Шөл және шөлейіттік топырақтарға жалпы түсінік

Шөлді аймақ топырақтары Еуразияның ішкі континенталды бөлегінде, Орталық Азия мен Қазақстан Респибликасы тегістігінде орналасқан және ТМД территориясының 6 проценттен астам жерін қамтиды. Бұл аймақ топырағын зерттеуге үлес қосқан ғалымдар – С.Неуструев, Н.Димо, Л.Прасолов, И.Герасимов т.б.
Шөлді аймақтың басты сұр-қоңыр топырақ типі автоморфты атмосферадан үстіртін ылғалдану, топыраққұралу туралы пікірді Е.Лобова 1960 жылы айтып, оны бореалдыға таяу белдеуге жатқызған. Гидроморфты сутекті төмен ызадан ылғалданатын топырақтардан бұл аймақта сортаңдар мен тақырлар тараған. Желді аймақ климаты жазы ыстық, қысы суық болып келеді. Орта жылдық температура аймақтың солтүстігінде 16°С-тан, оңтүстік бөлегінде 20°С-қа жетеді. Орта жылдық атмосфералық түсім 75-150мм, оның басым бөлегі қыс-көктемгі маусымдарға келеді. Топырақ кескіні тек жоғарғы жарты метр тереңдікке дейін дымқылданады. 10°-тан жоғары тиімді температура жиынтығы 4000°-тан астам. Өсімдік жамылғысын негізінен сораңды-бұталы, жусан, бетеге, еркекшөп, құмаршық, бұйырғын, баялыш, қараған, теріскен және эфемерлі түрлер құрайды. Соңғылар құмда көбінесе сексеуілмен қосыла дамыған.
        
        Шөл және шөлейіттік  топырақтарға жалпы түсінік
Шөлді аймақ топырақтары Еуразияның ішкі ... ... Азия мен ... Респибликасы тегістігінде орналасқан және ТМД
территориясының 6 проценттен астам жерін ... Бұл ... ... үлес қосқан ғалымдар – С.Неуструев, Н.Димо, Л.Прасолов,
И.Герасимов т.б.
Шөлді аймақтың ... ... ... типі ... ... ... ... туралы пікірді Е.Лобова 1960 жылы айтып,
оны бореалдыға таяу белдеуге жатқызған. ... ... ... ызадан
ылғалданатын топырақтардан бұл аймақта сортаңдар мен тақырлар ... ... ... жазы ... қысы суық ... ... Орта ... аймақтың солтүстігінде 16°С-тан, оңтүстік бөлегінде 20°С-қа
жетеді. Орта ... ... ... ... оның басым бөлегі қыс-
көктемгі маусымдарға келеді. ... ... тек ... жарты метр
тереңдікке дейін дымқылданады. 10°-тан жоғары ... ... ... ... ... ... негізінен сораңды-бұталы, жусан,
бетеге, еркекшөп, құмаршық, бұйырғын, ... ... ... ... түрлер құрайды. Соңғылар құмда көбінесе ... ... ... ... балдырлар басқан. Шөл өсімдіктерінің биомассасы ... ... мен ... ... ... тең; құрылық үстінде
ыдырамаған органикалық қалдық болмайды. Көктемгі шөлде эфемерлер ... де, ... көк ... қурап қалады. Топыраққұраушы жыныстардан лөсті
және көне алювилік желмен ұшырылған шөгінділер ... ... ... ... және ... ... кең тараған. Ойпаң тегістіктер
арасында неоген заманынан қалған платолы көтеріңкі жерлер ... ... ... ... ... ... үстінде жұқа қабатты лөсті
салындылары бар. Бетпақ дала, Шу-Іле тау-қыраты бетін және Қызылқұмның орта
шенін палеозой заманының жанартаулық метаморфтық ... ... ... ... жел ... болған лөсті шөгінділер сынық тасты келеді,
құмды-шаңды түйірлері азайған, құрылық беті ... ... ... ... ... гаммадаға айналған. Биік таулар етегі зор қабатты (100м ... ... ... Жер ... ... ... ... тегіс
плато, аласа сатылар мен қалдық құрылықта сұр-қоңыр, ал тау етегіндегі
ойпаң ... ... ... ... ... ... айқын кескінді сұр-қоңыр
топырақ қалыптасқан. Оның кескініне мына ... тән: ... ... бар, одан ... ... сәл айқындалған қарашірінділі жиек
келеді, ол бірте-бірте борпыл шашыранды түйірлі жиекшеге ... Одан ... ... ... бұл ... ... ... түйірлер мен
сәл білінетін борпылдақ тарамыстанған ... жаңа ... ... ... Түркменстан орталық бөлегінің нағыз сұр-қоңыр топырағы
кескіні мынандай: ақ жиек-шеңбер қуысты 3-6см беткі қабықша одан төмен сұр-
қоңыр ... ... жиек ... ол ... сәл ... ... ... қалыңдығы 10-15см. Келесі нығыздалған қоңыр түсті В
жиектің түйіртпегі ... ... ... ... қалыңдығы 10-15см. Одан
төмен борпылдақ лөсті құмбалшықты С жиек жатыр, онда ғаныш кристаллдары
мол, 1,5м ... ... ине ... ... ... шөгінділерде құралған сұр-қоңыр топырақта нығыз жиек
болмайды. Қиыршық тасты ... ... ... ... ... ... тасты қалқан құрады. Құрды топырақ бетінде карбонатты балшықтан
тұратын жіңішке қабықша болады; топырақтың қалған жиектері қалыңдығы ... ... ... ... ... ... айналымы басым.
Басты типі Д сұр-қоңыр топырақтың жалпы химиялық құрамы ... бойы ... тек ... ... ... кремний тотығы мөлшері артады.
Келесі нығыздау жиекте оның саны азайып, алюминий, темір, магний ... ... ... сәл ... ... бөлшек құрамында өте майда
дисперсті түйірлер шоғырланған (11%) және сіңірілген натрий катионы ... шығу көзі ... ... мен ... құрамындағы натрий
тұздары. Бұл жиекте силикаттар мен ауыр ... ... мен ... ... ... ... ... топырағында органикалық түсім аз ... ... ... ... қарашірінді мөлшері 1проценттен
аспайды және оның саны кескін бойымен төмен қарай бірте-бірте азаяды. Гумус
құрамында фульвоқышқылдар ... ... орай ... ... ... ... ... қосындысы мөлшері ұлғайған.
Шөлді аймақтың сұр-қоңыр топырағына келесі ерекшелік тән: ... ... ... ... ... Оны ... ... күз
маусымдарында топырақ кескіннен хлор мен күкірт тұздарының сәл шайылуы,
керісінше ... ... ... ... ... ... сұр-
қоңыр топырақ кескінінде карбонатты беткі және төменгі ... ... ... ... ғанышты жиек жатады, одан төменгі бөлікте
бірте-бірте жеңіл еритін күкірт пен хлордың натрийлы тұздар саны ... ... ... плиоцен мен төменгі төрттік кезеңдердегі
мұралы топыраққұралу және гипертекті үрдістер тән. Көне ... ... ... ... Азия мен ... ... жұлын тәрізді
ғаныш шоғырланған жиек ... ... бұл ... көне ... ... ... ... және қатпарлы жиынтығы да кең
тараған. Олар Таяу Шығыс пен ... ... ... ... және ... ... ... ұқсайды.
Шөлді аймақтың гидроморфты топырақсымақ жарандыларына сортаңдар
жатады. Сортаң деп, ... ... 1 ... астам суда жеңіл еритін
тұздары бар топырақты айтады. Олардың аумағы шөлді аймақтың 10 ... ... ... ... ... ... ... (гипергенез)
нәтижесі, яғни тұз шоғырының бір түрі.
Шөлейттік аймақ топырақтары.
Шөлейттік аймақтың негізгі топырақ түріне шөлейттік ... ... оның ... ... ... ... және кейбір топырақтар кешенімен
бірге есептегенде, 94 млн ... жуық ... ТМД ... 4,2
процентіне тең. Шөлейттік қоңыр топырақ негізінен Каспи мен Арал ... ... және ... оңтүстік бөлегінде тараған.
Шөлейттік аймақ климаты ерекшелігіне ... ... ... ... Жыл ... ... түсім мөлшері 125-250мм тең,
оның үштен бір бөлегі жаз кезінде келеді. Құрылықтан булану мөлшері ылғал
түсімінен 4-5 есе ... ... ... тең. ... ... ... ... қысы қысқа, суық, қары аз, күшті желді
келеді. Қардың қалыңдығы 20см аспайды, кей жылдары ол 10см ... ... ... ... ... жазы ұзақ, ыстық және ... ... Ең жылы ... (шілде) орташа температурасы +20,5+26,5°С, ... айда ... ... ... орташа температура -6-7°С, суық болатын кезең 160-190 күн
аралығында ауытқиды. Температурасы ... ... ... ... ... ... жоғары күндердегі тиімді температура жиынтығы 3000-3700°
жетеді. Шөлейттік ... жер ... бір ... емес. Егер Солтүстік
Каспи ойпатында ол негізінен тегіс жайылма жазық болып келсе, Оңтүстік Орал
тауы мен Үстірттер ... өзен ... және ... ... ... жер ... аса биік ... оны шоқылар мен шоқы аралық
кең алаптар құрады.
Топыраққұраушы жыныстарға Солтүстік Каспи ойпаты ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Олардан басқа түрлі ... ... мен ... ... ... және ... ... құмды-құмды-балшықты шөгінділер
кездеседі. Оңтүстік Орал тауы етегіндегі ... ... пен ... ... ... ... аласа төбе беткейлерінде сары-қоңыр түсті
карбонатты лөстүрлі, қиыршық тасты, ... ... ... құмбалшықтар
тараған. Құрылық бетіне көбінесе кристаллды жыныстар шығып жатады. Бұлардан
басқа, бұл өңірде үштік дәуірдің ... ... ... де ... өзен ... ... механикалық құрамы бір қалыпты
емес және сортанданған шөгінділерден құралған.
Торғай үстірті плато, ұсақ тас ... ... ... ... шаңды ауыр құмбалшықтардан және жеңіл механикалық ... ... ... ... ыза ... ... ... да,
топыраққұралу үрдісіне әсерін ... ... ... ... ... түрлер көп емес және ол өте сирек топырақ бетін 30-40%
жабады. Тек қана, ылғал құбылымы жайлы, кебірленбеген, қоңыр құм мен ... ғана ... ... онда құм ... құм ... ... шөл ... бетеге және түрлі астралар өседі. Құмбалшықты
топырақтарда жусанды, бетегелі-жусанды, жуанды-бұйырғын және ... ... ... ... түрлі жусандар, изен, көкпек,
бұйырғын көп.
Шөлейттік қоңыр топырақ бетін көбінесе ... мен ... ... ... ... пен жусандар басқан.
Ағаш тектес өсімдіктерден жүзгін, тұз бен құрғақшылыққа төзімді
бұталар кездеседі. ... өзен ... мен ... бейім: мұнда
терек, жыңғыл, ... ... ұсақ ... ағаш тоғайшаларын
кездестіруге болады. Ежелгі атырауларда сексеуілдер ... ... ... ... ... ... үгіндіде қарағайлар өседі.
Ойпаң жерлердің шабынды далалық топырағын ... және ... шөп ... ... ... ... мен ... басқан.
Шөлейттік қоңыр топырақтың негізгі тектік ерекшелігі ... ... атап ... ауа райы ... ... жамылғысының аз өнімділігінде. Н.Базилевичше бұл аймақта
жалпы өсімдік ... ... 1га 100 ц ... Ал ... ... 1га 4-5 ц ... және оның ... қалдықтары құрайды. Өсімдік
жамылғысы құрамында қарашірінді ... ... ... бұталы
талшыбықтар бар. Оған жыл бойы түсетін атмосфералық ылғалдың аздығы
мен ... ... ... да ... ... қарашірінді
құралу мен ыдырау үрдістері ... ... ... ... ыңғайлы ылғалжылу жағдайында өтеді. Қарашірінді аздығы
және гумус ... ... ... ... ... тән қасиеттер.
Органикалық заттардың бұзылуы артық болуына ... олар ...

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылық дақылдарының калиймен қоректенуін оңтайландыру (қолайлы, ең жақсы) шарты18 бет
Экскаваторлар. Жіктелуі, қолданылу облысы6 бет
Тұздалған топырақтар түрлерінің таралуы және қасиеті8 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
Word терезесін шолу25 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Абайдың әділеттілік туралы іліміне шолу6 бет
Азаматтық істерді сырттай іс жүргізу тәртібімен қараудың сот тәжірибесіне шолу9 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь