Мұхаммед Хайдар Дулати “Тарихи-Рашиди” атты еңбегі

1 Кіріспе
2 М.Х.Дулати өмірі және негізгі; Тарихи Рашиди.кітабының тарихи маңызы және ғылыми құндылығы
3 Қорытынды
4 Қолданылған әдебиет
Орталық Азия мен оған жапсарлас елдердің XVI ғасырдағы тарихын зерттеушілердің барлығы ұдайы Мұхаммед Хайдар Дулати жазған “Тарих-и Рашиди” шығарасына жүгінуі оның тарих ғылымы үшін маңызы өте зор екенінің куәсі. Мәселен, Шығыс тарихының әйгілі зерттеушісі В.В. Бартольд “Тарих-и Рашиди” XVI ғасырдағы мұсылмандар тарихи әдебиетінің ең қызығарлық ескерткіші және Шығыс Түркістан тарихының ең манызды түпнұсқаларының бірі деп атаған.Орталық Азия тарихын зерттеүші П.П.Иванов “Тарих-и Рашиди” – біздің XV-XV-XVI ғасырлардығы Монғолстан өмірі туралы мәліметтерімізге негіз болған жалғыз дерек көзі деп жазған. Орыс шығыстанушысы В.В.Вельмиянов-Зернов бұл шығарма туралы мынадай пікір айтқан:“ Тарих-и Рашиди”, әсіресе оның екінші бөлімі, өте манызды еңбек. Ол- былайша айтқанда, шағатайлықтардың кейінгі кездердегі тарихы бойынша жалғыз дерек көзі.Оның баяндағандарының барлығы шыншыл және айқын. “Тарих-и Рашиди”авторынан дәл осыны күтүіміз де керек еді. Оның қоғамдағы жағдайы болған оқиғалардың барлығы білүге және оларды дәл солай баяндауға мүмкіндік берген.
1. Қазақ даласының жұлдыздары
2. Қазақ мәдениетінің тарихы. Ә.Хасенов.Алматы 1987
3. Мұхаммед Хайдар «Тарихи Рашиди» Алматы 2003
4. Қазақтың арғы бергі тарихы. Маданов Алматы 1995
        
        Мұхаммед Хайдар Дулати
“Тарихи-Рашиди”атты еңбегі
Мазмұны
1 Кіріспе
2 М.Х.Дулати өмірі және негізгі; Тарихи Рашиди-кітабының тарихи маңызы және
ғылыми құндылығы
3 Қорытынды
4 Қолданылған әдебиет
Кіріспе
Орталық Азия мен оған ... ... XVI ... ... ... ... ... Хайдар Дулати жазған “Тарих-и
Рашиди” шығарасына жүгінуі оның тарих ғылымы үшін маңызы өте зор екенінің
куәсі. Мәселен, Шығыс тарихының әйгілі зерттеушісі В.В. ... ... XVI ... ... ... ... ең қызығарлық
ескерткіші және Шығыс Түркістан тарихының ең манызды түпнұсқаларының бірі
деп атаған.Орталық Азия тарихын зерттеүші П.П.Иванов “Тарих-и ... ... ... ғасырлардығы Монғолстан өмірі туралы мәліметтерімізге
негіз болған жалғыз дерек көзі деп жазған. Орыс шығыстанушысы
В.В.Вельмиянов-Зернов бұл шығарма туралы мынадай ... ... ... ... оның екінші бөлімі, өте манызды еңбек. Ол- былайша
айтқанда, шағатайлықтардың кейінгі кездердегі тарихы бойынша жалғыз ... ... ... ... және ... “Тарих-и
Рашиди”авторынан дәл осыны күтүіміз де керек еді. Оның қоғамдағы жағдайы
болған оқиғалардың барлығы білүге және оларды дәл солай баяндауға мүмкіндік
берген.
М.Х.Дулати өмірі, және ... ... ... ... тарихи маңызы және ғылыми құндылығы
Мұхаммед Хайдар Дулати 1499 жылы Ташкентте дүниеге келіп, 1551 ... ... ... ... ... оқыс оқиғадан түскен жарақаттан
мезгілсіз қайтыс болған.Аз ғұмырын-да ересен іс атқарып, шексіз құрметке ... ... ... орда биі, ... ... ... қызметін атқарды. Мемлекет билеушілері оған шексіз билік беріп,
оны «ұлы сұлтандар ұрпағы», «төре» деген лауазымдармен ... Ол ... ... Азия ... ... ... ... олар туралы айрықша
құнды мәліметтер жазып қалдырған.
Отбасында төрт қыздан кейін әкесі Мұхаммед Хұсайын мен шешесі Хұб ... ... ... ... ... ұлы ... болады. Ол үш жасқа келмей
жатып шешесі Хұб Нигер ... ... ... ... Осыдан кейін ол ұдайы
әкесінің қасында болып, әкесіне ... ... ... жасқа толар-толмаста, 1508 жылы әкесінен де ... ... ... ... өлім ... төніп, өмірдің бұралаң соқпақтарымен
өкшелеп қуған жауларынан қашып ... ... ... ... қашып шығып, 1509 жылы маусым айында Бадахшандағы Мырза ханға, ал
одан кейін қараша ... ... ... падишахқа өзінің туған бөлесіне
келіп, оның қамқорлығында болады. Бабыр падишах оның ... ... мен ... ... ... орда ... де араластырады, әскери
жорықтарға да қатыстырады. Осылайша 1512 ... ... ... ... қарамағында болады. Құндызға, Хисарға және Самарқанға жасалған әскери
жорықтарға қатысып, алғашқы ерліктерімен көзге түседі. Самарқан ... оны ... ... ... ... нағашы ағасы әрі туған
жездесі Саид хан арнайы адамдар ... ... ... ... ... ... ... әпкесі Хабиба Сұлтан Ханіш ... ... ... ... Бірақ Убайдалла хан соғыс жорықтары кезінде
Бұхарадан Түркістанға ... оның үйі ... ... ... алған Бұхарада
қалады. 1511 жылдың ... ... ... ... ... Хайдардың көкесі Саид Мұхаммед мырза Хабиба Сұлтан Ханішті ... ... ... алып ... оны ... Саид ... ... Саид ханның сұрауымен Хайдар 1512 жылы қыркүйек айында
Андижанға келеді. осы уақыттан бастап 1533 ... ... ... ... яғни
Саид ханның өмірінің соңына дейін, ханның ажырамас серігіне айналады. Хан
оны 15 жаснда өзінің қарындасына үйлендіріп, ... ... ... ... 24 ... дейінгі өмірі оқу, білім үйренуге кетеді.
Таланты мен ... ... ... ол ... ... мен мемлекет ісінің
барлық қыр сырын толық меңгеріп, 25 жасқа ... ... ... бар ... жеке ... ... мен сеніміне ие болады. 30-ға
толғанда мемлекеттің әскерін басқарып, ... ... ... ... Осы ... ... хан кеңесінде сөз сөйлеп, ойын айтып, оның
ұсыныстарын хан да, ... те ... ... Ханның кеңесшісі болып,
оның оң қолына айналады.
Осыдан кеиін хан Хайдар Дулатиға әскер мен мемлекеттің барлық ісін ... ... ... ... ... Мемлекетте ханнан кейінгі екінші адам
санатына көтеріледі, ... ... ... ... хан ... исламға кіргізіп, Алланың сауабын алу үшін Тибетке
1528 жылдан әскери жорықтарын бастайды. Бұл ... ... ... де
хан Мырза Хайдарға тапсырады. 1532 жылы тамызда Тибетке ... ... ... өзі бас ... ... ... бұл ... аяқтап шығуға ханның
денсаулығы көтермей, жорықты жалғастыруды ... ... ... бұл ... тек ... ... шын берілген исламды таратушы ғана
емес, талантты жаратылыстанушы ғалым ретінде де ... Ол ... ... ... ... мен Памирден бастап, оңтүстігі
үнділік Бенгалия мен ... ... ... ... аралап шығып,
жаһантану тұрғысынан сипаттап, көптеген табиғи құбылыстарды ашып, ғылыми
тұрғыдан суреттеп жазып ... хан ... ... мемлекет басқару ісін мұралаған ... ... ... ... Мырза Хайдар мен оның жақындарына жаппай қиянат
жасап, қуғынға ... Осы ... ... Хайдар 1533 жылы қыста
Бадахшанға асып, одан ары Үндіге-Бабыр ... ... ұлы ... ... ... ... Қарман мырза оны жақсы қабылдап, орда
биі және мемлекет кеңесшісі етеді. Өзі біржылдан аса ... ... мен ... ... ... басқаруды толығымен Мырза Хайдарға
қалдырып ... ... ... ... оның ... ұлы ... ... Хайдарды өзінің қасынан шығармай әскербасы және мемлекеттік
кеңесшісі етеді. Хұмайын падишахтың қолдауымен ол 1540 жылы ... ... 1541 ... ... ... ... дейін осы өлкенің
толық және тәуелсіз билеушісі болады.
Мұхаммед Хайдар Дулати қазіргі Қырғызстан мен ... ... ... ... ... мен ... атырабындағы мекендерде болып,
Қазақстанның оңтүстігіне де келген. ... ... ... ... ... ... деректермен қатар өзі көрген деректермен
дәлелдейді. Тараз қаласы турал айта келіп, осы: ... деп ... ... ... орны ... ... ескі ... қайсысының Янги деп
және басқаларының қалай аталған белгісіз» деген көне Тараз қаласы туралы ... ... ... ... ... бұл дастаны да әлемді ... оның бір ... ... ... ... ... сақталыпты.
«Тарих-и Рашиди» - Орталық Азияның XVI ... ... ... ... ... ... ... бері ғалымдардың назарына ілігіп,
қауымда ерекше орын ... ... ... ... бай, шын ... ... Өзбекстан Республикасы ғалымдар көп еңбектеніп,
1996 жылы Ташкентте толығымен орыс тіліне аударып, кітап етіп шығарады. ... ... ... 728 бет, ол екі ... ... Бірінші дәптер-70
тараудан, ал екіншісі 177 ... ... ... ... ... ... сөздік, әр түрлі көрсеткіштер және пайдаланылған әдебиеттер
тізімі берілген. Осы кітапты шығарған ... әр ... әр ... әр
тілдерде жарық көрген «Тарихи Рашиди» ... бес ... ... етіп ... Республикасы Ғылым академиясының
шығыстану институтында сақталған 321 парақтан тұратын ... ... ... ... салыстырғанда кездескен толықтырулар енгізілген.
«Тарих-и Рашиди» шығармасында оның авторы Мұхаммед Хайдар Дулати өзінің
басынан ... ... өзі ... ... көрген және сенімге ие
болған беделді тарихи кітаптарда баяндалған оқиғаларды ... ... ... Шығыс Түркістан, Ауғанстан, Иран, Үнді және ... XIV-XVI ... ... ... оқиғаларды, осы аймақтардағы
мемлекеттердің саяси және географиялық жағдайларын, билеушілері мен халқын
толық ... ... ... ... аса құнды. Осы
түпнұсқа дерек көзінен қазіргі Қазақстан, Қырғызтан, Өзбекстан және басқа
көрші мемлекет ... ... ... ... ... ... ... Рашиди» шығармасы Шығыс пен Батыс
Еуропа елдеріне ... ... ... Оның ... ... ал XIX
ғасырдан бастап кітап етіп басып ... ... ... ... ... ... ... зерттеуші ғалымдардың барлығы Орталық
Азия, Шығыс Түркістан, Үнді, Тибет пен оларға ... ... ... және ... мәліметтерді осы шығармадан алғанын айту керек.
Мұхаммед Хайдар ... ... ... шығармасын бірнеше жыл бойы
Кашмирде жазған. Шығарма екі бөліктен - ... ... ... ... ... ... мен Қашғарияны билеген хандар – Шағатай
ұрпақтарының тұғлық Темір заманынан бастап ол ... ... ... ... ... дейінгі тарихы баяндалған. «Тарих-и Рашиди» де –
авторлардың өздері қатысқан ... ... ... бір ... ... және бір ... мен тарихи тұлғаларды баяндайды, сонымен ... ... ... ... азия ... аса көрнекті
зерттеушісі В.В.Бартольд бұл ... ... ... ... ... ... ... бөлесі Бабырдың жазғандарын еске түсіреді, дәл
сондай Мұхаммед Хайдар Дулати жазған тарихи деректер де ... ... ... ал ... ... бар ... – дәл
сол сияқты айқын және көрнекті деген. Мұхаммед Хайдар Дулати ... ... ... бұл ... неге ... Рашиди» деп
ат бергенінің үш себебін келтіреді: біріншісі – Тұғлық ... ... шейх ... ... ... – Тұғлық Темірдің өзінің
халқын ақ жолмен бастап жүруі құрметіне; үшіншісі – моғол ханы Әбдірашидке
байланысты ... Азия мен оған ... ... XVI ... ... барлығы ұдайы Мұхаммед ... ... ... “Тарих-и
Рашиди” шығарасына жүгінуі оның тарих ғылымы үшін маңызы өте зор ... ... ... ... ... ... В.В. ... “Тарих-и
Рашиди” XVI ғасырдағы мұсылмандар тарихи ... ең ... және ... ... ... ең манызды түпнұсқаларының бірі
деп ... Азия ... ... П.П.Иванов “Тарих-и Рашиди” –
біздің XV-XV-XVI ғасырлардығы Монғолстан өмірі ... ... ... ... ... көзі деп ... Орыс ... бұл шығарма туралы мынадай пікір ... ... ... оның ... бөлімі, өте манызды еңбек. Ол- ... ... ... кездердегі тарихы бойынша жалғыз дерек
көзі... Оның баяндағандарының барлығы шыншыл және ... ... дәл ... ... де ... еді. Оның қоғамдағы жағдайы
болған оқиғалардың барлығы білүге және ... дәл ... ... ... ... Хайдар Дулати “Тарих-и Рашиди” ... XIV-XVI ... ... ... ... бөлігін немесе
Моғолстанды, ол сол кезде Сырдария, Сарысу, Балқаш, Ертіс және орталық Тянь-
Шань тауларының ... ... ... ... яғни қазіргі
Кырғызстан мен оңтүстік – шығыс Қазақстан территорияларын қамтыған ... келе оны ... ... саяси өмірі және шаруашылығы
түралы өте мол ... ... осы ... ... ... кырғыздар, қалмақтар(ойраттар) және басқалар сияқты көшпелі ... ... ... ... ... пен Үндіге әскери экспедициядарды басқарып барған Мұхаммед Хайдар
Дулати бізге өте құнды тарихи, этнографиялық, ... ... ... ... Рашиди» осы айтылғандардан басқа сол кезең
мәдениетінің тарихы бойынша да мол материалды ... Атап ... ... ... ... ... ... Науаи заманындағы
гераттық мәдени шеңберге кіретін адамдарға көп орын ... ... ... ... ... ... көңіл бөлгендеріне қарамай,
ондағы деректі мәліметтер, ... ... ... ... әлі ... мәңгерілген жоқ деп дұрыс бағаланған. Енді осы
«Тарих-и ... ... ... және ұлы ғұлама Мұхаммед Хайдар
Дулатидің жеке ... ... ... ... ... тоқталайық.
Жазушылық өнердің төркінінде де өмір ... ... ... ірі
тұлғалардың басынан өткен істерді білуге, тануға деген құштарлық жатады.
Өмірді, өткен тарихты білу – ... ... ... ... ... ... ... өмір шындықтарын білуге құлшынып, тануға талпынып жүріп,
телегей-теңіз білім ... ... ... ... ... ... тереңдігі үшін автордың өз өмірбаянының байлығы, оның өз ... ... ... мен мәні аса зор қызмет атқарады. М.Х.Дулати жазу
өнеріне келер алдында ... ... ... ... мол тәжірибе
жинақтады. Терең де тиянақты білім, білуге, тануға деген саналы құштарлық,
өмірлік бай тәжірибе, ... ... – осы төрт ... қасиеттің бір
жерден, бір кісінің бойынан табылуы тағдырдың үлкен сыйы ... ... ... ... ... ... болған өмір құбылыстарының
тобын үшке бөліп жүйелейді: а)автордың ел аузынан ... ... ... өз ... ... ... ... б) автордың өз көзімен көрген
оқиғалар, ел аузынан естіген, бірақ ақылға сыймайтын, ... қол ... ... ... ... ... ... қысқаша баяндайды, екінші
топтағы оқиғалар жүйесін ... ... ... ... ... ... ... топтағы оқиғалар тобын мүлде пайдаланбай назардан тыс қалдырады.
Көрсетілген ... ... өзі ... ... өмір ... ... мен мәліметтерді танып таразылаудағы, сондай-ақ көркем
жинақтаудағы биік эстетикалық ... ... ... ... Ел ... ... әңгімелерді екшеп, оларға көп сүйенбей,
негізінен, өзі көрген, өзі білген, ақиқатына өзі көз ... ... ... алу, ... ... де ... ... тұрғы талаптарына сай сұрыптап,
шығарма желісін тек мәдени-әлеуметтік маңызы жоғары, танымдық мәні ... ... ... ... ... ... өмір құбылыстарын тану мен бағалаудағы тарихи танымның
байлығы мен баяндылығынан туатын шығармашылық ... ... ... суреттелініп отырған өмір құбылыстарының
куәгері, тарихи оқиғаларға қатысушы әрі оларды өз атынан, өзінің ... ... ... ... ... ... Ол өзі ... ортасында болған немесе басқа бір дерек көзінен ... ... ... өмір ... ... ... ... басынан өткен оқиғалардыөзгертпей, ... ... ... ... ... ... ... қатынасын, олар
туралы пікір мен бағасын да тікелей немесе жанама ... ... ... ... ... «Тарихи Рашидиде» автодың дүниетанымы, көзқарасы
адамгершілік-азаматтық тұрғысы мен ... ... ... мен сезіну
сипаттары осы характер арқылы танылады. Ф.М. Достоевский шын ... оның ... ... ... деп ... ... ме, ... ме,
музыкалық шығармада бола ма-бәрінде де оның өзі ... ... ... ... даму деңгейімен, мұны қаламаса да, еркінен
тыс, бейнеленеді». Бұл ... ... ... ... ... өз ... ... болмыс қатар көрініс тапқаны сөзсіз.
«Тарихи Рашиди» мен оның авторы туралы да осыны айту дұрыс.
«Тарихи ... ... ... ... бірі ... бейнесін шынайы әрі көркем сомдап,олардың сыры мен сымбатын,
мінезі мен ... ... ... ... суреттей білуінде.Тіпті,шағын
эпизодтардың аясында да автор суреттелініп отырған құбылыстардың мәнін анық
көрсетіп, кейіпкерінің белгілі жағдайлардағы ... ... ... ... және ... суреттеудің өз заманының көркемдік
ойлауынан асып түсетін үздік үлгісін қалыптастырады. Моғолстан ханы ... хан мен ... ханы ... ... арасындағы қатынас жайын суреттегенде,
автор осындай терең қөркемдік ... ... Екі ... рухани
әлемін, дүниетанымының басты сипаттары мен ... ... ... ... мен машықтан осындай суреткерлік ... ... ... ... қазақ халқының дәстүрлі мәдениеті өлшемдері
мен үлгілерін ... жан ... ... ... ... ... басты
желісі ретінде пайдаланудағы көркемдік келісімнің қызметі айрықша маңызды.
Түғлық Темір ханның мұсылман ... ... ... ... ... ... өмір құбылысын осы мәнерде, жанды суретке айналдырып
бейнелейді. Ханға діңбасы Шейх ... алып ... хан ... етін ... ... ... ... М.Х. Дулати бұл екі адамнің
арасындағы әңгімені диалог түрінде өрбітеді: .”Хан:
- Сен жақсысың ба, әлде мына ит ... ма ?- деп ... ... Шейх ... деп ... ... Егер дінді болсам, мен жақсымын, ал дінсіз болсам, онда ит жақсы”.
Автордың екі кейіпкерінің сөзінде де үлкен мән ... адам ... ... ... тұр. Хан ... салмағы ауыр.Оған жалаң,мәнсіз жауап
қайтару- өрескел ... ... да ... әпермейді. Ал, оған лайықты
жауап беру ойдың ұтқырлығын,ойлаудың ұшқырлығын, парасат байлығын, ... ... ... ... ... М.Х.Дулатидың суреттеуі бойынша, осы
талаптар сынынан мүдірмей өтеді әрі ханды сөзге тоқтатады. Бұлайша сөйлеу,
сөзге бұлайша ... дала ... ... шарты. Хандар дәуіріндегі
билер әдебиетінде бұл шарт кең ... ... Осы ... ... ... Дулатидың шығармашылық машығы мен қазақ шешендік
өнерінің табиғаты арасында тектес поэтикалық еркшеліктер ... ... ... ... ... ... өз ... дамыта отырып,
диалогты одан әрі жалғастырады:
- Адамды иттен артық ететін, ол не деген зат еді?- деп ... ... оған ... деп ... береді:
- Ол - дін (сенім).
Шейх мұсылман діні мен мұсылмандықты ... ... ... ... ... Егер мен хан ... және ... алсам, сіз маған ... ... ... ... ... боламын.
Берілген үзінді М.Х.Дулатидың шығармасының көркемдік кестесін көзге
анық көрсетті.Бүл жерде сүреттеу де, ... де , ой түю мен ... ... - бәрі бар. ... ... ... баюы, жан шындығының ағыны, басқаша
айтқанда, “жан ... да ... ... ... ... ... осылайша, “жан диалектикасы”арқылы көрініс тапқан.
Автор кейіпкерінің “жан диалектикасы” арқылы оның мінезін ашып, характерін
даралайды. Моғолстан тағына Тұглық Темірден
кейін отырған ... ... ... жасауда да автор осы тәсілді таңдайды.
Кейіпкердің ойы мен ... ... ... ... бір күйден оған
қарама- қарсы басқа күйге ... одан ... ... ... – “ жан
диалектикасының” басты көріністері. а) Хандықтың нығаюы, оның ... ... ... ... соған орай ханның қөңілінің толуы, той
салтанаты; ә) дәл сол сәтте хандыққа Әмір ... ... ... ... оны лажсыз қабылдауға мәжбүр болған ханның қабағы түсіп, ауыр ойға
батуы; б)осындай жағдайда дәл осы ... Әмір ... ... ... ... хабардың келіп жетуі, хан көңілінің ... ... ... ... өзгермелілігі, соған сәйкес
кейіпкердің көңіл күйінің де үнемі өзгеріп, ... ... ... ... ... XV ғасыр жазушысы үшін кейіпкердің “ ... ... ... ...... ... шеберліктің әрі
терең әдеби- теориялық білімнің нәтижесі.
М.Х. Дулатидың шығармашылық өнерінің ... ... –ел ... ... ірі тарихы оқиғаларды, сол оқиғалардың ... ... ... ... ... ... үлкен тыныспен
суреттеуінде. Соны-мен қатар автор өмір құбылыстарын ... ... да ... ... ... кең тыныс пен лирикалық баяндаудың
психологиялық нәзік желілерін шебер ұштастыру арқылы заман келбеті мен ... ... адам ... терең шындығын таныту, оның мінезін даралап
көрсету-М.Х. ... ... ... ... ... бейнелейтін
басты көркемдік факторлар. Бұл ретте жазушы шығармасың басты ... ... ... ... ... екені сөзсіз. Алайда тарихи оқиғалар ағынын
автор адамдардың, тарихи тұлғалардың қарым – қатынасы,тартысы мен күресі,
келісімі мен ... ... ... ... ... ... ... ортасында жүрген адамдардың, ... ... ... ... ... ... Мұның өзі М.Х. Дулатидың
“Тарихи Рашиди” шығармасына көркемдік- ... ... ... ... бір оқиғаны баяндап отырып, басқа бір оқиғаны суреттеуге ауысуы,
одан қайтадан бастапқы оқиға желісіне оралу – ... ... ... үшін ... ... ал ... көркем шығарма композициясы үшін ... ... ... ерекшелігін белгілейтін басты көркемдік тәсіл.
Әдебиет теориясында ... ... ... ... кілт ... ... оқиғаны сипаттау деп аталады. Бұл көркем әдебиетте, тіпті ... ауыз ... ... ... ... ауыз ... де мол ... поэтикаслық баяндау тәсілі болып табылды.
М.Х.Дулати «Тарихи Рашиди» шығармасының бірінші ... да, ... да ... өз ... басты поэтикалық тәсілі дәрежесіне
дейін көтеріп ... ... ... ... баяулатудан түйдектеу
тәсілімен де тығыз сабақтастырып отырады. Бұл тәсілінің мәні бір мезгілде,
бір ... ... ... ... ... ... басқа мекенде өткен
оқиғалар тобымен тұтастыра, қабаттастыра баяндауда.
«Дарияның жағасынан құдық қазбайды» деген даналық сөзді қазақ ... ... ... ... Онда ... ... үлкен ғибрат жатыр. Ой терең
ғана емес, бейнелі, ... ... да оны бір ғана ... ... ... ... ... болады. М.Х.Дулати «Тарихи Рашиди»
дилогиясының бірінші кітабында қазіргі қазақ әдеби тілінің ... ... ... ... ... ... сәтті орайлы пайдаланған. Екі
түрлі құбылыстың бір-біріне қатысын, ... ... ... түрде жеткізу үшін, автор бұл сөзге бейнелеу және суреттеу құралы
ретінде сүйенеді. Сол ... ... бір ... ... ... дәлелдеп қана қоймайды, оның образын жасап, көзге елестетеді,
ойға қозғау салып қана ... ... әсер ... ... мен ... Рашиди» де, ойдың қызметі мен сезімнің ... ... ... тарихшы ғұламаның немесе суреткер жазушының емес, әрі
ғұлама тарихшы, әрі суреткер ... ... ғана ... ... ... құрылымында тарихи өмір шындықтары, ... ... ... ... ... саяси, азааттың келбеті, өнер мен
білім, мәдениет, философия, дін, заң, жаратылыстану және ... ... ... мол ... ... ... бар. ... мұншалық мол
мағлұматтар, бағалы деректер ғылыми, ғылыми-тоериялық тұрғыда талданбайды,
жинақталмайды, тиісті тереториялық қағи ... ... ... ... ... өмір ... ... белгілі бір ортақ
немесе дара ерекшеліктерін, заңдылықтарын көркем баяндайды, ... ... ... жерінде пікір түйіп, өз ойларын да ұсынып отырады.
Ол өзі көрген, естіп не оқып ... өмір ... ... ... ... ... жатқан күйде әңгімелейді,суреттейді, болған
оқиғаның, істің ... ... ... мен мекенін, себебі мен
салдарын, ... ... мен ... ... т.б. ... ... бәрін оқырманның көз алдына елестетеді. Сондықтан «Тарихи Рашиди»
орта ғасыр тарихы бойынша баға жетпес ... ... көзі әрі ... зор ... көркем шығарма болып табылады. «Тарихи Рашидидің» тарихи
дерек көзі болуы оның тарихи-танымдық әдеби шығарма ... ... ... ... әдеби шығарма болуы оның тарихи дерек көзі
ретіндегі ... ... ... ... өзі ... ... ... ретіндегі жанрлық табиғатынан туып жатқан ерекшеліктер қатарына
жатады.
Қорытынды
М.Х. ... ... ... ... ерекшелігі –ел өміріндегі,
мемлекет тағдырындағы ірі тарихы ... сол ... ... ... ... өмірін, тағдыр–талайын эпикалық үлкен тыныспен
суреттеуінде. Соны-мен қатар автор өмір құбылыстарын ... ... да ... ... ... кең тыныс пен лирикалық баяндаудың
психологиялық нәзік желілерін шебер ұштастыру арқылы заман келбеті мен адам
бейнесін ... адам ... ... ... ... оның мінезін даралап
көрсету-М.Х. Дулатидың суреткерліқ өнерін, жазушылық даралығын ... ... ... Бұл ... ... шығармасың басты өзегі ,
негізгі арқауы тарихи оқиғалар екені сөзсіз. Алайда тарихи оқиғалар ... ... ... тұлғалардың қарым – қатынасы,тартысы мен күресі,
келісімі мен жарасымы аясында ... ... ... ... ... ортасында жүрген адамдардың, ... ... ... ... ... шығарады. Мұның өзі М.Х. Дулатидың
“Тарихи Рашиди” ... ... ... ... ... ... ... Қазақ даласының жұлдыздары
2. Қазақ мәдениетінің тарихы. Ә.Хасенов.Алматы 1987
3. Мұхаммед Хайдар «Тарихи Рашиди» ... ... ... арғы ... ... Маданов Алматы 1995
5. w.w.w.yahoo.com.—About famous people.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұхаммед Хайдар Дулати туралы3 бет
Мұхамед Хайдар Дулати «Тарихи-Рашиди» атты еңбегі10 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати заманы46 бет
Мұхаммед Хайдар Дулатидің «Тарих-и-Рашиди» еңбегі8 бет
Мұхаммед Хайдар Дулатидың негізгі еңбегі “Тарихи-и-Рашиди”6 бет
Қазақ жеріндегі XV-XVI ғғ. саяси және тарихи -әлеуметтік өзгерістер мен Мұхаммед Хайдар Дулатидың тұлға ретінде қалыптасуы25 бет
Қазақ хандығының құрылуы жайындағы жазба деректер6 бет
HTML тілінде «Мұхтар Шаханов» атты сайт жасау15 бет
Windows server атты операциялық жүйелер тобы17 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь