Жер планетасы

І. Кіріспе бөлім
Жер планетасы
ІІ. Негізгі бөлім:
1. Жердің фигурасы мен өлшемдері
2. Жер құрылысы
3. Жердің гравитациялық және геомагниттік өрістері.
4. Жердің қозғалысы, салдары.
ІІІ. Қорытынды бөлім.
Жер магнитизмі.
Жердің фигурасы мен өлшемдері жайында бақылаулар мен есептеулер негізінде бірте-бірте түсінік бола бастады.
Ежелде Жер туралы түсініктін дөңесті диска ретінде кеңінен таралуы адамдардьщ көргенімен түсіндіріледі, олар горизойт сызығынын дөңгеленің тұрғанын көрген, одан барып кемелердің біртіндеп горизонт сыртына жоғалғанын, немесе керісінше горизонт сыртынан шығып келе жатқанын байқаған. Біздің эрамыздан жеті ғасыр бұрын Жердің дөңгелек екені белгілі болған, сол кездіқ өзінде-ақ оны өлшеуге әрекет жасалған. Біздің эрамызға дейінгі IV ғасырда Аристотель сол кезде Жердің шар тәрізді екендігі жөніндегі деректерді жинактап, негізін қалаған. Ал біздің эрамызға дейінгі II ғасырда Эратосфен Киренский Асуан (Сиена) мен Александрия аралығындағы меридианның кесіндісін (доғасын) градусын (бұрыштық қашықтығы) жергілікті жерде өлшеп, меридианның бір градусының ұзындығы 110,6 км тең екендігін есептеп шығарған. Мұның өзі шын орташа өлшеміне (111,2 км) жақын келеді.
Содан бері Жердің шар тәрізді екендігі жөнінде жаңа дерек
тер шықты, мәселен, жер шарын айнала жүзулерде бұрыштарды анықтау методтары жетілдіріліп, жер қашықтығын өлшеудің жаңа методтары қолданылған. Француз ғалымы Жан Пикардін 1669—1670 жылдары өте жетілдірілген приіборлармен триангуляция методын қолдануы меридианның градусының мөлшерін соған дейінгі өлшегендердің барлығынан дәл анықтауға жағдай жасаған. Жердің радиусы 6371,7 км тең. Алайда көп ұзамай Жердің шар еместігі дәлелденді. И. Ньютонның айналып тұрған дененің фигурасы міндетті түрде шардан ауытқиды дегені дұрыс болды. Бұл жайында Ришенің сағатпен (1672 ж.) жүргізген белгілі тәжірибесі анықтады, Парижде оның маятнигі Кайендегіге қарағанда тезірек жүрді. Кайендегі сағат Париждегідей жүруі үшін маятникті қысқарту керек болды. Қоңыржай ендіктен экваторлыққа ауыстырған кезде маятниктің жүруінің бәсеңдеуі осы бағытта оның Жердің цеңтрінен қашықтығының артуынан екендігі анықталды.
1. Н. Мукашева «Жалпы жертану» Алматы, 2002ж.
2. Н.Неклюкова «»Жалпы жертану» Алматы-1980.
3. «География және табиғат» журналы.
4. «Жертану» газеті, «Жерұйық» қосымша беті, 2005ж.
5. Ә. Бейсенова, Ж. Шілдебаев «Экология және табиғатты тиімді пайдалану» Алматы, «Ғылым»-2004.
6. «Атамекен» газеті 2006ж.
7. «География» Жоғарғы оқу орнына түсушілерге арналған оқулық –тест. Алматы-«Шың»-2005ж.
        
        І. Кіріспе  бөлім
Жер планетасы
ІІ. Негізгі бөлім:
1. Жердің фигурасы мен ... Жер ... ... ... және геомагниттік өрістері.
4. Жердің қозғалысы, салдары.
ІІІ. Қорытынды бөлім.
Жер магнитизмі.
Жердің фигурасы мен өлшемдері.
Жердің ... мен ... ... ... мен ... бірте-бірте түсінік бола бастады.
Ежелде Жер туралы түсініктін дөңесті диска ретінде кеңінен таралуы
адамдардьщ көргенімен түсіндіріледі, олар ... ... ... ... одан ... ... біртіндеп горизонт сыртына
жоғалғанын, немесе керісінше горизонт ... ... келе ... ... ... жеті ғасыр бұрын Жердің дөңгелек ... ... сол ... ... оны ... әрекет жасалған. Біздің эрамызға
дейінгі IV ... ... сол ... ... шар ... екендігі
жөніндегі деректерді жинактап, негізін қалаған. Ал біздің эрамызға дейінгі
II ғасырда Эратосфен Киренский Асуан (Сиена) мен ... ... ... ... ... (бұрыштық қашықтығы) жергілікті
жерде өлшеп, меридианның бір градусының ұзындығы 110,6 км тең ... ... ... өзі шын ... ... (111,2 км) ... ... бері Жердің шар тәрізді екендігі жөнінде жаңа дерек
тер шықты, мәселен, жер шарын айнала жүзулерде бұрыштарды ... ... жер ... өлшеудің жаңа методтары қолданылған. Француз
ғалымы Жан Пикардін 1669—1670 жылдары өте жетілдірілген ... ... ... ... ... ... соған дейінгі
өлшегендердің барлығынан дәл анықтауға жағдай жасаған. ... ... км тең. ... көп ... Жердің шар еместігі дәлелденді. И.
Ньютонның айналып тұрған дененің ... ... ... ... ... ... ... Бұл жайында Ришенің сағатпен (1672 ж.) жүргізген
белгілі тәжірибесі анықтады, ... оның ... ... ... ... ... сағат Париждегідей жүруі үшін маятникті қысқарту
керек болды. Қоңыржай ендіктен экваторлыққа ауыстырған кезде ... ... осы ... оның ... ... қашықтығының артуынан
екендігі анықталды.
Жердің фигурасы мен өлшемдері
Жер - Күн системасындағы онымен бір ... ... ... жэне ... заңдылықтарына бағынышты планеталардың бірі бірақ сонымен бірге
оның өзіндік ерекшеліктері де бар және Күн системасының мекендейтін ... бір ... ... жатқан құбылыстар мен процестердің бүкіл күрделілігін ... ... оның ... болжау үшін адамзат Жер туралы мүмкіндігінше
көп білуі қажет. Жерді Әлемнің бөлігі ретінде қарастырмайынша оны ... ... ... Жер ... түсініктің дөңесті диска ретінде кеңінен таралуы
адамдардың көргенімен ... олар ... ... дөңгеленіп
тұрғанын көрген, одан барып кемелердің ... ... ... ... ... горизонт сыртынан шығып келе ... ... ... жеті ... ... ... дөңгелек екені белгілі
болған, сол кездің ... оны ... ... ... Біздің эрамызға
дейінгі IV ғасырда Аристотель сол кезде Жердің шар ... ... ... жинақтап, негізін қалаған. Жердің радиусы 6371,7 км
тең. Алайда көп ұзамай Жердің шар еместігі дәлелденді. ... ... ... ... ... ... шардан ауытқиды дегені дұрыс болды.
Ньютон Жердің сығылу себебін түсіндіріп қана қойған жоқ, ол оны есептеп
шығарды. Ньютонның ... ... ... ... ... ... ... 24 км қысқа болып шықты. Шардың бетіңде тартылыс
күші барлық жерде бірдей жэне центрге бағытталған. Бұл тепе-теңдіктің ... ... ... центрден тебу күші пайда болады, ол ... ... тура ... және ... осінен қашықтыққа
кері пропорционал. ... ... ... ... ... ... ... күш тартылыс күшін азайтады. Осы екі күштің біркелкі эсер
етуі ауырлық күші деп аталады. Жер эллипсоиды бетіне ... ... ... деп ... ... ... ғалымы И.Листинг 1873 ж. ұсынған. Жер
фигурасының нақты шартты аты («геоид» жер ... . ... ... ... бетінен әрі кеткенде ±100 м аспайды.
меридианның ұзындығы = 40 008,550 км; экватордың ұзындығы = 40 ... жер ... ... = 510,10/6 ... ... = 1,083- 101 2 ... құрылысы
Жердің құрылысы қабықтардан тұрады. Жердің сыртқы газ қабығы -атмосфера,
онда барлығы 5,1- 1015т зат бар. ... ... ... ... ... массасы бар. Оның орташа қалыңдығы 4000 км шамасында.
Жер қыртысы Мохоровичич бөлімі арқылы мантиядан ажыратылған. ... биік ... ... 80 км ... ... ... астында
30 - 40 км тереңде салыстырмалы бірыңғай орналасады, мұхит ... 10 ... ... Мұхиттың және континенттік қыртыстың айырмашылығы бір
ғана қалыңдықта емес. Континенттік қыртыста ... ... ... ... ... ... бар, яғни ол үш ... - Мохоровичич бөлімінен төмен 2900 км тереңдікке дейін ... ... ... ... 100 - 150° С-тан ядроның
шеқарасында 3800° С- қа, дейін деп ... ... ... ... уздіксіз өседі: 3,5 г/см3-ке дейің. Жоғарғы ... ... 100 - 200 км, ... ... 50 - 60км ... астеносфера
(әлсіз сфера) жатыр. Астеносферада температура балқу температурасына жақын,
бірақ үлкен қысым заттың ... ... ... ... (радиусы 3500 км ... ... 12,3 ... 4000 - 5000° С, ... 3,6 ... 2-ге ... сыртқы
ядро, аралық зона жэңе радиусы 1280 км. ішкі ... ... ... с^йық,
іщкісі қатты деп болжанады.
Жердің қозғалысы және оның салдары
Жердің осінен айналуы. Жер ... ... ... ... ... ... ... 23 с 56 мин ішінде өз осінен толық ... ... ... нүктелерінің айналу бүрыштық жылдамдығы бірдей (15% сағ).
Экватор — екі полюстен бірдей қашықтықта, айналу ... ... ... ... пайда болған үлкен шеңбер.
Жердің айналу осі арқылы Жерді жазықтықтармен қиятын болса, оның бетінде
солтүстіктен оңтүстікке ... ... ... - ... ... — тал түстік) пайда болады.
Уақыт. Жердің осімен айналу периоды – тәулік - ... ... ... Біз ... ... ... сезбейміз, бірақ аспан күмбезінің бізге
көрінетін қозғалысы бойынша біз оны бақылай аламыз.
Тәулік барлық меридианда бір ... ... ... ... ... ... бар, ол ... қарай орналасқан сайын, онда соғұрлым
жаңа тэулік ерте басталады. Жер айналасында ... ... ... 15°- қа
бұралады; сондықтан бір - бірінен 15° қалып қойған ... ... 1 ... ... ... Егер ... аралық қашықтығы 1°
болса, уақыт айырмашылығы 4 мин. болады.
Дүние жүзілік уақыт ретінде бастапқы меридиан ... ... ... ... ... ... болмаса керісінше келтіру үшін нүктенің
бастапқы меридианнан бұрыштық қашықтығын - оның байлығын - білу ... ... ... астрономияда пайдаланылады, ал ол нақты өмірде
қолданылмайды.
Жергілікті уақыт көршілес пункттердің ... әр ... ... ... ... да XIX ғ. ... ... Жер бетін әрқайсысы
15° есебімен 24 сағаттық белдеуге бөліп белдеулік уақыт ... ... ... сол белдеудегі орта меридиан бойынша есептелінеді. Белдеу
шекарасынан асқан кезде уақыт 1 с. өзгереді. Тәулік ... ... ... ... және ... ... электр станциялардың артық жұмыс
істеуін болдырмау мақсатында 1930 ж. үкімет декретімен сағат ... ... алға ... Бұл ... уақыты раналды.
Жердің Күнді айңала қозғалуы, Жер эллипстік орбита бойынша Күнді айңала
қозғалады, Жер орташа 29,8 км/сек жылдамдықпен ... ... -940 ... 365 тәу. 6 сағ. 9,6 сек. ... ... Бұл ... жұлдыз жылы
(сидерикалық) деп аталады. Күннің көзге көрінетін жылдық жолы - ... ... ... ... - ... деп ... жер ... аспан сферасындағы қимасы болып табылады.
Жыл мезгілдерінің ауысуы. Кеңістікте жер осінің белгілі (көлбеу) ... ... ... қозғалысының салдары - жыл мезгілдерінің ауысуы,
Солтүстік жарты шарда агрономиялық жаздық басталуы 22 маусым ... ... ... ... Бұл уақытта оңтүстік жарты шарда астрономиялық
қыс басталады. Жазгы күн ... күні Жер ... ... ... ... ... щетімен Күнге келбеу болады және талтүсте күң сәулесі 23°27'
ендікке - Солтүстік тропикке тік ... Бұл қүні Күң ... ... ... ... ... ... ең жоғары биігінде ... ... ... солтүстіктегі ендіктер толығымен Жердің
жарық ... ... ... ... Күн горизонттан әрі жалпы батпайды.
Солтүстік полярлық шеңбер мен экватор аралығындағы барлық ендіктерде күн
түннен ұзағырақ ... ... күн ... күні ... ... ... жарық
түсуінің жыл ішіндегі ең көбі.
Оңтүстік жарты шарда жазғы күн тоқырау күні Күн ... өте ... ... ... ... - оңтүстікте полярлық түн болады, ол
солтүстік жарты шардың сол ... ... ... ұзақтығымен сай
келеді. Оңтүстік полярлық шеңбермен ... ... ... ... ... ендіктерінде күн түннен қысқа болады. Жерде күн мен ... Бұл ... күн ... ... Екі жарты шарда (солтүстік және
оңтүстік) жарық бірдей түседі. 23.09. -солтүстік жарты шарда ... ... да, ол ... ... ... басталуы.
Қысқы күн тоқырау күні, 22.12, Жер ... ... ... ... ... шар ... ... онда астрономиялық жаз басталады, ол
солтүстік жарты шарда астрономиялық қыс орнайды. ... ... ... е.) талтүсте күн сәулелері тік түседі.
Көктемгі күн теңелуі күні - 21.03. Күн Жерге 23 қыркүйектегідей ... ол ... ... ... және ... ... күн мен ... беру белдеулері. Күн горизонттан неғұрлым биік тұрса және жарық
беру неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... аралығында ыстьқ белдеу жатыр, себебі Күн ... екі ... ... ... мен ... ... ... орналасқан қоңыржай
белдеулер. Солтүстік поляр ... ... және ... суық белдеулер орналасқан.
Геосфералардағы тасулар. Планетаның осінен айналуымен тасу толқындарының
пайда ... ... ол ... шығыстан батысқа қарай тәулік сайын
айналып шығады.
Жердің Күн системасының басқа ... ... ... ... серпімді деформациялар түзеді. Айдың тартылысының тасу тудырарлық
маңызы ерекше. Жердің әр бөлшектеріне әсер ... ... ... күші Айдың
центріне бағытталған. Жердің тәуліктік айналуының нәтижесінде тасу дөңестер
Айдың көрінетін қозғалысымен бірге ауысады.
Жердің гравитациялық өрісі
5Кердің грвитациялық ... ... оны ... ортаға өзінің әсер
етуімең ең белгілі құбылыстың бірі. Ауырлық күшін өлшеу единицасы - гал ол
1 ... күш ... ... 1 г ... ... үдеуі. Толық үдеуі щамамең
981 галға тең келеді. Реальды гравитациялық әріс ... ... ... ... күші Жер ... құрайды, жер қыртысының қозғалысын тудырады,
оған су мен ауа ... ... ... өріс ... ... күш ... өрісімен қоршалған, ол планетааралық
магнит өрісінен анағүрлым күшті болып ... ... ... ... түзген магниттік өрісі үлкен кеңістік геомагниттік өріс
немесе Жердің магнитосферасы деп аталады.
Геомагниттік өріс әр уақытта күш сызығының ... ... ... стрелкасына тигізетін әрекеттен айқын көрінеді.
Егер стрелка меридианнан шығысқа қарай ауытқыса онда бұрылу оң, ал ... ... ... теріс болып саналады. Бұрылулары бірдей сызықтар -
изогондар.
Еркін қозғалған стрелка горизонтальды жазықтықтан ауытқып, бұрыш жасайды,
оны ... ... деп ... ... тең ... ... ... Еңкеюі бірдей нүктелерді қосатын сызықтар -изоклиндер. Магниттік
еңкеюі 0-ге тең сызық ... ... ... өрісінің кернеуі тең
сызықтар - изодинамалар.
Күн жағында геомагнитті өрістің ... ... ... ... - ... ... - ... айқын байқалады.
Магнитосфера симметриалы емес. Магнитосфераға космостық ... ... ауыр ... ... ... Магнитосфера
зарядты бөлшектердің қақпаны сияқты болады,
Жердің ... жер ... ... болмаса электр
тоқтарының системасынан ... ... Жер ... ... ... ... ... Жер қыртысының магниттелуі тек ... және ... ... құрай алады. Қазіргі уақытта, жер
магнитизмінің болу себебі - ядродағы электр тоғынан деп ... ... ... ... заттардың араласу себептері әзірге анық емес.
Әдебиеттер:
1. Н. Мукашева «Жалпы жертану» Алматы, 2002ж.
2. Н.Неклюкова ... ... ... ... және ... ... «Жертану» газеті, «Жерұйық» қосымша беті, 2005ж.
5. Ә. ... Ж. ... ... және ... ... ... ... «Атамекен» газеті 2006ж.
7. «География» Жоғарғы оқу орнына түсушілерге арналған оқулық –тест.
Алматы-«Шың»-2005ж.

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Венера планетасы61 бет
Венера планетасы жөніндегі тарихи деректер14 бет
Жер планетасының эволюциясы10 бет
Жер планетасының ғасырлар бойғы барлық жануарлар дүниесі мен адамзат баласы үшін тіршілік негізі.docx4 бет
Шолпан планетасы5 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет
Биосфера ұғымы17 бет
Еліміздің экологиялық проблемалары11 бет
Жер сілкінісі, сел, су тасқыны кезіндегі халықтың іс-әрекеті. қоршаған ортаның ластанушыларынан қорғану әдістері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь