Тұлғаның қоғамдағы өлеуметтік рөлі

КІРІСПЕ НЕПЗП БӨЛІМ
1. ТҰЛҒАНЫҢ ҚОҒАМДАҒЫ ӨЛЕУМЕТТІК РӨЛІ
2. ТҰЛҒАНЫҢ ДАМУЫ
3. ОТБАСЫНДА ТҰЛҒАНЫҢ ТОЛЫҚТАЙ ҚАЛЫПТАСУЫ
ҚОРЫТЫНДЫ
Тұлға пробламасы бірқатар ғылымдардың-филисофия, социология, психология, педагогика, т.б. ғылымдардың зерттеу объектісіне жатады.
Мәселен, философия тұлғаны таным мен творчествоиың, іс-әрекеттің субъектісі ретінде қарастырса, психология оны психикалық қасиеттер мен процестердің: мінез-құлық, темперамент, қабілет, т.б. тұрақты жиынтығы ретінде зерттейді.
Тұлға- қоғамдағы болып жататын өлеуметтік құбылыстар мен процестердің, сол сияқты жекелеген адамдар мен әлеуметтік топтардың іс-әрекеттерінің себептерін, мәнін жеке тұлғалардың мәнді сипатты белгілері арқылы түсінуге болады. Басқаша айтқанда, жеке тұлғаның мінез-құлқы арқылы тұтас топтың, қоғамның өмірін түсінуге болады.
Тұға әлеуметтік қатынастар мен байланыстардың бастапқы агенті болып саналады. « Тұлға» дегеніміз кім?
Бұл сұраққа жауап беру үшін «адам», «индивид», «тұлға» деген ұғымдардың арасындағы мазмұндық айырмашылықты біліп алуымыз керек. « Адам» деген-адмазат баласының жер бетіндегі басқа биологиялық организмдерден өзгеше қасиеттерін сипаттайтын жалпылама ұғым.
« Индивид» адам тегінің нақты өкілі, жеке адам. Индивидуалдық-бұл әр адамның өзіне ғана тән жеке-дара қасиеттерінің жиынтығы, яғни бір адамның екінші адамнан айырмашылығы. Ал, «тұлға»дегеніміз, адамның тек табиғи-биологиялық қасиеті ғана емес, ол табиғаттан тысқары тұрған, тек қана қоғамда өмір сүріп, қоғаммен тығыз байланыс-қатынастар негізінде қалыптасқан адамдардың мәні.Мұны адамның әлеуметтік сипатының бастамасы деп те атайды. Нақтылап айтсақ, тұлға дегеніміз, индивидтің табиғаттан тыс адами қасиеті, яғни оның әлеуметтік емірінің мәнді жақтарын сипаттайтын сапасы. Адам қоғамсыз өмір сүре аламайды.
Индивид- жеке-дара адам. Барлық адамға тән ортақ қасиет-ол тек қоғамда ғана өмір сүреді. Ол қоғам ішінде ғана нәтиже алады, себебі ол қоғамдық болмыс тәжірибесін бойына сіңіреді. Жаңа туған сәбидің ата-анасынан тәуелсіз өмір сүруге ешқандай қабілеті болмайды. Бұл жағынан ол жануар, хайуанаттардың кез келгенімен әлсіз екені белгілі. Мысалы, жұмыртқадан шыққан құс балапаны бірден тамақ іздеп жүгіреді. Ата-ананың, басқа адамдардың қамқорлық көмегінсіз адам баласы өсіп жетіле алмаған болар еді.
Демек, адамның адамдық қасиеттерін қалыптастыратын тек қоғамдық орта. Ол үшін адам туған күнінен бастап, сол ортадан қол үзіп кетпеуі міндет. Осы ортамен тығыз байланыс, қатынаста болып, сол ортаның (топтың,ұйымның алуан түрлі басқа қауымдастықтардың) іс-тәжірибелерін, сапа қасиеттерін өзінің бойына сіңіруі қажет. Адамның жануарлар дүниесінен бөлініп шығуының негізі- өмір сүру ортасын өз еңбегімен өзгерту,қайта жасау тәсілін, ол үшін еңбек құралдарын, оның ең қарапайым түрінен бастап, бірте-бірте жетілдіру жолын меңгеру қабілетінде болды.Тек еңбек процесінде адамдар бір-бірімен қатынас, байланыс жасауды, ойларын бір-біріне сөз арқылы жеткізуді үйренеді. Бара-бара адам еңбегі бүкіл материалдық және рухани мәдениет жүйесінің субъектісі яғни жасаушысы болып шықты. Қоғамдық қатынастар адамның өмір сүруіне қажетті материалдық игіліктерді (тамақ, киім, баспана) өндіру қажеттілігінен туады. Әлеуметтік ортаның болуы қажет, өйткені онда мәдени орта болады, онымен жас сәби бала әр уақытта байланыста, қатынаста болуы керек. Онсыз, яғни әлеуметтік ортасыз сәби бала жан-жақты дами алмайды.
Әрбір тұлғаның белгілі бір деңгейде іштей санасы, қасиеті болады. Осылардың жиынтығы тұлғаның құрылымын қалыптастырады.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ НЕПЗП БӨЛІМ
ТҰЛҒАНЫҢ ҚОҒАМДАҒЫ ӨЛЕУМЕТТІК РӨЛІ
Т¥ЛҒАНЫҢДАМУЫ
ОТБАСЫНДАТ¥ЛҒАНЫҢТОЛЫҚТАЙ ҚАЛЫПТАСУЫ ҚОРЫТЫНДЫ
Кіріспе
Тұлға пробламасы бірқатар ғылымдардың-филисофия, социология, психология,
педагогика, т.б. ғылымдардың ... ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекеттің
субъектісі ретінде қарастырса, психология оны психикалық қасиеттер мен
процестердің: ... ... ... т.б. ... ... зерттейді.
Тұлға- қоғамдағы болып жататын өлеуметтік құбылыстар мен процестердің, ... ... ... мен ... ... ... ... жеке тұлғалардың мәнді сипатты белгілері арқылы түсінуге
болады. Басқаша айтқанда, жеке тұлғаның мінез-құлқы арқылы ... ... ... ... болады.
Тұға әлеуметтік қатынастар мен байланыстардың бастапқы ... ... « ... ... ... сұраққа жауап беру үшін «адам», «индивид», «тұлға» деген ... ... ... ... алуымыз керек. « Адам» деген-
адмазат баласының жер бетіндегі басқа биологиялық ... ... ... ... ... ... адам ... нақты өкілі, жеке адам. Индивидуалдық-бұл әр
адамның өзіне ғана тән жеке-дара қасиеттерінің ... яғни бір ... ... ... Ал, ... ... тек ... қасиеті ғана емес, ол табиғаттан тысқары ... тек ... өмір ... ... ... байланыс-қатынастар негізінде
қалыптасқан адамдардың мәні.Мұны адамның әлеуметтік сипатының бастамасы деп
те атайды. Нақтылап ... ... ... ... табиғаттан тыс
адами қасиеті, яғни оның әлеуметтік емірінің мәнді жақтарын сипаттайтын
сапасы. Адам ... өмір сүре ... ... ... ... адамға тән ортақ қасиет-ол тек қоғамда
ғана өмір ... Ол ... ... ғана ... ... ... ол қоғамдық
болмыс тәжірибесін ... ... Жаңа ... ... ата-анасынан
тәуелсіз өмір сүруге ешқандай қабілеті болмайды. Бұл ... ол ... кез ... ... екені белгілі. Мысалы, жұмыртқадан
шыққан құс балапаны бірден ... ... ... ... ... қамқорлық көмегінсіз адам баласы өсіп жетіле алмаған болар еді.
Демек, адамның адамдық қасиеттерін қалыптастыратын тек қоғамдық орта. ... адам ... ... бастап, сол ортадан қол үзіп кетпеуі міндет. Осы
ортамен тығыз байланыс, қатынаста болып, сол ... ... ... басқа қауымдастықтардың) іс-тәжірибелерін, сапа қасиеттерін өзінің
бойына сіңіруі қажет. ... ... ... ... ... негізі-
өмір сүру ортасын өз еңбегімен өзгерту,қайта жасау тәсілін, ол үшін ... оның ең ... ... ... ... ... ... қабілетінде болды.Тек еңбек процесінде адамдар бір-бірімен қатынас,
байланыс ... ... ... сөз ... ... ... ... адам еңбегі бүкіл ... және ... ... ... яғни жасаушысы болып шықты. Қоғамдық қатынастар адамның өмір
сүруіне қажетті материалдық ... ... ... ... ... туады. Әлеуметтік ортаның болуы қажет, өйткені онда ... ... ... жас сәби бала әр ... ... ... ... Онсыз, яғни әлеуметтік ортасыз сәби бала жан-жақты дами алмайды.
Әрбір тұлғаның белгілі бір деңгейде іштей санасы, қасиеті болады. Осылардың
жиынтығы тұлғаның ... ... ... ... ... рөл ... ... белгілі бір алатын орынына,
жағдайына, ... ... ... ... ... ережелерге сәйкес адамдардың атқаратын қызметтері.
Басқаша айтқанда, әлеуметтік рөл дегеніміз, қоғамдағы адамдардың белгілі
бір қызмет атқарған ... ... бір ... ... ... айтады.
Ал, рөлдік жүйе дегеніміз, адамның қоғамдағы алатын орнына, ... ... ... қызметінің жиынтығы, Адамдардың әлеуметтік
рөлдерді бойына сіңіріп, игеріп, меңгеруі тұлғаны әлеуметтендіру ... ... оның ... ... ... ... ... қажетті шарты.
Әлеуметтік рөлдердің мысалы ретінде адамдардың мамандыққа байланысты ... ... ... ... ... ... адам әлеуметтік тәртіп
стандарттарын игеріп меңгереді,өзін өзі бағалап, бақылауды іске асырады.
Сөйтсе де, адам ... ... ... еніп, әр түрлі рөлдегі
іс-қызметтерді орындауға мәжбүр болады. Сондықтан ... ... ... де ... ... ... ... адам сыртқы дүниөмен
байланысында, өзінің ... ... бір ... ... сақтау үшін белгілі бір шартты қажет етеді, Бұл оның өзімен
езінің болуын және әр түрлі ... ... ... үшін ... ... ... ... өзі осындай шарт ретніде болады.
Осы тетік орталық қызмет атқарушы орган болып, езінің «мені» атқаратын
қызметімен біріктіріледі, өзінің ... тек қана бір ... ... ... ... қатар емір сүрудің мақсатын білу үшін екінші ... ... ... ... ... ... ... адам ондағы алуан түрлі әлеуметтік топтарға кіреді. Мысалы,
отбасына, оқу ... ... ... ... ... т.б. ... адамның белгілі бір орны талап-тілектер қойылып, ол оны орындайды.
Сонымен, нақтылы жағдайда бір адам бірде әке немесе ... ... ... адам дос, ... жағдайда бастық болады, яғни нақтылы адам әр ... ... ... қызмет атқарады.
Отбасы- бұл адамдардың некелік және туыстық, жалпы ... ... ... ... ... ... бірлігі.
Отбасының аса маңыздылығы оның қоғам алдында екі ... ... ... ... ... - ол ... ерекше тобы,
ейткені оның құрамы сырттан келетін адамдар саныен немесе сырттан келетін
адамдар санының есуімен байланысты ... ол ез ... ... ... ... есіп ... Бұл топ ( ... отбасы) қоғамның биологиялық жағынан
үздіксіз дамуын қамтамасыз етеді. Басқаша айтқанда, адамдардың санын
кебейтіп, ... ... ... ... ... атқаратын қызметі-ол
қажетті мәдени мұраны қоғамдағы езінен жоғары үлкен бірліктер арқылы ... ... ... ... отырады.
Отбасының объективтік езгеру процесі оның топ ... ... ... ... ... неке және ... денаулығын сақтау,
оларды тәрбиелеу құқықтық және моральдық жауакершілігі бар институционалдық
бірлік ... ... ... Хиллдің кезқарасына сәйкес, қандай да бір отбасы
болмасын, оның темендігідей жалпы белгілері болады.
Отбасы мүшелері әр ... ... ... тәуелді болып келеді, соған
сәйкес отбасының бір мүшесінің ... ... ол ... ... езгеруіне әкеледі.
4
Қандай да бір отбасы болмасын, ол біртұтас және жеке ... ... ... ... бір ... ... ... Отбасы-
бейімделуші ұйым, ол өзін қоршаған әлеуметтік ортада тепе ... ... дара ... ... ... ... байланысты міндеттерді
орындаумен бірге, әрбір отбасы өз ... ... ... ... ... ... институт ретінде-оның тұрмыстық салты қоғамдық мүддеге
сәйкес немесе сәйкес келмейтін ... ... ... ... ... ... ... арқылы болашақ отбасының
өзгеру үлгісін жасайды.
Ерлі- зайыпты адамдардың арасындағы қатынастар некелесу (үйлену, тұрмысқа
шығу) алуан түрлі ... ... ... ... ... ... ... отырады. Бұл некелесу ұйымы еркек пен әйелдің
арасындағы қарым-қатынастарды реттеп отырудың ... ... ... ... пен құқықтың жиынтығын белгілейді. Отбасының топ
ретінде дұрыс қызмет атқаруын, емір сүруін қамтамасыз етеді. Осы ... ... ... пен ... ... ... ... болады. Ол неке мен
отбасы туралы заң мен кодекстер арқылы ... ... ... кіретін мәселелер: мүлікке иелік ету,ерлі-зайыпты адамдар
балаларын және ... ... ... ету, т.б. ... ... ... ... бұзу туралы ережелердің жиынтығы белінеді.
Неке туралы басқа да ... бар, олар ... ... әдет-ғұрып
түрінде болады. Олардың қатарына: ерлі-зайыптылардың бір-бірінің кеңілін
табу,жағыну ережелері, некені және некелік ... ... ... бос уақытты дұрыс пайдалану, т.б. кіреді. Отбасы қатынастарының
басқа да түрлері бар. ... ... ... т.б. ... мен ... ... дамуына, езгеруіне байланысты әрбір
кезеңде әр түрлі сипатта керінуі мүмкін. Отбасы ... ... мен ... белініп отыруы, сонымен қатар ресмилікке
жатпайтын ережелерді ... ... ... ... ... ... ... кебі салт-дәстүрлерге, олардың кейбірі,
мысалы, діни наным айырмашылықтарына, ... ... ... ... институт ретінде қоғамның дамуы мен езгеруіне, ... ... ... ... езгеріп отырады.
Отбасын әлеуметтік институт ретінде зерттеудегі талдау оның ... ... ... ... береді: қоғамның некелік қатынастарға,
тұрмыс-салтына қалай эсер ететінін, әр ... ... ... ... отбасы ережелері мен бағалы құныдықтары қалай
ерекшеленіп отырады, ... ... ... ... ... реттеліп отыратынын, т.б. айтуға болады. Қоғамдық қажеттілік пен
талап-тілекке отбасындағы тәртіп ... ... ... ... ... ... т.б. ... әлеуметтік институт ретінде зерттегенде мынадай ... ... 1) ... ... ... ... ... 2) отбасының әлеуметтік қызметі; 3) отбасы қатынастарындағы
ережелер мен бағалық қүндылықтар; 4) әр түрлі типтегі (түрдегі) отбасындағы
тәртіп ... ... ... бір шатырдың астында, яғни бір үйде ... ... ... ... Бұл 2-3 адам ... ... ... шаруашылығы оның езінен үлкен бірліктерде болу шеңберіндегі
экономикалық іс-қызметпен анықталады. Бұл ... ... ... ... ... үлгілеріне және олардың
арасындағы өзара әрекетке байланысты өрбиді.
Отбасы мүшелерінің атқаратын рөлі тек қана ... ... ... ... ... ... адамдардың үлкен топтары-мемлекет, мешіт, шіркеу,
т.б. иснтитуттардың қызметімен байланысты болады.
Сонымен, отбасы мүшелерінің арасындағы қарым-қатынастар олардың сезімімен
( махаббат, сыйласу, құрметтеу), ... ... ... ... т,б, ... ... анықталады. Осы сыртқы бақылау түрлері
отбасының бірлігін сырттан қолдаушы, әрі ... ... ... ... ... да бір ... іштей даму күштері болады.Олар жеке
қажеттілік, мұқтаждық, талап-тілек, бейімділік, алға ... т.б. ... ... Бұлар, яғни ішкі даму күштері сыртқы қысымдарға айтарлықтай
қарсы тұра алмайды.
Отбасы өзіне тән жалпы шеңбер (ұлт, ... ... ... көлемінде
мәдени ортаны жасайды. Осы орта сәби баланың ... ... ... бірге отбасы белгілі бір деңгейде жеке тәртіп
тәсілдерін құрып, оған ... ... ... мүмкін. Отбасы типтері
қоғамның және өркениеттің әр ... ... бір ... ... өмір ... ... арасындағы барлық қатынастардың, атап ... ... ... ... ... т.б. ... ... құрылымы деп аталады.
Отбасы құрылымы және оның іштей ұйымдастырылуы көптеген ... ... ... ең ... ... типіне (яғни,
үлгілі түріне) байланысты болады. ... ... ... және полимамдық (кепнекелік) түрлері болған.
Ерлі-зайыптыларды сұрыптау тұрғыоынан ... ... ... бір ... ... ... ішінен болуы. Бұл алғашқы қауымдық
қоғамға тән. Қазіргі уақытта тек қана ез ... ... діни ... ... және ... бұл, ... некелікті белгілі бір топ
немесе кастаның ішінен сұрыптап алуға тиым салу, мұнда некелік әрбір топтан
серіктестік ... ... ... ... болды.
Отбасындағы билік құрылымы демократиялық немесе авторитарлық билік әйелдің
еркекке қатаң бағынуын, осыдан барып, отбасы мүшелерінің арасындағы қарым-
қатынастар қатаң ... ... ... ... демократиялық билік
ерлі-зайыпты адамдардың қабілеттеріне қарай басшалық релдерді белуге
негізделген. Мұнда ... ... ... ... ... қатысады, балаларды
сендіру, нандыру, кез жеткізу негізінде ... ... ... ... ... ... ондағы адамдардың арасындағы
функцияларды белгілеуге, ал, әрбір ... ... осы ... ... ... сонымен бірге ерлі-зайыпты адамдардың арасындағы
түсінбеушілікті анықтауға эсер етеді.
Отбасының релдік (атқаратын ... ... деп, ... жеке ... бір ... ... әдет-ғұрыптарға, т.б. негізделген
езара іс-әрекет, қатынастардың жиынтығын айтады.
Әдет-ғұрып, салт ... ... әйел адам үй ... ... ... және баланы тәрбиелеу қызметін атқарса, ер адам үй және ... ... ... ... ... тұрғыдан қамтамасыз етеді.
Сейтсе де еркек пен әйел функциялары езгеріп ... ... ... ... әйел ... ... ... істейді және жалпы отбасылық шешімді
қабылдауға тырысады. Мұның езі отбасының атқаратын қызметінің
6
барлық жағына әсерін тигізді, ... ... (туу) ... ... ... жаңа ... ... келуін азайтты, некелік айырылысу
көбейіп кетті.
Неке-бұл қоғам тарапынан ретке келтірілген өлеуметтік ... ... ... ... тұрақтылыққа, әзара бейімділікке және ... ... ... әрәкетіне айналады, ол ... ... ... тұрақтылыққа айналады, ол жан-жақты дамыған және ... ... ... ... ... бейімділік тұрақты зорлық,
күштеу жағдайына да айналуы мүмкін, Ақыр ағында ол ... ... ... әкеліп согуы мүмкін.
Отбасын құруда табысқа жету, отбасының ыдырауына жол ... бұл ... ... Отбасының береке-бірлігі әр уақытта ішкі және сыртқы
күштер ықпалымен ... Ішкі ... ... балаларға қамқорлық
жасау, отбасында еңбекті бөлісу, некені тұлғаның талабын іске асырудың
құралы ретінде пайдалану, отбасы ... ... ... ... ... ... пікірдің қысымы, экономикалық жағдайлардың қысымы,
қоғамдық ортаның ... ... ... ... ... ... қызметінің орындалу деңгейі,т.б.
Сондықтан некедегі жетістік деп, ... ... яғни ... бейімділікке ептілігі, шеберлігі, іскерлігі, ішкі және сыртқы
қысымдарды жоюдағы жеңіске жетуі және оның ... т.б. ... ... ... бірлігінде қоғамда некенің мәнін түсінуге байланысты әр түрлі
негіздер бар:
Жеке бақытқа жетуде некедегі ... ... ... ... ... ... қойған, тұлғаның жан-жақты дамуына ұласып, ... ... ... мақсатты іске асыруға ұмтылыс басты орын алады;
Некелік міндеттерді орындау, яғни балалардың бопуы, оларды ез елін сүйеьін
азаматы етіп ... ... ... жету, мүлік жинау.
Неке өлшемі (критериі): беріктік, тезімділік, субъективтік сезімге
қанағаттану;ерлі-зайыптылардың рухани ... ... ... ... ... балаларды қағылез, елгезек, қабілетті, алғыр, белсенді етіп
тәрбиелеп, қалыптастыру.
Өмір тәжірибесі керсетіп отырғандай, кептеген ... ... ... бола
бермейді. Отбасында ыдыс-аяқ сылдырамай тұрмайды, бірақ, ерлі-зайыптылардың
арасындағы түсінбеушіліктер біржола жоғалып та кетпейді ... ... ... ... те ... ... ... дау-жанжалдардың күшеюі-
бұл тұрақтылығымен қатерлі сипат алған, толық шешілейтін ... ... ... арты-ұрыс-керіс жинақтала келе отбасында агрессиялық кеңіл
күй қалыптастырып -ақыры ... ... әкеп ... олардың күшеюі ата-аналар арасында ғана емес, олардың
балаларымен қарым-қатынастарында да болып ... ... ... ... ... жетістіктерін пайдалану кезінде жиі кездеседі.
Оның себебі, жас ұрпақтар ... пен ... даму ... ... емір ... отыр, ал, ата-аналар мәдениет пен еркениетің бұрынғы
жетістіктері кезеңінде тәрбие ... Жас ... ... ... ... ... мен ... аса қызықтырмайды. Сондықтан ата-
аналар жастардың жаңа мәдениет пен еркениеттің жетістіктеріне ... ... ... бұл ... ата-аналар белгілі бір келісімге
келуі керек. Отбасындағы шиеленіс асқынған жағдайда отбасының дағдарысына
ұласады. Бұл дағдарыстар алуан түрлі ... ... ... ... бір ... 3 ... кездесуі), мінез-құлықтардың, психикалық
7
сипаттамаларының әр ... ... ... ... сәйкес келмеушілігі, жынысық қатынастарға ... ... ... ... ... (яғни, маскүнемдікке
салыну, қылмыстық істерге ұрынуы, заңсыз, нөкесіз бала ... ... ... бәрі ... бұзуға, берекесін кетіруге кесел әкелуге себеп
болады, бұл ... ... ... ... өз ... ... борыш, міндеттерін орындамауға әкеледі.
Отбасының даму циклдері (кезеңдер). Бұл ... ... ... -оның
пайда болуы мен ыдырауының арасындағы уақытты қамтиды.
Бірінші кезең-некеге тіркелуден және бірігіп өмір сүруден бірінші ... ... ... ... ... ... ... баруымен, ал, үшінші кезең-соңғы
баланың элеуметтік ер жетуі (бой ... ... ... мен оның ... ... ез ... күн керуі арқылы анықталады. Отбасының
тіршілік кезеңдері оның ең басты ... ... яғни адам ... ... ... ... да ... емірлік кезеңдері бар, ... осы ... ... ... құрайтындықтан осылармен шектеледі.
Кейінгі уақытта жас отбасын ... ... ... Кепшіліктің
ұйғаруымен жас отбасы мынадай белгілермен сипатталады: некеге отырғандардың
жасы-30-дан аспайды, бірігіп емір ... 5 ... ... емес.
3. Отбасында тұлғаның толықтай қалыптасуы
«Тұлға» ұғымы адамның әлеуметтік дамуының сапалық керсеткіші. Бұл адамның
биологиялық табйғи қасиеті ... Ол тек қана ... ... ... ғана ... ... яғни ол ... бір топта, бірлікте емір
сүреді, мүнсыз болмайды, сейтіп ол адам қоғамдағы ... ... ... ... бағыттарды ез бойына сіңіріп, меңгіріп,
емірде қолданады. Сейтіп қоғамды одан әрі ... ... ... езі
жаңа сапа, қасиетке, яғни тұлғалыққа ие болады.
Осыдан барып, ... ... ... деген тұжырым жасалады.
Екінші жағынан, әрбір тұлға езінше ерекше, қоғамнан біршама тәуелсіз, еркін
болады. Оның ... ... ... қабілеттерін тұлғаның
ерекшелігі деп атайды.
Құқықтық ... жеке ... ... пен ... ... ... жиынтығы және субъектісі ретінде танылады.
Тұлғаны одан әрі элеуметтендіру процесі тек қана адамдардың ... ... мен ... шеңберінде болуымен шыктелмейді. Тұлғаны
әлеуметтендіру оны ез ... ... ... ... ... ... ... нысандарына, бағыттарына т.б. белсенді араласып,
оларды терең игеруге, ... ... ... ... ... ... ... жолдары болады. Олар;
а) іс-эрекет, қызмет, бұған ойын, оқу, еңбек ету жатады.
ә) ... бұл - ... ... ... ... алуан түрлі
қоғамдық қатынастарда болуын керек етеді.
б) ... ... ... ... ми мен ... ез ... ... жатады.
Осылардың негізінде тұлғаның ерекшелік қасиеттері одан әрі тереңдей
түседі, оның әлеуметтік тұрғыдан езін-езі тануы, ... ... ... ... тәжірибеде, мэдениетте сабақтастық болады. Бұл
бағалы, құнды ... ... іске ... ... ... ... толық игеріп, меңгеру,
емірде нақты қолданумен
8
тығыз байланысты. ... ... ... ... адамның нақты
дүниедегі бағалы, құнды қатынастарын анықтайды, ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің,
қызметінің көзі болып саналады. Осындай жағдайларға байланысты әрбір адамды
әлеуметтендіру ... ... ... ... ... ... әлеуметтендіру. Индивидті тұлғаға айналдыру процесін әлеуметтендіру
дейміз. Тұлғаның ... ... ... ... ... және басқа
адамдармен қарым-қатынас жасауда іске асады. Тұлға-бөлгілі ... өмір ... ... әлеуметтік психологиялық және моральдық
қасиеттерді бойны ... ... ... ... және ... бағытталған
жасампаз іс-әрекет субъектісі. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... жан-жақты жетілген адам.
Тұлғаның қалыптасуы оның белсенді іс-әрекеті мен басқа адамдармен пікір
алмасу процесінде етеді. Әлеуметтендіру индивидке сырттан ... ... ... ... ... ... ... араласуымен, езінің
қимылы мен інез-құлқын қоғам ... сай, ... ... ... ... ... ... арқылы іске асады.
Соның арқасында адамда ез мінез-құлқын, іс-әрекетін, қызметін ... ... ... ... бағалау, сейтіп езінің кім
екенін түсіну, езін-езі тану қабілеті жетіледі.
Тұлғалық қасиеттердің ... аса ... оның ... ... ... ... кезқарасы ғылыми немесе ғылыми емес, т.б. болуы
мүмкін. Осыдан кезқарастың әлеуметтік жағына кеңіл аударсақ , жеке ... ... ... ... ... қызмет жасайтынын, қандай
топтар мен қозғалыстарға қарсы екенін, озық ... не ... ... боламыз.
Адам тұлғаға айналуында екі үлкен кезеңнен етеді. Біріншісі-туғаннан ... ... ... жеткен, кемеліне келгеннен кейінгі ... ... ... бала ... дүние туралы белгілі бір деңгейде
білім жиынтығының жүйесін, негізгі бағалы, құнды бағыттар мен ... ... Ол ... әлеуметтік релдер атқарады.
Екінші кезеңде тұлғаның бүтін, біртұтас ... ... ... ... ... байланысты бағыты қалыптасады.Осы екінші
кезеңде тұлға әлеуметтік сипатта болады, оның ... ... ... ... басым керінеді.
Тұлғаға айналудың бірінші кезеңі барлық адамдарда бар, ... ... ... ... ... байқала бермейді. Кейбір адамдар өзінің
соңғы күніне дейін езгермей, ... ... қала ... ... ... бес ... ... айналады. Әрине, екінішке
қарай,мұндайлар қоғамда ете сирек ... дара ... ... ... әр ... оқу орындарының атқаратын қызметі зор.
Тұлға тек қана әлеуметтік қоғамдық қатынастардың жемісі ғана емес, ... ... ... ... субъектісі де болып саналады. Бұл
іс-әрекет, қызмет қоғамның барлық салаларында әрдайым керініп отырады.
Адам мүддесі, мақсаты белгілі бір ... ( ... ... ... ... ... ... қызметтерінің
бағыттарын белгілеп отырады. Жалпы мүдде, мақсат адамның қоғамда емір сүру
қызметінің ... ... мен ... ... немесе оларды
езгерту үшін күреске жеке ... ... ... ... ретінде
байқалады.
Мүдделердің, мақсаттардың негізінде әлеуметтік талап-тілектерді білдіретін
адамдардың қажеттіліктері жатады. Осыған орай мүдде, мақсат бір ... ... ... ... түрі ... ... тұлғаны өзін қоршаған әлеуметтік ортамен қатар сыртқы табиғатпен
тығыз байланыстырады, өйткені адам табиғаттан өзіне керегін алып, ... ... ... ... Ол ... ... бұл тәуелділікті біршама бәсеңцетуге, ... ол ... жоқ ... ... ... ... мүқтаждығын қанағаттандырады. Осылардың нәтижесінде тұлға
табиғаттан біршама тәуелсіз болады.
Қажеттілік- объективті дүниенің даму ... ... бір ... ... тұлға қажеттілікті терең, жан-жақты түсініп, оны меңгеріп, ... ... ... отырады. Екінші жағынан, қажеттілік тұлғанын
өмірдегі белсендігін, жауапкершілігін арттырудың басты факторларына жатады.
Тұлғаның атқаратын іс-әрекеті, қызметі белгілі бір ... ... ... ... жағдайларда адам жаңа бір әлеуметтік жағдайда өзінің мүдделерін
өзгерте алмайтын халге ұшыраса, онда ол өзінің ... ... яғни ... ... ... өмір сүру ... өзгерісіне деген сол адамның
көзқарасының қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... я болмаса оны бәсеңдетуге
жағдай туғызады.
Қажеттіліктің мүддеге айналуы, ал, мүдденің мақсатқа айналуы бұл ... екі ... ... ... ... ... ... мақсатқа айналу сатысында қозғаушы күш ретінде болатын адамдардың
ынталары, ... ... т.б. ... рөл ... ... ... тұлғаның қызметінің әлеуметтік жағын ... ... ... сырт көрінісі адамның нақтылы
кезқарасынан, жалпы идеологиясынан да ... ... ... ... ... ... мұраттар, бағдарламалар оны қоршаған
әлеуметтік ортаға бейімделу ретінде де бола отырып, тұлғаның жоғары ... ... ... ... ... ... Бұл ... индивидтің нақтылы қызметінің мәні мен мазмұнын,
оның мақсаты мен міндетін қалай түсітінетініне, осы қызметтің ... ... ... өзінің қызметіне қанағаттану немесе қанағаттанбау
сезіміне сәйкес құрылады.
10
Қорытынды
Қорыта айтқанда, қандай да бір қоғамда адамның ... ... ... Ал, ... ... ... бір талап қоюы оның әлеуметтік рөлінің
мазмұнын, ... ... ... ... рөл дегеніміз, әлеумөттік
жүйеде белгілі бір ... бар ... ... ... ... ... ... рөлдерден құрылады. Нақтылы статустан шыққан бірнеше
рөлдердің қосындысын рөлдер жиынтығы деп атайды. Әлеуметтік рөл ... ... үміт ету және ... міңез-құлық болып екіге бөлінеді.
Рөлдік тосу, күту, үміт ету-бұл ойын ережесіне сәйкес нақтылы рөлден
бірденені үміт ету, ... ... ал, ... ... дегеніміз, адамның өзінің
рөі шеңберінде белгілі бір міндеттерді атқару. Күнделікті өмірде адам бір
рөлді алып. Осыған байланысты құқықтар мен ... анық ... ... ... ... оларды атқарудың реттерін біледі және
өзінің мінез-құлқын айналысындағы адамдардың мүдделерімен сәйкестендіреді.
Қоғам бұл ... әр ... ... болу ... ... ... алады. Осыған сәйкес қоғамда бақылау жүйесі орнаған. Ол ... ... ... ... ... бар және осыған орай қоғамдық-
әлеуметтік санкция ... ... ... ... Ол ... ... ... кінәлаудан, айыптаудан, күштеуге дөйінгі шараларға барады.
11

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің шығыстары33 бет
«Хабар» телеаранасының қазіргі қоғамдағы алар орны, телебағдарламалары46 бет
«Экономикалық ақпараттар жүйесінің қоғамдағы даму рөлі»5 бет
Акционерлiк қоғам-заңды тұлғаның ұйымдық-құқықтық нысаны ретiнде42 бет
Ақпараттық қоғам және ақпараттық қоғамдағы технологиялар11 бет
Бұқаралық ақпарат құралдары - қоғамдағы төртінші билік25 бет
Газет-журналдардың қоғамдағы рөлі4 бет
Демократиялық қоғамдағы адам құқықтары6 бет
Демократиялық қоғамдағы Қазақстан3 бет
Дене тәрбиесінің қоғамдағы маңыздылығы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь