Стресс және жалпы адаптациялық синдром

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... 3
Тарау 1. Әдебиетке шолу
1.1. Стресстің ғылыми концепцияларының даму тарихы ... .
1.2. Стресс және жалпы адаптациялық синдром туралы Г. Сельенің ілімі, стресстің даму сатылары ... .
1.3. Стресс организмнің күрделі нервтік гумаралдық серпілісі. Стрессті дамытатын және стрессті шектейтін жүйелер ...
1.4. Жедел дамитын және ұзақ мерзімді адаптациялар. Адаптацияға жауапты функциялық басым жүйенің қалыптасуы және жүйелік құрылымдық «іздің» бекуі ... .
1.5. Жүйелік құрылымдық «із» қалыптасуындағы нуклеин қышқылдары мен белок түзілуінің маңызы ... ..
Тарау 2. Стресстің адаптациялық маңызы. Оң және теріс қиылысқан адаптациялар ... ..
Тарау 3. Стресстің дерт дамуындағы маңызы ... .
Тарау 4. Стресске қарсы тұруға бола ма? ... .
Тарау 5. Стрессті жеңуге арналған тренингтер ... .
Қорытынды ... ... ...
Әдебиеттер тізімі ... .
Бүгінгі күні «стресс» деген сөзді ел арасында жиі естиміз. «Стресс» оның жанын қажыды ғой деп те жатады. Сонда «стресс» деген не? Және оның қандай маңызы бар?
«Стресс» атауын медицина ғылымына хх-ғасырдың 60-шы жылдарында Канаданың ғалымы Ганс Селье енгізді. «Стресс» ағылшын тілінде «ауыртпалық», «зорлану» деген ұғымдарды білдіреді. Адам мен жануарлардың организмдеріне қоршаған сыртқы ортадан көптеген қолайсыз ықпалдар әсер етеді.
Қазіргі зерттеулерде «стресс» термині негізгі аспектіні құрайды. 1. стресс- адам мінез құлқындағы өзгерістерді талап ететін ситуация немесе риск-фактор ретінде, 2. стресс- арнайы және спецификалы физиологиялық және психологиялық көрініс берулер палитрасын қамтитын күй ретінде, 3. стресс- адам денсаулығымен іс-әрекет ету қабілеттілігін істен шығаратын уайым-қайғылардың негативті ретінде
Берілген түсініктің көп қырлығы, оның астарында не жатырғанын түсінуге кедергі келтіреді. Егер адм стрессті өтеп жатырса, онда оған квалификациялы көмек талап етіледі. Ол үшін стресстің пайда болуы мен дамуының биологиялық механизмдерін түсіну қажет.
        
        Мазмұны
Кіріспе ....................3
Тарау 1. Әдебиетке шолу
1. Стресстің ғылыми концепцияларының даму тарихы.....
2. Стресс және жалпы ... ... ... Г. ... ... даму ... ... организмнің күрделі нервтік гумаралдық серпілісі.
Стрессті дамытатын және ... ... ... ... дамитын және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... және жүйелік
құрылымдық «іздің» бекуі.....
5. Жүйелік құрылымдық «із» қалыптасуындағы нуклеин ... ... ... ... 2. Стресстің адаптациялық маңызы. Оң және теріс ... 3. ... дерт ... ... 4. ... ... тұруға бола ма?.....
Тарау 5. Стрессті жеңуге арналған тренингтер.....
Қорытынды............
Әдебиеттер тізімі.....
Кіріспе
Бүгінгі күні ... ... ... ел ... жиі ... ... ... қажыды ғой деп те жатады. Сонда «стресс» ... не? Және ... ... бар?
«Стресс» атауын медицина ғылымына хх-ғасырдың 60-шы жылдарында
Канаданың ғалымы Ганс Селье енгізді. ... ... ... ... деген ұғымдарды білдіреді. Адам мен жануарлардың организмдеріне
қоршаған сыртқы ортадан ... ... ... әсер ... ... ... термині негізгі аспектіні құрайды. 1.
стресс- адам ... ... ... ... ... ... немесе
риск-фактор ретінде, 2. стресс- арнайы және спецификалы физиологиялық және
психологиялық көрініс берулер палитрасын қамтитын күй ретінде, 3. ... ... ... ету ... істен шығаратын уайым-
қайғылардың негативті ретінде
Берілген түсініктің көп қырлығы, оның астарында не жатырғанын түсінуге
кедергі келтіреді. Егер адм ... өтеп ... онда ... көмек талап етіледі. Ол үшін стресстің ... ... ... ... механизмдерін түсіну қажет.
Тарау 1. Әдебиетке шолу
1. Стресстің ғылыми концепцияларының даму тарихы
Физиология мен медицина дамуының негізгі ... ... ... мен ... басындағы сыртқы орта мен ағзаның біртұтас қызмет етуі
туралы көзқарастар болды. Бұл бағыттың дамуына ... ... ... ... ... Оның өңдеген целлюларлы патология теориясына
сәйкес барлық дерттер-клетканың бұзылу деңгейіндегі жиынтық ... ал ... ... белгілі локализация мен себептілігі
бар біртұтас процесс Р.Вирхов алғаш рет кең тараған аурудың ... ... ... ... ... үлес ... атақты
француз физиологы К.Бернар болды. Ол гомеостаз теориясының ... ... ... ... ... ... принціпін
эксперименталды диапозондағы өмірлік маңыздылығы бар режимнің жүру барысын
реттеп отыруы қажет: қалыпты жағдай үшін ... дене ... ... және ... ... ... тағы ... нормада сақталуы
қажет. Ағзаның сыртқы орта өзгерістеріне ... ... ... табиғат бізді нейрогумаральды, барьерлі, күрделі регуляторлы
механизмдермен қамтамасыз еткен.
Гомеостаз теориясы ... ... ... ... дами ... Ол ... мінез-құлықтық қалыптасуындағы нерв
жүйесі мен гармональді регуляцияның шешуші ролін көрсетті. Сонымен ... ... ... ... механизмдері мен тірі жанның
күрделі ситуациядағы эмоционалды ... ... ... ... ... тапқан.
Стресс концепциясының шығуы бейімделу процестерінің ... ... ... ... ... ... негізін салушы хх ғасырдың атақты ... ... ... Ол 1907 жылы ... ... империя
орталығында туылып, бастапқы медициналық білімді Прагада, кейін Париж және
Рим университеттерінде ... ... ... ... ол ... ... ... медициналық орталығы Дж. Гопкинс
университетінде жұмыс жасады және ... ... ... ... қиын жолы ... ... ғылымдық философиясының қалыптасуында
көп нәрсе ... ... ... құбылыстар анализінің
біртұтастылығы принципін ескеріп және ... ... ... ... ,ол тышқандарға әр түрлі зиян әрекеттер жасау арқылы өз
тәжірибелерінің ... ... ... ... ... ... деп аталған ( ағылш.тілінен stress -қысым,күштеу) ... ... ... ... негіз болды.Алғаш рет
концепцияның негізгі құрылымы 1936 жылы Nature журналында ... ... ... ... ... ... ағзаның әр түрлі экстраординалды факторлардың әсеріне
байланысты организмнің үйрену ... ... ... қандай
бір травмалық агенттің әсерінен(токсиндер,т.б) жануар ағзасында
күтетінлокальді ... ... әсер ... ... ... ... жоқ өзгерістер болатынын көрсетті.Бұл оған стресс ағзаның сыртқы
әсер етулерден қорғанысы ретінде пайда болатын анықтауға әсер етті. ... ол ... ... пайда болу заңдылықтарын және уақытқа
байланысты даму ... ... үш ... ... кейін сүтқоректілерге жасаған
тәжірибелерінде, Селье сыртқы ... кез ... ... әсер ... ... үш типті өзгерісі жүретінін
анықтаған. Олар стресс белгілерінің классикалық ... ... ... үсті ... үлкейеді және қанға катехоламиндердің
(адреналин,нарадреналин) ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауына,дем алыстың күшеюіне,қан құрамында
көмірқышқылгазы мен глюкозаның көбеюіне әкеледі. Осыған ... ... ... ситуацияларға деген экстреналды әрекеттерге
даярлығы: қашу, корғану, тығылу т.б артады.
Стрестің екінші белгісі: ... мен ... ... өзгеріске
ұшырайды. Бұл түсініксіз феномен, ағза жұмысы қауіпті жағдай реакциясына
байланысты күшін жоғалтады, ал ... ... ... ... қалады деп
түсіндіріледі. Көптеген мүшелерде секреттерді индивидуалды және әрқашан
болжаулы бола ... бөлу ... ... сөлі ... жарақатқа әкеледі. Ағзаның өзіне деген мұндай "қатал" ... ... ... ... ... критикалық ситуациядан
қорғаныс болса, екіншіден, жаңа қоректік заттарды ... ... ... ... белсенділік кезінде ағзаның құралы жоқ.
Үшінші белгісі-иммунитет сақтаумен байланысты мүшелер: лимфа
түйіндері мен ... ... ... ... ... ... ... иммунитет күрт төмендейді деуге болмайды. Керісінше,стрестің
бұл белгісі ағзаның ... ... ... ... ... күрт жоғарылауы туралы кепілдеме береді:қан формуласы
тромбоциттердің синтезінен,қан ... ... саны ... тезірек
"жасарады".т.б. Бірақ уақыт өте келе бұл ресурс бітеді.
Г.Сельенің стресс белгілерін бейнелеуінен бері,ғылымда стрестің ... ... ... ... мен ... ... ... көзқарастар өзгерді. Зерттеушілер метоболизм өзгерісінің
күрделілігін анықтап,стрестің жаңагормоны-нейромедиаторды ашты және оның
өзара әрекет қызметінің жаңа ... ... ... ... ... ... ... синдромының пайда болу құрылымы мен оның үш
белгісін Г.Селье ойлап тапты деп ... ... ... және ... ... қарастыра отырып, физиологиялық стресс-бұл физика-
химиялық табиғатты бар түрлі ішкі және ... ... ... ... ... әсер ету деген тұжырымға келді. Басқаша
айтқанда,физиологиялық стресс кезінде реакциялар ... ... ... және ... ... ... Осылай,бір адам қауіп кезінде үреймен (гнев) екіншісі ... ... ... және ... ... ... ... Г. Сельенің ілімі,
стресстің даму сатылары
«Стресс» (ағылш. Stress-зорлану, ... ... деп ... ... ... ... ... арнайыланбаған бірбеткей
серпілістерімен жауап қайтаруымен көрінетін, оның ... жаңа ... ... ... Бұл қолайсыз
ықпалдарға физикалық әсерлер (ыстық немесе суық температуралар, ... ... ... жарақат, ауыр қол жұмыстарын атқару т.с.с),
химиялық әсерлер (улы химиялық заттар, гипоксия ж.б), ... ... ... микробтардың уыттары, жәндіктердің улары ж.б),
психогендік ( ... ... ... ауыр ... ... ... ... (қазіргі адамдарға шамадан
тыс артық ақпараттардың ... ... ... жеке ... ... ... ... мен жеке адамдардың
еркіндіктерінің шектелуі, қимыл қозғалыстарының азаюы ... Адам ... ... ... ... ... маңызы өте үлкен. Бұл организмге
қолайсыз әсерлерді стрессорлар деп атайды.
«Стресс» атауын медицинаға Канада ғалымы Г.Селье ... хх ғ. ... ... Бұл ... ... әсер еткен қолайсыз ықпалдардың (ол
жарақатпа, ... ... ... ... ауыр ... ... оларға организм әрқашан бірбеткей жауап қайтарады. Бұл ... без бен ... ... кері ... бүйрек үсті бездерінің
гипертрофиясы, асқазан мен ұлтабардың шырышты қабықтарында ойық жара дамуы,
қанда ... ... ... мен ... ... тіндерге
зат алмасуларының өзгерістері байқалады. Көрсетілген өзгерістер әсер еткен
қолайсыз ықпалдың түріне қарамай ... бір ... ... ... ... ... серпілістеріне жатқызады. Стресс кезінде
бейспецификалық серпілістердің бір көрінісі болып ... ... ... ... ... май ... ... фосфолипаза, липаза, протеаза ... ... ... ... ... маңызы өте үлкен. Оның әсерінен
организмнің тіршілігіне қажетті барлық мүмкіншіліктерінің ... ... ... ... тұратын қоршаған жағдайларына организмнің
икемделіп, бейімделу мүмкіншіліктері артады.
Г. ... ... ... ... ... алдыңғы гипотизгн
әсер етіп, онда кортикотропин түзіліп шығуын күшейтеді. Ол өз алдына бүйрек
үсті бездерінің сыртқы қабатына әсер ... ... ... арттырады. Осыдан қолайсыз ықпалдардың әсерлеріне организмнің
төзімділігі көтеріледі. Мәселен, ... ... ... ... үсті бездерін сылып тастағанда, кез-келген ықпалдарға ... ... ... бұл ... тез жан тапсырады. Ал, жануарларға
алдын-ала кортикотропин немесе глюкокортикоидтық гармон ( гидрокортизон,
кортизон, преднизолон т.с.с) ... ... ... ... ... улы зат
енгізсе немесе оларды жарақаттаса, онда бұл ... ... ... ... ... Сол ... ... мен
глюкокортикоидтық гормондарды адаптациялық гормондар деп ... ... ... Г.Селье жалпы адаптациялық синдром деп жариялады. ... 3 ... ... 1- ... – үрей ... 2 – ... организмнің
төзімділігінің көтерілуі, 3 – ... ... ... ... ... организмнің қорғаныстық икемделу мүмкіншіліктері тез
іске қосылады. «Соққы» және «Соққыға ... ... ... ... ... еттердің әлсіздігі, артериялық қысымның төмендеуі,
гипотермия, гипогликемия, эозинопения, ... ... ж. б. ... Бұл ... ... ... кері ... азоттық баланс, асқазанның ойық жарасы байқалады. Бұлар организмде
ыдырау үрдістерінің ... ... ... ... фазасында
көрсетілген бұзылыстар кері бағытта өзгереді. ... ... ... күш – қуаты көтеріледі, қанда глюкоза көбейеді. Гипофиз бен
бүйрек үсті ... ... мен ... ... ... ... ... осыдан төзімділік сатысы дамиды. Бұл
сатысында бүйрек үсті ... ... ... түзілуі артады, глюкогенез күшейеді. Бұл кезде
өзгерген сыртқы ортаның жағлайларына организмнің бейімделу ... ... ... ... Егер ... ... ұзақ ... әсер етсе,
онда организмнің көрсетілген қабілеті ... ... ... ... ... саысы дамиды; оргаизмнің функциялық мүмкіншілігі
таусылады, бүйрек үсті бездерінің сыртқы қабаты ... ... ... ... нәруыздардың ыдырауы артады, дене ... ... ... ... ... ... организмнің төзімділігі әсер етуші
ықпалға ғана емес, көптеген ... ... ... де жоғарылайды.
Былайша айтқанда бір жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, тәжірибелік жануарлардың терісіне формалин
жіберсе қатты ... ... Ал ... ... ... аз ғана ... алса ( стресор) , онда формалин жібергеннен ... ... ... ... ақ жануарлардың көк тамырына ... ... ... ... ... ... болады. Ал фермент жіберер
алдында жануарлардың бұлшық еттерін электр ... ... ... ... ... ... ... мөлшері азаяды. Осыған
байланысты инемен емдеу, қан алу, терінің кейбір нүктелерін ... ... с. ... ... емдеу әдістері көрсетілген заңдылықтармен
түсіндіріледі. Организмге әлсіз және ... ... ( ... ... ... ... ... эндокриндік жүйенің
бейімделу мүмкіншіліктерін әрдайым қолайсыз ықпалдарға дайын жағдайда
ұстап, организмнің оларға төзімділігін ... ... ... оның ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, бүйрек үсті ... ... ( ... жануарларға
артық мөлшерде жіберсе, онда ... ... ... гиалинозы дамиды, қабыну қарқынды түрде өтеді. Глюкокортикоидтық
гормондарды жібергенде, қабыну қарқыны ... ... ... жауаптары тежеледі, асқазан мен ... ойық ... ... ... ... ... Бұл ... жеткіліксіз болған
жағдайда организмнің жағымсыз әсерлерге төзімділігі азаяды. Дезадаптациялық
ауруларға Г.Сельенің пікірі бойынша, құздама ... ... ... бүйрек аурулары, жүрек пен қан тамырлары жүйесінің және
кейбір тері аурулары т.б ... ... ... болуында қосымша
жағдайлардың маңызы үлкен. Бұл жағдайларға суық тию, артық қазыну, ... ... ас ... ... ... т.б ... ... ас тұзын жануарларға бірге жібергенде әртүрлі ... ... ... ... ... жағдай дамиды. Жалпы
адаптациялық ... ... ... бүйрек үсті бездерінің сыртқы
қабаты» жүйесі арқылы түсіндірді.
1.3 Стресс организмнің күрделі нервтік ... ... ... және ... ... ... ... бойынша стресс нерв жүйесі мен ... ... ... ... ... ... Бұл ... дамуында орталық нерв жүйесі, мидың сыртқы қыртысы,
гиппокамп, лимбикалық жүйе, мидың торлы құрылымы, гипоталамус ж.б. ... ... ... мен ... нерв ... ... қолайсыз ықпалдардың организмге әсері нервтік-рефлекстік жолдармен
болады. Сыртқы және ішкі қабылдағыштардан ... ... ... нерв жүйесіне түсіп, ми қызметтерінің ... ... ... ... медиаторлар, шағын пептидтер ( эндорфиндер
мен энкефалиндер), нервтік ... ... мен ... ... серпілістердің дамуына әкеліп соғады. Адамда сөйлеу жүйесінің
болуына ... ... ... ... ... күйзелістер,
психикалық жарақаттар мидың сыртқы қыртысының қатысуымен болатыны сөзсіз.
Мидың сыртқы ... ... ... ... ... ... мен гипоталамус арқылы эндокриндік жүйелердің ... ... ... ... гипофиз-бүйрек үсті бездерінің сыртқы
қабатынан басқа ... ... ұйқы ... ... үсті ... милық
қабаты ж.б. бездер қатысады. Мәселен, кез-келген ... ... ... ... ... ... Осыдан қандай инсулиннің бездері көбейеді.
Ал гипери нсулинима симпатикалық нерв жүйесі мен ... үсті ... ... белсенділігін арттырып, катехоломиндердің әсерін күшейтеді.
Содан норадреналиннің әсерін қан итамырларының жиырылуы ... ... ... өз ... тіндердегі инсулинді қабылдайтын
реценпторлардың сезімталдығын ... ... ... ... ... ... Дегенмен, стресс дамуында “гипоталамус-
алдыңғы гипофиз — бүйрек үсті ... ... ... ... ... ... ... маңыз өте зор. Сонымен, стресс дамуы бір
жағынан организмнің ... ... ... ... ... ... ... әкелсе, екінші жағынан көптеген дерттердің пайда болуына
әкеледі.
Осыған байланысты, қай жағдайларда ... ... ... ... оның ... ... қай ... дамуына әкеледі? - деген сұрақ пайда болады. Сонымен ... ... ... ... ... ... жолдармен көтереді?
-деген де сұрақ тұрады. Шын ... ... ... ... ... жиі ... қолайсыз стрестік әсерлерден кейін де ... ... өмір сүре ... ... ... ... ... алады деп тұжырымдауға болады. Бұл кезде жағымсыз
әсерлерге жауап ретінде организмде стресс ... ... ... мен ... ... ... ... қызметі көтеріледі.
Стресс дамытатын ... ... ... алдыңғы гипофиз, ... ... ... ... және басқа жатады. Қолайсыз әсерлерден осы жүйенің
белсенділігі көтеріледі. Осыған жауап ретінде организм мида ... ... ... ... мен ... ... арттырады,
шеткі ағзалар мен антиоксиданттық ферменттер түзілуін көбейтеді. Бұл
көрсетілгендер стрессті-шектейтін ... ... және ... ... Бұл ... ГАМҚ мида ... ... күшейтеді, сиротонин
катехоламиндердің әсерін әлсіретеді, эндорфиндер организмде ауру сезімін
шектейді, эндорфиндер мен энкефалиндер шағын ... ... ... ... ішкі ағзалардың ішкі әрекеттерін қадағалайды. Шеткі тіндерде
өндірілетін простагландиндер тін жасушаларының сыртқы ... ... ... ... ... ЦАМФ ... ... ферменттер тін жасушаларының қабықтарында май қышқылдарының
асқын тотығып кетуінен сақтандырып тұрады.
Соңғы ... ... ... ... бір зат ... ... Бұл затты ... деп ... Ол ... қолайсыз әсерлерге организмнің сезімталдығын төмендетеді
және стрестен ... ... ... ... ... Мәселен
олардың әсерлерінен, егеуқұйрықтарда стресс кезінде ... ... ... ойық ... ... ... кері дамуы, қанда лимфоцидтердің
азаюы, нейтрофилдердің тым ... ... ... ... О.Л. ... 1996). ... әсер ету жолдары әлі анықталмаған. Дегенмен
олардың да ... ... ... ... анық.
Сайып келгенде, стресс кезінде стрессті шектейтін жүйенің жұмылдыруы
нәтижесінде жағымсыз әсерлерге организмнің ... ... ... ... және ұзақ мерзімді адаптациялар
Адаптацияға жауапты функция басым жүйенің қалыптасуы және ... ... ... бейімделу деп аудару оның терең ғылыми ... ... ... тірі ... ... де тән ... ... көрінуі мүмкін. Адаптация деп нерв және
эндокриндік жүйелердің ... мен ... ... қорғану-бейімделу
мүмкіншіліктерінің жаңа сапалы деңгейде қалыптасуына әкелетін, күрделі
ұйымдастырылған жануарлармен адам ... тән ... ... ... екі ... дамиды: 1-сатысы жедел дамитын,
өткінші, жетілмеген; 2-сатысы ... ... ұзақ ... ... болады. Жедел дамитын сатысы организмде бұрын қалыптасқан
физиологиялық құбылыстардың ... ... ... ... ... тудыратын қоздырғыштардан жануарлар қашып шығады. Организмде суық
температура әсер етсе, оны жылу ... ... ... ... шығару
азайылады. Дем алатын ауада оттегі азайғанда организмнің дем алуы ... қан ... ... ... Адапатацияның бұл сатысы
организмнің физиологиялық ... ең ... ... ... ... тұрақты адаптацияға әкелмейді. Мәселен, дағдыланбаған ... ... қан ... ... ... ауа алмасуы қатты
күшейеді, жүрек соғуы тым жиілеп қатты ентігу ... ... Бұл ... ... қоры ... ... ... сүш қышқылының деңгейі
көтеріліп кетеді. Осылардың нәтижесінде жүгіру ойдағыдай тез және ... ұзақ ... ... организмге сыртқы орта ықпалдарының
ұзақ немесе әлденеше рет ... ... ... ... ... ... ... жағдайынан жаңа сапалық жаттыққан
жағдайға ауысады. Сүйтіп организм бұрын әлі ... ауыр ... ... ... ... ... ауруларға олардлың үлкен
дозаларына төзімді болады. Миды есте сақтау қабілетінің негізінде ... ... ... үйреніп дағдылануы қоршаған ортаның
ықпалдарына ... ... ... жатады және ол мида жаңа шартты
байланыстардың пайда болуымен сипатталады.
Организмнің тұрақты адаптация дамуы үшін ... ... ... жүйе ... ... ... Ф.З.). Мәселен, физикалық
жүктемелерге организмнің ... ... ... ... ... жүйе бұлшықеттерде, жүрек қан тамырдары, ... ... ... ... организмнің адаптациясында бұл жүйе тыныс алу
жолдарында, қан және қан айналым жүйелерінде байқалады.
Организмнің ... ... ... үшін ... ... ... ... гипоксия ж.б.) бірнеше рет қайталауынан
жаңа қатаң ... ... ... ... керек. Адаптацияның жедел дамитын
сатысынан тұрақты ұзақ дамитын сатысына ауысу үшін адаптацияға ... ... ... құрылымдық із” қалыптасуы қажет (Меерсон Ф.З.).
5. Жүйелік құрылымдық “із” ... ... ... мен белок
түзілуінің маңызы
“Жүйелік құрылымдық із” деп адаптацияға жауапты жүйе түрлерінде белгілі
құрылымдық өзгерістердің дамуы айтады. Оның негізінде көрсетілген ... ... мен ... ... ... ... Ол мына ... мүмкін: жаттығулардың нәтижесінде адаптацияға басым жүйе тіндері
жасушаларының атқаратын қызметі көтерілуінен олардың ядроларындағы ... ... ... ... бұл ... ДНК ... ... РНК молекуласының гендік ақпараттың көшірілуіні, рибасомалар
мен полисомаларда нәруыздар түзілуі көбейеді. Сондықтан қызмет атқаратын
жасушалардың көлемі ... ... ... ... ... қызметі арта
түседі.
Сонымен қатар мида РНК мен ... ... ... жаңа ... ... жаңадан қабылданған қасиеттердіңң тұрақты дағдыға
айналуына, ... ... ... ... қолайлы жағдай
жасайды. Бұл кезде ГАМҚ, ... ... ... ... ... қажетті ферменттердің түзілуі артады.
Ішкі сөлденіс бездерінде нуклеин қышқылдары мен нәруіздер түзілуі
көбеюі ... үсті ... ... және ... қабаттарының гипертрофиясы
мен гиперплазиясы ... ... ... катехоламиндер мен
кортикостероидтық гармондардың өндірілуіне қажетті ферменттердің түзілуіне
қолайлы жағдай ... ... ... ДНК, РНК, ... ... ... сүйек кемігінің
гиперплазиясы дамуын, онда ... ... ... ... ... ... ... жүйе деңгейінде антиденелер
мен лимфоцидтердің өндірілуін арттырады.
Бауырда нулеин ... мен ... ... ... қан ... ... тотығу ферменттерінің түзілуінің күшейтеді,
бауырдың усыздандыру қабілетін көтереді.
Шеткі ... мен ... ... түзілуінің артуы тотыға-
тотықсыздану ферменттер түзілуіне, макроергиялық фосфорлық қосындылардың
өндірілуіне және ... ... ... ... ... нәтижесінде нәруіздар түзілуі артуынан ... ... ... митахондрийлар көбейеді. Бұл кезде қан айналым
және тыныс алу жүйелерінің қуаты артып, оттегін пайдалану мен АТФ түзілуі
көбейеді. ... ... ... ... артып, олардың қызмет
атқару қарқыны мен ұзақтығы ұлғаяды. ... ... ... етінің шамалы
гипертрофиясы дамиды, миозиннің АТФ белсенділігі көтеріледі, коронарлық
қан тамырларының сиымдылығы көбейеді, жүйелік қан ... ... ... ... ... ... ... “құрылымдық із”
қалыптасады. Ал, стресс кезінде адаптацияға жауапты ... ... ... ... және ... ... қатысуымен болады. Бұл жүйеде
“құрылымдық із” қалыптасқан соң организмнің тұрақты ... ... ... ... ... стресстык әсерлерге жауап
қайтару әдеттегі деңгейлерге келеді.
Тарау 2. Стресстің адаптациялық маңызы. Оң және теріс қиылысқан
адаптациялар
Стерсстің адаптациялық ... мына ... ... ... ... ... ... организмде энергиялық және құрылымдық
заттардың жұмылдыруы болады. Очыдан қанда глюкозаның, амин ... май ... ... ... ... Бұл ... өнімдері “жүйелік құрылымдық із” қалыптасатын адаптацияға жауапты
функйиялық басым жүйеге бағытталады. ... ... ... ... ішкі ... ... ... орталықтарында қан тамырлары
кеңіп, қызмет атқармай ... ... ... олар ... ... көрсетілген функциялық басым жүйеде нуклеин ... ... ... ... оған ... ... түзілуі де көбейеді. Ал,
адаптацияға қатыспайтын басқа ағзалар мен ... ... ... олардың түзілуі азаяды.
1. Стресс кезінде катехоламиндердің әсерінен жасушалардың қабықтарында
фосфолипаза, липаза, май ... ... ... артады. Осыдан
тіршілікке маңызды мембраналармен байланысқан нәруыздардың:
рецепторлардың, ... ... ... Na, K, Ca, ... ... ж.б ... әсерленуі болады.
Осыдан адаптацияның ... ... ... нәруіздардың
әсерленкі организмнің бейімделу мүмкіншіліктерінде маңызды рөл алады.
2. Стресс кезінде анаэробтық гликолиздың арттуы ... мен ... ... көтереді.
3. Стресстен кейін нуклеин қышқылдары мен нәруіздар түзілуінің арттуы
барлық ағзалар мен тіндерге тарайды. Осының ... ... ... ... қалыптасады және мида жаңа шартты байланыстардың
бекуінен бастап, организмнің иммундық жауаптарына ... ... ... дамиды.
Сонымен стресс дамуына әкелетін жағымсыз ықпалдар ұдайы өзгеріп тұратын
қоршаған ортаның жағдайларына ... ... ... Бұл ... ... ... әсер ... жағымсыз ықпалға
ғана емес, басқа көптеген ықпалдарға да жоғарылайды. Мәселен, организмнің
физикалық ... ... ... ... ... артуы
мен қатар, жүрек етін бүліндіретін, артериялық қан ... ... ... оның төзімділігі артады. Ф.З.Сеейрсонның дәлелдеуі бойынша:
организмнің ... ... ... ... ... нәтижесінде
стрессті шектейтін жүйенің қуаты артуынан, оның ишемияға, радиацияға, улы
химялық заттарға төзімділігі көтеріледі. Суық суға шынығулардың ... ... ... ... ... мен ... әртүрлі
жұқпаларға организмнің төзімділігі артады. Сондықтан суық тиюден дамитын
дерттер (баспа, тыныс ... ... ... ... ... ... стресс дамуының бір ... ... ... орта
ықпалдарына бейімделуі үшін адаптацияныңмаңызы болса, екінші ... ... ... ... ... 3. ... дерт дамуындағы маңызы
Стресс адамда дерттердің пайда болуына мына екі ... ... ... әсер ... ықпалдың қарқыны тым артық болып, ... ... ... ... ... ... 2. Стрессті шектейтін
жүйенің туа ... ... жүре ... ... ... ... ... шағын реттуші ... ... ... ... ... ... ... гендік
және жүре пайда болған ақаулары болуы мүмкін. Олардың тұқымқуалайтын ... ... ... беріледі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... болады.
Ал жүре пайда болған бұл ферменттердің аз ... ... ... ... ортаны ластайтын әртүрлі ... улы ... ... ішетін тамаққа, нәруіздардың, ... ... ... ... екі ... ... әсер ... қолайсыз
ықпалдарға жауап ретінде адаптацияға жауапты функциялық ... жүйе ... ... із” ... ... органзимнің сапалық
өзгерістеріне әкелетін дерт дамуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... ... адаптацияға жауапты функцияның басым жүйе қалыптасуынан
жағымсыз ықпалдардың әсерінен жұмылдырылған құрылымдық және ... ... ... Сол ... ... ... үрдістері
түзілу үрдістерінен тым басым болып кетеді.
2. Стресс кезінде қанда катехоламиндер мен ... ... ... ... ... ... мен ... ойық жаралардың, жүректе инфарктың, мида
қан айналымы ... ... ... ... ... ... ... стресс бір жағынан адамның тіршілігіне
маңызды адаптациялық әсер етсе, екіншіден көпетеген жұқпалы емес аурулардың
дамуына ... ... ... ... ... ... атайды. Сол себептен стресстің бұл екі жағын ажырата білу кез келген
дәрігердің міндеті. Стресс организмнің ... ... ... етіп
тұрған жағдайда оны әртүрлі әдістермен мүмкіншілігі болғанша қолдау қажет.
Ол үшін адамның көңіл күйін, бойындағы күш-қуатын қалпына келтіретін ... ... ... ... ... тағы ... ... беру қажет.
Тарау 4. Стреске қарсы тұруға бола ма?
Стресс психологтардың ұзақ уақыт бойы зерттеген тақырыбы болды, оның
себебін ... ... ... және одан шығу үшін ... жол ашқысы
келді. Соңғы жылдары психологтар стрессті көп қарастыра бастады, ... жаңа ... ... психологиясы қарастырды.
Стресс – (ағылшын тілінен stress-қысым, шиеленісіу)-адамның түрлі
экстремалды әсерлерге пайда болатын, адам ... ... үшін ... ... рет “стресс” түсінігі жағымсыз әсерлерге ... емес ... ... үшін ... ... ... ... ситуацияда индивидтің күйін физиологиялық,
психологиялық және мінез-құлықтық деңгейде белгілеу үшін қолдалына ... ... және ... ... ... ... тәсілдер арқылы оның артықшылығын көрсетуге болады. Ең жылдам
реакция ... ол ... ... жасырынған кейбір гармондардың
жоғарылауын тудырады, жүрек нормасын және қан ... ... ... импулсті қалай жақсы өткізуін өзгертеді. ... ... ... ... ... қысымының ұзақ уақытқа созылуымен ... ... ... етуі ... ... ... өткен сайын
қысымдағы стрестік реакция қан ... ... ... ағза ... апарады. Ақырында біз ауруға сезімтал боламыз және микробты жою
қабілетіміз төмен болады. Денсаулық сақтау қиыншылықтары сондай-ақ көптеген
әлсіз аурулардың өзі және ... ... ... бас ... бел ... ... ... бұзылысын, шаршауды және іш жүрмей қалуды тудырады.
Бұдан басқа ... ... ... ... ... ... психологиялық, эмоциялық және физикалық қиыншылықтардың өзара
әрекетінен туындап отырады. Кез –келген ... ... ... ... ... ... стрестік оқиғалардың ... ... ... ... ... ... адамдардың өмірімен сәйкес
әрекет етуіне кедергі болады. Ең үлкен ... ... ... ... болатыны соншалықты, адамдар әрекет етуге қабілетсіз
болып ... ... ... ... жаңа ... жұмыс істеу қабілеті,
өткен күндегі стресстің нәтижесімен төмендейді.
Стреске қарсы тұра білу, оны тез арада жеңу ... ... ... ... және ... ... сақтаудың негізгі шарты. Егер біз
стреспен ... ... ... әкелетін психикалық бұзылуға немесе өзін
бақытты сезіну ... жол ... адам ... ... тұра ... ... ... болатын
бірқатар симптомдар тізбегін ұсынады.
1. Үнемі уақыттың жетіспеуі. Адам ылғи да өз жұмысына үлгере ... одан ... ... кеткен уақыттың орнын толтыра алмай
жүреді.
2. Үнемі өз денсаулығы жайлы алаң ... ... ... көрінуі мүмкін.
3. Жұмыс адамды қажытады. Адам жұмысты көптеген қиындықтардың бірі
деп қабылдайды.
4. Адам өзінің жағымсыз ... ... ... ... ... ... т.б.) ... тұрғысы келеді, бірақ ол нәтижесіз.
5. Адам өзінің бұрынғы өткен реніштерін және жағымсыз ойларын үнемі
есіне түсіреді де, болашағынан мазасыздана бастайды.
6. Адам өзін ... ... үшін ... ... ... ... қолдана бастайды.
7. Дем алудан да адам ешқандай қанағаттану сезімін алмайды.
8. Адам айналасында ... ... ... ... ... ... ... жылы ықыласы болса да, жанұядағы адамдармен
араласуға қиналады. ... ... ... ... ... қалады.
10. Адам өз-өзіне сенімсіз, өмірде қол жеткізген жетістктеріне
қанағаттанбайды, мақтану сезімі болмайды.
Егер де осы ... ең ... ... сіздің бойыңызда кездессе,
онда сіз стреске қарсы тұра алмағаныңыз, сізге тез ... ... ... еркін сезіндіретін, өмірлік белсенділікке
әкелетін релаксация әдісін меңгеру қажет.
Шынайы өмірді дұрыс қабылдауға, стрсске ... ... және жай ... ... ... мүмкіндік тудыратын кейбір ережелер.
Өмір шындығын сол қалпында қабылдаңыз. Өмірде болып жатқан жағдайларды
күрделендірмеңіз және ... ... ... ... іздемеңіз. Біздің әрқайсымыздың да бақытты өмір жайлы өз арманымыз
бар. Бірақ та ... өмір ... ... толықтай жүзеге асыруға
мүмкіндік бермейді. Адамдар бұған әр қалай қарайды. ... ... ... ... ... өздерінің орындалмаған армандарына көне
алмайды, өмірді бір бітпейтін қиындықтар, бақытсыздықтар және сәтсіздіктер
деп ... ... ... ...... ... ... бақытсыздықты алдын-ала болжамаңыз. Кейбір адамдар өздерін
үнемі құрбан ретінде сезінеді, бұдан олар ... ... ... ... ... ... Психологтардың анықтауы бойынша, егер ... ... ... оны ... ... онда сол ... сәтсіздіктер
жиі кездесуі мүмкін. Кейбір адамдарға өмірде өзін құрбан ету рөлі әдетке
айналып кетеді, кейбір жағдайларда ол ... ... ... ... (шын мәнісінде) инфантильді (жеке тұлғалық дамуда ... ... ... бағалауы төмен, өмірге деген ... ... ... ... Көп адамдар өзін-өзі сүю, мақтау
мәдениеттілікке жатпайды деп есептейді. ... бұл ... ... ... ... - ... жұмысыңның нәтижесіне қанағаттану, бұл жағымды
көңіл-күйді тудырады және күшіңе сенімділік береді. Өзіңді сүю – бұл ... ... сену ... ... бір ... және ... жеке тұлға
ретінде қабылдау керек. Өзіңізді сендіру үшін мына ... ... ... ... да бір жақсы жасаған қылығыңызды есіңізге
түсіріп көріңіз.
- Сол үшін өзіңізді мақтаңыз.
- Осы жақсы ... ... ... ... жағымды
қасиеттеріңізді атаңыз.
- Осы қасиеттеріңіз үшін өзіңізді тағы да бір мақтаңыз.
- Өзіңіз жайлы тек қана жақсы ... ... ... ... өзіңізге махаббатпен қараңыз.
Эмоциялық сезімдеріңізді басқарыңыз. Жағымсыз эмоциялардың әсеріне тап
болғанда, адам осы ... ... ... ... береді. Сонымен осы
жағдаймен байланысты, өзіне көп ... ... ... жиі ... ... айтыңыз: “Мен не үшін мазасызданғанымды түсінемін. ... ... ... онда мен ... ... осы ... салмақты
шешуім керек (немесе уақыт бұл жағдайды өзгерткенше, салмақты ... ... ... ... ... ... қарапайым тәсілдер
бар:
• Дүкендер аралап, өзіңізге ұнайтын заттарды сатып алыңыз.
• Досыңызбен, танысыңызбен кездесіңіз, одан да дұрысы өз үйіңізде
кеш ... ... ... ... Асықпай көзіңізге қуаныш ұялататын, гүлдері көп саябақта
қыдырыңыз.
• Жылы ванна қабылдаңыз
• Жай ғана дем ... Егер де ... ... адам ... ... ... аллаға
жалбарыныңыз.
Бірақ аспанға қарап диванда жата бермеңіз және “өмірім бітті” деген ойға
берілмеңіз.
Стресс профилактикасы негізінде келесі негізгі ... ... ... жеке ... ... ... оның белсенді құрылуы. Р.Л.
Кричевскийдің ойынша өмірге ... ... болу ... ... ... Біздің мүмкіндіктерімізге үнемі өмірлік
мақсат қоюымыз керек және соған жету. Бұл принцип біздің бағдарымыздың
динамикалылығын талап етеді. Үлкен икемді установкаға ие және ... және ... ... бар) ... бар, оларды ауыстыруға
қабілетті басшы, сәтсіздік жағдайында, стресті басқару ... ... ... ... алу. Бұл принцип өмірдің негізгі, ... ... ... Оқиғаға әсер ету өлшемін ... ... ... ... сондай-ақ біз болып отырған
жағдайды ... ... ... Принципті елемеу тек күшті басқа
шашуға ғана емес, сондай-ақ дистриске алып ... ... ... береді: “қандай да болсын өмірлік ситуацияны соқтығыссаң да
алдымен – ... ... ма, жоқ па соны ... ... Мәселеге түрлі жақтан қарау. Бұл жерде пайда болған мәселені ... ... ... оған ... ... ... алу қабілеті, адамдар және
оқиғаларды бағалауда икемді бағыттың қажеттілігі туралы сөз болып
отыр. Француз ойшылы ... ... ... не ... жатыр одан емес,
ол болып жатқанды қалай бағалайды содан зардап шегеді”. Бұл ... ... ... асыруды талап етеді яғни, бастапқыда не
нәрсе катастрофалық немесе трагедиялы болып көрінді, соны объективті
бағалау.
• Өзін күтпеген оқиғаларға ... ... ... ... болатын
оқиғаларға дайындай отырып, біз икемділікті шынайылыққа реалды қарауды
көрсетеміз, керек емес иллюзиялардан құтыламыз, осылайша, жағымсыз
жаңалықтарға ... ... шын ... ... ... керек, қиялымыздағыдай емес. Болып жатқан ... ... ... ... ... ақылмен қабылдау және шешу.
• Қоршағандарды түсінуге тырысу. Басқаларды адекватты түсіну, олардың
мінез-құлқының мотивін түсіну, ... ішкі ... ену, ... ... ... олардың ішкі әлеміне ену, мінез-құлықтың
икемді линиясын таңдауға, керек емес ... ... өзін ... ... бірнеше деңгейімен қамтамасыз
ету.
• Болып жатқан оқиғалар сабағынан жағымды ... ... алу. ... ... тәжірибе, адамдарды және жағдайларды бағалауда
біздің мүмкіндігімізді кеңейтеді, сонымен сонымен қатар ... ... ... ... оның ... ... өмір ... Біздің өміріміздің
күрделігіне қарамастан, жай тіршілік ету емес, өмір сүру керек, әр бір
күн және әр бір ... өмір сүру ... ... өмірдің стрессогенді факторларын болжау ... ... ... яғни ...... ... Бұл
бағытқа келесілерді жатқыуға болады:
1. Түрлі тесттік әдістемелерді, өзін тану үшін өзіндік бағалауды
пайдалану.
2. Стресс бойынша арнайы әдебиеттерден, ... ... ... өмір ... динамикалы қалыптастыру (егер өзгертулер
қажет болса, онда оларды ... ... ... ... ... ... ортаның болуы (жанұя, әлеуметтік орта,
достары, туысқандары);
6. Ерік қасиеттерінің қалыптасуы (мақсатқа ұмтылушылық, тұрақтылық,
ынталық, ұстандылық, шешімділік).
Стреске қарсы ... ету ... ... ... ... элементтеріне келесілерді жатқыза болады.
Біріншіден, стрестің индивидуалды картинасын талдау.
Стресс – тұлғаның және жағдайлық ... ... ... ... талап етеді.
• стрессорлар тізімін құру немесе ситуацияны болжау.
... ... ... ... ... ... ... реалды және нақты әрекеттерді жоспарлау;
әрекеттің ... үш ... ... ... болады.
• тезарадағы әрекет;
• перспективті әрекет;
• елемеу немесе бейімделу.
Екіншіден, органикалық физиологиялық мүмкіндіктерін стресске қарсы әрекет
ету үшін мобилизациялау:
• сұйықтық ... ... ... дем ... физикалық жаттығулар;
Үшіншіден, стреске қарсы әрекет ету үшін психофизиологиялық ... ... ... ... ... ... реттеу - өзінің күйін реттеу үшін арнайы
ұйымдастырылған ... ... ... ... түрлеріне жататындар:
• Релакция денеде сналы жүйке-бұлшық еттік босаңсу формасында;
• Релаксацияның теоритикалық алғышарттарының негізгі ... ... және ... ... ... ... байланысты;
• бұлшықет қысымын әлсірету жолымен бастан ... ... ... ... ... ... жетуге болады.
• Бұлшықеттердің босаңсуы, қысыммен салыстырғанда жеңіл жетуге болады.
• Стресспен күресуде ... ... ... ... Ол ... ... және физикалық қозуды төмендетеді.
• Аутогенді тренировка формасындағы өзіндік иландыру, психикалық өзіндік
реттеу күйінің ерекше әдісі, ... ... ... ... түрлі мүшелердің және дене бөліктерін жеңілдетуге
негізделген.
• Сенсорлы репродукция немесе визуализация формасындағы ... ... орын ... ... ойша ... ... әдемі пейзажды және
өзінің ондағы сезімін ойша қайта құруға негізделген күйдің психикалық
өзіндік ... ... ... ... – (лат. ...... ... ойластыру) – адам
психикасын, өзіне терең шоғырлануға ... ... ... ... болатын психикалық өзіндік реттеудің әдісі ... ... ... - ... ... ... кезекте өзіндік көмек көрсету өлшемдері.
Стрестің әсері қарқынды, күтпеген және ұмтылған болғаны ... ... әсер етуі ... ... ... ... ... кезекте өзіндік көмек көрсету негізін білу ... ... ... ... ... ... ... ешқандай жауапты шешім қабылдауға болмайды.
• Жайлап онға дейін санаңыз.
• Дем алысыңызға көңіл бөліңіз. Мұрынмен жайлап ауа ... ... ... ... ұстап тұрады.
Ары қарай оқиға екі бағытта дамуы мүмкін. Сіз ... ... ... тап ... Орныңыздан тұрып, кеңседен шығыңыз. Маңдайыңызды
сулау үшін кез-келген мүмкіндікті пайдаланыңыз. ... ... ... таныс жер ма екенін. Сосын терезеден аспанға қараңыз. Көріп
отырған нәрсеңізге дейініңізді ... Сіз ... ... рет аспанға
осылайша қарап едіңіз. Стаканға су құйып ... ... ... ... ... тыс тап болдыңыз.
1). Жан-жағыңызға қарап қоршаған орта заттарына түрлі ... ... ... ... ... көріп отырғаныңызды, іштей атай отырыңыз.
3) Қандай да бір ұсақ зат тауып, соны ... қоя ... ... белгілі бір деңгейі бізге қажет.Бірақ әр адам өз
бетінше бөлек болғандықтан, бұл деңгейлер ... ... ... ... ... пассивті, толық тыныштықта болғанды қалайды.
Тарау 5. Стресті жеңуге арналған тренингтер
Өмір ағыны ... бір ... алып бара ... өмірдегі адам тіршілігі алуан түрлі іс-қимылдармен
алмасып жатыр. ... сол ... ... ... де ... ұйқыдан оянған мыңдаған “ара ордасы” ... ... ... бір ... түседі. Осындай үздіксіз арақатнастың арасынан біздің
өмірге керексіз де, бірақ ... ... ... жағдай туады. Оның
мағыналыда түсінікті атауы-стресс.
Стрестің ... ... ... мектепте, отбасында болмауы
мүмкін емес. Бір сөзбен айтқанда стресс ... өмір бойы ... ... ... ... ... стресс мәселесін толық көлемде ... анық ... ... ... қатар,тек стресті зерттеп ғана ... жеңу ... ... ... бір, жүйе ... берілуде. Осы
әрекетті толық қарастыру үшін алдымен стресс адам өмірінде қалай пайда
болады,- ... ... ... ... өзінің талаптарымен, нақты бағыттарымен беріледі. Бірақ сол
қойылған өмір сұраныстарына, әрқайсымыз әр түрлі қөзқараспен қараймыз. ... ... ... ... рөлі жатыр. Өз психологиямызда
болатын бейімделу процесі әр адамда ... Сол ... де біз ... ... Осы ... стрестің айқын анықтамасын беруге болады.
Стресс дегеніміз-адамның өмірде ... ... ... бейімделе
алмауы. Өзгерістер жағымды немесе жағымсыз болуы мүмкін. Осы атап өтілген
факторлардың екеуіде стресс жағдайын ... ... ... біреуі тек
елеусіз үстіртін –өтсе, ал ... өте ... ... Атап өтілген
факторлардың жүруі адам ... ... ... ... сезімтал
тұлғалар стресті ауыр түрде ... де, ал ... ... ... ... бейімделе алады және стрестен оңай шығады.
Алғаш рет стрес мәселесін ... ... ... Ганс ... ... ... биолог және дәрігер. Г.Селье өз ... ... ... Бұл ғалымның ойына сүйене отырып стреске өз
көзқарасымен қараған Хосе Сильва болды. Х. ... ... ... ... ... бойынша: “Стресс адамның қоршаған ортасын уландырып,
көптеген жағымсыз жағдайларға әкеліп соқтырады. Сол ... ең ... ... ... ... адам тұлғасы ұшырайды”- деген.
Х.Сильваның анықтамасының растығына көз ... ... ... стресс
бар, ол біздің өмірізде орын алуда. Осыған орай стрестің келу ... ... одан ... жолдары болу керек деген ой туындайды.
Бұл мәселені шешудің ең ... ... ... ... релаксация
жұмыстары. Хосе Сильва бірінші болып терең релаксация жұмыстарын көрсетті.
Сонымен қатар өзінің шәкірттеріне дұрыс ... ... ... ... ... ... етіп ... адам өзінің стрестік күйін жеңу үшін ол стресс бар ма жоқ ... ... ... беру ... Х.Сильва өз жұмысында. Осыған
байланысты-ол стрестің пайда болған жолдарын көрсетті.
Негізінде стресс үш жағдайда туады.
Адамның ... ... ... құндылықтарды жоғалтып алу.
Отбасы мен жұмысынан бас ... Осы атап ... үш ... ... ... ... табылады. Бұл “қоңырау” белгілері ... ... ... ... ... ... ауруы
арқаның ашып ауруы
асқазанның қорытпауы
аяқ бақайларының тартылып қалуы.
Бұл фактілер мынаған әкеліп соғады: ... ... ... ... ... ... қысылуы), рак, лейкемия (қандағы ақ
түйіршіктердің көбейуі).
Психологиялық құбылыстар: ... ... ... әуес ... ақылдың күрт нашарлауы, Ойдың бейберекеттігі
Осыдан төменгі құбылыстар туады
- өз-өзіне сенім жоғалту
- физиологиялық ... ... ... ... бұзылуы
дәрі-дәрмекке тәуелділіктің пайда болуы
Жоғарыда айтылған құбылыстардың бар екендігіне көз жеткізіп, стрестің
пайда болғанын ... ... ... жұмысына кірісуге болады. Ең
маңызды ескеретін жағдай ол релоксацияға ... ... ... ... білу ... ... бірге тұлғаның келісімі. Яғни, клиентпен
релаксация жүргізетін адамның арасында жағымды ... тууы ... ... ... ... ... ... жүргізуге болады.
Жоғарыда айтылған релаксация жұмысының ... ... ... аты ... жеңу” – деп аталады немесе ... ... ... ... өтуі ... ... ыңғайлы бөлме немесе жұмыс
кабинеті керек. Осындай ... ... ... ... ... ұсыныс жасау керек:
“Ыңғайланып отырыңыздар, киімдеріңізді шешіп қоя тұрыңыз, Аяғыңызды
жерге түсіріп, жерді ... ... ... ... ... бос ... ... сіз альфа-деңгейіне кіресіз”.
“Үш-бір”тәсілі.
“терең демалысыңыз, деміңізді шығарғанда ойша 3 санын елестетіңіз және
қайталаңыз. 3 санын үш рет елестетіңіз (үш рет. Үш ... ... ... ... ... ... ойша 2 ... елестетіңіз және
қайталаңыз. 2 санын үш рет елестетіңіз (үш рет)
Екі ... Екі ... Екі ... ... ... шығарғанда ойша 1 санын елестетіңіз
және ... 1 ... үш рет ... (үш ... ... Бір ... Бір (үзіліс)
Енді сіздер альфа- ритмдері деңгейіндесіздер. Бұл негізгі ... ... ... өз өмірлеріңізді ... үшін ... ең ... ең таза ... ... жету ... қазір
мен онға дейін санап және әрбір санға сіздерге нұсқау ... ... ... ... ... ... ... тереңге түсіп бара
жатқандарыңызды сезесіздер, сонымен қатар денеңіз босай түседі.
Терең релакциясына тез ... жету үшін көз ... ақ ... ... ... Осы ... сіздің бүкіл денеңізді босатып
сана мен ... ... ... алып ... (он) ... ... төбеңізден кіріп бойыңыздағы, басыңыз
бен шекеңіздегі ауыртпалықты алып ... ... Ол тек ... мөлдір
сезім қалдыруда.....
9 (тоғыз) Ақ-көгілдір сәуле бояу көзіңізді шолып, оны босатып
барады...Көзіңіздің ... ... Ақ- ... сәуле төмен
түсіп бара жатқанын сезініңіз.... Бет ... ... сәл ... ... ... Баяу демалып, баяу
деміңізді шығарыңыз. Деміңіз шыққан сайын денеңізді босатыңыз.
8 (сегіз) Ақ – ... ... ... ... бара ... ол ... ... жағын қармап, мойын және иық
бұлшықеттерін ... ... ... ... ... тұрған
қолды елестетіңіз..... Мойын мен иық ... ... ... ... бара ... ... (жеті) Ақ-көгілдір сәуленің қолыңызға кіріп бара ... ... ... енді ол сіздің шынтағыңызда....
босатып жазуда.... енді ... ... ... ... қол мен ... да ... ... ...Екі алақаныңызды
босатыңыз.... Саусақтардағы шымырлауды сезініңіз..... ... ... ... шығып, денеден ағып кетуде.... Денеңізді
босатыңыз....
6 ... ... ... ... ... .... Ақ-көгілдір сәуле
қайтадан иық пен мойынға ... ... Осы ... пен ... ... сипалап тұрған ... ... ... ... кіргенін
сезініңіз.... Кеудеңіздегі барлық барлық мүшелерді босатыңыз....
5 (бес) .... ... енді ... мен өт ... ... ... Денеңізді емдейді, демалтады....
4 (төрт)..... Енді емді сәуле жыныс ... бара ... ... ... ... ... бостығы
барлық жерге таралып төмен .... төмен... төмен түсуде....
3 (үш) Босаған дененің ... ... ... ... ... ... түсіңіз Ақ-көгілдір сәуле төменгі сатыларға ... ... Екі ... ... Денеңізді бос ұстаңыз.....
2 (екі) Терең.... терең.... ... ... ... Ақ ... сәуленің төмен түсіп бара жатқанын ... ... ... ... Аяқ ... ... ... екі өкшедегі әлсін шымырлауды сезініңіз....
1 (бір) Енді ... ... ... ... ... ... ... босата отырып сіздер, терең түсіп отырасыздар..... тез әрі
оңай, бүгінгімен салыстырғанда ... ... ... шығуларыңыз
үшін, мен қазір бірден үшке дейін ... және ... ... Осы ... өз ... қолданып, көздеріңізге басқа
жерді елестетіңіздер. Осы ... ... бір ... өте ... ... ... Тыныш әрі жағымды жерді елестетініз. Сол жерде шынымен
жүргеніңізге сеніңіз...
Не көргіңіз келетінін елестетіп ... ... ... ... дәмді сезіңіз... және.... не сезгеніңізді ... ... ... ... ... дегенге сіздер релаксация орнына көшесіздер. Келесі рет ... ... осы ... ... көп, көп ... өтеді. Менің
дауысым сіздерді мазаламайды; ... ... дем ... ... ... ... ... шығару)
Денеңізді босатыңыз... (30 сек үзіліс)
Денеңізді босатыңыз... Терең дем алыңыз, тереңге түсіңіз ... ... ... ... біз ... ... ... бағдарламалаймыз: «Бас ... ... тез ... ... ... ойша ... мен бас ... тырнағын сұқ саусағыммен сәл басқанда,
мен тез арада ... әрі ... ... бос ... ... кезде бас саусағыңыздың тырнағын сұқ саусағыңызбен әлсіз
басыңыз, ... ... бара ... ... ... сезіңіз. Енді сіздерде денеңізді босататын қару бар ол стресті
жеңуге көмектеседі... Ол қару ... ... ... ... кем ... ...... үш рет қайталау керек,
ол оның саусағына және адаммен біртұтас ... ... ... ... мен ... ... ... санай бастаймын. Бес дегенде сіздер
көздеріңізді ашыңыздар: сіздер ... ... ... қуатқа
толысыздар; Сіздер бұрыңғыға ... ... өте ... екі ... шыға ... үш... бес дегенде көздеріңізді
ашасыздар; Сіздер толық оянасыздар, ... ... ... ... ... ... құлағыңыз барлығы ... ... ... ... ... ... ... ... денсаулығыңыз жақсарып
отырады... Төрт... бес.... (саусақпен дыбыс ... ... ... ... ... Өміріңізге басқа
көзқараспен қарайсыздар.
Қорытынды
Осы өзіне сенімділік жаттығуы кез-келген жеке адам үшін өте ... ... деп ... ... күнделікті өмірде кездесетін әр алуан
жағдайларда, әсіресе біздің ... ... ... ... ... ... өз қүқытарын қорғай алу сирек кездесетін
қүбылыс. Кеңес өкіметінен ... ... күру ... және ... жаңа ... ... қолдана алмау халықты стресстік
жағдайға үшыратады. Бүл жерде Дж.Доллардтың ... ... ... жөн ... Оның ... бойынша жүмысында бастығынан қысым көрген
ер кісі, жиналған ... ... ... ... ... жағымсыз эмоциялардың агрессивті мінез-қүлыққа
айналатыны белгілі нөрсе. Агрессивті мінез-қүлық ... ... деп ... ... ... ... көлік, сауда-саттық, жүмыс, оқу
орындарында, сонымен бірге жан үяларда, достық компанияларда өз сезімдерін,
ойларын, қалауларын айта ... ... ... емес қарым-қатынасқа жиі
түседі. Сондықтан әр адам өзін ... ... өз ... қорғай білуі
және басқа ... ... ... үшін ... жаттығуын
меңгергені дүрыс. Адамдар бірден сенімсіз (келсеңді) немесе ... ... ... ... ауыса алмайды, ол үшін кез-
келген адмға тілекпен қатар ерік-жігер, мақсаттың айқындылығы, ... ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"стресс"15 бет
Стресс жайлы ақпарат9 бет
Стресс7 бет
Стресс туралы ілім5 бет
Стресс, стреске қарсы дәрілер қолдану, стресстің алдын алу10 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
HELLP-синдром7 бет
Аймақтық дағдарыс синдромы немесе араб дауылы6 бет
Антропогендік стрессордың әсері12 бет
Антропогендік стрессорлардың өсімдіктер мен жануарлардың морфологиялық құрылысына әсері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь