сәйкес келсе, өкпемен қан ... газ ... ... ... Өкпе ... қан мен ... ... ортасындағы бөгет |
|эндотелий мен альвеола эпителиінің жұқалығы (4мкм), ... ... ... ... ... жанасу дәрежесі. Егер адамның екі өкпесіндегі |
|альвеолаларды жазып жіберсе, олар 100 м² орын алар еді. ... ... ... ... ... нәтижесінде диффузия да жеңілмейді. |
|Ал ауру адамда өкпенің газдармен беттесу көлемі ... ... бұл газ ... ... ... ... ... ... мен ... ... |
|қан көлемінің өсуі бұлар жоғары болса, тканьде газ алмасу жеңілдей ... ... ... бір ... ... ...... арқылы тек еріген|
|агз ғанаөте лады, оксигемоглобинтез ыдырап, ... ... көп ... ... ... соғұрлым тез өтеді. Осы жағдайда ткань оттегіне неғұрлым |
|мұқтаж болса, ол оттегін соғұрлым тез сіңіреді. ... газ ... ... ... ... ... бірақ оған |
|көптеген биологиялық процестерді ... ... ... процестерді де |
|реттейді. [24,30] |
| ... ... ... меншікті қысымына байланысты. Оттегінің меншікті |
|қысымын әдейі жоғарылатса, ол қанда көбейе түседі. Ал ... ... тек ... газ ... ... ... орай оттегі тканьде |
|де көбірек өтеді. ... бұл ... ... ... ... ... ... де оттегінің қандағы меншікті қысымы көбейтіледі. Мұның нәтижесінде |
|қанда гемоглобин оттегімен әрекеттесіп, түгелдей оксигемоглобинге айналад|
|ы, еріген оттегінің көлемі де арта түседі, сөйтіп қан әбден оттегіне қаны|
|ғады. Гемоглобиннің толық оксигемоглобинге айналуы, яғни 100мл қандағы от|
|тегінің мейлінше көбеюі қанның оттегіне қанығу сыйымдылығы деп саналады. ... бір литр ... ... деген сыйымдылығы 180-200мл.Мұны қандағы |
|гамоглобин мөлшеріне қарап есептеп білуге болады. Бір грам гемоглобин |
|1,34мл оттегімен әрекеттесетіні ... ... бір литр ... ... ... ... ... ... түгелдей өтпейді, оның біразы ғана |
|қанын  да қалып  қояды. ... ... ... ... ... ... бөлігін оттегін сіңіру |
|коэффициенті деп атайды. Мұны білу үшін артерия қаныңдағы айырмашылық |
|есептеп шығарылыды да, бұл ... ... ... сыйымдылығына бөлініп, |
|100-ге көбейтіледі. Осылай шығару арқылы оттегінің ... ... ... ... ... ... тең екені анықталды. Демек, оттегін|
|сіңіру коэффициенті (200-120): 200• 100= 40%. Әдетте тыныш отырған адамда|
|ол 30-40%; қара ... ... көп күш ... ... ... жетеді. Зор|
|қарқынмен қызмет атқарған ағзаның оттегін сіңіру коэффициенті әдеттегіден|
|әлдеқайда жоғары болады. ... ... ... ... ... ... қызмет қарқынының көрсеткіші. ... ... ... Қан ... ... шеңбері |
|капиллярларында оксигемоглабин ыдырап,оттегін бөліп шығарады. Бөлініп |
|шыққан оттегі сол арадағы ... ... ... ... мен ... ... оттегіні кернеу күшіне байланысты. Оксигемоглобин |
|ыдырауын қисық сызықпен көрсетуге болады. ... ... ... ... ... біртіндеп жоғарлата |
|отырып, сынап бағынасы бойынша 40- мм-ге жеткізсе, ... 75%-і, ... ... ... 90% -і ... ... ... кернеу |
|күшін одан да жоғары, айталық ... ... ... оның ... небәрі|
|10% өседі. Оттегінің кернеу күшіне байланысты оксигемоглобиннің мөлшерін |
|көрсететін сызықты оксигемоглобиннің ... ... ... Оттегінің |
|кернеу күшінің жоғарлап төмендеуі мен оксигемоглобиннің түзілуін немесе |
|ыдырауын ... ... түзу емес ... S ... ... ... ... оның ыдырау қарқыны қандағы көмір қышқыл ... ... ... ... Тін ... көмір қышқыл газдың |
|кернеу күші 40мм –ге жетісімен оксигемоглобин жедел ыдырай ... ... ... ... ... ионы көбейіп, дене қызуы аздап көтерілсе де|
|оксигемоглобин тез ыдырайды. ... ... ... ... |
|оттегін пайдалануына да байланысты. Кейбір ... ... көп ... ол ... ... ... сайын қанда көмір қышқыл газ |
|мөлшері көбейе түседі, қышқыл ... ... ... және ... ... ... бәрі ... қан айналысының үлкен шеңберіндегі |
|оксигемоглобин ыдырауын күшейтеді, сол ... ... ... ету ... Ал қан ... кіші ... қарама – қарсы жағдай |
|туады: көмір қышқыл газ, сутегі иондары азаяды, өкпе тінінің қызуы ... және ... ... ... ... Мұның бәрі|
|оксигемоглобин түзілуін күшейтеді. [18,20,24] |
| ... ... ... |
| ... алу ... өмір бойы ... ырғақпен қозып адамның дем алуын |
|және дем шығаруын қамтамасыз ... ... ... көп. ... жүзінде |
|мұның бір себебін тоқтатса,екінші себебі, екінші себебін тоқтатса, ... т.б. ... әсер ... ... ... ... нейрондардың |
|қозу ырғағын тоқтату өте қиын. Осыған орай тынысалу орталығына ... ... тән ... болады. Бірақ, табиғаты жағынан бұл жүрек |
|автоматиясынан өзгеше. ... ... ... ... ... ... ... және|
|шеткі хеморецепторлар өкпе механорецепторларынан тыныс орталығына келіп ... ... ... қатар тынысалу еттерінің рецепторлары ... ... ет ... ... ... ... және ... |
|экстерорецепторлардан ... ... ... ... сигналдардың да |
|маңызы аз емес. Тыныс орталығының қозу ... ... ... оның ... ... (пневмотаксистік орталық, гипоталамус, торлы |
|құрылым, стриопаллидарлық жүйе, ... ... және ми ... ... ... орталығына қарай бағытталған сигналдарының да зор мәні|
|бар. Осының бәрі тыныс орталығының өмір бойы белгілі бір ырғақпен ... және ... ішкі ... ... ... ... [24] |
| ... Тынысалу жүйесінің қызметіне физикалық жүктеменің әсері |
| ... ... алу ... дене ... және қара ... ... ... дене жағдайына өз әсерін тигізіп отырады. Орнынан |
|тұрып тұрған адамда отырған адамға ... ӨТС ... ... ... толуы, өкпенің және көкіректің максимальды кеңеюіне кедергілер күші|
|жоғары болса, соғұрлым ӨТС ... ӨЖ ... ... ... ... жоғарылайды. Жұмыс неғұрлым ауыр болса, өкпе арқылы өтетін |
|ауа және ... ... ... ... Адамның күй-жағыдай жақсарып,|
|тыныс алу қалыпқа келіп, ... ... ... ... |
|Қазақстан облысынан келген студенттерде физикалық жүктеме кезінде ... ... ... ... Ал Қытай елді мекенінен |
|студенттерде бұл көрсеткіш төмен. ... ... ... ... ... пайдалануынан жоғарылауы қамтамасыз етеді[15,18]. ... ... ... ... ... оттегінің көп мөлшері |
|жұмсалады. Өкпе ... ... ... ... ... ... Ол 10- 20 есе ... л-ге (1мин) жетеді. ӨЖ жұмыс |
|басында қанның газдық құрамы өзгермей тұрғанда жоғарлайды. Оның ... ... ... ... әсерінен болады. |
|Физикалық жүктемені орындаудың кішірек кезеңінде ӨЖ-нің жәй жоғарлауы |
|жүреді. Физикалық жүктемені орындау кзінде таза ... ... алу ӨЖ ... ... ... ... әрекетінің тоқтатылуы нәтижесінде |
|тез арада төмендейді. ӨЖ бірнеше минутта қимылдаған бұлшық еттерде сүт |
|қышқылының жиналуы әсерінен жоғары ... қала ... ... ... ... газ алмасуын қамтамассыз ететін тыныс алу |
|жүйесі де өзгереді. Жұмысқа сәйкес өкпенің желденуі және ... ... арта ... Қалыпты жағдайда өкпенің 5-8 мин желдету |
|көлемінен 3-4 оттегі ... Ал ... ... кезінде өкпенің |
|желденуі минутына ондаған литрге көбейеді, оттегіні 4-8- ке тең ... ... ... ... ... мен ... арқылы көбейеді. Жұмыс |
|жасағанда тыныс тереңдігі осы адамға тән ӨТС-ның 30-40% - нен ... ... ... жұмыс кезінде тыныштық кезімен салыстырғанда 2-3 есе өседі.|
|Егер жүктеме жеңіл ... өкпе ... мен ... ... |
|арасында сызықтық байланыс туындайды. Ал ауыр жүктеме бұл байланыс ... өкпе ... ... ... ... Көп адамдарда жұмыс |
|кезінде ӨЖ 100 л/мин- н аспайды. Сонымен бірге ӨЖ жоғарлауымен қатар ... ауа ... ... ... ... ... ... |
|пайдалану тыныштықтағы көрсеткіштен де төмен болады. Адам ... ... ... ... және ӨЖ ... ... ӨЖ ... қозғалыстарының|
|жиілеуі нәтижесінде жоғарлайды. ӨТС жоғары болса, ТАҚ- да жоғарлайды. |
|Тыныстың тереңдеуі арқылы өлі кеңістік көлемі төмендеп, ... ... ... ... ... ... тыныс бұлшықеттерінің |
|жұмысын тез арада кері пропоциональды күшейтеді. Сондықтан дене ... ... ТАҚ ... ... ӨТС -нан 30-40 % ... ТАЖ тыныштыққа |
|10-20, жұмыс кезінде 30-40% ... ... ... ... ... ... ... клеткасы және көкеттің қозғалыстарымен |
|қамтамасыз ... ... алу ... ... осы ... ... ... ӨЖ жоғарлаған кезде күшейеді. 50 л/мин жуық ӨЖ – де ... ... 5-10% ... ... Ал 80-100 л/мин дейін ӨЖ-|
|нің жоғарылауында бұл энергия тағы да өседі. Сонымен газ ... одан ... ... ... болуы мүмкін. Ауыр жұмыс тыныс алудың ырғағы |
|бұзылады. ... ... ... күш ... қозғалыстарының тежелуінде|
|орындалады. Осыдан кеудеішілік қысым жоғарлайды. Жеңіл жұмыс ... ... күші үшін ... ... ... болмайды және тыныс қозғалыстарының|
|қалыпты ырғағы сақталады [17,18]. ... ... ... ... ... ... ... зерттеу әдістерінің ішінде маңызды орын ... ... ... ... жоғарлауы тыныс алу жүйесінің |
|барлық аудандары реакцияларымен орындалады.Максимальды аэробты ... ... ... жүктеме ӨЖ тыныс алудың тереңдеуінен |
|жоғарлайды. Ауыр жүктемеде ТАК 50-60% дейін, ТАЖ 1 ... ... ... . ... 100-130 л/мин, әйелдерде 60-80 л/мин жетеді [20,21].|
|Сыртқы тыныс алу көрсеткіштері дене шынықтыру мен күнделікті қозғалысқа |
|байланысты. Жас ... ӨТС –ы ... ... әсерінен бойының |
|өсуі және ағзаның дамуы нәтижесінде жоғарлайды. Жаттығулар сонымен қатар ... ... ... алудың қозғалыстарын дамытады. Осыдан дем алу, |
|дем шығару ... ӨТС ... ... ... ҚА ... ... |
|18%-н құрайды. Жаттығудың әсерінен бір жұмысты ӨЖ- нің аз мөлшерде |
|жоғарлауымен ... ... ... ... ... ... |
|жаттығумен айналыспайтын қатарластарына қарағанда ТМК-нің жоғары ... ... ... Бала жасы ... ... ... оларға жаттығудың |
|әсері және физикалық жаттығулар нәтижесінде ағзасында соғұрлым көп ... Дене ... ... зат ... өсуі ӨЖ-нің жоғарлауына алып |
|келеді[28,29]. ... алу ... ... ... ... дене еңбегі |
|әсер етеді. ... ... ... ... алу жылдамдығы мен тыныс алу қозғалысының ... ... ... ... ... ... жүктемелердің |
|қарқындылығымен организмнің функционалдық деңгейінің өзгерістеріне |
|тәуелді. Егер ... ... ... ... ... ТАЖ минутына |
|10-15-ке тең. Спортпен шұғылдану кезінде тыныс алу ... ... ... ... ... ал балаларда 40-тан аспауын қадағалап, реттеп|
|отыру қажет және бұл көрсеткіштердің бастапқы қалпына келуі 7-9ми ... ... ... ... лезде жоғарлайды. Бүл осы ... ... ... ... күшейуімен түсіндіріледі[20,21]. |
|Физикалық жұмыс ... ... ... оттегіні көп қажет етеді. Оттегінің |
|сіңірілуі және көмір қышқыл газының бөлінуі де дене ... 12-20 есе ... ... ... барысында ӨЖ тез жоғарлайды. Осы кезде ... ... ... шеткі және орталық хеморецепторлар тыныс алу |
|орталығының басты сезімтал құрылымы ретінде әлі қатыспайды. Осы кезде ӨЖ |
|деңгейі гипоталамустан ... алу ... ... ... мен ... Жұмыстың жалғасында нервтік реттелуге ӨЖ-нің толық жоғарлауын |
|қамтамасыз ететін гуморалдық реттеулер қосылады. ... ... ... ... температураның жоғарылауы, артерияльды |
|қозғалтқыш гипоксия және т.б лиметтеуші факторлар әсер етеді. ... ... ... ... ... нервтік және |
|гуморалдық механизмнің жиынтығын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... алу бұлшык еттерінің дамуын қамтамасыз ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... және әдістері |
| ... ... |
| ... әл- Фараби атындағы ҚазҰУ-нің биология факультетіндегі адам және |
|жануарлар физиологиясы мен биофизика кафедрасында жүргізілді. Зерттелген ... саны – 16, ұл және қыз ... ... екі топқа бөлдік: |
|1-топ 18– 20 жастағы Оңтүстік қазақстаннан келген студенттер, саны: 8 ... 18 – 20 ... ... ... ... ... ... 8 |
| ... ... ... |
| ... ... ... құрайтын тыныс алу көлемін графикалық ... ... ... ... ... ... ... жазу және |
|т.б. мақсаттар үшін қолданатын прибор спирограф деп аталады. ... ... ... алу ... ... СМП-21/01-«Р-Д»|
|арқылы анықталды. Спирография әдісімен келесі ауа көлемдері анықталды: |
|тыныс алу ... (ТАК) – адам ... дем алу ... ... ... бір ... жұтады және қайта шығарады, оның көлемі 500 мл ... Бұл ... ... алу ... өлшемі болып есептеледі; ... ішке ... ... ... (ДАРК) - қалыпты жағдайда демді ішке |
|тартқаннан кейін қосымша тағыда ауа көлемін жұтуға болады, оның ... ... мл тең. Бұл ... ... ... керілу қабілеттілігін |
|анықтайды; ... ... ... ... ... ... - қалыпты жағдайда демді |
|сыртқа шығарғаннан кейін қосымша тағыда ауа көлемін шығаруға болады, оның|
|мөлшері 1200-1500 мл; ... ... ... (ӨТС) - ... ... ... кейінгі |
|максимальді түрде сыртқа шығарылған ауаның көлемі. Ол 3300-4900 мл тең; ... ... ... ... ... тыныс алудың минуттуқ көлемін (ТАМК) және |
|тыныс алу жиілігін зерттедік. ... ... ... ... ... жағдайда және жүктемеден кейін |
|анықталды. Жүктеме ретінде Гарвард степ-тесті қолдандық. Зерттелуші ... ... ... ... ... көтеріліп, түсу). Жұмыс |
|минутына 80 адым жылдамдықпен орындалады (20 цикл). Жұмыс мерзімі ... ... 3-ші ... ... ... ... ... пульсін санайды. Егер ол соғу жылдамдығы минутына |
|130 төмен болса, онда жұмыс қарқынын ... 4-5 ... ... ... ... ... минутына 150 жоғары болса, онда цикл ... ... ... Осы |
|байқаудан (проба) кейін степ-тестегі жұмыс жалғаса ... ... ... цикл саны ... саналады және соңғы адымнан кейін (баспалдақтан |
|түсу) спирограф арқылы тыныс алу ... ... [17,19] |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... мен талқылау |
| ... ... ... облысы мен Қытай Халық Республикасынан ... ... ... ... ... алу ... ... ерекшеліктері |
| ... ... ... және ... елді ... ... |
|cтуденттерде көктем және қыс мезгіліндегі тыныс алу жүйесінің ... ... ... ... алу жиілігі (ТАЖ), тыныс алу көлемі (ТАК),|
|тыныс ... ... ... (ТАМК), өкпенің тіршілік сиымдылығы (ӨТС), |
|дем алудың резервтік көлемі (ДАРК) дем шығарудың резервтік ... ... Бұл ... ... үшін ... қалыпты жағдайда |
|(тыныштық күйде) және физикалық жүктемеден кейін жүргізілді. ... ... ... биология факультетінің студенттері тыныс |
|алу ... ... ... ... ... анализ |
|жүргізілді. Екі топ ... ... ... және ... ... ... көрсеткіштерінің кешенді бағалау жүргізілді. Қыс және|
|көктем мезгіліндегі жүктемеден ... және ... ... ... ... ... [19]. ... Қазақстан облысынан және Қытай елді мекенінен келген ... ... ... ... алу ... нәтижелері 1,|
|2-ші кестелерде және 1,2 суретте көрсетілген. |
| ... ... ... ... ... ... қалыпты |
|жағдайдағы тыныс алу көрсеткіштері |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |
|1 ... ... ... ... ... ... |
| |
|2 ... ... ... ... ... ... |
| |
|3 ... ... ... ... ... ... |
| |
|4 ... ... ... ... ... ... |
| |
|5 ... ... ... ... ... ... |
| |
|6 ... ... ... ... ... ... |
| |
|7 ... ... ... ... ... ... |
| |
|8 ... ... ... ... ... ... |
| |
|M ± m ... ... ... ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... Қалыпты жағдайдағы Оңтүстік Қазақстан облысынан келген |
|студенттердің ... алу ... |
| |
|2 ... ... елді мекенінен келген студенттердің қалыпты жағдайдағы ... алу ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |
|1 ... ... ... ... ... ... |
| |
|2 ... ... ... ... ... ... |
| |
|3 ... ... ... ... ... ... |
| |
|4 ... ... ... ... ... ... |
| |
|5 ... ... ... ... ... ... |
| |
|6 ... ... ... ... ... ... |
| |
|7 ... ... ... ... ... ... |
| |
|8 ... ... ... ... ... ... |
| |
|M ± m ... ... ... ... ... ... ... |
| |
| ... ...... ... ... ... ...... алудың минуттық көлемі ...... ... ... ... ... алу ... ...... ... ... ...... ... ... |
| ... 2. ... ... республикасынан келген студенттердің көктем |
|мезгіліндегі қалыпты жағдайдағы тыныс алу көрсеткіштері |
| ... ... ... ... ... ... ... алу ... ... ... ... ... өкпенің тіршілік ... ... мәні ... л ... 3,21 ... 4,78 литр |
|дейінге көрсеткіштерге жетті. Аталған студенттердің тыныс алудың минуттық|
|көлемі 8,55 литрден 15,60 ... ... ... ... ... ... |
|литрге тең болды. ... ... алу ... ... көктем мезгіліндегі жүктемеден |
|кейінгі тыныс алу көлемі, дем алудың резервтік көлемі, дем шығарудың ... ... және дем ... ... көлемі келесі мәндерге ие: ... ... , ... , және 26,75±2,533 литрге тең |
|болды. Қалыпты жағдайда тыныс алу жиілігі орташа есеппен ... ... ... ... ... орташа мәні болып, 2,68±0,127 л |
|4,16 литрден 6,60 литрге ... ... ... ... ... ... көлемі 7,32 литрден 12,30 литрге дейін болып, орташа мәнде ... ... тең ... ... ... алу ... ... қалыпты тыныс алу көлемі, дем алудың|
|резервтік көлемі, дем шығарудың резервтік көлемі литрге тең болды. ... ... ... ... ... обылысынан және Қытай |
|елді мекенінен келген студенттердің көктем жіне қыс мезгіліндегі тыныс |
|алу ... ... ... ... ... |
|Зерттеу нәтижелері бойынш анықталған ерекшеліктері физиологиялық ... ... ... Қазақстан облысынан келген студенттердің |
|көрсеткіштері қалыпты мәндерге ие. |
| |
| |
| |
| ... ... ... ... мен ... Халық Республикасынан ... ... ... ... ... ... алу ... |
|көрсеткіштеріне салыстырмалы талдау |
| ... ... ... ... ... келген студенттердің |
|жүктемеден кейінгі ... алу ... ... ... 3 ... ... болады. |
| ... ... ... ... ... студенттердің жүктемеден |
|кейінгі тыныс алу жүйесінің көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |
|1 ... ... ... ... ... ... |
| |
|2 ... ... ... ... ... ... |
| |
|3 ... ... ... ... ... ... |
| |
|4 ... ... 25 ... ... ... ... |
| |
|5 ... ... ... ... ... ... |
| |
|6 ... ... ... ... ... ... |
| |
|7 ... ... ... ... ... ... |
| |
|8 ... ... ... ... ... ... |
| |
|M ± m ... ... ... ... ... ... |
| ... ...... ... ... ... ...... ... минуттық көлемі ...... ... көлемі ... ... алу ... ...... ... көлемі ...... ... ... |
| ... ... ... ТАЖ ... ... 26 рет ... ... тыныштық жағдайда алынған көрсеткішпен салыстырсақ ... л ... ТАМК ... ... (екі ... ... ӨТС ... ... ... жоқ, ... екі ... – ДАРК пен |
|ДШРК шамамен өзгерістер белгіленген. |
| ... 3. ... ... ... ... ... қыс |
|мезгіліндегі жүктемеден кейінгі тыныс алу жүйесінің көрсеткіштер |
| |
| |
|4 ... ... елді ... ... ... қыс ... |
|жүктемеден кейінгі тыныс алу жүйесінің көрсеткіштері |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |
|1 ... ... ... ... ... ... |
| |
|2 ... ... ... ... ... ... |
| |
|3 ... ... ... ... ... ... |
| |
|4 ... ... ... ... ... ... |
| |
|5 ... ... ... ... ... ... |
| |
|6 ... ... ... ... ... ... |
| |
|7 ... ... ... ... ... ... |
| |
|8 ... ... ... ... ... ... |
| ... ± m |
| ... ... ... ... ... ... |
| |
| ... ...... ... ... ... ...... ... минуттық көлемі ...... ... ... ... тыныс алу жиілігі ...... ... ... ...... ... көлемі |
| ... елді ... ... ... ... ... жүктемеден |
|кейін алынған тыныс алу жүйесінің көрсеткіштерін салыстырмалы түрде |
|қарастырсақ ТАЖ 22 ... 25-ке ... ... ТАК 0,53 тен 1,37 л-ге |
|дейін көбейді, ТАМК 11,97 ден 34,56 л-ге ... ... ӨТС 3,23 тен ... л-ге ... ... ДАРК пен ДШРК шамамен азайды. Бұндай өзгерістер |
|айтарлықтай толық бейімделмеген организмдерге сәйкес, неге десек ӨТС-ның |
|көбейюіне себепті тыныс алудың ... мен ... алу ... ... ... ... графикте анық көрсетілген. |
| |
| |
| ... 4. ... елді ... келген студенттердің жүктемеден кейінгі |
|тыныс алу жүйесінің көрсеткіштері |
| ...... ... ... ... ...... алудың минуттық көлемі ...... ... ... ... ... алу ... ...... ... ... ...... ... көлемі |
| ... ... ... ... ... ... тыныс алу |
|жиілігі орташа есеппен 26±2,390рет/мин, өкпенің тіршілік сыйымдылығының |
|орташа мәні 0,95±0,085л болып, 2,21 ... 3,48 литр ... ... ... Аталған студенттердің тыныс алудың минуттық көлемі |
|8,55 литрден 15,60 литрге ... ... ... ... ... литрге |
|тең болды. ... ... алу ... жүктемеден кейінгі қыс мезгіліндегін ... ... алу ... дем ... ... көлемі, дем шығарудың|
|резервтік көлемі және дем алудың ... ... ... ... ие: ... 1,43±0,289 , 34,56±3,426 , және 25,75±0,860 литрге тең |
|болды. Жүктемеден кейінгі ... ... алу ... ... есеппен |
|26,75±2,533 рет/мин, өкпенің тіршілік сыйымдылығының орташа мәні болып, |
|4,13±0,2032, л 4,15 ... 5,60 ... ... көрсеткіштерге жетті. тыныс|
|алудың минуттық көлемі 7,32 литрден 12,30 литрге дейін ... ... ... 10,478 литрге тең болды ... ... ... нәтижелері бойынша анықталған ерекшеліктері ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... |
| ... ... бойынша Оңтүстік Қазақстан обылысынан және Қытай|
|елді мекенінен келген студенттердің көктем және қыс мезгіліндегі тыныс |
|алу жүйесінің ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша анықталған ерекшеліктері физиологиялық ... ... ... ... ... ... көлемі негізінен тыныс ... ... ... ... жағдайындағы тыныстың ... ... ... ... ... ... ... ... елді ... ... ... қысқы мезгілінде ... ... ... тыныс алу жүйесінің көрсеткіштерін салыстырмалы |
|түрде қарастырсақ ТАЖ 22 реттен 25-ке дейін жиілеген, ТАК 0,53 тен 1,37 ... ... ... ТАМК 11,97 ден 34,56 л-ге ... көбейген, ӨТС 3,23 |
|тен 4,13 л-ге дейін көбейді, ДАРК пен ДШРК шамамен азайды. Бұндай ... ... ... ... ... ... |
|Гарвард ... ... ... соң ... ... ... ал ... кезіндегі тыныс және қанайналым жүйелерінің |
|параметрлерінің активтендірілуі арқылы шамалы ғана өседі . |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... |
| |
| ... ... И.М. Төленбек Адам мен жануарлар физиологиясы. Алматы |
|2000. ... ... Ред. ... Х.Қ Сәтпаева. Алматы, « Білім», 1995 |
|Ф.А Исмағұлова, И.М Төленбеков. « Адам физиологиясы» ... ... ... ... ... ... в двух томах. Под.ред. Б.И. Ткаченко, С- ... 1994 ... ... Тыныс физиологиясы/ Адам мен жануарлар физиологиясы/, |
|Алматы, РБК, 1994. ... ... в 3-х ... Под. Ред. Р. ... и Г. ... М., ... 1992 ... Н.А., Власова И.Г., Ермакова Н.В., Торшин В.И. ... ... ... М., Изд. ... 2003 ... ... по физиологии человека и животных. /под ред. |
|Л.Л.Васильева, И.А.Витюкова, М.: ... ... 1961 ... к ... ... по ... /под ред. ... В.А.Полянцева, М.: Медицина, 1988 ... по ... ... /под ред. ... Л.: ... ЛГУ, |
|1970 ... К.С. ... ... как метод выявления резервов системы |
|дыхания ... ... ... ... 1991 ... Ж.Н., ... Қ.Ж. ... физиология бойынша практикум. – |
|Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 125 б. ... А.А. ... по ... ... и ... ... ... им. П.Н.Гумилева, 2002 ... по ... /под ред. ... М.: ... 1970 |
|Руководство по клинической физиологии дыхания. /под ред. ... ... Л.: ... 1980 ... ... Т.3. /под ред. Р. ... Г. Тевса, М.: Мир, 1986 ... Н.А. и др. ... ... – М.: ... книга, Н. |
|Новгород: изд-во НГМА, 2001 ... Н.В. ... и ... пособие по физиологии. Изд-во |
|Ростовского университета, 1972 ... Г.Т. ... алу ... лабараториялық жұмыс өткізу |
|әдістемесі ... ... ... 2009. – 70 б. ... ... В.А. ... Динамика показателей систем |
|внешнего дыхания и кровообращения у спортсменов с ... и ... ... ... ... по сезонам года. Известия |
|Челябинского научного центра, 2005, вып. 2 ... ... Н, ... Адам физиологиясы Алматы, 2007. – 400 б. ... ... И.М. Адам және ... ... ... |
|Университеті, 2000.-499 б. ... Т. Адам және ... ... Алматы, 2000.-399 б ... ... ... Ж.Б. Адам ... Алматы,|
|2005. -663 б. ... Ж.Н, ... Қ.Ж. ... ... ... ... ... Қазақ Университеті, 2004. 83-85 б. ... С.Б. ... Д.И. ... ... 2010.- 50c ... А.Д.һttp//ru.wikipеdia.org/wiki/ Дыхание ... ... Курс ... ... систем / под ред. |
|К.В. Судакова. М.: Медицинское информационное агентство, 1999.-718с. ... Н.Б., ... А.И., ... В.А., ... В.П., ... ... ... М.Ю. Полисистемная оценка восстановления адаптационных |
|ресурсов организма в условиях санаторно-курортного лечения // Вестник ... ... 2004. № 3 (9). С. 11-17. ... И.С., ... М.О., ... Г.Г. ... ли система дыхания |
|аэробную работоспособность человека? // Физиол. человека. 2000. Т. 26. |
|№4. С. 115-122. |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбекке бағаның қалыптасуы6 бет
Психологияны оқытудың әдістері6 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы ақпарат9 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы мәлімет5 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы туралы3 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы туралы ақпарат5 бет
Материялық нүкте3 бет
050717 – Жылуэнергетика мамандығы бойынша оқитын студенттердің оқу -өндірістік машықтанудан өтуге арналған әдістемелік нұсқау8 бет
Бастауыш сынып оқушыларына тыныс белгілерін үйрету жолдары40 бет
Дзюдошы – студенттердің дене қасиеттерін жетілдіру әдістері56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь