Әл-Фарабидың «философиялық трактаттары»

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
І. Әбу Насыр әл.Фараби ибн Тархан әл.Фараби ... ... ... ... ... ... .5
ІІ. Фарабидың философиялық трактатының қалыптасуы ... 6
ІІІ. «Философияны үйрену үшін қажетті шарттар жайлы
трактат» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
Бұл жұмыстың тақырыбы: әл-Фарабидың «Философиялық трактаттары». Жұмыс кіріспеден, 3 тақырыпшадан, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші тақырыпшада, әл-Фарабидың өмірі мен шығармашылығы қарастырылады.
Екінші тақырыпшада әл-Фарабидың философиялық трактатының қалыптасуы, не себептен қлыптастырылғаны қарастырылады.
Ал үшінші тақырыпшада философияны үйрену үшін қажетті тоғыз шарттар жайлы трактатын қарастырады.
Қорытындыда әл-Фарабидің педагогикада қалдырған еңбектері қарастырылады.
Ойшыл, философ, социолог, математик, физик, астроном, ботаник, лингвист, логик, музыка зерттеушісі. Қазіргі Шымкент облысының жеріндегі көне Фараби (бертін замандағы Отырар) қаласында туған. 20 жасына дейін сонда оқып тәрбиеленіп, кейін Савмарқанд, Бухара, Хиуа және мұсылман шығысының көп жерлерін аралаған, ұзақ уақыт бойы Араб халифатының саяси, мәдени орталығы – Бағдатта тұрған. Арабтың мәдениеті мен ғылымы дәуірлеген шақта, сонда оқып, білім алып, ғылыми жұмыстармен айналысқан. Өмірінің соңғы жылдарын Каирда, Алейпода, Дамаскіде (Шам шаһарында) өткізген.
Фараби есімі дүние жүзі мәдениеті мен ғылымының тарихынан берік орын алады. Оны Шығыстың Аристотелі деп атаған. Артында қалған ғылыми мұрасы өте мол: жүз алпысқа жуық трактат жазған. Олар ғылымның алуан түрлі саласын – философия мен логиканы, астрономия мен ботаниканы, минерология мен лингвистиканы, медицина мен музыканы қамтиды. Осынау ұланғайыр еңбектерінің ішінде философия мен социологияның, этика мен эстетиканың проблемалары үлкен орын алады.
1. Б.Ысқақов. «Сөнбес жұлдыздар» – Алматы: 1989. 68-75 бб.
2. А.Көбесов «әл-Фараби» - Қазақстан баспасы, Алматы: 1971.
3. Ә.Дербісәлиев «Қазақ даласының жұлдыздары». Алматы «Рауан», 1995 ж.
        
        ЖОСПАР:
Кіріспе
............................................................................
....................4
І. Әбу Насыр әл-Фараби ибн Тархан әл-Фараби.........................5
ІІ. Фарабидың ... ... ... ... ... үшін ... ... жайлы
трактат»....................................................................
...............11
Қорытынды
............................................................................
........15
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі...............................................16
КІРІСПЕ
Бұл жұмыстың тақырыбы: әл-Фарабидың ... ... ... 3 ... қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер
тізімінен тұрады.
Бірінші тақырыпшада, әл-Фарабидың өмірі мен ... ... ... философиялық трактатының қалыптасуы,
не себептен қлыптастырылғаны қарастырылады.
Ал үшінші тақырыпшада философияны үйрену үшін ... ... ... трактатын қарастырады.
Қорытындыда әл-Фарабидің педагогикада қалдырған ... ... ... ибн ... ... ж.ж.)
Ойшыл, философ, социолог, математик, ... ... ... ... ... зерттеушісі. Қазіргі Шымкент облысының ... ... ... ... ... ... ... 20 жасына дейін
сонда оқып тәрбиеленіп, кейін Савмарқанд, Бухара, Хиуа және ... көп ... ... ұзақ уақыт бойы Араб халифатының ... ...... ... ... ... мен ... дәуірлеген
шақта, сонда оқып, білім алып, ғылыми жұмыстармен айналысқан. Өмірінің
соңғы жылдарын ... ... ... (Шам ... өткізген.
Фараби есімі дүние жүзі мәдениеті мен ғылымының тарихынан берік орын
алады. Оны Шығыстың Аристотелі деп атаған. ... ... ... ... ... жүз ... жуық ... жазған. Олар ғылымның алуан түрлі саласын –
философия мен ... ... мен ... ... ... ... мен музыканы қамтиды. Осынау ұланғайыр еңбектерінің
ішінде ... мен ... ... мен ... ... орын ... ... трактатының қалыптасуы
Фараби шығыс перипатетизмінің аса көрнекті өкілі, араб ... ... ... ... ... салушылардың бірі. Ол
философияның, логиканың, социологияның, этика мен ... әр ... сан ... үлес ... ... этика, эстетика жөніндегі пікірлер мен философиялық
концепцияларының қалыптасуына себеп болған жағдайлар төменгі:
1. Фарабидың философиялық ... ... ... көне грек ... ұлы ойшылдары ықпал етті. Бірақ ол
өзінен бұрынғы ұлы ғұламалардың идеяларына сын көзімен қарады,
олар идеалистік, мистикалық ... ... ... ... ... ... ... Фарабидың философиялық, әлеуметтік-утопиялық иедясының, адам
бойындағы ең жоғарғы моральдық қадір-қасиет туралы пікірлерінің
қалыптасуына оның ... жері ... мен Орта ... бай ... төлтума мәдениеті, халықтардың азаттық ... ... ... ой-пилығы ықпал етті.
3. Оның философиялық, әлеуметтік-этикалық және эстетикалық
көзқарастарына әсер ... Таяу ... пен Орта ... халықтарының
ілімдеріндеші прогресшіл сарындар мен гуманистік идеялар болды.
4. Фарабидың ғылыми ... - орта ... ... ... ... Сондықтан оның тұжырымдары мен әлеуметтік-
этикалық, эстетикалық концепциялары сол дәуірдің дәстүріне,
тәліміне ... ... ... ... ... ... ... жаңғыртып, жетілдіре
түсті. Халық даналығы туғызған данышпандық пікірлерге ден ... ... ... төл концепциясын жасады. Қоғам туралы ілімді, этика мен
эстетиканы дамытты. ... ... ... ... ол антика
заманының теориялық озат ой-пікірлерін сыннан өткізіп барып, ... өз ... ... ... бір ... салды. Аристотельдің
жаратылыс танудағы ғылыми және ... ... ... күшейтті. Фараби Платонның идеалистік және мистикалық қателерін
қабылдамады.
Ең бастысы, ... ... ... қоғам, этика, эстетика
проблемаларына арналған ғылыми ... ... тән ... да, ... ... деп аталатын кесек еңбегіндегі діни
мифологиялық наным-сенімдердің де ... ... жоқ. ... ... ... атап ... барлық азаматтарға ортақ мінсіз
мемлекет құру, оның міндетті түрдегі діні болуы қажет дейтін идеясына ... ... дін ... ... ... ... орнатушы
күш бола алмайды. Өйткені оның негізгі бөліктері философиядан алынған,
«Философия ізгілікті діннің ... ... ... Олай ... ... ... айналысу діннің ішіне кіретін мәселе ... ... ... Тек шын ... ... ғана, теориялық философия
ғана ел ... ... игі ... ... ... ... ... ісін шыңына жеткізе жетілдіруге мүмкіндік береді деп ... ... ... діни ... ашық қарсы шықпағанымен, ол
ғылымды, философияны діннен әлде қайда жоғаы қояды. Оның ... ... ... ... ... ... Бірақ заман жағдайына
қарай ол құдайға, ислам ... ... ... ... ашық ... шыға
алмады. Ол барша халықты моральдық және интеллектуалдық жағынан өркендеп
өсуге шақырады, ... ... ... о ... ... ... ... адам атаулының бәрі бұл дүниеде оқысын, ... ... ... ... ... ... оның ... – философиялық көзқарастарында оның заманы,
ислам дінінің идеологиясы ... ... ... әсер ... қойған жоқ.
Сондықтан да оның трактаттарында прогресшіл тенденциялар ... ... ... ... Ол сезінуге болатын нақты заттар
дүниесі «эмоция» арқылы нағыз қажетті құдайы болымыстан пайда болады деп
есептеледі. ... ... ... ... тыс ... нәрсе
ғайыптан пайда болмайды, өмір сүре алмайды, ... ... ... ... ... пайда болады деп есептеді. Материяның «универсалдығы» туралы
Фарабидың осынау қағидасында материалистік тенденция айқын байқалатын еді.
Мұның өзі оның ... ... ... ... сипат берді.
Фараби жан-тәнімен ақыл-ойдың қорғаушысы, ақыл-ойдың қадір қасиетін
мадақтаушы, оны ... ... ... таным-проблемаларын
қарастырғанда, логиканы негіздегенде және оны мазмұндағанда ғана ... ... ... негізделген, өздігінен дамыған дамыған
философияның, этиканың, эстетиканың жалпы ғылым атаулының дінге байланыссыз-
ақ дербес өмір сүре алатындығын ... оның ... ... ... Ұлы ... шындықты, босқа іздеген жоқ, оны адамның игілігі,
бақыты үшін ... ... ... ... жету жолдары туралы
ойларын Фараби экономиканың, саясаттың, мемлекеттік құрылыстың, семьяның,
тәрбиенің, т.б. проблемаларын ... ... ұғу ... ... ... негізге сүйенеді.
Мұсылман діні дәуірлеп тұрған орта ғасырда Фараби қоғамды ... ... ... жөнінде батыл пікір айта алды. Ол адам бақытты
болуға лайықты, сол бақытын ол ... ... оны әуел ... ... қарай
емес, өзінің іс-әрекетінің нәтижесінде бақытқа жетуі ... ал адам ... ... да ... ... ... ғана шын ... бақытты
өмір сүре алады дейді. Алайда, Фараби адамның практикалық ... мән ... ... рөлі мен оның ... жете ... ... тек
еңбек қана адамды жануарлар дүниесінен бөліп, оқшау шығарғанын ұғудан алшақ
жатты. ... ... өмір ... ... ең басты жағдай оның
материалдық тұтыну қажеттері дегенді бірінші орынға қоя ... ол ... ... ... діни ... ... ... теріске шығарды, сол арқылы қоғамның мән-мағынасын ашуда
ілгері қадам басады.
Адамдар бір-бірімен келісіп, тіл ... ... ... деп ... ... ... ... заңдар болса, оны мүлтіксіз
орындау керегін заң шығарушылар талап етуін қажет дейді. Ұлы ... ... ... осы ... ... келісімдер туралы идеяның алғашқы
ұрығы жатқанын байқау қиын емес. Бұл идея ... көп ... өрыс ... ... ... өз ... қоғамды астыртын ғана сынап
отырады, ондағы етек алған ... мен ... ақыл мен ... ... ... деп ... әділеттіктің, шын
мәнісіндегі бақыттың жоқтығын, біреудің елін, жерін, жаулап алуға, олжадан
баюға құшұтарлық сезімі, айуандық, қараңғылық ... ... ... айтады.
Өз заманындағы қоғамды сынай отырып, Фараби оны түбірімен құруды
талап етпегенімен, соны ... ... ... Ол ... ... ... ... оның өзі қиялдап армандаған феодалдық қоғам
болды да шықты, барлық спецификалық белгілері соған тән. ... оның ... ... ... шеңберінен шыға алмағандығын, одан шығу да
мүмкін емес екендігін көреміз. Ол ... ... сол ... жағдайы мен қоғамдық саяси құрылысына ... ... орай ... әлеуметтік утопиясы оның феодалдық қоғам туралы, оның
сословиялық құрылымы туралы түсініктерге негізделді.
Философияны үйрену үшін ... ... ... ... мен философияны оқып-үйрену мәселесіне арнап бірнеше рет
еңбек ... ... бірі ... ... үшін ... шарттар жайлы
трактат». Бұл трактаттың қазақша аудармасының ... ... ... ... ... 1962 ... бірінші санына А.Машанов ұсынды.
Бұл еңбекте Аристотельдің ғылымын, философиясын меңгеру үшін қажет
болатын тоғыз шарт ... ... ... ... ... ... ұлы ұстаз
өз пікірлерін ортаға салады.
Бірінші шарт - философиялық ағымдардың аты-жөнін білу. Бұл ... ... ... ... ... тану ... білу) жеті
нәрседен тұрады: 1- философиялық бағытқа (ағымға) бас болған ... ... ... ... 3- филосфоияға мекен медресі болған орынның
аты; 4-философиялық ағымды тудырған басты ... ... ... ... ... мақсаты туралы түсінік;7-
философияның практикалық ... ... ... ... ... ... ... бойынша аталған философиялық ағымға «Фупағұрс»
(пифагористер) тобы жатады».
Философиялық ағымның шыққан жері бойынша аталатындарға ... ... олар ... ... ... Философия
орынның атымен аталатын философиялық ағымға Хризипп (кросиғыс) философиясын
жақтаушылар жатады, ... ... ... деп ... ... ... мен оны жақтаушы топты маниғлар, яғни тыющылар тобы деп ... ... ... ... ... ... дұрыс деп білген. Олардың пікірі
бойынша, ғылым дүниесі философияның ісі ... ... ... ... ... бейімдеп үйренушілерді ләззат көңіл халауы (гедрнизм)
тобы деп ... ... ... ... ... ... және оны
жақтаушылар. Философия ғылымын үйренудегі әдістеріне қарай ... ... ... тобы ... Бұған жататындар,
Аристотель мен Платон топтары. ... ... ... олар философия
ғылымын үйреткенде ылғи серуенде жүріс үстінде ... ... ... ... ... ... негізхгі ғылыми-философиялық
мектептерге шолу жасаған.
Екінші шарт - өткендегі ірі философтардың еңбектеріндегі ... ... ... еңбектер (кітаптар) арасында жеке
мәселелерге ғана арналған ... ... ... бар және ... ... қамтыған толық (куллие) түрлері бар. Бұл екеуінің аралығына
жататын орташа (уассита) аталатын кітаптар бар. Бөлшек жазулар ... ... жеке ... дәптері болуға да мүмкін. Ал жалпы еңбекктердің
ішінде философиялық ... ... ... ... ... ... ... жалпы еңбек философия ғылымының оқулығы болады, ... ... ... ... арналады, керекті тәжірибе істері
үйретіледі. Қайсыбір еңбектерде табиғат дүниесінің философиясы талданады.
Оларды түсіну үшін ... ... ... ... Табиғат тану
кітаптарының өзі де ... ... ... арналған барлық әлемді тұтас
қамтитын ... ... ... жеке ... ... болады.
Үшінші шарт – философ болу үшін ... ... тани ... ... ... үшін ... тани білуге қажетті болған ғылым. Ол
ғылым ... және оны ... ... ... ... Ол ... «ғылым әл-һандаса», яғни геометрия. Алдымен соны ... ... ... үшін алдымен геометрияны білу керек екендігін
дәлілдеген. Платон өзінің академия сарайының (һайклінің) есігіне ... ... ... ... ... ... деп жазып қойған.
Неге десеңіз, геометрияда қолданылатын дәлелдер барлық ... ... ... ... шарт – ... ... ... мақсатты түсіну:
«Философия ғылымын үйренуде онан күтілетін мақсатты түсіну. Ол ... иені ... Ол өзі ... ... жазғыз зат. Бүкіл
дүниені барлық ... ... ... ... ... жаратушы.
Жомарттығымен, хикметімен, әділетімен осы әлемге тәртіп ... ... ... ... ... істеген еңбектері -
өздерінің шамасынша сол жаратқанға ұқсап бағу».
Бесінші шарт – ... ... ... төте ... тану:
«Философия ғылымына кірісудегі басты жолды тану.. Ол жол ... ... ... ... ... ... ету. Еңбек ету деген нәрсе
ғылымсыз, білімсіз болмайды. Сондықтан ғылымды, білімді еңбек керек. ... ... ... ... сол ... іс ... ... табылады.
Ғылымды шегіне жеткізу, жүйелеу деген нәрсе табиғат дүниесін танумен
табылады. Жаратылыс ... ... ... ... ең ... ... ... табиғатты бейнелейтін геометрия ғылымын үйрену керек. Еңбекті
(амалды) шегіне жеткізу, жүйелеу дегені алдымен адам түзеуді өзінен ... ... ... ... өз үйіндегі адамдарын, немесе қаласының
адамидарын түзету».
Алтыншы шарт – ... ... ... ... ... ... «Ол ... үш түрге бөлінеді. Арнаулы кітаптарында ұғымдарды
талдап жеке тақырыптарға бөлмей, тек өте ... ... атап ... ... ... ... терең жұмбақтап, бүкпелеп, екінші ... бар. Жеке ... ... ... ... ... ... түрінде келтірілген. Мұнда түсінік сөздерде ақырғы қорытынды
анықтамалар бекітілген».
Жетінші шарт – ... ... ... ... ... терең
жұмбақ сырларды шешуді талап еткен себебін білу: «Аристотель ... ... ... ... ... ашу. Оның кейбір ғылыми
түсініктерді терең жұмбақ түрінде келтірудің үш түрлі ... бар. ... ... ... сынап, үйретуге тұратынын, тұрмайтынын айыру.
Екінші, философия ғылымын көрінген адамның ... ... ... қылмай, оны
алып жүретіндерге ғана пайдаландыру. Үшінші, ... ... ... адам
бейнеттеніп, ой-пікірін шынықтыру керек. Осы үш ... ... ... ... ... шарт – ... ... міндеті мен тіршілік ережесін ... ... ... ғылымның меңгеремін деген адамның міндеті мен
ережелі қалпы. Ол ... ... ... ... қағидаларды біліп,
сонымен қатар өзінің құлық-мінезін түзеуден басталады. Яғни, сезім тілегі
шындық үшін ғана болу ... ... ... ... ... ... нәрселер
болмасқа керек. Рухани негізді түзеу керек. Рухани негіз түзеу болса оның
тілегі, қалауы дұрыс болады».
Тоғызыншы шарт – ... ... ... үшін ... ... ... ... «Философия ғылымында мұқтаж болатын еңбектерді тану, ең
алдымен логика кітаптары қажет. ... сол ... ... түсіну.
Үшінші, сол кітаптардың жаңсақсыз дұрыс болуы. Бесінші, ... ... ... ... ... кітаптардың
әрқайсысындағы бөлімдерін (тақырыптарын) тану».
Фараби өз ... аса ... ... – методист болған. ... ... беру ... ... ... аударып, бұл тұрғыда көптеген
түбегейлі де терең пікірлер айтқан. «Философтардың ... ... деп ... ... ұлы ... педагогика, оқу оқыту ... ... ... ... ... жаттап алу дұрыс па,
жоқ түсініп алу дұрыс бола ма деген сұраққа ол түсініп алған дұрыс, өйткені
барлығын ... алу ... ... ал ... ... бір байланыстары арқылы
ойда топтастырып түсініп, тоқып алған жөн дейді.
Ғалым геометрия мысалында шәкірттерді оқытуда жас ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды дидактикалық
ережені тұжырымдайды. Ол оқыту процесінде жүйелі түрде ... ... ... ... айтқанда, әл-Фараби – ұлы ... ... ... ... ... қана ... бұл ... жетуге көмекші
боларлықтай жетекші құралдар мен оқулықтар жасаумен де көп ... ... ... ... дәрежесі әр түрлі топтарына арнап көптеген
кітаптар (оқулықтар) ... ... Оның ... ... ... ... астрономия жайлы жазған ... ... ... ... ... ... ... мен философияның қандай бір қиын ... ... аса ... ... ... ... ... замандас
және кейін шыққан көп ғалымдарды таң қалдырған, оларға үлгі болған. ... ... ... ... бай ... ... ... терең
тексеру аса маңызды ғылыми проблема болып табылады.
Пайдаланылған ... ... ... ... ...... 1989. 68-75 бб.
2. А.Көбесов «әл-Фараби» - Қазақстан баспасы, Алматы: 1971.
3. Ә.Дербісәлиев «Қазақ даласының жұлдыздары». Алматы «Рауан», 1995 ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Философия және өнер21 бет
Ежелгі ғасырлардағы қазақ ғұламалары6 бет
Отырар- Фарабидің Отаны4 бет
Фараби дүниетанымында дін және тәңір мәселесі5 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Ұлы ғалым Әбу Насыр әл-Фараби17 бет
Әбу Насыр Әл-Фарабинің өмірі мен шығармашылығы19 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Әл – Фарабидің қоғам туралы философиялық, әлеуметтік - саяси тұжырымдамалары49 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь