Ақша жүйесінің қалыптасу негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І тарау Ақшаның мәні, қызметтері және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6
1.1. Ақша жүйесінің қалыптасу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2. Ақшаның металдық теориясы жэне металл ақша
айналысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 14
1.3. Ақша айналысы және ақша жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22
ІІ тарау Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу мен қадағалаудың құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
ІІ.1. Валюгалық реттеудің мақсаттары мен міндеттері ... ... ... ... ... .. 34
ІІ.2. Валюталық операциаларды жүзеге асырудың негізгі қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
ІІ.3. Валюталық бақылаудың құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... .. 46
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Осы кезеңде қаржы секторы өз дамуының сапалы жаңа деңгейінде тұр және алдағы уақытта оның табысты жұмыс істеуі үшін негіз жасауға бағытталған реформалардың көпшілігі жүзеге асырылды. Қазақстанның кредиттік рейтингінің инвестициялық деңгейге дейін жақсаруы Қазақстанның қаржы секторының табысты дамып келе жатқанын растайды. ТМД елдерінің қаржы жүйелерінің ішінде ол әлдеқайда реформаланған болып табылады. Осылайша, қаржы секторының даму деңгейі бойынша Қазақстан ТМД елдерінен бірнеше жыл алда келеді.
Валюталық реттеу - валюталық құндылықтармен мәмілеге отыру тәртібімен есептерді регламенттеуге бағытталған мемлекеттің қызметі.[1] Егер валюталық реттеу көмегімен мемлекет бақылауына валюталық операцияларды, шетел заңды және жеке тұлғаларға кредиттер мен қарыз берілді, валютаны әкелу әкету шетелге аударуды, сол арқылы валюталық тұрақтылығы мен төлем балансының тепе-теңдігін қолдауға тырысады.
Дағдарыс құбылыстарының тереңдеуімен валюталық реттеу сферасының кеңею тенденциясы байқалады. Көптеген елдерде шетелге валютаны шығаруға лимиттер бекітілген, шетел заңды тұлғаларының кредит беруге рұқсатын арнайы жүйесі енгізілген.
Қазақстан Республикасы көбіне нормативті болып табылады, яғни халықаралық валюталық келісімге отыру мен нормативті актілерді шығару аркылы жүзеге асырылады. Көптеген елдер өз елінің спартерлерін, олардың тапқан сомаларын шетел валютасын өткізуге немесе белгілі бір банкте оны депонерлеуге мәжбүрлейді. Батыс Еуропа мемлекеттерінің валюталық заң шығару органдары ұлттық валюталық нарықтар регламентациясын бекітеді. Бұл елдердің банктері шетел қарыз алушыларына ұлттық валютада ұзақ мерзімді немесе орташа мерзімді валюта қаражатын беруге арнайы рұқсат алуы тиіс. Көп елдерде валюталық заң шығару валюталық шоттар режимін бекітуін, сондай-ақ валюта әкетуге қойылатын лимиттерді қарастырады.
Валюталық реттеудің қажеттілігін елдер мен банктердің валюталық тәуекелдерді азайтуға ұмтылуынан көруге болады. 1996 ж. қаңтарда Банктік бақылау бойынша Базель комитеті әр валюта бойынша бөлек валюталық тәуекел және валютамен алтын бойынша аралас портфельдегі валюталық тәуекелді есептеудің жаңа методикасын жасады.
Валюталық шектеулер – бұл резиденттер мен бейрезиденттердің валютамен басқа валюталық және басқа да валюталық құндылықтармен операцияларын заңды және әкімшілік тиым салу, шек қою және регламенттеу.
Валюталық шектеулер – валюталық саясат формаларының бірі. Олар елдің валюталық заңымен бекітіледі, мемлекет аралық реттеудің объектісі.[2]
Шетел валютасындағы құнды қағаздар мен валютасымен операциялар ағымдық валюталық операциялармен капитал қозғалысымен байланысты валюталық операциялар болып бөлінеді.
Ақшалар өте көне заманда, тіптен мемлекеттер құрылғанга дейін пайда болғанын білеміз. Ең бірінші төлем құралы ретінде біздің дәуірімізге дейінгі 2000 жылдары Крит аралында (Грекия) жүрген мыстан жасалған «талантты»
атауға болады. Оның формасы жайып қойған өгіз терісіне ұқсас, ал салмағы 52 кг болған. Көне Грекияда талант (талантон) деп өте ірі салмақ бірлігі мен ақша өлшемін айтқан. 1 талант = 6000 драхмға тең болған, салмағы 26,2 кг жеткен.
1. 2005 жылғы Қазақстан Республикасының «Валюталық реттеу туралы» Заңы
2. Бюджеттік құқық. Алматы, Жеті жарғы, 2006, -360 бет.
3. «Ақша төлемі мен аударымы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 29 маусымдағы № 237 Заңы
4. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30-наурыздағы "Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі туралы" Заңы. (өзгетулер мен толықтырулар № 577-И 20.01.08ж)
5. Банктік құқық. С.М. Найманбаев, Алматы, 2005. - 152 бет.
6. Калиева Г.Т., Омарова А.К. Валютные рынки и валютные операции
7. Банк қызметі туралы, Қазақстан Республикасының құқықтық актілер жиынтығы. Алматы, Юристь, 2005, -179 бет.
8. «Ақша аударымының банкаралық жұйесіндегі ақша аударымы ережесін бекіту туралы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 1998 жылғы 21 қараша N 242 қаулысы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 1999 жылғы 16 наурызда N 711 тіркелді.
9. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие: Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университеті, 2006. -129 б
10. Дәндібаева К.Б. Два года свободному плаванию теңге //Экономическое обозрение Национального банка РК. 2001. -№1.
11. Банкілік құқық. А.С. Тасыбаева. Алматы, 1999жыл.
12. Тазабеков А. Анализ ситуации на региональный потребительских рынках до и после введения режима свободно плавающего обменного курса (на основе ценовых обследований в регионах) //Экономическое обозрение Национального банка РК. 1999. -№2.
13. Толковый словарь рыночной экономики. Москва, 1993 ж.
14. Г.Сейткасымов, Ж.Бекболатұлы, С.Кәрімжанов Қазақстанның банк жүйесі. А, 2008ж.
15. Міржақыпова С.Т. Банктегі бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері, 2006, 219 б.
16. Сыртқы экономикалық саясат және экономикалық қауіпсіздік. Д.М. Мадиярова. Алматы, Экономика, 2000, -193 бет.
17. Давыдов Л., Раймонов Д. Банковское право Республики Казахстан. Алматы. Жеті Жаргы, 2005 ж.
18. Қазақстан Республикасының Бюджет Кодексі. Алматы, Юрист, 2008.-128 б.
19. Қазақстан Республикасының «Банк және банк қызметі туралы» Заңы. 31 тамыз 1995 ж. Алматы, «Юрист» 2006ж.
20. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы. 01.03.2007 жыл. Егемен Қазақстан. № 49.
21. Қаржылар саласындағы басқарудың құқықтық негіздері. Н.Б. Мухитдинов, С.М. Найманбаев., С.С. Серимов, Алматы, 1999, 216 бет.
22. Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 12-маусымдағы "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы Кодексі" Алматы, Юрист, 2007, 228 б.
23. Мұхитдинов Н.Б., Найманбаев С.М., Серимов У.С. Қазақша-орысша салықтық-құқықтық түсіндірме сөздік. А., 1999ж.
24. Тоғысбаева А.Б. Анализ экономической ситуации в Казахстане и
необходимость введения плавающего режима обменного курса.
25. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЗАҢЫ Лицензиялау туралы 11 кантар 2007 жылы.
26. Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігі туралы Ереже. 31.12.03. №1270 Президентінің Жарлығымен бекітілген.
27. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы. 01.03.2008 жыл. Егемен Қазақстан Отан сақшысы. № 8-9.
        
        Жоспары:
| |Кіріспе.....................................................|3 |
| ... | ... ... ... ... ... және |6 |
| ... | ... ... ... ... |6 |
| ... | ... |Ақшаның металдық теориясы жэне металл ақша |14 |
| ... |
| ... | ... ... айналысы және ақша |22 |
| ... | ... ... ... ... ... мен |26 |
| ... ... | |
| ... | ... ... реттеудің мақсаттары мен |34 |
| ... | ... ... операциаларды жүзеге асырудың негізгі |40 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... |46 |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |54 |
| ... | ... кезеңде қаржы секторы өз дамуының сапалы жаңа деңгейінде тұр ... ... оның ... жұмыс істеуі үшін негіз ... ... ... жүзеге асырылды. Қазақстанның кредиттік рейтингінің
инвестициялық деңгейге дейін ... ... ... ... ... келе жатқанын растайды. ТМД елдерінің қаржы жүйелерінің ішінде ол
әлдеқайда реформаланған болып ... ... ... секторының даму
деңгейі бойынша Қазақстан ТМД елдерінен бірнеше жыл алда келеді.
Валюталық реттеу - валюталық құндылықтармен мәмілеге ... ... ... ... ... ... Егер валюталық
реттеу көмегімен мемлекет бақылауына валюталық операцияларды, шетел заңды
және жеке тұлғаларға кредиттер мен ... ... ... ... ... ... сол арқылы валюталық тұрақтылығы мен төлем балансының
тепе-теңдігін қолдауға ... ... ... валюталық реттеу сферасының кеңею
тенденциясы байқалады. Көптеген елдерде шетелге валютаны шығаруға лимиттер
бекітілген, шетел заңды ... ... ... рұқсатын арнайы жүйесі
енгізілген.
Қазақстан Республикасы көбіне ... ... ... ... ... келісімге отыру мен нормативті актілерді шығару
аркылы жүзеге ... ... ... өз ... ... олардың
тапқан сомаларын шетел валютасын өткізуге немесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... валюталық заң шығару
органдары ұлттық валюталық нарықтар регламентациясын ... Бұл ... ... ... ... ... валютада ұзақ мерзімді немесе
орташа мерзімді валюта ... ... ... ... алуы ... ... ... заң шығару валюталық шоттар режимін бекітуін, ... ... ... лимиттерді қарастырады.
Валюталық реттеудің қажеттілігін елдер мен банктердің ... ... ... ... ... 1996 ж. ... Банктік
бақылау бойынша Базель комитеті әр валюта бойынша бөлек валюталық тәуекел
және валютамен алтын ... ... ... ... тәуекелді
есептеудің жаңа методикасын жасады.
Валюталық шектеулер – бұл резиденттер мен ... ... ... және ... да ... құндылықтармен операцияларын заңды
және әкімшілік тиым салу, шек қою және ... ...... саясат формаларының бірі. Олар елдің
валюталық заңымен бекітіледі, мемлекет аралық реттеудің объектісі.[2]
Шетел ... ... ... мен валютасымен операциялар ағымдық
валюталық операциялармен капитал қозғалысымен ... ... ... бөлінеді.
Ақшалар өте көне заманда, тіптен мемлекеттер құрылғанга дейін пайда
болғанын білеміз. Ең ... ... ... ... біздің дәуірімізге
дейінгі 2000 жылдары Крит ... ... ... ... ... ... Оның ... жайып қойған өгіз терісіне ұқсас, ал салмағы
52 кг болған. Көне Грекияда ... ... деп өте ірі ... ... ақша ... ... 1 ... = 6000 драхмға тең болған, салмағы 26,2
кг жеткен.
Ал ең бірінші монеталар (ақшалар) біздің дәуірімізге дейінгі VII ғасырда
көне ... ... мен ... ... деп ... ақшалар біздің дәуіріміздің VII ғасырында Қытайда шығарыла
бастаған. XIII ... ... хан ... кағаз ақшаларды алтынға еркін
ауыстыратын болды. Сондықтан жалған ақша ... сол ... ... ... ... ... ... жылы Қытайда ақша айналымдағы қағаз ... ... ... көтерілуіне байланысты қағаз ақша шығару тоқтатылған болатын.
Бірақ Қытайда мемлекеттік банктермен ... ... ... ... ... ... ақша шығару ісін жалғастыра берген. Бұл банктер
шығарған ақшалар мен құнды ... ... ... ... ... және ... сол шығарған банктер кепілдік беретін болған.
Қазіргі кезге дейін қолданылып келе жатқан ақша ... екі ... ... және банктік билеттерден тұратыны сол ... ... Бұл ... ... ... ... өзі және мемлекеттік
банктер болған. Осы кезеңге, яғни өз валютамызды енгізгенге дейін біздің
ақша ... орын алып ... ... одан ... ... ақшалары,
осындай екі түрден тұрган болатын.
Қазыналық билеттер мемлекет ... ... ... ... ... ... Ал ... шығаратын банктік билеттер
банктердің ... ... ... ... бұл екі ... да ... мемлекет болады. Өйткені мемлекеттік банктер, олардың қандай ... ... және ... да ақша ... мен ... мемлекеттің меншігі
болып есептелінеді.
Қазіргі кезде банкноттар мен тиындарды шығару құқығы тек ... ... ... ... Бұл ... «Қазақстан
Республикасының акша жүйесі ... ... 5 ... ... ... нақты ақша қаражаттарын шығару, оның айналысын
ұйымдастыру және айналыстан ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады» деп айтылған.[3]
Сонымен қатар, «Қазақстан Республикасыныц Ұлттық банкі туралы» Заңының
19 бабында «Нақты ақша ... ... ... банкінің банктерге
банкноттар мен теңгелер сатып, баламасын қолма-қол алмау түрінде жүзеге
асырылады» деп белгіленген.[4]
Айналысқа ... ... ақша ... ... ақша ... ету және ақша айналысын басқару мемлекет тарапынан Ұлттық
банкіге жүктелген. Ұлттық банк ... ... ... негізгі
бағыттарын белгілеп, оны тікелей жүзеге асырады.
Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық жобаларға белсене катыса
алады. Және ... ... ... өзі ... ... экономикаға
кіруімізге жәрдемдеседі, әрі біздің экономикамызға қолдау көрсетеді.
Сонымен қатар Бүкілдүниежүзілік банк, Еуропа ... құру және Даму ... Даму ... және ... құрылған Еуразия Даму Банкінің жобаларына баса
назар аудару керек.
Валюта жүйесі ... өсу ... ... және ... ... ... ... Ол тек қана елдің экономикасына ғана
әсер етіп ... ... оның ... аренадағы «орнын» анықтайды.
І.Тарау. Ақшаның мәні, қызметтері және түрлері.
1.1. Ақша жүйесінің қалыптасу ерекшеліктері
Ақша-кредит статистикасы елдің қаржы ұйымдарының каржылық және ... ... мен ... ... ... туралы мәліметтердің
кешенді жиынынан тұрады. 2001 жылғы ... ... ... ақша-
кредит статистикасының талдау негізі, тұтастай ... ХВҚ ... және ... ... жасау жөніндегі ұсыныстарына сәйкес
келетін тұжырымдамалар мен анықтамаларды көрсетеді.
Ақша-кредит статистикасы ... ... ... ... және
Қазақстанда жұмыс істейтін екінші деңгейдегі банктердің шоттарын қамтиды,
солардың негізінде Ұлттық Банк ... ... ... ... мен ... монетарлық шолу жасалады. Ұлттық Банктің монетарлық шолуында ақша
базасының барлық құрамдас бөліктері бойынша деректер ... оған ... ... ... ... Ұлттық Банктің міндеттемелері кіреді.
Екінші деңгейдегі ... ... ... ақша ... ... ... банктердің міндеттемелері жөніндегі деректер
кіреді.[5]
Институционалдық ... ... ... ... ... табылатын және елдің
қаржы секторының барлық институционалдық ... ... ... бар ... ... ... жасау үшін ақша-
кредит статистикасын кредиттік ... ... мен ... ... ... сақтандыру компанияларының, зейнетақы
қорларының және т.б.) шоттарын ... ... ... ... Бұл
ақша-кредит және қаржы статистикасының елдегі қаржы қызметінің анағұрлым
теңбе-тең көрінісін бере ... ... үшін ... Қаржы секторының
шолуын жасаған кезде Қазақстандағы ақша-кредит және қаржы статистикасы
елдің қаржы ... ... ... ... көрсету үшін құралдар
мен мекемелері барынша кең ауқымын қамтитын ... ... ... ... ... ... кезең бойынша алу, уақыт пен
халықаралық практика талаптарына сәйкес валюта ... ... ... ... қолдану. Қазақстан Республикасының қолданылып жүрген валюталық
заңнамасында белгіленген шектеулер мен кедергілер дамып келе ... ... бар ... көпшілігіне тән.[6] Қазіргі кезде
республикаға шетелдік капиталдың тұрақты ... ... ... айырбас
бағамның тұрақтылығы валюталык реттеу саясатының акцентін капиталдың
әкетілуіне ... ... ... ... ... ... арттыру
міндетіне бағыттауға, сондай-ақ ішкі қаржы рыногын дамытуға және жаңа қаржы
құралдарының ... ... ... ... Валюталық ырықтандырудың
негізгі бағыттары мен кезеңдері Қазақстан Республикасында валюталық режимді
ырықтандыру тұжырымдамасында ... ... ... бірінші кезеңді іске
асыру үшін әлдеқайда тартымды және экономикалык жағынан сенімді ... ... ... шектеулерді алып тастауды ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы
қабылданды. Бағдарлама шеңберінде валюта операциялары бойынша ақпараттық
базаны жетілдіру, ішкі ... ... кең ... алыпсатарлық
операцияларға жол бермеудің және ... ... ... ... ... ... құру, сондай-ақ валюталық бақылау рәсімдерін
жүйелеу және жеңілдету ... ... ... іске ... ... ... ... кең ауқымды және ... ... ... ... мен ... ... және ... көшу үшін алғышарттар ... ... ... ырықтандыру, яғни валюта операцияларын ... ... ... ... тәртібіне көшу мен ағымдағы және күрделі
операциялар бойынша ұлттық ... ... ... және ... ... 2007 жылы қол жеткізу болжанады. Осы мақсатты
іске асыру үшін ... ... ... конверсиялануының қағидаттары
жасалатын Валюталық режимді ырықтандырудың 2005-2007 ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстық
құбылыстар пайда болған жағдайда, Үкімет пен Ұлттық Банктің шектеулер
енгізу ... ... ... төлем жүйесін дамытудағы маңызды
мақсаты Қазақстанның төлем жүйесін Еуропалық одақ ... ... және ... құралдарының жаңа түрлерін енгізу мен дамыту болып
табылады.
Сондай-ақ Қазақстанда төлем карточкаларына қызмет ... ... ... ... ... карточкаларының ұлттық жүйесін құру
және дамыту қажет. Бұдан басқа, ТМД ... ... ... басқа
құрылымның) нақты уақыт режимінде есептеудің ұлттық жалпы жүйелеріне
негізделген ... ... ... құру, сондай-ақ Қазақстанның төлем жүйесін
ТМД мен шет ... ... ету ... ... ... ... ... Қазақстанның төлем жүйесі халықаралық қаржы ұйымдарының дамыған
елдердің төлем жүйелеріне қойылатын барлық талаптарына сай ... ... ... ... ... нормативтік база мен технологиялар
үнемі жетілдіріліп және жоғарылатылып ... одақ ... ... ... микропроцессорлық
технологиялар негізінде төлем карточкаларының жүйелерін дамытуға
бағытталған. ... ... ... ... жүйелерін Еуропалық Одақ
стандарттарына жақындату жөніндегі іс-шаралар шеңберінде ... Банк ... ... ... карточкалар негізінде төлем
карточкаларын енгіз мен дамытуға бағыттауды жоспарлайды.
Микропроцессорлық карточкалар ... ... ... енгізу
бағытында алғашқы ... ... да - ... Республикасында
микропроцессорлық карточкалар негізінде төлем карточкаларының ұлттық
банкаралық жүйесін дамыту бағдарламасы ... ... ... ... негізінде төлем карточкаларын пайдалану
болашақта халыққа, сауда-сервис кәсіпорындарына оларға қай банк ... ... ... көрсету бойынша бірыңғай "төлем" кеңістігін
құруға ... ... ... ... ... ... жүйесі дамыту қолма-қол ақшамен жасалмайтын ақша айналымын
кеңейтуге, ... ... ... ... және қолма-қол ақшаға
қызмет көрсетуге, сондай-ақ тиімділігі аздау төлем құралдарынан ... ... жаңа ... ... ... ... көшуге мүмкіндік
береді. Осы мақсаттар үшін Ұлттық Банктің бастамасы бойынша ... ... ... ... ... ... - "Процессинг
орталығы" акционерлік қоғамы (бұдан әрі -Процессинг орталығы) құрылды, ... ... ... ... ... төлем карточкаларын,
сондай-ақ халықаралық төлем жүйелерінің төлем карталарын пайдалана ... ... ... ... мен клиринг бойынша міндеттер
жүктелді.[7]
Процессинг орталығының қызметі, сондай-ақ микропроцессорлық карталар
базасында электронды коммерция ... ... құру және ... ... ... және жеке ... мемлекеттік
мекемелерге қызмет көрсету; әлеуметтік мәселелер: сақтандыру, азаматтарды
жүйeгe келтіру, жинақтаушы ... ... ... ... ... қызмет көрсету саласын дамыту жэне т.б. болжанады.
Микропроцессорлық карточкалар негізінде төлем ... ... ... ... ұзақ мерзімді стратегиялық мақсаты Ұлттық
Банктің айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ... қауіп төндіруі немесе төлем ... ... ... ... және басқа да тәуекелдерді шектеу ... ... ... ... аз, ... емес және қолайлы төлем және ... ... ... ... ... ... ... негізінде төлем карточкаларының ұлттық
банкаралық жүйесін ендіру үшін мынадай ... ... ... ... ... ... ... байланысты құқықтық қатынастарды ... ... ... ... (қызмет көрсету) ұйымдарының төлеуге
төлем карточкаларын қабылдауға дайындығын анықтау;
- төлем карточкаларын ... ... ... ... сондай-ақ төлем карточкаларын ұстаушылар үшін салдарлар мен
әлуетті тәуекелдерді ... ... ... ... ... негізгі
бағыттарда дамыту болжанып отырған Қазақстан банкаралық есеп айырысу
орталығы ... ... ... ... ... роль атқарады:
- ТМД елдерінің бірыңгай ... ... ... ... қатысу
немесе баска құрылым) - төлем жүйесін сату ... ... ... және ТМД ... мен басқа да елдерге ұсыныс; қазақстандық және сол
сиякты шетелдік каржы институттарын коса отырып, SWIFT сервис ... ... ... - SWIFT ... ... пайдаланушыларға SWIFT арқылы төлем
жүйесіне хабарламалар қабылдауға және беруге қосымша мүмкіндік беру ... ... ... ... ақша аударудың банкаралык
жүйесінде және клирингінде жаңа қаржы құралдарын дамыту; Қазақстанның жүмыс
істеп тұрған ... ... және ... көлігінің қаржылық
автоматтандырылған ... ... ... ... ... - ... үшін АКҚаЖ арқылы төлем жүйесіне
хабарламалар ... және ... ... ... жасау үшін көлік
жүйесін ықпалдастыру; қазақстандық және сол ... ... ... қоса ... одан әрі ... саясаты құралдарын қолдануды жетілдіру және инфляциясыз
экономикалық өсу үшін жағдай жасауға және ... күрт ... ... ақша-кредит және қаржы-бюджет саясатының келісілген
шараларын қабылдау. Осы ... қол ... ... ... шешу
арқылы қамтамасыз етіледі:
- экономикалық конъюнктураның ауытқуларын және осы ауытқуларға ықпал
ететін негізгі ... ... ... ... және ... ақша-кредит саясатының экономиканың нақты секторына ... ... ... зерттеу жэне талдау. Ұлттық Банк ... 2000 ... 18 ... N 103 ... ... ... жүйесінде экономиканың нақты секторындағы ... ... ... 2000 ... ... ... тоқсан сайынғы тұрақты режиммен ерікті негізде жүргізілетін
зерттеулер ұйымдастырылды, олардың нәтижелері елдің, аймақтың және базалық
салалардың ... және ... ... ... және ... баға алуды камтамасыз ... ... ... ... ... ... ... тұтастай пайдалану мүмкіндігі
кәсіпорындардың – мониторингке қатысушылардың танымалдығына, яғни ... ... ... ... ... кәсіпорындардың қандай
дәрежеде көрсетуіне байланысты. ... ... ... ... ... ... 1000-нан астам кәсіпорын қатысады. Сонымен
қатар, бұл - мониторинг өзінің ... ... ... онеркәсіп
салаларының басым түрде ірі және орташа кәсіпорындары. ... ... және оның ... ... ... ... басқа
салалардың кәсіпорындарын зерделеуге тартуға ... Алға ... іске ... 1) ... ... цикл ... ... үшін
алдыңғы көрсеткіштердің, қысқа мерзімді ауытқулары ... ... ... ... қатысушы кәсіпорындардың танымал болуын арттыру;
-ақша-кредит саясатын ағымдағы жүзеге асыру үшін тікелей бағдарлау ... ... ... кәсіпорындардың сауалнамаларды толтыруын
оңайлату мақсатында ... ... және ... саясатының
экономиканың нақты секторына ... ... ету ... зерттеу
мүмкіндігін камтамасыз ету ... ... ... ... ... жай-күйін және күтілетін өзгерістерді бағалауды
жақсарту қызмет ... ЖІ ... ... мен ... ... ... факторларына ақша-кредит және қаржы-бюджет саясатының
келісілген шараларымен уақтылы ықпал ету арқылы оларды қалпына ... ... ... бағдарлар береді. ... ... ... ... ... жол бермеу арқылы экономиканың нақты
және қаржы секторын бұдан әрі жақындату проблемасын шешуге жағдай ... ... және ... даму бойынша ұзақ мерзімді мемлекеттік
саясатты іске асыруда оң ықпал етеді.
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар ... ... ... бір шарт және өнім ... табылады. Тауар бұл сату немесе айырбастау
үшін жасалынған еңбек ... Адам ... ... оны ... ... ... ... отырып, тауар формасын қабылдайды.
Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы ... ... ... кез ... зат ... бола ... Егер тұтыну құны өз сатып
алушысын таппаса немесе ... ... ... онда оны ... ... ... ... мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес,
өйткені оның ... ... ... ... да ... ... қажетті тұтыну
құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісінің қатынасы ... ... ... ... ... құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және
олармен бірге өз бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша».[9]
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде ... құны ... ... ... ... түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен табылады.
Тауарлар және ақшалар бір және осы ... ... ... ... бола ... ... ... бір-бірін табады және өзара бір-
біріне ауысады.
Алғашқы ... ... ... бір ... ... бір ... айырбасталынуы барысында, айырбас құнның жай ... ... ... ... ... ... кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы
тауар ... ... ... жиі ... ... ... ... жай формасы толық формаға өте ... ... ... майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін болды.
Тауар өндірісінің өсуіне ... ... жиі ... ... басқа тауарлардың бір-бірімен өзара айырбастау құралы бола бастады.
Осыдан келіп, құнның толық ... кең ... ... ... ... ... ... өту басталды. Бірақ оның ролі бір тауарға нық
бекітілмеген еді. Біртіндеп жалпы ... ... ... белгілі бір
тауарлар көптеп аткара бастады және осы тауарлар ақша деп аталынды. Құнның
жалпы құндық формасына айналды.
Тауар ... ... ... даму ... ... ... немесе ресімделінбеген ақша формасын әр ... ... ... ... уклад өз эквивалентін алға тартады. Бір
халықтың озінде әр түрлі уақыттарда және әр түрлі халықтарда бір мезгілде
әр ... ... ... ... ... ірі ... ... мал бағушылардың бөлініп шығуымен мал айырбас құралына ... ... ... ... климаттық жағдайларға байланысты нақты сол
ортада айырбас құралы болды. Шалғынды аудандарда жылқы, сиыр және қой, ... және ... ... түйе, тундрада бұғы жалпықұндық эквивалент
кызметін ... ... ... ... ... пайдаланғаны туралы нақты
дәлелдер әр түрлі қолжазбаларда, қазба жұмыстарының нәтижелерінде ... ... ... ... көне Троя ... ... ... құн өлшемі ретінде пайдаланғаны жайлы айтылады. Осы
уақыттарда металдан жасалынған ақшаларда ... ... атау ойып ... ... Латынның сөзі «пекуния» (ақша) «пекус» («мал») сөзінен
шыққан. «Рупа» («мал») сөзі ... ақша ... ... ... жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша металл ақшаларға ауысқаннан ... ... ... ... ие болды. Ярослав Мудрый 1018 ж. былай деген: ... ... ... 4 күн, ... 10 ... ... 18 ... Ол кездегі қазынашы «малшы», қазына жинау орны –
«мал» ... ... ... ... шығуы да малменен байланысты, өйткені ескі гермен
тілінде бүл сөз мал басы санының көптігін ... ... ... ... ... ... ең ... тауар ретінде айырбас үшін жүнді
пайдаланды. Ежелгі скандинавтар көлемі бойынша әр түрлі тауарлар ... ... ... ... ... пайдаланды. Құс жүндері ... ... ал аң ... ... америка халықтарында жалпы
құндық эквивалент ретінде ... Жүн ... ... ... ... ... кең көлемде таралды. Ежелгі Русьтардың ... ... ... ... ... жүн ең ... бірі болды. Ежелгі Русь елінде ақша ... ... ... 1610 жылы ... ... ... ... кассасында 5450 руб.
күміс пен 7000 руб. жүн табылады.
Жылы теңіздердің жағасын ... ... ... құралы ретінде
бақалшақ ақшаларды пайдаланды, тарихта бақалшақ алқалардың келесі атаулары
сақталынды бұлар: чангос, цимбис, бонгез, хайква және т.б. ... ... ... ... Кари ... таралды. Безендірулер түрінде жіпке
тізілгендері Ежелгі Үнді елінде, Қытайда, ... ... ... ... және Филиппин аралдарында алғашқы ... ... ... ... ... ... ақшалар
құстардың, жыртқыш аңдардың келбет-кескінін ... ... ... ... берді. Бақалшақтарды Солтүстік американың Тынық мұхит
жағалауларында, Полинезияда, ... және ... ... ... ретінде пайдаланды.
Бақалшақ ақшалар тауар ақшалардың ең бір тұрақты формасы болып табылады.
Біздің бүгінгі күндерімізге дейін өмір сүре отырып, олар ешқандай ... жоқ. XX ... 70 ... ... Соломон аралдарының кейбір
тұрғылықты тұрғындарының ақша айналысы ретінде бақалшақтардың үш ... ... - қара ... ақ ... аса қымбат - қызыл түсті пайдаланылды.
Әлемде әр түрлі «экзотикалық» ақшалар болған. Каролин аралдары тобына
кіретін Яв аралында осы ... ... феи ақша ... ... ... ... ... тас түрінде келе отырып, диірменнің тасын еске
түсіреді. Мұндай «монеталардың» диаметрі бірнеше метрге, ал массасы ... ... ... ... ... ... сатушы феяға бұрынғы
иесінің белгісін өшіріп, өзінің белгісін соғады.
Юлий цезарь патшалығының тұсында ақша ... ... ... бір ... құны үш ... алты ... он екі ... теңестірілді.
Қайта кұру кезеңіне дейін «ақша айналымы» мен ... ... ... ... шек қойылатын. Ақша айналысы деп ... ... ... Ал ақша ... ... одан кең мағына бергендіктен, ол
қолма-қол және қолма-қолсыз айналым мағынасын сипаттады. Бұл жағдайда қолма-
қол ақша қозғалысы тұрғындардың ақшалай ... ... ... ақша ... ... ... ... белгілері әр түрлі жағдайда қамтамасыз етіледі. Қолма-қол рубль
тұтыну заттары және ... ... ... етілсе, қолма-қолсыз
рубль бөлуге арналған өндіріс құралдарының ... ... жүйе тек қана ... жоспар экономика жағдайында ғана
мүмкін болады, себебі уақытта кәсіпорындар мен халықтың ... ... ... тауардың болатыны және олардың қандай бағада ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
иелігіне алынуына және т.б. байланысты жүзеге асыру мүмкін емес болып
калды.
Ақша ... мен ақша ... ... шек жойылды. Тауар айналысы
процесіндегі колма-қол ақша қозғалысы және төлемақыны жүзеге асыру ... ... ... ... ... мен ... несие мекемелерінің
арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы ақша айналысы деп ... ... ... ... тауар өндірісі мен тауар айналысы
болып табылады. Құн ... ... ... яғни ... ... ... жаңа ... сатып алу үшін қолданылуы ақшаның әрдайым қозғалыста,
яғни айналыста болуына мүмкіндік жасайды.
Бірақ ақша айналысы тауар ... ... ... Бұл екі ... ... жекешеленіп жүреді. Тауарлар, ... ... ... кейін
айналыстан шығады және тұтынылады. Ал ақша айналыста әрқашан жүреді.
Айналыста жүре отырып, ақша әрі ... ... әрі ... құралы
функцияларын атқарады. Сонымен тауарды сатудан түскен ақша ... ... ... Өз ... ... ... түскен ақшалар тауарлар алу
үшін қолданылуы ... ақша ... ... ... ... ... ... артық
болады. Ақшаның қызмет көрсетуі тек сату ... ... ... Ақша ... зейнетақы, стипендия төлеу үшін, бюджетке
төлемдер аудару, банктен ... алу үшін және т.б. ... ... ... ... маңызды элементі – қолма-қол ақшаның қолдану
аясын азайту болып келеді. Бұл ... ... ... ... есеп ... ... ақшаның қолданылуын шектеу есеп,
айырысу чектерін ендіру арқылы ғана шешіледі.
Банк жүйесін реформалау және ақша банкнотасын өндіруге байланысты ... ... ... Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды түбірімен озгертті. Осыған ... ... жж. ... ... ... ... директивті саясаттың орнына
республикамызда ... ақша ... ... және басқарудың
экономикалық әдістерінің алғышарттары жасалынды.[10]
Дамыған елдерде бұл процесс кеңінен дами түсуде: оларда ... ... өріс алып ... ... ... есеп ... 25-27%-
зы ғана қолма-қол ақшамен, ал қалғаны чек ... ... ... ... ... корсеткеніндей, ақша айналысын ақша айналымынан бөлуге
болмайды. Ақша айналымын ... және ... деп ... ... ... онша ... коймады.
Бұл екеуі өзара тығыз байланысты, сондықтан оларды бөлу ... ... ... ... ... ... ... өтеді. Мысалы, кәсіпорынның
бөлшек саудасынан түскен түсім банкке түскеннен соң оның есеп ... ... ақша ... ... да, ол ... өз
жеткізушілеріне ақша аударуы мүмкін. Сонымен, бүкіл ақша ... ... және ... ... ... ... ... өнімді өндіру және сату процесін, яғни тауарлы ... ... ... ақша ... тауарлы емес сипаттағы есеп айырысулармен байланысты, ақша айналымы;
- ақша айналысы бірнеше тарихи кезеңдерден өтті және ... ... ... көмегімен жүзеге асырылады. Қазіргі уақытта ... ... ... мақсатында Қазақстан Республикасының Парламенті
Мәжілісінің ... ... ... ... ... және ... және "Қаржы рыногын мемлекеттік реттеудің және онда ... ... ... бірыңғай жүйесін ұйымдастыру мәселелері
жөнінде кейбір заң актілеріне өзгерістер мен ... ... ... ... ... Осы жүйені құру ... ... ... ... мен ... ақпараттылығының, қаржылық
қызметті тұтынушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың ... ... ету ... ... ... ... реттеу үшін оны құрған
кезде ықпал ету, Ұлттық Банкпен және ... ... ... ... рәсімдері мен өзара іс-қимыл сызбаларын айқындау қажет.
Бірыңғай реттеуші ... ... ... күшті қаржылық
инфрақұрылымын құруға және ұлттық қаржы ... ... ... ... ... оған пруденциалдық қадағалау, қаржы институттарын жеткілікті
капиталдандыру және тәуекелдерді бара-бар басқару жөніндегі жұмыстар ... ... 2007 ... ... ... стандарттарын және отандық
бағалы қағаздар рыногының ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... жөн.
Бұдан басқа, жүйелік тәуекел ұғгайған және/немесе бүкіл қаржы рыногында
немесе оның жеке бөліктерінде дағдарыстар пайда ... ... ... ірі ... банкрот болған кездегі жедел іс-қимылдар сызбасы
әзірленуі тиіс. Жоғарыда аталған міндеттерді іске ... ... ... ... ... орай 2007 жылы ... рыногын реттеушінің қаржы
рыногы субъектілерінен жыл сайынғы алымдар арқылы кезең-кезеңмен өзін-өзі
қаржыландыру ... ... ... ... ... тетіктері мен рәсімдерін ... ... банк ... үшін Базель Комитетінің қағидаттары, сақтандыру
рыногы үшін Халықаралық сақтандыруды ... ... ... ... қағаздар бойынша комиссиялардың халықаралық ұйымының
(ISОСО) бағалы ... ... ... сияқты қаржы ... ... ... халықаралық стандарттарын одан әрі енгізу
жөніндегі іс-шаралар ... ... ... ... қаржы рыногының дұрыс
және толыққанды инфрақұрылымын қалыптастыру мақсатында Еуропалық одақтың
қаржы рыногына қатысушылардың ... ... ... бойынша
жекелеген нормалары мен директиваларын кезең-кезеңмен бейімдеу ... ... ... теориясы және металл ақша айналысы
Ақшаның металдық теориясы. Бұл ... ... ... ... кезеңіндегі меркантилистер жатады. Оларға ... ... ... ... қатар ақшаны бағалы металдармен бірдей деп
санау тән болған. Олардың пікірінше қоғамның нағыз байлығы алтын мен күміс
яғни ... ... ... ... нағыз ақшалар болып табылады. Ақшаның
металдық теориясы фетишистік сипатта, себебі, бұл теорияның ... ... ... ... сияқты кез келген бағалы металл бола алады, ал
адамдардың ... ... ... ... ... ақша
екендігі жөнінен хабарсыз. Ресейде металдық теорияның ... ... ... М.М. ... ... ... Ақша туралы оның
теориясының барлық пайымдауларының негізі ақшаға тек нағыз бір ғана ... ... ... ... ... бар. ... ең мықты ақша материалы
күміс деп санады. Ақшаның қызметтерін орындауда ... ... XIX ... ... Бұл іс ... тек бір ... ... яғни ақша
жүйесінің жоғары және күрделі формаларына өту кезеңі болды. ... тар ... ... XX ғ. ... ... ... Өндірістің дамуы ақша базисінің адекватты түрінің болуын
талап етті. Объективті түрде, металдық жүйенің негізінде жаңа ... мен ... ... олар ... негізделеді. Металдық
теорияның қайта жандануы XIX ғ. ... ... ... Германияда 1871-1873 жж. енгізілуімен байланысты болды.
Неміс экономистері ақша деп тек қана бағалы металдарды емес, сондай-ақ
металға айырбасталатын Орталық ... ... да ... деген. Ол
кездері ақшаның металдық теориясы ақша реформасына негізделіп қолданылады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... ... ... экономисі Р.Харрд халықаралық айналысқа алтын стандартын
енгізу идеясын ұсынады. Себебі, ... ... ... мен тауар
қатынастарының біршама жоғары дамуы нәтижесінде пайда болғандығы ... ... ... ... зерттегендегі басты анық болғандығы, ол,
оның тауарлы шығу тегіне байланыстылығын көрсетеді. Тауар - ... ... ... ... ... Осы ... өнімінің тауарға айналуы
ақшаның пайда болуының объективтік алғы шарттарын туғызған.
Нақты және абстракты еңбектің, жеке және ... ... ... құны мен ... ... тауар табиғатына байланысты болатын
қайшылықтар айырбас құнының әр түрлі формаларын туғызды. Айырбас – бұл ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
|Мұнда тауарлардың баламалылығын ( мал = бидай = балта), яғни, ... ... ... және ... ... өлшенуін талап
етеді.
Сонымен қатар, әр түрлі тауарлардың бір-біріне өлшенуіне ортақ ... ... ... ... ... демек тауар өндірісі процесінде
жұмсалатын және сол ... ... ... ... ... ... ... еңбек қана (жеке адамның еңбегі емес) ... ... ... бір ... ... бір ... айырбастаудың өзі бұл
тауарларға еңбектің шығындалғандығын, яғни екі ... да ... ... ... ... жекелеген тауарларды өндіруге жұмсалған еңбек
әр түрлі болып, нәтижесінде ... ... да ... ... ... ... ... құнды сандық жағынан өлшеу кажеттігі туындап,
айырбас ... (1 мал = 1 қап ... ... ... құны - бұл бір ... ... да бір ... белгілі сәйкестікте
айырбасталу кабілетін білдіреді.
Натуралды шаруашылық тұсында өнім тек ... және оның ... ... да, ол ... құны ... ие болды. Тауар
өндірісі тұсында өндірушіні өз өнімін айырбастау үшін, бірінші кезекте
құны, ... ... оның ... құны ... ... ... ... құны
болмаса, яғни оны ешкім қажет етпесе, онда оны ... ... ... ... ... ... ... үшін тұтыну құны болса
жеткілікті. Ал, егер де ... ... ... ... ... оның ... айырбас құны мен сатып алушы үшін тұтыну құны ... ... ... ... ... өз ... құнның мынадай
формаларының қалыптасуына себеп болған:
- ... ... - ... күштердің төменгі даму сатысына тән құнның
жай және кездейсоқ формасы. Айырбастың бұл формасында бір ... ... бір ... өніміне тікелей айырбасталынып отырған. Мысалға, бір ... қап ... ... ... - бұл ... ... ... жалпы формасымен сипатталады.
Еңбек бөлінісінің дамуы және өндірістің өсуі нәтижесінде нарықтағы тауарлар
саны мен ... арта ... ... ... бір ... ... да ... тауарлардың айырбасында жүрген.
Үшінші формасы - бұл құнның жалпылама формасы. Әр тауар ... ... ... ... бірдей қажет жалпылама тауар алуға
тырысады. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... жүретін тауарлар ығысып шығады.
Құнның жалпыға балама формасының дамуы нәтижесінде барлық тауарларға
тікелей айырбасталатын тауарлар әлемінен ... бір ... ... формасы
қалыптасты. Ол тауар рөлін бағалы металлдар: алтын және күміс аткарды.
Сонымен, ақша дегеніміз- бұл ... ... ... ... жалпыға
балама ретінде пайдаланылатын ерекше тауарды білдіреді.
Ақшаның объективті қажеттігі тауар өндірісі және айналысының болуына
сәйкес калыптасты. Ақша - бұл ... ... ... және ... ... ... мен ақша бір-бірінен бөлінбейді, себебі акша ... ... да ... мүмкін емес.
Ақша тауардан бөлініп шыққанымен де, ол ерекше тауар болып қала береді.
Сөйтіп, ақшаның жалпыға бірдей балама рөлі ... ... ... да, ... баска тауарлардың құнын бейнелеуі бұл оның табиғи
қасиетіне тән ... ... ... бұл алтынның тамаша табиғи
сапалылығы, яғни оның оңай ... ... ... ... ... оның құны өте жоғары, сондай ақ,
оның қоры ... ... да, оны ... ... ... шығыны жоғары
болады.
Сонымен қатар, ақша өндіріс және бөлу процесіндегі адамдар арасындағы
қатынасты бейнелейтін, ... ... ... келген экономикалық категория
болып табылады.
Ақшаның экономикалық категория ... ... оның ... ... біртұтастығынан көрінеді:
1) жалпыға тікелей айырбасталу формасы;
2)айырбас қүнының дербес формасы;
3) еңбек өлшемінің ... ... ... ... ... ... ... формасы ретіндегі қасиеті,
ақшаның кез келген материалдық ... ... ... ... ... үкіметі кезеңінде бұл мүмкіндік тар көлемде, яғни тек
қоғамдық жиынтық ... бөлу және ... ... ғана ... ол ... ... жер, ... жер қойнауын және т.б. сату
мүмкін емес болатын. Қазіргі ... ... ... басталғалы бері,
акшаның бұл қасиетінің қамтитын ауқымы біршама кеңейе түскен.
Ақшаның екінші қасиеті ... ... ... байланыссыз. Бұл
формасында ақша, несие беру, қарызды өтеу, мемлекеттік бюджеттің ... ... және ... емес ... әр ... ... ... банктің несиелік ресурстарын коммерциялық банктерге
сату барысында және т.б. жағдайларда қолданылады.
Ақшаның соңғы қасиеті, тауар өндіруге ... ... ақша ... болатын құнын сипаттайды.
Ақша, өзінің дамуы барысында екі түрге бөлінеді: нағыз ... ... және ... ... (толық бағалы емес ақшалар).
Нағыз ақшалар - бұл номиналдық құны оны дайындауға кеткен нақты құнымен
сәйкес ... ... ... ... ... ақшалар мыстан, күмістен және алтыннан жасалады. Металл
ақшалардың монета түріндегі формасы - бұл ... ... ... ... ... VII ғ. ... Ертедегі Қытайда және Ертедегі Лидия
мемлекетінде пайда болды. Киев Русінде алғашқы монеталардың пайда болуы ІХ-
Х ғ.ғ. ... ... ... ... ... ... қатар, күміс
монеталар да қоса жүрді.
Алтын ... ... ... де XIX ғ. ... ... ... Бұл
елдердің ішінде алтын өндіру жағынан ... ... ... ... ... елі де ... ... айналысына өтуге және ... ... ... оның ... бағалы металл ретіндегі мынадай қасиеттері
себеп болған: оңай бөлінетіндігі және қасиетін жоғалтпай ... ... және ... ... күрделілігі. Өздерінің тұрақтылығы
арқасында толық ... ... ... бес ... де ... ... айналысы тұсында құнның қағаздай белгілерінің пайда болуының
мынадай объективті қажеттіліктері болған:
Алтын өндірісі тауар өндірісі артынан ... ... да ... ... ... толық өтей алмады.
Жоғары құнды алтын ақшалар ұсақ құнды айналымға қызмет көрсете алмады.
Алтын ... ... ... ... және ... ... алтын айналысы бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ғана болып,
соғысушы елдер өздерінің ... жабу ... ... ... ... ұлғайтты. Соның нәтижесінде, ... ... шыға ... ... ... (құндық белгілері) номиналдық құны нақты
құнынан, яғни олардың өндірісіне кеткен қоғамдық ... ... ... ... білдіреді.
Оған мыналар жатады:
құнның металдық белгілері - ... ... ... ... ... мысалға жез, алюминий т.б монеталар;
құнның қағаздан жасалған белгілері. ... ... ... ... ... ... және несие ақшаларға.
Қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) - бюджет тапшылығын жабу мақсатында
қазынамен шығарылатын және ... ... ... ... бар құнның белгісін білдіреді.
Қағаз ақшалар тек қана ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы жетіспеушілігіне
байланысты түсіндіріледі. Қағаз ақшалар өзінің ... ... ... құнсыздануға тез икемді болып келеді. Олардың ... ... басы ... ... ... шығарылуы, эмитентке деген сенімнің
төмендеуі және төлем ... ... ... жатады.
Несиелік ақшалар - тауар өндірісінің дамуымен, яғни тауарларды сатып алу
және сатудың уақытын ... ... ... ... байланысты
пайда болады. Олардың пайда болуы ақшаның төлем құралы ... ... ... келеді. Бұл ақшалардың экономикалық мәні - ақша айналымын
икемді етуі; нағыз ... ... ... ақша ... мүмкіндік жасалуымен сипатталады.
Несиелік ақшалардың мынадай түрлері бар: вексель, банкнота, чектер және
несиелік карточкалар.[13]
Вексель - ... бір ... ... ... мерзімде және
белгіленген жерде төлейтіндігі ... ... ... ... ... екі түрі болады: жай вексель және ... ... ... - ... ... ... ... төлеу туралы сөзсіз
міндеттемесі.
Аудармалы вексель (тратта) - ... ... ... ... ... белгілі соманы белгіленген мерзімде үшінші бір тұлғаға
(ремитентке) төлеу туралы ... ... ... ... ... келісімін бергеннен бастап, борышқор болып ... ... ... ... ... ... ... аударуы туралы
қолына) байланысты айналыста бола алады. Аудару туралы қолдардың көбеюіне
байланысты вексель айналысы ... ... және ... әр ... ... бірлескен түрде жауап береді.
Жай вексель мен аудармалы вексель - коммерциялық вексельдің түрлері
болып ... ... ... ... ... ... ... қазыналық,
достық, бронзалық.
Қаржылық вексель - белгілі бір соманың қарызға беруден ... ... ... - бұл қаржылық вексельдің бір түріне жатады. Қазыналық
вексель бойынша мемлекет борышқор болып табылады.
Достық вексель кейіннен банкте оларды есепке алу ... ... ... ... ... ... қарыздық міндеттемені
білдіреді.
Вексельдің келесідей өзіне тән қасиеттері бар:
- ... яғни ... ... ... түрі ... яғни протест туралы актіні нотариуспен жасағаннан кейін
тиісті шара қолданылғанға дейінгі ... ... ... ... яғни ... бір ... аударып жазу ... ... ... ... ... ... вексельдік
міндеттемелерді өзара есепке алуға мүмкіндік жасайды.
Банкнота - қазіргі уақытта вексельдерді ... ... алу ... ... ... ... айналыс құралы.
Ол вексельден және қағаз ақшалардан өзара ажыратылады.
Банкнотаның вексельден төмендегідей айырмашылығы бар:
мерзімділігіне қарай, егер де вексель мерзімді ... ... ... ... ал банкнота - мерзімсіз қарыздық міндеттеме;
кепілдігіне қарай, вексельді айналысқа жеке кәсіпкерлер шығарады ... жеке ... ... ал ... ... кезде Орталық банк
шығаратын болғандықтан, оған мемлекет кепілдік береді.
Жалпы банкнотаны екі түрге ... ... ... және жай
банкноталар.
Классикалық банкнота - бұл ... ... ... ... ... ... ... алмастырылатын, яғни металлмен қамтамасыз етілген
Орталық ... ... ... ... ... ... айырмашылығы бар:
- жаратылысына қарай - қағаз ақшалар ақшаның айналыс құралы ретіндегі
қызметінен, ал банкнота - ақшаның ... ... ... ... ... ... бойынша - қағаз ақшаларды айналысқа ... ал ... ... банк ... ... - ... банкноттар вексель мерзімінің
аяқталуына байланысты Орталық ... ... ал ... ... яғни олар ... қала ... ауыстырылуына қарай - классикалық ... ... ... ... ... ... ... отырса, қағаз ақшалар
қашаннан ауыстырылмайтын болған.[14]
Банкноталардың алтынға ... ... ... ... ... ... ... вексельдік қамтамасыз етілуі де күрт
нашарлай түсті, себебі, Орталық банктің вексельдік ... ... ... және ... ... банкнота - бұл қазіргі кездегі айналысқа шығарылған Орталық банктің
билеттерін ... ... та олар ... ... яғни ... ... активтерімен ғана қамтамасыз етіледі.
Чек вексель мен банкнотаға қарағанда, коммерциялық ... ... ... ... бос ... ... жинақталуымен
байланысты несиелік және айналыс құралы ретінде ... кеш ... ... чектер 1683 жылы Англияда пайда болды.
Чек - ағымдағы шот иесінің чекті ұстаушыға белгілі бір ақшалай ... ... ... ... ағымдық шотқа аудару туралы өзінің банкісіне
берген ... ... ... ... ... бар:
атаулы чек - аударуға қүқысыз белгілі бір тұлғаның атына жазылады;
ордерлі чек - бір ... ... ... ... ... ... бір тұлғаға беруге құқық береді;
мәлімдеуші чек - чекті мәлімдеушіге ондағы көрсетілген сомасы төленеді;
есеп ... чегі - ... ... ... ... ... қолданылады;
келісілген чек - банк белгілі бір соманы төлеуге келісім береді.
Банктік операциялардың механизациялануы мен автоматтандырылуы, ... ... өтуі ... ... қолдану арқылы қарызды
өтеудің жаңа әдістерінің ... ... ... ... ... ЭЕМ ... негізінде чектердің несиелік карточкаларға ауысу
мүмкіндігі туды.
Несиелік карточкалар - бұл ... ... мен ... ... ... - ақ оның ... қысқа мерзімді несие алуға мүмкіндік
беретін есеп айырысу құралын білдіреді.
Несиелік карточкалар бөлшек ... ... және ... ... ... ... уақытта несиелік карточкалардың келесідей
төрт түрі пайдаланылады: саудаға арналған, бензин сатып ... ... және ойын - ... шараларын төлеуге арналған. Бірақ та ... ... ... сауда карточкаларын жатқызуға болады. Бүгінгі күні
біздің ... ... ... ... карточкалармен катар бензин сатып
алуға арналған несиелік карточкалар да қолданылуда.
Ақша экономикадағы ролін өзінің атқаратын негізгі қызметтері ... ... ... ақшаның атқаратын мынадай бес қызметі бар:
1. құн өлшемі және баға масштабы
2. айналыс ... ... ... ... және қор ... ... ... ақшах[15]
Ақшаның құн өлшемі қызметі. Ақша жалпыға бірдей балама ... ... ... ... Ақша құн өлшемі ретінде: «мөлшері жағынан аттас,
сапасы ... ... ... ... ... ... үшін тауарлар
дүниесіне материал беру» қызметін ... ... та ... өзара
өлшейтін ақша емес, тауарлар өндірісіне кеткен ... ... ... ... біріне өлшенуіне жағдай жасады.
Тауар құнының ақшамен бейнелеуі оның бағасы деп аталады. Баға тауарды
өндіруге және сатуға қажетті ... ... ... ... ... ... ... ретінде кабылданған және тауарлар бағасын ... ... ... ... баға ... ... ақша бірлігіне
бекітілетін салмақты саны баға масштабы деп аталады.
Ақшаның айналыс құралы қызметі. Айналыс құралы қызметінде ақша ... ... ... рөл ... ... ... мынадай
прооцестерді қамтиды: тауар сату, яғни оның ақшаға айналуы және тауарды
сатып алу, яғни ... ... ... Бұл ... арнайы формулада
келесідей түрде беруге болады: Т (тауар)- А ... Т ... ... ... ... Әр ... ... болуына байланысты
тауарлардың тек нақты ақшаға ғана сатылмайтыны белгілі. ... әр ... ... ... мен айналыс мерзімінің үзақтығының ... ... ... тауарлардың өндірісі мен сатылуының маусымдық
сипатта болуы ... ... ... ... ... ... нәтижесінде тауарлардың төлемін кешіктіріп
сатып алу және сату, яғни несиеге беру қажеттігі туындайды. Ақша ... ... ... ... бір ... ... ие: Т(тауар) –
М(міндеттеме), келісілген мерзімнен кейін: М(міндеттеме) –Т(тауар).
Ақша төлемі құралы ретінде тек қана ... ... ... етіп ... ... ... және несие қатынастарына да қызмет етеді.
Ақшаның төлем ... ... ... ... ... яғни ... және
несиелік ақшалар атқарады.
Ақшаның қор жинау және қорлану қызметі. Ақша жалпыға ... ... оның ... ... ... ... ... қатар, байлықты жинау
құралы болып табылады. Сондықтан да ... ... ... немесе
қорлануга тырысады. Қорлану үшін ақша айналыстан ... ... ... және сатып алу қозғалысы үзіледі.
Ақшаның қор жинау қызметін толық бағалы емес ... ... ... ... меншікті құны жоқ. Бүл қызметті ... ... ... ... елімізде, алтын қоры ҚР ҰБ-де жинақталған.
Ал ақшаның қорлану қызметін ... ... емес ... атқарады. Тауар
өндірісі жағдайында қорлану екі ... ... ... десе ... ... мен ... есеп айырысу және депозиттік шоттардағы,
сол сияқты банктегі басқадай ... ... ... ... ... ... формасында;
2. банктердегі халық салымдарында, облигацияларында жинақталған жеке
қорлану формасында.
Дүниежүзілік ақша. Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... барысы дүниежүзілік ақшалардың пайда
болуына себеп болады. Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ортақ сатып алынатын құрал және жалпыға ортақ қоғамдық байлықтың
материалдану құралы болып ... ... ... құралы негізінде
дүниежүзілік ақшалар халықаралық байланыстардағы есеп ... ... ... алынатын құрал ретінде дүниежүзілік ақшалар
елдер арасындағы нақты ақшамен төленетін тауарлар және ... ... ... ... ... қызмет етеді. Жалпыға
ортақ қоғамдық байлықты құрал ретінде дүниежүзілік ақшалар бір ... ... елге займ ... ... ... ... қызмет етеді.[16]
Қазіргі кезде дүниежүзілік ақша қызметін көбіне АҚШ доллары, неміс
маркасы, ағылшын фунт ... ... ... ... валютасы-еуро,
сол сияқты СДР атқарады.
1.3. Ақша айналысы және ақша жүйесі
Ақша айналысы - бұл ... ... ... ... емес төлемдерді және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететін
қолма-кол және ... акша ... ... ... ... объективтік негізіне де тауар өндірісі жатады. ... ... ... әлемі: тауар және ақшаға бөліне отырып, олардың
арасында ... ... ... ... ... бөлінісінің
тереңдеуіне және жалпы ... және ... ... ... капитализм тұсында ақша айналысы да
әрі қарай дами түседі. Сонымен ақша, капитал айналымына қызмет ете ... ... ... өнім айналысы мен айырбасына дәнекер ... ... және ... ... ... ... ... ссудалық және жалған капиталдың қозғалысы жүзеге
асырылады.
Жалпы ақша ... ... ... ... мен ... ... бөлінеді:
Қолма-қол ақшалар айналысы - бұл нақты ақшалар қозғалысын білдіреді.
Оған банкноталар, монеталар және қағаз ақшалар (қазыналық ... ... ... ... нақты ақшалар айналысының едәуір ... ... ... банктік билеттер қүрайды. Ақша шығарудың кішкене
бөлігі (10%-ға жуығы) қазыналық билеттерді шығарушы ... ... ... ... - бұл ... ... ... қозғалысын білдіреді.
Қолма-қолсыз ақшалар деп чектер, несиелік карточкалар, электрондық
аударымдар көмегімен пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... айналымында, сондай-ақ вексельдер, сертификаттар, кейбір елдерде
басқа да ... және ... ... ақша мен қолма-қолсыз ақшалар арасында тығыз байланыс пен өзара
тәуелділік бар. Яғни, оны ... ... бір ... сферасынан екінші
біріне өтіп отыруынан байқауға болады. Айталық, нақты ақшалардың банктегі
депозитке салынуы, ... ... ... ... ... ... ... жәрдемақы, стипендия, зейнетақы және т.с.с. төлеу үшін ақша
алған жағдайларда қолма-қолсыз ақшалар ... ... ... байқалады.
Ақша жүйесі - бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекітілген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Қазіргі ақша жүйесі келесідей ... ... ақша ... ... ... жүйені, мемлекеттік немесе несиелік аппаратты.
Ақша жүйесінің құрамдас бөлігіне ... ... ... ұлттық
|валюта жүйесі де жатады.
Ақша бірлігі - барлық тауарлардың бағаларын бейнелеуге қызмет ... ... ... ақша белгісі. Ақша бірлігі ұсақ бөлшектерге
бөлінеді. Көптеген елдерде ... яғни ... бөлу ... ... ... 1 ... тең 100 ... ағылшынның 1 фунт стерлингі
-100 пенсаға, ... 1 ... -100 ... ... 1 теңгесі-100
тиынға және т.с.с.
Ақша түрлеріне - бұл заңды төлем құралы болып ... ... ... ... ... ... ... Мысалға, АҚШ-та айналыста: 100,
50, 20, 10, 5, 2, 1 ... банк ... 100 ... ... 1 долларлық, 50, 20, 10, 1 центтік күміс-мыс және мыс-никельдік
монеталар жүреді. Ұлыбританияда айналыста: 50, 20, 10, 5, 1 фунт ... 1 фунт ... 50, 10, 5, 2 ... ... 1 және 1/2
пенилер, сондай-ақ жаңа 10 және 5 ... ... тең ... 2 және ... де бар. Ал 1993 жылы ... 15 ... өзінің ұлттық
валютасын енгізген Қазақстанның бүгінгі ақша ... 10000, ... 1000, 500, 200 ... ... ... 100, 50, 20, 10, 5, 2, ... ... монеталар, алғашқыда көлемі 64x100мм. су тамғылы қағазға
басылған 50, 20, 10, 5, 2, 1 ... ... ... ... осы
номиналдарда металл тиындар шығарылды.
Эмиссиондық жүйе - бұл әр елдің орталық банктерінің ... ... ... ... ... ... ... шығарумен
Федералды резервті жүйесі, Ресейде РФ Орталық банкі, ал ... ... ... ... ... типі бүл ... қандай формада болуын сипаттайды. Осыған
байланысты ақша жүйесінің келесідей типтерін бөліп ... ... ақша ... яғни ... ақша ... ... ... бола
отырып, ақшаның барлық қызметтерін атқарады, ал несиелік ақшалар металға
ауыстырылады;
... жіне ... ... жүйесі, яғни алтын айналыстан алынып
тасталып, оның ... ... және ... ... ... ... ақша айналысы екіге бөлінеді:
1) Биметаллизм - жалпыға балама рөлі екі бағалы металға (алтын ... ... ақша ... үш түрі ... ... ... яғни мұнда алтын мен күмістің арасындағы шекті
қатынас металдардың нарықтық құндарына байланысты белгіленген;
қосарланған ... ... яғни ... бұл ... мемлекет тарапынан
белгіленген;
ақсақ валюта жүйесі, яғни мұнда алтын және ... ... ... ... ... ... ... бірдей негізде емес, ... ... ... ... ... жүзеге асырылып, алтын монеталарын ... ... XVI-XVII ғ.ғ. ... ... ал ... ... XIX ғ. дами
бастады. Бірақ та биметаллдық ақша жүйесі капиталистік шаруашылықтың даму
қажеттілігіне ... ... ... екі металлды құн өлшемі ретінде қатар
пайдалану ақшаның бұл қызметінде қарама-қайшылық ... ... құн ... ... қызмет ететін бір ғана металдың болуы талап
етілді. Сөйтіп, биметаллизм ақша ... ... ... ақша жүйесі
келді.
2) Монометаллизм - бұл барлығына бірдей балама және ақша
айналысының негізі болып бір ғана металл (алтын ... ... ... ... ... монометаллизмі Ресейде 1843-1852 ж.ж., Индияда 1852-1893 ж.ж.,
Голландияда ... ж.ж. ... ... ... ... ... рет ақша жүйесінің типі ретінде
XVII ғ. ¥лыбританияда қалыптасып, 1816ж. заңды түрде ... ... ол ... аяғына қарай енгізілді, айталық: ... ... ... және ... 1873ж., ... ... 1892ж., Ресей мен Жапонияда 1897ж., АҚШ-та 1900ж..
Алтынға ауыстырылатын құн ... ... ... ... ... ... ... алтынмонета стандарты, алтынқұйма
стандарты және алтын девиздік (алтын валюта) стандарты.
Алтын монета стандарты - бұл ... ... ... ... ... ... келе ... өндірістің, несие жүйесінің,
дүниежүзілік сауда мен капиталды ... ... ... қолдады. Бүл
стандарт мынадай өзіне тән негізгі белгілерімен сипатталады:
- алтын елдің ішкі ақша айналысында болып, ақшаның ... ... ... ... ... ... ... етілді (әдетте елдің
монета сарайында);
- толық құнды емес ақшалар айналыста жүре ... ... және ... ... ... ... ... және шетел валюталарын еркін түрде сыртқа шығаруға және ішке
алып келуге болатын болды.
Алтын монета стандартының ... етуі ... ... олардың
айналысын қамтамасыз ететіндей мөлшерде алтын ... ... және ... ... резерві ретінде қызмет етуін талап етті.
Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсындагы бюджет ... ... ... және ақша ... ... жабу эмиссиялық банктердің алтын
қорларынан көп мөлшерде ... ақша ... ... ... қағаз ақшаларды алтын монеталарға еркін ауыстыру қаупін
туғызды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тоқтатса, кейіннен көптеген елдерде де (АҚШ-тан басқа) тоқтатты.
Сөйтіп, банкнотаны ... ... ... және оны ... шығаруға
тиым салынады, сондай-ақ алтын монеталар қазынаға сақталуға ... ... ... соң жайлаған капитализм дағдарысы тұсында
ешбір капиталистік мемлекет өзінің ... ... ... стандарты
негізінде калпына келтіре алмады.
1924-29 ж.ж. ақша реформасының жүруі барысында алтын стандартына ... яғни оның ... екі ... формасы жасалады: алтын құйма
стандарты және ... ... ... құйма стандартының алтын монетадан айырмашылығы мұнда айналыста
алтын монета болмайды және ... ... ... ... ... ... Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ақшалар сияқты алтын
құймасына тек олардың сомалары көрсетілген жағдайларда ғана ... 12.4 кг ... ... ... 1700 фунт ... Францияда 12.7
кг салмақтағы алтын құйма бағасы 215 мың ... тең ... ... ... ... және басқа да елдерде алтын ... ... ... бекітіліп, мұнда да айналыста алтын монета жіне
алтын монетаны еркін түрде ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру жүргізілді. Осындай жолмен ... ... ... ... ақша ... алтынға ауыстыру
арасында жанама байланыс сақталды.
Сонымен, 1929-1933ж.ж. дүниежүзілік экономикалық ... ... ... стандарты барлық елдерде бірдей айналыстан
алынып тасталынып, оның орнына алтынға ауыстырылмайтын банкнот жүйесі
бекітілді.
Қазақстан Республикасының ақша ... ... ... ... ... ... ... теңгесі 100 тиыннан тұрады. Қазақстан
Республикасының айналыстағы ақша белгілері банкноттар мен ... ... мен ... ... құнының құрылымын Қазақстан
Ұлттық Банкі белгілейді.
Банкноттар мен тиындарды құқыққа қайшы жасап шығаруға, ... ... ... эмиссиясын іске асыруға кінәлі адамдар Қазақстан
Республикасының заң актілеріне сәйкес қылмыстық және ... ... ... ... ... ... ... шығаруды,
олардың айналысын ұйымдастыруды және айналыстан алуды бірде бір Қазакстан
Ұлттық банкі ... мен ... ... ... ала ... сату нысанында жүзеге асырады.
Қазақстан Ұлттық банкінің айналысқа шығарған банкноттары мен тиындары
олардың белгіленген құнымен ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ банк шоттарына енгізу ... ... үшін ... міндетті, олар Қазақстан Республикасының барлық
банктерінде шектеусіз ұсатылады және айырбасталады.[18]
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... шығарған
банкноттар мен тиындарды жарамсыз деп жариялай алмайды.
Ақша бірлігін ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасыныц Президенті Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және ... ... Республикасындағы банктер және банктік қызмет» туралы Заңга
сәйкес, егер банкнот бетінің үштен ... көбі ... ... ... Банкі тозған, бүлінген банкноттарды шектеусіз айырбастайды және
жоғалған ... ... ... мен ... өтем ... ... ... Республикасындағы валюталық реттеу мен
қадағалаудың қүқықтық негіздері
Кеңес Одағы құрамындағы елдер егемендік алған уақытынан ... ... ... және ұлттық ақша ... құру ... ... Кейбір
республикалар үшін бұл кеңінен қиындықтарға алып келсе, ал кейбір елдер
үшін бұл аса ... ... ... бастапқы шарттары бірдей
болғанымен, ақырға нәтижесі түрлі болды. Бұрынғы Кеңес елдерінің ұлттық
валюталары ... ішкі және ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізуге және мемлекеттік басқару
жүйесіндегі орталық ... ролі мен ... ... ... ... ... валютаның егемендік алуына 14 жылдан астам уақыт
өтті. Бұл үлкен мерзім емес, бірақ нағыз ... үшін оның ... ... ... ... үшін жеткілікті мерзім.[20]
Валюталық нарық әрқашанда қарама-қайшы келетін ойлар мен экономикалық
қызмет қатысушыларының: ... ... ... ... шетел инвесторларының, халықтың және т.б. ... ... ... қиын ... ... болады. Сондықтан,
Қазақстан Республикасыныц Ұлттық Банкісінің жүргізетін ... әр ... ... мән аудару қиын емес.
Валюталық реттеу валютасы іште конвертацияланатын елдердің ... ... ... ... ... Оның ... мақсаты -
жүргізілетін валюталық операцияларға қойылатын шектеулерді болдырмау болып
табылады.[21]
Ағымдық валюталық операцияларға келесілер жатады:
Қазақстан Республикасына және елден тауар, ... ... ... пен
импортты бойынша төлемді дер кезінде есеп айырысу үшін және 180 ... ... ... ... операцияларын несиелеумен байланысты есеп
айырысуларды жүзеге асыру үшін шетел валюталарын тасымалдау;
180 күннен ... ... ... ... алу мен ... ... және елден капитал қозғалысымен ... ... ... мен ... ... ... ... және басқа табыстарды тасымалдау;
Қазақстан Республикасыныц және елден жалақы, зейнетақы, алимент, мұраны
және т.б. коса ... ... емес ... ... ... ... ... операциялар төменде
келтірілген:
Тікелей инвестициялар, яғни табыс табу мен ... ... ... алу ... ... жарғылықтық қорына салыңдар;
Портфельдік инвестициялар, яғни құнды қағаз алу;
Жылжымайтын мүлікке жататын: ғимараттар, құрылыстарға, жер мен ... қоса ... яғни ... ... ... төлеуге тасымалдар;
180 күннен астам мерзімге тауарлар, қызметтер, жұмыстар экспорт ... ... ... ... ... рұқсат беру мен алу;
180 күннен астам мерзімге қаржы несиелерін беру мен алу; [22]
Күнделікті болып табылмайтын барлық валюталық ... ... ... ... негізгі рольді арнайы валюталық
заңнама атқарады. Қазақстан ... ... заң ... 2005 ... ... ... туралы» Заң табылады. ... ... ... ... Республикасының
Конституциясы валюталық заңнамасы, Қазақстан Республикасының Конституциясы
және басқа да заң ... мен ... ... ... ... актілеріне негізделген. Валюталық реттеу және бақылау механизмі
ішкі және сыртқы нарықта ... ... ... есебінен, жаңа қаржы
құралдарының дамуы және инвестициялау жағдайы мен конъюнктураның ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заң
актілеріне өзгертулер мен толықтырулар ... ... ... ... ... жолы ... ... икемді механизмін өңдеуге, норма
тізімін көбейтуге мүмкіндік береді. ... ... ... банк ... ... ... ... және тұтынушылардың
құқықтарын қорғау мақсатында олардың қызметтеріне қойылатын ... ... ... ... - бұл ... ... күшейту мен ұлттық валютаның
тұрақтылығын ... ету ... ... ішкі
валюталық нарықтың дамуы мен оны бақылауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... бойынша өкілетті
мемлекеттік органдардың атқаратын қызметі.
Еркін ... ... ... ... өту ... ... маңызы жоғары болады.
Валюталық реттеудің қарастыратын негізгі мәселелеріне ... ... ... ... валюталық операцияларды
жүргізу ... мен ... ... ... ... операциялар субъектілерінің құқықтары мен міндеттерін,
валюта заңнамасын ... үшін ... ... заңнамасының орындалуын бақылау;
Валюта нарығы, жасалынатын валюталық операциялардың көлемі ... ... ... ... Республикасында негізгі валюталық реттеу органы - Ұлттық Банк
болып табылады.[4]
Ол валюталық ... ... ... ... ... ... пен басқа мемлекеттік органдар заңнамаға сәйкес өздеріне
берілген өкілеттілік шегінде валюталық реттеуді жүргізеді. Валюталық реттеу
бойынша ... ... акт 2005 жылы ... ... туралы» Заң
қабылданды.
Ол Қазақстан территориясында валюталық ... ... мен ... ... операция субъектілерінің кұқықтары мен
Міндеттерін, валюталық заңнаманы бұзғаны үшін жауапкершілікті анықтайды.
Сонымен Қазақстан ... ... ... ... ... және ... болған жағдайларда кез-
келген валюталық операцияларды тоқтату немесе ... ... ... құқы ... ... мен олар ... ... операциялар
валюталық реттеу объектісі болып табылады
Валюта - бүл мемлекет белгіленген заңды түрдегі төлем қаражаты немесе
құны қолма-қол және ... ... ... ... ... пен ... оның ... бағалы металлдар түріндегі, сондай-ақ шоттағы
қаражаттар, оның ішінде халықаралық ақша және есеп айырысу түріндегі ... ақша ... ... - ... ... валютасы;
Шет ел валютасы - шет ел мемлекеттерінің валютасы;
Валюталық құндылықтар;
Шет ел валютасы;
Номиналы не құны шет ел валютасында берілген, ... ... және ... ... ... ... болып келесілер табылады:
Меншік құқының және басқа да ... ... ... ... ... ... валюталық құндылықтарды әр түрлі әдіспен алып
келу және жіберу, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан ... ... ... алып келу және ... ... ... қатынастардың екі субъектілерін
ажыратады - резидент және ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлер, оның ішінде уақытша
шетелдерде мемлекеттік қызметте жүргендер;
Қазақстан Республикасының заңдары бойынша құрылған заңды тұлғалар,
сондай-ақ ... ... ... ... ... одан тыс ... ... Республикасынан тыс жерлердегі дипломатиялық сауда және басқа
да ресми өкілдіктер.
Қазақстан Республикасының «резидент еместерге» ... ... ... ... ... және жеке ... ... реттеу мәселелерін шешу үшін Ұлттық Банк ... ... ... ... ... мен ... ... мен
міндеттерін анықтауды қарастыратын, валюталық операциялардың жіктелуін,
валюталық ... ... ... ... ... ... ... операцияларды жүргізу тәртібін белгілеу;
Валюталық шектеулерді енгізу - белгілі бір валюталық ... ... ... ... ... ... ... шектеулер қою; Шет ел валютасын қолданумен
байланысты ... ... ... ... ... ... орындалуына бақылау жасау; Валюталық реттеу сұрақтары бойынша
халықаралық келісімдер жүргізу. Валюталық ... ... ... үшін ... ... ... реттеп отыру үщін халықаралық
төлемдер мен капитал аударымын ... ... ... ... ... ... резервін жинақтау. Қазіргі таңда (Қазақстан
Республикасында келесідей валюталық шектеулер қолданылады:
Резиденттер арасында ... ... ... ... ... ... ... жасалынуы қажет, тек
Қазақстан ... ... ... ... ... де ... пен ... заңнамаларында көрсетілген жағдайлардан басқа;
Өкілетті ... мен ... ... ... сондай-ақ банктік
операциялардың бөлек ... ... және ... ... ... валютасын сатуға, сатып алуға, ... ... ... ... ... және ... ... үшін алған шетел
валютасы, сондай-ақ, егер Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ... міндетті түрде өкілетті
банктердің ... ... ... ... ... және капитал
қозғалысымен байланысты деп бөлу; Импорттан және экспорттан ... ... ... ... алуы ... және ... ... экспортынан бастап 120 күн ... ... ... ... ... ... Валюталық операцияларды лицензиялау тәртібін
қарастыратын ... ... ... ... ... шектеулер; Қазақстан Республикасының қолма-қол
шетел валютасын сыртқа шығаруға ... ... ... ... ... ... және капитал қозғалысымен байланысты
операциялар деп бөлінуін толығырақ қарастырамыз.
«Валюталық ... ... ... Республикасының Заңына сәйкес
ағымдағы ... ... ... мерзімін кейінге қалдырып төлеуді қарастыратын экспорт-импорт
мәмілелері ... ... ... асыру үшін аударымдардың
мерзімі 120 күннен аспайтын ... ... алу және ... ... ... ... ... Салымдар, инвестициялар, қарыз және басқа
операциялар ... ... ... ... және ... аудару және алу; Саудалық емес сипаттағы аударымдар, оның ішінде
гранттар, мұраға қалған сомаларды, жалақыны, зейнетақыны, алиментті аудару;
Капитал қозғалысымен ... ... ... ... барлық басқа валюталық операциялар. Капитал ... ... ... ... ... асыру;
Қозғалмайтын мүлікке алу үшін төлемдерді аудару; ... ... ... төлеуді қарастыратын, экспорт-импорт мәмілелері бойынша есеп-
айырысуларды жүзеге асыру үшін аударымдардың мерзімі 120 ... ... ... алу және ... мерзімі 120 күннен жоғары аударымдар;
Өздері тіркелген елдің заңнамасына сәйкес, банктік ... ... құқы бар ... банктері мен басқа да қаржы ұйымдарында салымдарды
жүзеге асыру; 3ейнетақы активтерінің ... ... ... халықаралық аударымдар; Жинақтаушы сипатты қайта сақтандыру және
сақтандыру шарты бойынша халықаралық аударымдар.
Сонымен қатар, ... ... және ... мәмілелер»
деген түсініктерге анықтамалар берілген: [23]
Инвестиция - пайыздар мен ... алу ... ... ... ... қозғалмайтын мүліктер сатып алу арқылы автивтер құны өседі
деген үмітпен қаражатты қаржылық активке ... ... ... ... ... құқының резиденттен
резидент емес өтуін қарастыратын мәмілелер; резиденттердің ... ... ... қарастыратын мәмілелер. Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі Standard Poors агенттігінің «А» ... ... бар, ... ... валютасы бойынша ашық валюталық позиция
лимиттерін белгілейді. Әрбір жұмыс күші үшін ... ... ... ... және ... ... ... аптаның үшінші
күні беріледі. Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ашық ... позицияға белгіленген лимиттердің
мөлшерден асып кетуі кезінде, келесі үш апта ішінде Ұлттық Банк ... ... ... үшін белгіленген лимиттен 5%-ға ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкіні бекіткен нормативті-құқықтық актілерге сәйкес жүргізілінеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... тәртібін реттейтін негізгі нормативті-құқықтық акт
болып «Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... құндылықтарды пайдаланумен байланысты Ұлттық
Банк лицензиялайтын қызмет түрі «Шетел валютасын пайдаланумен байланысты
қызметті ... ... ... Ережемен реттелінеді. Аталған Ұлттық
Банктің нормативті-құқықтық актісі «Валюталық реттеу ... ... ... ... ... Заңы негізінде
қабылданған, ол валюталық ... ... ... ... тәртібін анықтайды, оның ішінде:
лицензиялауға ... ... ... ... қызмет түрлері; лицензия алушыларға қойылатын талаптар, оның
ішінде лицензия алу үшін ... ... ... оны ... тәртібі мен
мерзімі; лицензия бермеу себебін негіздеу; берілетін лицензия ... ... ... және есеп беру ... ... қызмет етуін тоқтату
негіздері. Аталған Ереже ... ... ... операциялар түрлерін
лицензиялау сұрақтарына реттейді: ... ... ... айналысу және
колма-қол шетел валютасы үшін қызмет ... ... ... және ... да ... ... ... ашу; резиденттерден
резидент еместерден несие түрінде алған шетел валютасының үшінші тұлғаның
шотында тіркелуі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі туралы» заңында
бекітілген. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мен өкілеттілігі «Валюталық реттеу туралы»
Қазақстан ... ... да ... жылы ... ... ... ... жүзеге асыру бойынша
атқаратын қызметтері негізінен, ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың жауапкершілігін және
оларға қойылатын талаптарды жоғарылатуға бағытталған болатын.
Ал, 2003 жыл валюталық заңнама ... ... ... ... ... жылдары Қазақстанның қаржы нарығының негізгі сипаттарына шетел
валютасына ... ... ... ... ... байқалатын, ақша
нарығының тұрақтылығы, инфляция ... ... ... ... ... аз ... ққбылуы тән. Қаржы нарығының бұл жағдайына
Ұлттық Банктің бұқаралық ақпарат құралдарына берген ... дәл ... ... бұл Елбасының жыл сайынғы жолдамасында да көрсетілген.
Ең алдымен, ... ... ... ... үшін ... ... енгізу қажет. «Валюталық реттеу бойынша ... ... заң ... ... мен ... ... ... Республикасының Заңына сәйкес келесідей ... ... ... ... ... ... ... бекіту туралы» ҚРҰБ Басқармасының №26, 2002 жылдың 18 қаңтарындағы
қаулысы;
«2002 жылдың 20 ... ... №115 ... ... ... ... ... туралы», ҚРҰБ Басқармасының қаулысына
өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚРҰБ Басқармасының №24, 2002
жылдың 18 ... ... ... ... ... операцияларын ұйымдастыру туралы
Ережесін бекіту туралы» ҚРҰБ ... №487, 2001 ... ... қаулысы;
«2003 жылдың 5 қыркүйегіндегі №343 ... ... ... ұйымдастыру Ережесін бекіту туралы» ҚРҰБ Басқармасының қаулысына
өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚРҰБ ... №24, ... 3 ... қаулысы;
«Қазақстан Республикасындағы валюталық заңнаманың орындалуын ұйымдастыру
және оған тексеріс жүргізу Ережелерін ... ... ҚРҰБ ... 2002 ... 13 ... ... қатар, 2004 жылдың желтоқсанында «Банк қызметі, валюталық реттеу
және валюталық бақылау сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының Заң жобасы Қазақстан Республикасыныц Үкіметінің талқылауына
берілді. Ол негізінен, Қазақстанда валюталық ... ... ... ... ... асыру үшін жасалған.
Валюталық құндылықтарды пайдаланумен байланысты қызметтерді лицензиялау
Ережесіне сәйкес лицензияланатын операциялар тізімі қысқартылған. ... ... ... мәмілесі бойынша 5 мың АҚШ ... ... ... ... ... байланысты операциялар;
Қазақстан Республикасының территориясында халықаралық қаржы ұйымдары
эмитирленген, резиденттердің бағалы ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасының үшінші
тұлғаның шотында тіркелуін ... ... және ... ... ... тартылған мемлекетпен кепілдірілмеген несиелер;
экспорттық несие бойынша шетел ... ... ... ... ... ... мемлекетпен кепілдендірілмеген несиелер.
Валюталық шектеулердің әлсізденуі бойынша қолданылатын шаралары нақты
сектордың қаржы қүралдарының дамуына және қосымша қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... әсер ... ... 500 АҚШ доллары эквивалентінен жоғары сомада айырбас
операцияларын ... ... ... ... сертификат-анықтама қағазын
талап ету алып тасталынды. Қазіргі таңда, сертификат-анықтама ... ... ... ... ... бірге, жеке басты куәландыратын
құжат ретінде қызмет паспорты және ... ... ... ... - заңды тұлғалар үшін ішкі валюталық нарықта шетел ... ... ... белгіленген, ал резидент емес - заңды тұлғалардың
шексіз ... ... ... ... ... ... жеке ... үшін қолма-қол шетел Валютасын
республикадан сыртқа шығару нормасын 3 мың доллардан 10 мың долларға ... ... ... ... Өкілетті Банктер арқылы бір жолғы
аударымдардың нормасы 10 мың долларға дейін көтерілді.
Бұрын айтылғандай, теңгенің шетел ... ... ... ... ... ... реттеуінің негізгі стратегиялық мәселесі болып
табылады. Конвертациялауға көшу үшін белігілі бір ... ... ... ... болуы қажет. Оны енгізу үшін кем дегенде,
резидент еместер үшін жеткілікті теңдестірілген және ашық ... ... ... және ... болу керек.
Ең алдымен, «конвертациялау» мәртебесіне ие болу үшін қажетті талаптарды
қарастырамыз. Бұрын айтылғандай, Халықаралық ... ... ... ... ... ХВҚ ... VIII ... міндеттемені өзіне
жүктеуі қажет. Сонымен қатар, ХВҚ-ға мүше ... ... бұл ... алуға міндетті емес, бұл жағдайда олар XIV бапқа ... ... ... Осы ... ... ХВҚ-ға мүше елдер корға болып кірген
кезде қолданып жүрген ... ... ... ... жылдың орта шеңінен бастап Халықаралық Валюталық Қордың мүшесі
болып табылады, ал 1996 ... 16 ... ... яғни мемлекет өзінің
валютасының айырбасталуын қамтамасыз ... ... ... Қордың Келісімінің VIII бабына кірді.
ХВҚ-ға кіргеннен кейінгі теңгенің жағдайын қарастырайық. ... ... сол ... яғни 1993 ... 29 ... ... операцияларды жүргізу Ережесіне сәйкес анықталады.
Бұл ережеге сәйкес, резидент - ... және жеке ... үшін ... ... ... бойынша жүзеге асырылды. Сонымен
бірге, резидент жеке тұлғалар үшін теңге ағымдағы ... ... ... ал резидент заңды тұлғалар үшін экспорттан
түскен валюталық түсімнің 50% міндетті түрде валюталық ... ... ... ... бір ... ... болып табылады.
Заңды тұлғалар үшін конвертациялаудан келесілер алынып тасталынады:
Ішкі нарықта валютаны тек резидент еместер ... ... ... ... ғана ... алу ... импортының құнынан аванстық төлем мөлшері 30%-дан жоғары болған
жағдайда лицензия талап ... ... ... ... келісімдерін төлеу бойынша валюталық
операцияларға тыйым ... ... ... үшін ... ... ... ... Ол банктердің валюталық операцияларды жүргізу үшін ... алу ... ... ... мен ... емес ... үшін ... сол уақытты
конвертацияланбайтын валюта болып табылады, себебі ағымдағы операцияларға
және конвертация ... ... ... ... ... ... саудалық операциялармен байланысты
ағымдағы есеп-айырысу Ережеге сәйкес, тек резидент еместердің ... ... ... ... ... ... ... еді. Бірақ, бүл шоттардан шетел валютасына айырбасталу мөлшері
Қазақстанның ұлттық экономикасына ... ... ... шектелген,
ол келесілерді білдіреді:
Резидент еместер Қазақстаннан, оның дамуына ... ... ... ... алмайды;
Қазақстанда сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтен түскен теңгедегі
қаражаттар, валюталы-конвертацияланбайтын болып табылады.
Олар тек қазақстандық тауарларға ғана ауыстырылына алады.
Резидент емес жеке ... үшін ... ... ... ... табылады. Себебі, Өкілетті Банктерге шетел валютасын сатудан
түскен теңгені шетелдіктерге қайтадан ... ... ... ... сата ... ... 1993 жылы ... ағымдағы айналымға қатысты теңге, резидент
емес - жеке тұлғаларды қоспағанда конвертацияланбайтын валюта ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалары мен
заң тұлғалары үшін бөлшектеп конвертацияланатын валюта болып табылады. ... үшін ... ... ... ... ... тар болды,
себебі біріншілер тек жекешелендіруге ғана ... ал ... ... де ... ... ... банктер үшін теңге конвертацияланатын валюта болды,
себебі оларға шетел инвестициясымен байланысты ... ... ... ... ... тыйым салынады.
1999 жылы «Валюталық операцияларды жүргізу тәртібіне» бірқатар
өзгертулер мен толықтырулар ... ... ішкі ... ... ... қолданылмаған шетел валютасын аудару және сату ... ... ... ... 1996 жылдың 16 шілдесінде Халықаралық
Валюталық ... ... VIII ... ... ... осы ... аяғы ... саналды. Ол халықаралық ағымдағы операциялар бойынша
теңгенің еркін айырбасталу және шектеуден ... ... ... өту ... ие болғанын бекітті.
Қазіргі таңдағы қазакстандық теңгенің конвертациялану деңгейі еліміздің
әлемдік валюталық нарықтағы операцияларға тең ... ... ... Халықаралық валюта қаржылық және несие ... ... ... ... тек ішкі ғана ... сондай-ақ сыртқы
конвертациялануға жетуі жатады. Осы мақсатқа жету кезінде жасалынатын ең
маңызды қадам - ... ... ... (ТМД) ... ... ... ... қатынастар сферасындағы Ұлттық Банктің саясатының
тиімділігін бағалай отырып, Ұлттық Банк ... ... ... жетті
деуге болады, соның ішінде валюталық нарық белгілі бір даму ... ... ... ... төмендеуі тоқтатылды және оның тұрақтылығы
қамтамасыз етілді, теңге ХВҚ Келісімінің талаптарына сәйкес айырбасталатын
валюта болды.[24]
Жоғарыда ... ... ... Қазақстан Республикасының
валюталық реттеу жүйесі келесідей мақсаттарды көздейді: ең бастысы, ол
Ұлттык ... ... ... болса, келесі төлем балансын күшейту
және ішкі ... ... ... ... ... ... ... және капитал қозғалысымен ... ... - алға ... ... қатысты валюталық
реттеудің негізгі бағыттары болып табылады.
Қазақстанның соңғы жылдары қол жеткізген ақша ... ... ... ... ... ... ... соған сәйкес 2005
жылы жаңа заң қабылданды.
2.1. ... ... ... мен міндеттері
Валюталық реттеудің мақсаты тұрақты экономикалық өсуге қол жеткізу және
|экономикалық ... ... ету ... ... ... болып табылады.
Валюталық реттеудің міндеттері:
Қазақстан Республикасында валюталық құндылықтардың айналысының тәртібін
белгілеу; Қазақстан Республикасының дүниежүзілік экономикаға одан ... үшін ... ... ... ... мен ... ... ақпараттық базаны қамтамасыз ету болып табылады.
Қазақстан Республикасында валюталық реттеудің негізгі органы Қазақстан
Республикасыныц ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасыныц Үкіметі және өзге де мемлекеттік ... ... өз ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі және ... ... ... ... өз ... шегінде резиденттер мен
резидент еместер үшін міндетті нормативтік құқықтық актілер шығарады.
Валюталық реттеу органдары әзірлеген ... ... ... нормативтік құқықтық актілер Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкімен міндетті түрде келісілуге ... ... ... Банкі валюталық реттеудің негізгі
органы ретінде: ... ... ... ... құндылықтарды
пайдалануға байланысты қызметін ... ... ... ... мен ... ... валюталық операцияларды жүзеге асыру
тәртібін, ... ... ... ... режимдерін: лицензиялауды;
тіркеуді; хабардар етуді; Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... (валюталык мониторингті) жүзеге асыру ... ... ... ... бойынша олардың құзыретіне сәйкес барлық
резиденттер мен резидент еместердің ... үшін ... ... ... есепке алу және есептілік нысандарын белгілейді. Жүзеге
асырылу тәртібі заңда белгіленбеген валюталық ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға
қойылатын талаптар. Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қолма-
қол шетел валютасымен бөлшек ... ... ... және ... уәкілетті ұйымдардың шетел валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыруын лицензиялауға тиіс.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... қызметке қойылатын
біліктілік талаптарын, сондай-ақ қосымша сауда ... мен ... ... (ашу) ... ... ... пунктін тіркеу
кезінде белгіленген үлгідегі құжат - айырбастау пунктінің ... ... ... ... үшін ... құжаттарын келісу тәртібі,
құрылтайшылардың құрамына, ұйымдастыру-құқықтық нысанына, ... ... және ... ... ... ... құру және ... заңды тұлғаларға қатысу жөніндегі шектеулер
қосымша белгіленеді.
Резиденттер лицензия алу үшін ... ... ... Банкіне,
"Лицензиялау туралы" Қазақстан Республикасының заңына сәйкес белгіленген
құжаттардан басқа, ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актісінде белгіленген шарттармен және
тәртіппен тапсырады.[25]
Заңда аталған ... ... ... ... немесе лицензия
беруден бас тарту резидент құжаттардың толық топтамасын табыс еткен күннен
бастап күнтізбелік отыз күн ... ... ... ... ... бас ... кезде жазбаша нысанда
дәлелді жауап ... ... ... бас ... үшін ... ... болып
табылады: Заңға сәйкес көзделген құжаттарды не өзге де ... ... ... осы Заңға сәйкес белгіленген талаптарға сай болмауы;
Қазақстан Республикасының заңнамалық ... ... өзге ... ... ... ... алынған қызмет бойынша ақпарат ұсынудың
нысандары мен тәртібі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес валюталық
операцияларға лицензиялар береді.
Валюталық операцияларға қатысушы резидент шоты ашылғанға дейін ... бірі шарт ... ... ... ... ... не
заңда көрсетілген мерзім өткен күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде
лицензия ... ... ... міндетті.
Резиденттер лицензия алу үшін Қазақстан Республикасыныц Ұлттық Банкіне,
"Лицензиялау туралы") Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің нормативтік
құқықтық ... ... ... және ... ұсынады. Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі ұсынылған ... ... ... ... сұратуға құқылы.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі нормативтік құқықтық актіде:
лицензиялануға тиіс операцияларды резидент-клиенттің ... ... ... және оның ... ... ... жүргізуі көзделетін, ол
тіркелген мемлекеттің заңнамасы бойынша бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби
қызметті жүзеге асыруға құқығы бар резидент пен ... емес ... ... қатысты талаптарды;
Заңға сәйкес лицензиялануға тиіс ... ... ... ... арқылы валюталық операцияларды жүзеге асыруға
мүмкіндіктің жоқтығына негіздеме ұсынудың талаптарын ... ... бас ... үшін ... ... ... табылады: Заңға
сәйкес көзделген құжаттарды не өзге де ақпаратты ұсынбау; жүргізілетін
операцияның Қазақстан ... ... сай ... ... ... және (немесе) өтініш берушінің ... ... ... сай ... ... ... ... тиіс
|валюталық операцияларға қатысты салықтық берешектің, бюджет каражатының,
үкіметтік сыртқы қарыздардың ... ... ... ... ... ... орындауға байланысты туындаған талаптар бойынша
мерзімі өткен берешектің ... ... ... ... көзделген өзге де негіздер. Өтініш берушіге лицензия беруден
бас ... ... бас ... себептері көрсетіле отырып, жазбаша
нысанда дәлелді жауап ... ... ... ... ... құқықтық актісінде
лицензиялануға тиіс валюталық операциялардың ең аз сомасы, сондай-ақ
берілген ... ... ... операция бойынша ақпарат ұсынудың
|нысандары мен тәртібі белгіленеді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... аталған валюталық
операцияларды тіркеуді жүзеге ... ... ... ... шартты
тіркеуді және тіркелген валюталық шарт ... ... ... ... ... Валюталық операцияға қатысушы резидент
тараптардың бірі ... шарт ... ... ... ... не ... ... жағдайларда шот бойынша операциялар
жүргізіле басталғанға дейін ... ... ... ... ... ... ... үшін Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіне заңда ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актісінде белгіленген
шарттармен және тәртіппен тапсырады. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
ұсынылған құжаттарда сілтеме жасалған ... ... ... ... ... толық топтамасын тапсырған күннен бастап он жұмыс күні
ішінде тіркеу жүзеге асырылады. ... ... ... ... өтініш
берушіге белгіленген үлгідегі құжат - тіркеу куәлігі ... ... ... жағдайларда жүзеге асырылады: дұрыс емес ақпарат ұсыну заңға
сәйкес ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес келмеуі. Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің нормативтік құқықтық актісінде тіркелуге тиіс ... ең ... және ... ... ерекше жағдайлары белгіленеді.
Хабарлама режимі валюталық операцияларға қатысушы резиденттердің және
(немесе) уәкілетті банктердің, сондай-ақ клиенттердің тапсырмасы ... ... ... ... бағалы қағаздар нарыгына
кәсіби қатысушылардың Қазақстан ... ... ... шарт бойынша белгіленген нысанда ақпарат ұсынуын және жүргізілген
операциялар мен валюталық шарттың өзгерістері ... ... ... ... ... ... резиденттер валюталық шарт
жасалғаннан кейін, бірақ ол ... ... ... ... ... күннен бастап жеті жұмыс күнінен кешіктірмей, ал
шетелдік банкте шот ашу ... ... ... мерзімде Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіне хабарлама жасайды. Егер ... ... ... ол ... ... орындау процесінде қолданылған
болса - валюталық шарт ... ... ... ... ... ... ... күннен бастап жеті жүмыс күнінен кешіктірмей
хабарлайды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... одан ... шарт ... ... алған күннен бастап
он күннен аспайтын мерзімде хабарлама туралы растау береді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталық операциялардың ... ... ... ... ... ... ... асырылатын валюталық шартты талап етуге құқылы.
Уәкілетті банктер және (немесе) бағалы ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда клиенттердің
валюталық операцияларын Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... Ұлттық
Банкіне хабарлай отырып жүргізеді.
Резиденттер валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты ... ... ... ... ... ... ... белгіленген
валюталық реттеу режимдерінің талаптарына сәйкес Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкіне мынадай құжаттарды ұсынады: ... ... қол ... және ... ... үшін) және мөр басылып (заңды ... ... ... шарттың көшірмесі; жеке басты куәландыратын
құжаттың көшірмесі (валюталық операцияны жүзеге ... жеке ... ... ... ... тіркелгені туралы куәліктің көшірмесі
(заңды тұлғалар үшін); құрылтай ... ... ... (заңды тұлғалар үшін; салық төлеушінің ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде
заңда және Қазақстан ... ... ... ... ... ... біліктілік талаптарына сәйкестігін растайтын
құжаттар; резиденттің ... ... ... бар ... ... ... ... шарт бойынша міндеттемелердің туындауын, орындалуын
және тоқтатылуын растайтын құжаттардың ... ... ... ... ... ... Казақстан
Республикасының төлем балансының тұрақтылығын бағалау мақсатында жүзеге
асырады. Валюталық мониторингтің негізгі ... ... ... ... асыратын валюталық операциялар бойынша ақпарат базасын
жасау; Қазақстан ... ... ... ... ... және
халықаралық инвестициялық позициясының ... ... ... ... жетілдіру болып табылады. Резидент емес заңды тұлғалардың
Қазақстан ... ... бір ... ... ... ... мен өкілдіктері валюталық мониторинг объектілері болып табылады,
Валюталық ... ... ... ... ... ... Банкі айқындайды. Валюталық мониторинг белгіленген
есептілік нысандарына ... ... ... ... және резидент еместермен іске асыратын жобалары бойынша
олардан ақпарат жинау ... ... ... ... ... үшін ... мерзімдері мен нысандары Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің нормативтік құқықтық актісінде белгіленеді.
Резиденттер мәміле ... ... ... ... ... шоттарына: резиденттің тауарлар (жұмыстар, қызметтер көрсету)
экспортына ақы ... ... ... ... және шетел валютасын; резидент
емес міндеттемелерін орындамаған және (немесе) толық орындамаған жағдайда,
резиденттің тауарлар (жұмыстар, қызметтер ... ... ... ... ... асыруы үшін резидент еместің пайдасына аударған ұлттық
валютаны және шетел валютасын ... ... ... ... ... (жұмыстар, қызметтер көрсету) ... ... есеп ... ... ... ... ... банктердегі банк
шоттарына ұлттық және шетелдік валютаны ayдаруы: резидент ... ... ... сәйкес резиденттің міндеттемелерін қамтамасыз етуге
арналған ... ... ... ... ... ... резиденттің шет елде ашылған филиалдары мен ... ... ... арналған шетелдік банктердегі шоттарына валюта
түсімін аударған жағдайларда талап етілмейді. Тауарлар (жұмыстар, қызметтер
көрсету) ... ... ... есеп ... ... ... ... банктердегі шоттарға ұлттық және шетелдік валюта түспеген кезде
аудару жөніндегі міндеттеме заңға сәйкес: біркелкі қарсы талапты есепке ... ... ... ... ... ... арасында
бұрыннан бар бастапқы міндеттемені сол ... ... ... ... ... ... тәсілін көздейтін басқа міндеттемемен ауыстыру арқылы
резидент еместің міндеттемелері тоқтатылған; резидент ... ... ... ... тұлғаға берілген; резидент еместің міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... басталған кезде
сақтандыру төлемі алынған жағдайларда ішінара немесе толық орындалды деп
есептеледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі резиденттердің ... ... ... ету мақсатында резиденттердің экспорт және импорт
жөніндегі мәміле паспорттарын ... ... ... мен ... экспорттық-импорттық валюталық бақылауды жүзеге асыру ... ... ... ... ... күні баламасы
он мың АҚШ долларынан ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті банктердегі және (немесе) шетелдік банктердегі
өзінің шоттарына ұлттық және шетелдік ... ... ... ... ... қызметтер көрсетудің) экспортын, импортын
көздейтін ... ... ... міндеттемелерді орындау
мерзімі міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасын ... ... ... ... ... және (немесе) дәл белгілеуді талап етуге
құқылы. Міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... ... банктердегі шоттарға шетел валютасын ... ... ... ... өзге де ... ... ... уәкілетті банктерге және (немесе) Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкіне тиісті негіздемені және растау ... ... ... міндетті. Осы талаптарының ... ... ... ... ... ... салық
қызметі органдарымен, кеден және құқық қорғау органдарымен ... ... ... ... ... ... Валюталық операцияларды жүзеге асырудың негізгі қағидалары
Резиденттер арасындағы валюталық операцияларға тыйым салынады, ... ... ... бірі ... ... ... ... (немесе) Қазақстан Республикасының Қаржы ... ... ... ... ... және (немесе) ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар жүзеге асыруға құқылы банктік операцияларға және өзге де
операцияларға жатқызылатын валюталық құндылықтармен ... ... ... ... банктік қызмет көрсетуге ақы төлеу, сондай-ақ
шетел валютасымен банктік қызмет ... ... ... ... ... (айыппұлдарды, өсімпұлдарды) төлеу; резиденттердің
шетел валютасымен шығарған бағалы ... және ... ... ... қағаздарын сатып алуға, сатуға, сыйақы төлеуге және
(немесе) өтеуге ... ... ... ... ақы ... ретінде пайдаланған кезде экспортты импортты) жүзеге асыруға
байланысты комиссия шарттары ... ақша ... мен ... ... ... вексельдерді ақшалай міндеттемелерді ... ... ... ... ... асыруға әрі осы Заңда және ... ... ... нормативтік құқықтық актілерінде белгіленген
талаптарға сәйкес алынған қолма-қол шетел ... ... ... бар ... есеп ... қызметкерлерді Қазақстан
Республикасынан тыс жерлерге іссапарларға жіберуге байланысты шығыстарды
төлеу; жеке ... ... ... аударуы немесе валюталық
құндылықтарды жеке тұлғаларға, сондай-ақ жарғылық қызметі ... ... ... ... заңды тұлғаларға өтеусіз беруі; ... ... жеке ... пайдасына банк салымдарын енгізуі;
Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерімен ... ... және ... ... ... да ... төлемдерді төлеуге
байланысты операциялар.
Резиденттер Қазақстан Республикасыныц валюталық заңнамасына сәйкес
тараптардың ... ... ... еместермен ұлттық және (немесе)
шетелдік валютамен мәмілелер ... ... ... ... операциялар бойынша шетел валютасымен ... ... ... ... еместер салымдар (депозиттер), бағалы қағаздар,
резиденттермен қарыз алу операциялары және заңда көзделген тәртіппен ... өзге де ... ... ... алынған дивидендтерді,
сыйақы мен өзге де кірістерді ... ... және ... құқылы.
Егер заңда аталған валюталық операцияларға қатысты валюталық реттеу
режимдері белгіленбесе, ... мен ... ... ... ... ... режимін белгілеуге құқылы. Қазақстан
Республикасыныц Ұлттық Банкі ... ... ... жүзеге
асырылады. Заңда белгіленген валюталық реттеу ... ... ... ... Ұлттык Банкі және ... ... ... ... ... ... ... еместермен
жасалатын валюталық операцияларға қолданылмайды.
Қазақстан Республикасының аумағында резидент еместер арасындағы
валюталық ... ... ... ... ... отырып шектеусіз
жүзеге асырылады. Қазақстан ... ... ... ... ... операцияларды жүргізуге шектеулер заңда ... ғана ... ... мен ... еместердің валюталық операциялар бойынша
төлемдері және ақша аударымдары уәкілетті банктердегі шоттар арқылы жүзеге
асырылады, оған ... ... ... ... ... тұлғалардың ұлттық валютамен төлемдері және ақша аударымдары, сондай-
ақ олардың пайдасына толемдер мен ақша ... ... ... ... ... ... шот ... жүзеге асыратын ақша аударымдары;
бөлшек сауданы ... ... және ... ... ... көрсетуге Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің лицензиясы бар ... мен ... ... ... ... жеке ... мен
уәкілетті банктердің немесе уәкілетті ұйымдардың арасындағы ... ... ... ... асырылатын төлемдер; резидент заңды
тұлғалардың резидент емес қызметкерлерге, сондай-ақ резидент емес заңды
тұлғалардың ... және ... емес ... ... ... төлеуі; заңды тұлғалардың қызметкерлерді Қазақстан Республикасынан
тыс ... ... ... байланысты ... ... ... өз ... ... ... аумағында әуежайларда, порттарда және халықаралық
қатынастар үшін ашылған шекаралық өткелдерде кедендік ... ... жеке ... мен ... емес заңды тұлғалар арасындағы
төлемдер; резидент заңды тұлғалар мен Қазақстан Республикасының ... ... ... асыратын резидент емес заңды тұлғалар ... ... ... мен ақша ... ... белгіленген сома шегінде ұлттық валютадағы ... ... беру ... арқылы жасалатын төлемдер; заңда белгіленген
тәртіппен ашылған шетелдік банктердегі ... ... ... ... мен ақша ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... орындау есебіне жүзеге ... ... ... ... ақша ... және ... емес ... тұлғалар Қазақстан Республикасының
аумағында ... ... ... ... ... қолма-қол шетел
валютасы олардың уәкілетті банктердегі шоттарына міндетті түрде аударылуға
тиіс. Заңда лицензиялау, тіркеу, хабарлама және ... ... ... ... ... ... ... аумағындағы валюталық
операциялар бойынша төлемдер мен ақша аударымдары ... ... ... шоттар арқылы ғана жүзеге асырылады.
Резидент және резидент емес жеке тұлғалар ... сома ... ... шот ... ... ... аумағында,
Қазақстан Республикасынан және Қазақстан Республикасына өтеусіз ақша
аударымдарын (салықтық, лицензиялық ... ... ... ... ... ... және басқаларын); жеке тұлғаның
кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруына байланысты емес және ... ... ... ... ... хабарлама талабы белгіленбеген өзге де ақша
аударымдарын Қазақстан Республикасынан жүзеге асыруға құқылы.
Резиденттердің және ... ... ... ... ... және ... аудару тәртібі, сондай-ақ банк шотын ... ... ... мен ... ... ... тәртібі Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің нормативтік құқықтық актілерінде белгіленеді.
Уәкілетті банктер өздеріне берілген ... ... ... ... ... берілген құқыққа сәйкес шетел
валютасын Қазақстан Республикасында, сол сияқты шет елде де ... ... ... алуы мұмкін.
Қазақстан Республикасында шетел валютасын сатуды және сатып алуды
резиденттер мен ... ... тек қана ... банктер, олардың
айырбастау пункттері, сондай-ақ уәкілетті ұйымдардың ... ... ... ... Ұлттық Банкі белгілеген тәртіппен
жүргізеді.
Резидент және резидент емес жеке ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды ұсынбай-ақ баламасы он
мың АҚШ ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасынан әкетуге құқылы.
Резидент және резидент емес жеке тұлғалар Қазақстан Республикасынан
баламасы он мың АҚШ ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстан Республикасыныц кеден органдарына баламасы он ... ... ... сомаға олардыц қайдан алынғандығының заңды екендігін
растайтын құжаттарды табыс етуі қажет.
Әкетілетін қолма-қол шетел ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасыныц Ұлттық
Банкі белгілейді.
Резидент және ... емес жеке ... ... үш мың АҚШ
долларынан асатын мөлшерде қолма-қол шетел валютасын және (немесе) ұлттық
валютаны Қазақстан ... ... және одан ... қолма-қол
шетелдік және (немесе) ұлттық валютаның ... ... ... бұкіл
сомасына кедендік декларация беру арқылы Қазақстан Республикасының кеден
органында міндетті түрде ... ... құны ... ұлттық валютамен және шетел валютасымен
көрсетілген төлем құжаттарын (вексельдерді, ... оның ... ... ... Республикасына әкелу және әкету жазбаша декларациялауға
жатпайды және ... ... ... ... ... ... ... номиналы және
(немесе) құны ... ... ... бағалы қағаздар мен төлем
құжаттарын, сондай-ақ резиденттер шығарған ... жоқ ... ... және ... кедендік ресімдеу тәртібі Қазақстан Республикасының
кеден заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... ... ... заңда белгіленген талаптарды
орындау мақсатында валюталық ... мен ... ... және ... ... ... жұргізетін валюталық операциялар бойынша
есептілікті, ақпарат пен құжаттарды ұсынуға ... және ... ... ... банктердің сұратуы бойынша
олар арқылы жұргізілетін валюталық операциялар жөніндегі төлемдер мен ақша
аударымдарының мақсатын көрсетуге, сондай-ақ заңда ... ... ... ... мен ақша ... ... мақсаттарын
растайтын құжаттарды ұсынуға міндетті.
Резиденттер тауарлар (жұмыстар, ... ... ... ақы ... ... ... қызметтер көрсету) экспорты күнінен ... күн ... ... ... ... ... ... жекелеген тауарлар экспорты күнінен бастап 365 күн ішінде алуға
және уәкілетті ... ... ... ... тауарлар (жұмыстар, қызметтер көрсету) экспортына ақы
төлеу ретінде алған олардың шетелдік банктердегі ... ... ... Ұлттық Банкінің лицензиясы негізінде ... ... ... ... жол ... емеске коммерциялық кредит шарттарымен тауарлар (жұмыстар,
қызметтер көрсету) импорты ... есеп ... ... асыру үшін
резиденттің резидент еместің ... ... ... ... ... орындамаған жагдайда, аудару күнінен бастап 180 күннен
кешіктірмей резидент алуға және оны ... ... ... ... заңда 180 күннен астам мерзімге берілген коммерциялық ... ... мен ... ... ... төлемдер тіркеу
режимінде жүзеге асырылады. Резиденттердің резидент еместерге 180 ... ... ... ... ... ... ... мен
резидент еместер арасындағы ... ... ... ... ... көрсетілген тізбеге кіретін тауарлар экспорты кезінде,
егер резидент коммерциялық кредитті резидент емеске 365 ... ... ... жагдайда, төлем мерзімін кейінге қалдыру шарттарымен
жасалған резиденттер мен ... ... ... ... ... 365 ... аспайтын мерзімге берілген коммерциялық кредиттер
бойынша резидент еместің ... ... ... ... ... нақты мерзімі 365 күннен асып кеткен ... мен ... ... ... төлемдер заңда көзделген
тәртіппен лицензиялауға жатады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... валютаны және шетел
валютасын есептеуге немесе резидент негіздеген ... ... ... ... береді. 180 күннен астам мерзімге берілген
коммерциялық кредиттерге қатысты осы бапта ... ... 180 ... ... ... коммерциялық кредиттер бойынша резиденттің
немесе резидент еместің қаражатты қайтаруының немесе міндеттемелерді өзгеше
орындауының ... ... 180 ... асып ... ... ... ... банктер импорты жүзеге асыруға байланысты
резиденттер арасындағы комиссия ... ... ... ... ... ... көздейтін шетел валютасымен ... ... ... ... ... ... өзгеше көзделмесе, резиденттер бағалы қағаздарды,
инвестициялық қорлардың ... ... ... ... капиталға қатысуды
қамтамасыз ету мақсатында салымдар енгізуге ... ... ... ... ... ... ... байланысты
операциялар туралы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне хабарлауға
міндетті.
Резидент еместердің жарғылық ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарын, резидент
еместердің инвестициялық ... ... ... ... ... ... сондай-ақ резиденттер мен резидент еместер арасындағы
туынды қаржы ... ... ... ... ... ... ережелері банктерге, сақтандыру ұйымдарына, сондай-ақ зейнетақы
активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын ұйымдарға және зейнетақы
активтерін инвестициялық басқаруды ... ... ... ... қорларына (олар зейнетақы активтерін ... ... ... ... ... кәсіби қызметті жүзеге асыратын
ұйымдарға заңда көрсетілген валюталық операцияларды ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі өз қаражаты есебінен ... ... ... де ... ... ... ... беретін лицензиялар береді.
Жеке тұлғалар мен резидент заңды тұлғалардың өздері алған лицензиялар
шегінде бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген валюталық операциялары шектеусіз жүзеге
асырылады. Туынды қаржы құралдарының базалық ... ... ... ... іске ... ... ... асырылатын резиденттер мен
резидент еместер арасындагы валюталық операциялар ... ... ... ... құралдарының базалық активі болып ... ... ... мен ... іске ... ... ... резиденттер мен ... ... ... ... заңда көзделген тәртіппен реттеледі. Резиденттердің жарғылық
капиталға қатысуын ... ету ... ... ... ... қағаздарын, резиденттердің инвестициялық ... қоса ... ... ... ... ... енгізуі, сондай-ақ
резиденттердің бағалы қағаздарды халықаралық капитал ... ... оның ... ... ... қағаздарға депозитарлық
қолхаттар шығаруы тіркеу режимінде жүзеге асырылады.
Резиденттердің резидент еместерге және резидент еместердің ... ... ... ... берген қаржы қарыздары тіркеу режимінде жүзеге
асырылады. Тіркеу режимі, егер резиденттің немесе резидент ... ... ... ... ... ... ... мерзімі 180
күннен асып кеткен жағдайда, 180 күннен аспайтын мерзімге берілген ... да ... ... заңнамалық актілерінде жылжымайтын мұлікке
жатқызылган жылжымалы заттарды қоспағанда, ... ... ... ... алу; зияткерлік меншік объектілеріне ерекше құқықтарды сатып
алу; ... ... ... ... ... үшін ... өзге де ... беру жатады. Заңда өзгеше белгіленбесе, резиденттердің
жылжымайтын мүлікке меншік құқығын сатып алуға байланысты төлемдері, сондай-
ақ олардың ... ... ... төлемдері хабарлама режимінде
жүзеге асырылады.
Резидент заңды тұлғалардың ... ... ... ... сатып
алуга байланысты төлемдері, сондай-ақ олардың пайдасына резидент еместердің
төлемдері тіркеу режимінде жүзеге ... ... ... ерекше, құқықты сатып алуга байланысты резиденттердің
резидент еместерге төлемдері, ... ... ... еместердің
төлемдері, сондай-ақ резиденттердің бірлескен қызметке ... ... үшін ... және өзге де ... ... мен ... режимінде жүзеге асырылады.
Егер Қазақстан Республикасының ... ... ... резиденттер шет ел валютасымен уәкілетті банктерде банк
шоттарын ... ... Егер ... ... ... резиденттер
шетелдік банкпен шарт жасасқан күннен бастап не шет ... ... ... ... тұлғалар ұшін) күнтізбелік отыз күннен кешіктірмей, Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі белгілеген тәртіппен шетелдік банктерде ... ... ... ... ... ... хабарлауға міндетті.
Резидент жеке тұлғалардың шетелдік банктерде шоттар ашуы лицензиялау
режимінде ... ... ... экономикалық
ынтымақтастық және даму ұйымының немесе ... ізін ... ... қаржылық шараларын әзірлеу тобының мүшелері болып табылатын
мемлекеттерде ... ... ... ... ашу; жеке ... өзге
мемлекеттердің аумағында болған уақытта оларда орналасқан шетелдік
банктерде ... ашуы ... ... жеке ... ... ... кейін шетелдік банктегі шотын ... ... ... ... беруге міндетті. Резидент заңды тұлғалардың
шетелдік банктерде шоттар ашуы ... ... ... ... банктердің шоттар ашуы; резидент қаржы ұйымдарының бағалы қағаздардың
халықаралық нарықтарында қаржы құралдарымен мәмілелер ... үшін ... ... ... ... ... тұлғалардың сол заңды тұлғаның
филиалдары мен ... ... ... ... қаржыландыру
мақсатына арнап, шетелдік банктерде шоттар ашуы; резидент заңды ... ... ... тұлғаның жарғылық капиталын төлеуі ретінде талап
етілетін қаражатты, егер мұндай ... ... ... ... ... заңнамасында белгіленсе, аударуға арналған шоттар ... ... ... ... ... ... қарыздар бойынша
резиденттердің резидент еместер алдындағы міндеттемелерін камтамасыз ету
мақсатында ... ... ... ... арналған шоттар ашуы
кірмейді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... лимиті және шотты пайдалану шарттары белгіленуі мұмкін.
Резидент заңды тұлғалардың заңда аталған шоттарды ашуы ... ... ... ... шоттарды пайдалану ... ... ... Банкінің нормативтік құқықтық актісінде белгіленеді.
Резидент еместер уәкілетті банктерде шет ел ... және ... ... банк ... шектеусіз ашады. Резидент еместер Қазақстан
Республикасының ... тыс ... ... ... ... және ... ... уәкілетті банктердегі өздерінің банк
шоттарына, сондай-ақ уәкілетті ... ... банк ... Республикасының аумағынан тыс жерлердегі өз шоттарына шектеусіз
аударуға құқылы.
2.3. Валюталық бақылаудың құқықтық ... ... ... ... ... ... мен
резидент еместер валюталық операциялар жұргізген ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
Валюталық ... ... ... ... ... ... ... сәйкестігін
"айқындау; валюталық ... ... ... ... ... ... ... қажетті құжаттардың болуын тексеру; ... ... ... алу мен ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасында валюталық бақылауды Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі, Қазақстан ... ... ... ... өзге де ... ... ... бақылау
органдары) және валюталық бақылау агенттері ... ... ... және ... ... ... ... операциялар жүргізген
кезде алынған лицензияларына сәйкес ... ... ... ... ... міндеті жүктелген басқа да ұйымдар валюталық
бақылау агенттері болып табылады.
Валюталық бақылау ... мен ... өз ... ... мен резидент еместердің Қазақстан Республикасында ... ... осы ... ... Республикасының
заңнамасына, лицензиялардың шарттарына, тіркеу және хабарлама талаптарына
сәйкес келуі ... ... ... асыруға міндетті.
Валюталық бақылау органдары өз құзыреті ... ... ... ... ... ... валюталық заңнамасын сақтауын
тексеруді жүзеге асырады; резиденттер мен ... ... ... ... ... алу мен ... ... және
дұрыстығын тексеруді жүзеге ... ... ... ... құжаттар мен ақпаратты сұратады; валюталық бакылауды тиісті
түрде жүзеге асыру мақсатында ... ... ... ... үшін ... тапсырмалар береді; валюталық операциялар бойынша
есеп берудің және ... ... ... ... ... ... ... тексеру жүргізудің тәртібін
белгілейді; ... ... ... жою ... ... ... ... Республикасының барлық резиденттері мен ... ... үшін ... ... ... ... ... көзделген басқа да шараларды қабылдайды.
Валюталық бақылау агенттері: өздері, оның ішінде клиенттердің тапсырмасы
бойынша ... ... ... ... Республикасының валюталық
заңнамасы талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге асыруға; валюталық
операциялар ... ... алу мен ... ... және
объективтілігін камтамасыз етуге; ... ... ... ... сәйкес өз клиенттері жол ... ... ... Қазақстан Республикасының валюталық заңнамасын бұзу
фактілері туралы Қазақстан ... ... ... сондай-ақ басқа
да валюталық бақылау органдары мен құқық қорғау органдарына хабарлауға;
валюталық бақылау органдарына өздерінің ... ... ... туралы валюталық реттеу органдарының ... ... ... ... ... ... міндетті. Валюталык
бақылау органдары мен агенттері өз ... ... ... кезде
өздеріне белгілі болған коммерциялық, банктік және заңмен ... ... ... ... ... ... ... сақтауға міндетті.
Уәкілетті банк резиденттің және (немесе) резидент еместің төлемдер мен ... ... осы ... және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
нормативтік ... ... ... ... ... ... ... ғана жүзеге асырады.
Резиденттер мен резидент еместер валюталық операцияларды жүргізген кезде
олардан валюталық ... ... ... ... ... ... осы Заңға сәйкес мыналарды талап етуге құқылы: жеке басты
куәландыратын құжат (жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... (шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар
үшін); құрылтай ... ... ... ... ... ... ... (заңды тұлғалар үшін); салық төлеушінің мемлекеттік тіркелгенін
растайтын ... ... ... заңда белгіленген жағдайларда лицензия,
тіркеу куәлігі, хабарлама туралы куәлік; мәміле паспорты; ... ... ... ... орындауды не соның негізінде орындаудың
қажеттігін растайтын құжаттар.
Уәкілетті банктер жүргізілетін валюталық операцияларға тікелей қатысты
емес құжаттардың ұсынылуын талап ... ... ... ... заңға сәйкес және
валюталық реттеу мен валюталық бақылау органдарының нормативтік құқықтық
актілерінде талап етілетін ... ... не ... емес ... жағдайда не Қазақстан Республикасының валюталық заңнамасында талап
етілетін іс-әрекетті жүзеге асырмаған жағдайда уәкілетті банктер ... ... ... бас ... ... мен ... ұйымдардың Қазақстан Республикасының
валюталық заңнамасын бұзғаны анықталған ... ... ... ... ... ... заңдарында көзделген ықпал ету
шараларын қолдануға құқылы.
Уәкілетті ... мен ... ... ... айырбастау
пункттері арқылы шетел валютасымен айырбастау операцияларын ... ... жол ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі айырбастау пункті тіркеу ... ... алты ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
лицензиаттардың Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... тұруға құқылы.
Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге асыратын
резиденттер мен резидент ... ... ... органдары жүргізген
тексеру нәтижелері туралы анықтамалармен танысуға; валюталық бақылау
органдары мен ... ... ... ... ... тәртіппен шағым жасауға; Қазақстан Республикасының
заңнамасында көзделген өзге де ... ... ... ... ... ... ... резиденттер мен резидент
еместер: валюталық бақылау ... мен ... ... ... және ... ... ... асырылуы туралы ақпаратты
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... бақылау органдарының тексеру
жұргізуі ... ... ... ... бойынша оларга
тұсініктемелер табыс етуге; жұргізілетін валюталық операциялар бойынша
олардың ... ... ... ... ... ... белгіленген мерзім ішінде сақталуын камтамасыз ете отырып, есеп
жүргізуге және ... ... ... бақылау органдарының анықталған
бұзушылықтарды жою туралы ... ... ... ... бақылау органдарының тексеру жүргізуі барысында оларға өз үй-
жайларына кіруін, құжаттарына және автоматтандырылган деректер базасына ... ... ... ... ... ... ... лицензияны, тіркеу куәлігін, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... алу үшін ... ... беруге және
барлық қажетті шараларды қабылдауға, ... ... ... ... ... ... әкономикалық қауіпсіздігіне және оның қаржы
жұйесінің тұрақтылығына қатер төнген ... егер ... ... басқа құралдарымен шешу мұмкін болмаса, арнайы рұқсат режимі
енгізіледі. ... ... ... енгізу, ұзарту туралы шешімді, рұқсат
берудің тәртібі мен шарттарын, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкімен ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті айқындайды.
Арнайы рұқсат режимі қаржы жұйесінің экономикалық қауіпсіздігіне және
тұрақтылығына төнген қатерді жою үшін ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі резиденттер мен резидент
еместер операцияны азаматтардың ... және ... ... ... ... ... Республикасының өз халықаралық
міндеттемелерін орындауы мақсатында жүзеге асырған жагдайда, сондай-ақ,
егер валюталық ... ... ... Республикасының толем
балансындағы және ішкі валюта нарығындағы ахуалды едәуір ... ... ... ғана береді.
Егер тараптардың бірі Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі және
(немесе) Қазақстан Республикасының ... ... ... арнайы рұксат
талап етілмейді. Резиденттер мен резидент еместер Қазақстан Республикасы
Ұлттық ... ... ... арнайы рұқсат режимі қолданылатын
валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты операцияларды жүзеге асыруға
құқылы емес.
Қазақстан ... ... ... бұзу ... ... сәйкес жауаптылыққа әкеп соғады.
Ақша-несие саясатының негізгі құралдары репо операциялары, ... ... ... ... ашық ... операциялары болады. Бұдан
басқа, Ұлттық Банк ... ... ... және ... ... ... ... мерзімді кредиттер (күндік және ... ... ... ... мерзімді өтімділігін реттеу үшін депозиттер
қабылдау жолымен банктерді қайта қаржыландыруды жүзеге асыратын болады.
Инфляциялық таргеттеуге жоспарлы көшуге ... ... ... ... жылы өз ... ставкаларының реттеуші рөлін күшейтуге бағытталған
шараларды іске асыруды жалғастырады. ... үш ... ашық ... ... ... ... атап айтқанда, бағалы
қағаздардың қайталама ... ... ... ... ... түрде қабылданатын болады. Ұлттық Банктің ... ... ... және ... ... дамыту жөніндегі шаралар
қабылданады, бұл Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік береді.
Валюталық реттеу және валюталық бақылау саласында валюталық режимді
ырықтандыру ... ... ... Бұл валюталық реттеу режимін жұмсартуды
және резиденттердің валюталық құндылықтармен операцияларды ... ... ... тыс әкімшілік кедергілерді жоюды болжайды.
Валюталық заңнаманы одан әрі ... ... 2004 жылы ... қазіргі заманғы талаптарға барынша жауап ... ... ... капитал рыноктарына неғұрлым белсенді ... жаңа заң ... және ... жоспарлануда. Ол шамамен 2005 жылы
басталатын және 2007 жылы валюталық қатынастары ... ... ... ... ырықтандырудың екінші кезеңінің бағдарламасын
іске асыру үшін заңнамалық негіз болады. Валюталық шектеулерді бәсеңдету
жөніндегі ... ... ... ... ... қаржы құралдарының
дамуына және нақты сектор ұшін ... ... ... ... ... жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету ... ... ... төлем карточкаларының ұлттық
банкаралық жүйесін енгізу және дамыту жолымен төлем карточкаларына ... ... ... ... желі құруға ерекше назар ... Оны ... ... 2004 жылы ... ... ЖАҚ төлем
карточкалары бойынша банкаралық транзакцияларға кызмет көрсету жөнінде
өзінің практикалық қызметін ... ... ... медициналық сақтандыруды, кедендік және салықтық
төлемдерді төлеу жүйесін қалыптастыруды енгізу жөніндегі ... ... іске ... жеке (заңды) тұлғаның бірыңғай нөміріне (СН,
БСН) және тағы басқаларға көшу кезінде Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Сауда (қызмет көрсету)
ұйымдарында төлем карточкаларын қабылдайтын және оған қызмет көрсететін
жабдықтар ... ... ... жұмыстар жалғасады. Алдағы жылдары
Ұлттық Банк ЕурАзЭҚ елдерінің ... ... ... ЕурАзЭҚ
елдерінің ортақ төлем жұйесін ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... жалғастырады.
Бұдан басқа Ұлттық Банк біртұтас ... ... ... жөніндегі мемлекетаралық және ... ... ... ... ... ... саясатын таргеттеу кезінде алға қойылған мақсатқа ... ... ... үшін ... көрсеткішке жедел көрсеткіш әсері
қалай өзгертетінін білу қажет. Басқару сигналдарын беру ... ... ... ... ... ... сұраныс, жиынтық ұсыныс, валюталық
және пайыздық тепе-теңдік және басқа арналар. Осы беру арналардың жиынтығы
және олардың өзара ... ... ... деп ... ... тетік - бұл басқару сигналдарын берудің мақсатты көрсеткішке
ықпал ету тетігі. Инфляцияны ... ... алға ... ... ... ... қатаң сақтауды камтамасыз ететін тетік
құрылатын болады, бұл жүргізілетін ... ... ... ... Қазіргі уақытта Қазақстанда инфляциялық таргеттеу қағидаттарына
көшуге дайындықты бастау үшін кейбір ... бар: - ... пен ... ... ... ... ... тұрақтылығы;-
қаржы жүйесін тұрақты дамыту;[27]
Ақшаның өндіргіш күштер мен тауар қатынастарының біршама жоғары ... ... ... ... ... ... ... жаратылысын
зерттегендегі басты анық болғаны, ол оның ... шығу ... ... ... - ... ... ... арналған
еңбек өнімі. Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғанынан бері ... ... ... ... өте қиын ... өтті, алайда осы
жүргізген тиімді саясатының арқасында ... ... - ... оның ішкі және ... тұрақтылығының сақталуы және бағаның
тұрақтылығы қысқа уақыт ... ... ... ... алып шықты
десек те болады. Елімізде ақшаның ... оның ... ... көптеген жаңартулар мен өзгерістер енгізіліп келеді. ... ... жаңа ... мен ... ... болды. Осының барлығы
елдің экономикасының тұрақталуында кішкене болса да әсер етті. Бұл бағытта
мемлекеттік органдардың ... ... ... ... өту ... ... алғанда, ақша және валюта
жүйесінің түбегейлі өзгеруін ... ... Баға ... және ... ... өз ... ... реттеудің валюта бағамын
белгіленудің және валюталық нарық ... ... ... алып ... Валюталық шектеуді және теңгенің қатаң ... алып ... оның ... ... ... болды.
Валюта жүйесі өндірістің өсу темпімен, сауданың және ... ... ... ... Ол тек қана ... экономикасына ғана
әсер етіп қоймайды, сондай-ақ оның әлемдік аренадағы «орнын» анықтайды.
Қазір ... ... ... ... ... бойынша
әлемдегі «үшінші» елдер деңгейінде тұр. Валюталық қатынастарды ... ... ... ... ... бұл ... қиыншылық
жағдайда болуының негізгі себебі. Теңге бағамын көтеру - ... ... ... ... бұл шара ... ... ... қажет
етеді, ал ол ... ... ақша ... күйзеліске және
экономиканың стагфляцияға ұшырауына алып ... ... ... де бірқатар қиындықтар туғызады: ақша массасының кенеттен ... және т.б. ... та, ... жүйесі және банктерді
лицензиялау, валютаны резервтеу жүйесі, ... ... ... ... ... кезде Қазақстан экономикасының ... ... ... ақша ... жаңа ... деңгейге жетті. Қазақстан
Республикасының ақша ... ... ... ұлттық және халықаралық
экономикалық талаптарға сай келетін заңдық, нормативтік базалармен реттеліп
отыр.
Менің ... ... ... ақша ... ... саясаты дұрыс. Сонымен қатар, жаңадан шығып жатқан кұралдарды
пайдаланып, оны әрі ... ... ... ... ... деп санаймын.
Еліміздің халық хал-ауқаты әр түрлі деңгейде ... ... ... ... шешу әрине қиынға соғады. Бұған қарамастан, жақын болашақта
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі дамып, ұлттық ... ... ... ... ... ... жоқ.
Нарықты экономикаға өту экономиканың жекелей алғанда, ақша және валюта
жұйесінің түбегейлі өзгеруін талап етті. Баға ... және ... ... өз ... ... ... валюта бағамын
белгіленудің және валюталық нарық субъектілері арасындағы қатынастардың
өзгеруіне алып келді. ... ... және ... ... тіркелген
бағамен алып тастау, оның құлдырауының негізгі себебі болды. ... ... өсу ... ... және ... байланыстың дамуымен
тығыз байланысты. Ол тек қана елдің экономикасына ғана әсер етіп ... оның ... ... «орнын» анықтайды.
Қазір Қазақстанның валюталық ... ... ... ... ... елдер деңгейінде тұр. Валюталық қатынастарды тұрақтандыру
бойынша қолданылатын шаралардың қарама-қайшы келуі, бұл этаптың қиыншылық
жағдайда болуының ... ... ... бағамын көтеру – тұрақтандырушы
шара болып табылады. Бірақ, бұл шара үлкен валюталық ... ... ал ол ... ... ақша ... ... ... стагфляцияга ұшырауына алып келеді. ... ... де ... ... ... ақша массасының кенеттен көбеюі,
гиперинфляция және т.б. бірақ та, бақылау ... және ... ... ... ... ... ... сақтау шаралары.
Сонымен, бүгінгі күні Қазақстан Республикасында валюталық реттеу жүйесі
құрылған. ... ... ... ... ... ... құқық бұзушыларға белгілі бір санкциялар қолданылады.
Жалпы алғанда, шектеулерді біртіндеп алып тастауды және валюталық
бақылау ... ... ... операцияларды әкімшілік басқару
шараларын қысқартуды және ... ... ... ... ... ... елдің инвестициялық климатын жақсартатын
факторлардың бірін және ұзақ мерзімді перспективада ағып келуіне мүмкіндік
береді деп ... ... ... ... қарастырып, аталған жүйе қаржы
құқық институтының негізін ... ... ... және оның ... елдің қаржылық және инвестициялық климатына байланысты, елдің
валюта жұйесі ақша-несие жүйесінің, ... және ... ... жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылатын деген ... ... ... ... ... ... да әсер ... Валюталық реттеу кейбір мәселелерді шешуге
мүмкіндік береді, бірақ негізгі ... ... ... ... ... ... ... кезінде ғана мүмкін болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. 2005 жылғы Қазақстан Республикасының «Валюталық реттеу туралы»
Заңы
2. Бюджеттік ... ... Жеті ... 2006, -360 ... «Ақша төлемі мен аударымы туралы» Қазақстан Республикасының 1998
жылғы 29 маусымдағы № 237 Заңы
4. Қазақстан ... 1995 ... ... ... ... Банкі туралы" Заңы. ... ... № 577-И ... ... ... С.М. ... Алматы, 2005. - 152 бет.
6. Калиева Г.Т., Омарова А.К. Валютные рынки и валютные ... Банк ... ... ... ... ... актілер
жиынтығы. Алматы, Юристь, 2005, -179 бет.
8. «Ақша аударымының банкаралық жұйесіндегі ақша аударымы ережесін
бекіту туралы Қазақстан ... ... ... Басқармасының
1998 жылғы 21 қараша N 242 қаулысы. Қазақстан ... ... 1999 ... 16 ... N 711 тіркелді.
9. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие: Оқу құралы. - Алматы: Қазақ
университеті, 2006. -129 ... ... К.Б. Два года ... плаванию теңге //Экономическое
обозрение Национального банка РК. 2001. -№1.
11. Банкілік құқық. А.С. Тасыбаева. Алматы, 1999жыл.
12. ... А. ... ... на ... потребительских рынках
до и после введения режима свободно плавающего ... ... ... ... ... в ... //Экономическое обозрение
Национального банка РК. 1999. -№2.
13. Толковый словарь рыночной экономики. Москва, 1993 ... ... ... ... ... ... А, 2008ж.
15. Міржақыпова С.Т. Банктегі бухгалтерлік есеп теориясы және
негіздері, 2006, 219 б.
16. Сыртқы экономикалық ... және ... ... ... Алматы, Экономика, 2000, -193 бет.
17. Давыдов Л., Раймонов Д. Банковское право Республики Казахстан.
Алматы. Жеті ... 2005 ... ... ... ... ... Алматы, Юрист, 2008.-128
б.
19. Қазақстан Республикасының «Банк және банк қызметі туралы» Заңы. 31
тамыз 1995 ж. ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы. 01.03.2007 жыл. Егемен Қазақстан. № 49.
21. Қаржылар саласындағы басқарудың ... ... ... С.М. ... С.С. ... ... 1999, 216 бет.
22. Қазақстан Республикасының 2001 ... ... ... ... ... басқа да міндетті төлемдер туралы Кодексі"
Алматы, Юрист, 2007, 228 б.
23. Мұхитдинов Н.Б., Найманбаев С.М., ... У.С. ... ... ... А., ... ... А.Б. Анализ экономической ситуации в Казахстане и
необходимость введения плавающего режима обменного курса.
25. Қазақстан Республикасының Заңы Лицензиялау туралы 11 ... 2007 ... ... ... ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу
мен ... ... ... ... ... ... №1270
Президентінің Жарлығымен бекітілген.
27. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы. 01.03.2008 жыл. Егемен Қазақстан Отан ... № 8-9.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық моделі83 бет
Қазақстан Республикасының 2004-2006 жылдардағы бюджеттік жүйесін талдау21 бет
Қазақстанның мемлекеттік басқару жүйесі101 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналымын басқару13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь