Нарық тепе-теңдiк

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. НАРЫҚ ТЕПЕ.ТЕҢДIГI ЖӘНЕ ОНЫҢ ӨЗГЕРIСI ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

а) Нарық тепе.теңдiгi туралы түсiнiк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
ә) Нарық тепе.теңдiгiне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

2. НАРЫҚТЫҚ ТЕПЕ.ТЕҢДIККЕ МЕМЛЕКЕТТIҢ ӘСЕРI ... ... ... ... ... .11

а) Мемлекеттiң нарықтық тепе.теңдiкке баға белгiлеу арқылы
әсерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
ә) Нарықтық тепе.теңдiктi салық арқылы реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

3. ҚР ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТIҢ ОРНЫ МЕН РӨЛІ ... 21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Дамыған елдердің қазіргі кездегі экономикасы рыноктық сипатта. Негізгі экономикалық проблемаларды шешуде рыноктық жүйе тиімді де серпімді болып табылады. Бұл жүйе бір күнде пайда болған жоқ, ол ғасырлар бойы қалыптасып, өркениетті түрге ие болды. Алдағы уақытта да әлем елдерінің экономикалық келбетін анықтайтыны хақ. Елiмiздiң рыноктық экономикаға өтуiне байланысты рыноктың қымет ету механизмiн және оның негiзгi элементтерiн талдап, оларды экономикамыздың тиiмдi дамуына қолдана бiлу бүгiнгi күн тәртiбiнiң өзектi мәселесi.
Елiмiздiң бүгiнгi таңдағы дамуы мен оның болашағының көрiнiсi осыдан 14 жыл бұрын егемендiгiн алып, экономикалық құрылымын жоспарлы экономикадан рыноктық қатынастарға өткiзiп және осы аралықтағы рыноктық қатынастардың қалыптасуы және оның дамуын одан әрi жандандыруға байланысты екекнi белгiлi.
Қазiргi кезде нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны белгiлейтiн тек қана сұраныс пен ұсыныс деп төте айту қиындау. Өйткенi фирмалар белгiлi бiр рынокта, белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде әрекет жасайды.
Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты нарықтық қатынастар күрделенiп, олардың қызметтерiнiң сан-салалы бағыттары пайда бола бастады. Әлемдiк тәжiрибе бойынша экономиканың өтпелi кезеңiнде нарықтық экономиканың меанизмi бұзылып отырады, ал оны реттеп, бiр жүйеге келтiрiп отыратын мемлекеттiң саясаттары мен реформалары болып табылады.
Негiзiнен нарықтық механизм ол өзiнiң элементтерiнiң тепе-теңдiк деңгейде болған кезде тиiмдi қызмет етедi. Онда сатушылар мен сатып алушыларда өз сұраныстарын максималды түрде қанағаттандыра алады.
Нарық механизмiнiң қызмет етуiнiң негiзi сұраныс пен ұсыныс болса, ал сол сұранысты тудыратын тұтынушылар iс-әрекетi. Нарықтық экономиканың ерекшелiгi де сол, онда сұраныс бiрiншi орында тұрады, ал ұсыныстың қызметi сұранысты қанағаттандыру болып табылады.
Осы нарықтық тепе-теңдiктi реттеп отыратын мемлекеттiң саясаттарына салық салу арқылы реттеу, бағаның деңгейiн белгiлеу, қаржы жүйесi арқылы реттеу және т.б. саясаттар жатады.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi, осы нарықтық экономиканың қызмет ету механизмiн, тепе-теңдiк жағдайдың өзгерiсiн және осы нарық тепе-теңдiгiне мемлекеттiң саясаттары арқылы әсерiн қарастыру болып табылады.
Сондықтан мен микроэкономика пәнiнен курстық жұмысымның тақырыбын “Нарықтық тепе-теңдiкке мемлекеттiң әсерi” деп алдым.
1. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
2. Есипова В.Е. Цены и ценообразование. Учебник для вузов. – СПб:. “Питер”, 1999. – 464с.
3. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
4. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
5. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т. Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
6. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, Дело, 1992.
7. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия развития экономики и размещение производительных сил в РК // Аль-Пари. №6, 2000 г.
8. Дәуренбекова Ә.Н. “Бәсеке қабiлеттi өнеркәсiптi дамыту – индустриялық-инновациялық стратегияның басты бағыты” // Аль-Пари, №2-3. 2004 ж.
9. Статистический ежегодник. Алматы. – 2004г. №5.
10. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
11. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 56-61 стр.
12. Стратегия “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы. 2003 ж.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
............................................................................
..................................3
1. НАРЫҚ ТЕПЕ-ТЕҢДIГI ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... түсiнiк
..............................................................4
ә) ... ... әсер ... ... ... ... ... ӘСЕРI .....................11
а) Мемлекеттiң нарықтық тепе-теңдiкке баға белгiлеу арқылы
әсерi
.......................................................................
............................................11
ә) Нарықтық ... ... ... ... ҚР ... ... ОРНЫ МЕН РӨЛІ ....21
ҚОРЫТЫНДЫ
.......................................................................
.........................29
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... Негізгі
экономикалық проблемаларды шешуде рыноктық жүйе тиімді де серпімді болып
табылады. Бұл жүйе бір ... ... ... жоқ, ол ... ... ... түрге ие болды. Алдағы уақытта да әлем елдерінің
экономикалық келбетін анықтайтыны хақ. ... ... ... байланысты рыноктың қымет ету механизмiн және оның негiзгi
элементтерiн ... ... ... ... дамуына қолдана бiлу
бүгiнгi күн тәртiбiнiң өзектi мәселесi.
Елiмiздiң бүгiнгi таңдағы дамуы мен оның ... ... ... жыл ... егемендiгiн алып, экономикалық құрылымын жоспарлы экономикадан
рыноктық қатынастарға өткiзiп және осы аралықтағы рыноктық ... және оның ... одан әрi ... ... ... ... нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны белгiлейтiн тек
қана сұраныс пен ұсыныс деп төте айту ... ... ... ... ... ... ... жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде
әрекет жасайды.
Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты нарықтық ... ... ... ... бағыттары пайда бола бастады.
Әлемдiк тәжiрибе ... ... ... кезеңiнде нарықтық
экономиканың меанизмi ... ... ал оны ... бiр ... ... ... саясаттары мен реформалары болып табылады.
Негiзiнен нарықтық механизм ол ... ... ... ... ... тиiмдi қызмет етедi. Онда сатушылар мен ... өз ... ... түрде қанағаттандыра алады.
Нарық механизмiнiң қызмет етуiнiң негiзi сұраныс пен ұсыныс болса, ал
сол сұранысты ... ... ... Нарықтық экономиканың
ерекшелiгi де сол, онда сұраныс ... ... ... ал ... ... қанағаттандыру болып табылады.
Осы нарықтық тепе-теңдiктi реттеп отыратын мемлекеттiң саясаттарына
салық салу ... ... ... ... ... қаржы жүйесi арқылы
реттеу және т.б. саясаттар жатады.
Бұл тақырыптың ... осы ... ... ... ету
механизмiн, тепе-теңдiк жағдайдың өзгерiсiн және осы нарық тепе-теңдiгiне
мемлекеттiң саясаттары арқылы әсерiн ... ... ... мен ... ... курстық жұмысымның тақырыбын
“Нарықтық тепе-теңдiкке мемлекеттiң әсерi” деп алдым.
Жұмыс барысында нарықтың негiзгi эленттерi сұраныс пе ... ... ... ету ... және ондағы тепе-теңдiк жағдайдың орнауын
қарастырмақшымын. Сондай-ақ 3-шi бөлiмде осы ... ... ... үшiн ... және ... ... нарықтық
экономикада мемлекеттің жүргізіп отырған саясаттатрына тоқталдым.
1 НАРЫҚ ТЕПЕ-ТЕҢДIГI ЖӘНЕ ОНЫҢ ӨЗГЕРIСI
а) ... ... ... түсiнiк
Рынок экономикасының қызмет етуі, рыноктың белгілі ... және ... ... ... ... талап етеді. Осылардың
жиынтығы рынок жүйесін құрайды.
Рынок экономикасының бірінші және өте маңызды элементі – өндірушілер
мен ... ... ... ... бөлінісі процесінде қалыптасады –
біреулері тауарды өндіреді, екіншілері оны ... ... жеке ... ... ... болып бөлінеді. Жеке тұтынуда тауарлар өндіріс
сферасынан шығып, ... жеке ... ... ... ... процесін әрі қарай жалғастырып жүргізу болып
табылады. Бұнда тауарды басқа өндірушілер әрі ... ... ... ... өндірушілер мен тұтынушылардың бір-бірімен байланысы,
әрқайсысының әрекеттерінің нәтижелерін айырбастау ... ... ... шаруашылығында бұл ... ... ... ... және көтерме (толайым) рыноктық келісімдер формасында жүреді.
Рынок экономикасының екінші элементін ... ... ... ... ... жеке ... ... болжанған экономикалық оңашалану құрайды.
Рынок экономикасының үшінші маңызды элементі – баға. Бағаны жеке
талдап танысайық. Бұл жерде тек екі ... ... ... ... пен ... ... ... Бұлардың сәйкестігі
конъюнктураға байланысты өзгеріп ... ... ...... ... өндірілген тауарға рыноктық қатынастар әсерінің
сферасын баға ... Осы ... ... ... ... яғни айырбаспен байланысты айналым шығындары болжайды.
Рынок экономикасының төртінші, орталық буыны – екі ... және ... ... ... ... ... қажеттілік
болып көрінеді. Осы тауарларды тұтынушылар қалыптасқан бағамен ақшалай
табыстарына сатып алады. ... ... ең ... ... қолданудың және
ресурстарды тиімді пайдаланудың стимулы болып табылады. Сұраныс пен ұсыныс
материалдық игіліктерді өндірушілер мен тұтынушылар ... ... ... ... рынок механизмінің өте ... ... ... ...... Бұл пайданың жоғары
болуын және осының негізінде өндіріс ... ... ... ... рынок субъектілерінің өзара әсерінің және пропорцияларды ... ... ... ... А. Смит ... ... ... деген. «Көрінбейтін қол» идеясының мәні: адамдар өз мүдделеріне
сәйкес, өздерінің қара ... ... ... ... ... Осы
әрекеттердің жиынтығы қоғам пайдасына шешіледі, қоғам экономикасын
жандандырады. ... ... ... ... ...
бағаның, пайда нормасының, проценттің, т.б. мөлшерін ... ... ... ... ... ... жатады. Рынок
тауар биржаларының көтерме және бөлшек ... ... ... ... талап етеді.
Роноктық экономика қызмет етуiнiң механизмi үш ... ... ... ... талдау;
• балама талдау шығындары;
• экономикалық рационалдылық;
Маржиналдық талдау принципi негiзiнде ... ... ... ... оған ... емес, шектi шамалар шешушi әсер етедi. Рыноктың
тауарларға толуы, рыноктық бағалардың өзгеруi ... ... бiр ... екiншiсiне өтуi бiр деңгейде жүредi. Бұл жаңа,
шектi субъектiнiң ... ... ... түрiнде рыноктық экономикаға әсер
етпеуiнен болады. Жетiлген рынок жағдайында ... ... ... ... жүргiзушi субъектiлердiң шексiз саны болған кезде, осылардың
әрқайсысы шексiз шағын үлес салмағына ие болады. Маржиналды жол ... ... ... ... қамтамасыз еткендей болып, сұраныс пен
ұсыныстың ... ... ... ... ... ... тауар
өндiрушiлер мен тұтынушылар арасындағы рынок ылғи да ұстап отырады.
Балама талдау шығындардың принципi. ... ... ... ... басқа тәсiлдерiнен немесе кәсiпкерлер қызметiне
байланысты туындаған тiкелей шығындар мен алынбаған ... ... ... ... ... құру ... алынған мүмкiндiктер
iшiнен аз, бiрақ кепiлдi табыс беретiн ең ... ... ... ... ... талдау шығындары принципi өндiрушiлердi ... ... ... ... ... ... ... рационалдылық принципi пайда мен шығындарды салыстыруға
негiзделедi. Рационалды таңдау кепiлдi табысты пайданың ең ... ... ... ... ... болып табылатын өзгермелi нұсқалардың
бiрiнде iске асырылады. ... ... ... ... ... Капиталды шектеулi пайдалану ... ... ... ... ал ... өз игiлiгiн барынша жақсартуға, яғни
бюджеттiк шектеулiгiне ... ... ... ... ұмтылады.
Көрсетiлген принциптер негiзiнде рыноктық экономиканы құру бiр жағынан
сұраныс пен ұсыныс сияқты қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ... механизмнiң орталық проблемасы
болып табылатын тепе-теңдiк жағдайға қол жеткiзуге мүмкiндiк бередi.
Нарық механизмiнiң қызмет етуiнiң негiзi сұраныс пен ... ... ... ... ... тұтынушылар iс-әрекетi. Нарықтық экономиканың
ерекшелiгi де сол, онда ... ... ... тұрады, ал ұсыныстың қызметi
сұранысты қанағаттандыру болып табылады.
Сұранысты екi нәрсе ... ... ... ... бағасы.
Сұраныс көлемi мен сұраныс бағасы сұранысты бейнелеп өзара ... ... ... ... заңы ... баға ... сайын сұраныс
көлемi азаяды. Бiрақ, Роберт Гиффен бұл ... ... ... келетiн
жағдайды айқындаған. Оның айтуынша сұраныс өссе ... ... ... Бұл ... ... парадоксы деп аталады. Осы парадоксты ... ... ... Ирландияда ашаршылық болған кезде картоптың бағасы
өсiп, оның оның ... да ... ... ... ... сол ... басқа
тауарлардың да бағасы өскен.
Кей кезде әсiпкерлер осы тәрiздi парадокстарды көбейтуге тырысады, демек
бағамен бiрге сұраныс та өсуi ... ... ... ... Веблен ашқан
әсерге байланысты немесе баға сапа деңгейңн ... ... ... осы айтылған сұраныс заңының ... тек қана ... ... орын алады. Уақыт өтiсi мен сұраныс заңы қайтадан ... ... ... да екi ... бар. ... ... ... Ұсыныс бағасы.
Ұсыныс заңы бойынша баға өскен сайын ұсыныс көлемi де артады.
Әрбiр экономиалық тепе-теңдiк сол ... ... ... ... бiр ... ... келген уақытта болады. Егер,
бiз осы нарық ... ... ... ... ... мен ұсыныс қисығын
бiр графикке салатын болсақ, онда ол екеуiнiң қиылысу нүктесi нарықтық
тепе-теңдiк деп ... Оны ... 1-шi ... көре ... Ұсыныс
P0 Тепе-теңдiк
Сұраныс
0 Q0 ...... ... ... ... ... ... нүктесiндегi баға
Р0 – нарықтық теңдестiк бағаны, ал Q0 – қиылысу ...... пен ... тең болатын теңдестiк көлемiн көрсетедi / 1, 102 бет /.
Бұл тепе-теңдiк жағдайда тұтынушы қанша ... соны ... ... ... де ... ... соны сата ... Осы өндiрушi мен тұтынушының
көлемдерi ... ... ... ... ... ... ... бұл
бағаны таза нарық бағасы деп те атайды, өйткенi ол ... ... ... шын ... ылғи ... ... бола бермейдi, кей кезде
бұл нүктеге жақындауы да мүмкiн. Ендi нарықтық ... ... ... ... баға деңгейi нарықтық бағадан жоғары деп алайық. Онда келесi
суретегiдей жағдай орын алады / 1, 102 бет ... ... ... Q0 ... Көлем
көлемi
көлемi
Сурет-2 – Нарықта артықшылық жағдай
2-шi суреттен көрiп ... ... ... ... жоғары белгiленуi, ұсыныс заңы бойынша өндiрiс көлемiн ... ... ... ... ... сәйкес тұтынушыларды азайтады. Яғни,
нарықта артық тауарлар қалып ... ... ... тауарлар өз
шығындарын жабу үшiн тепе-теңдiк баға деңгейiне қайтадан оралады.
Ал ендi керiсiнше нарықтық тепе-теңдiк ... ... баға ... ... деп ... онда Р0 тепе-теңдiк баға Р1 бағаға төменеп,
ұсыныс көлемi ... ал ... ... ... ... ... ... көбейтедi.
Мұндай жағдайда нарықтық тепе-теңдiкте жетiспеушiлiк немесе дефицит
пайда болады. Осылайша, ... ... ... және ... ... баға деңгейiне оралады / 4, 31 бет /.
Баға Ұсыныс
P0
Р1 Жетiспеушiлiк
Сұраныс
0 ... Q0 ... ...... тепе-теңдiктiң жетiспеушiлiгi
Жалпы осы жоғарыдағы сызылған графиктер бойынша нарықтың ... ... ... және ... деңгейiнiң белгiленуiнен болатын
байланыстарды келесi 1-шi кестеден көруге болады / 3, 47 бет /.
Кесте ... ... және оған ... ... ... ... ... көлемi мен |Нарықтық тепе-теңдiк |
| ... ... ... |
| ... | ... |QD = QS ... ... |QD > QS ... ... |QD < QS ... ... ... тепе-теңдiгiне әсер ететін факторлар
Сұраныс және ұсыныс көлемiне рыноктық экономикада бағалы және ... ... әсер ... Мұндағы бағалы факторлардың әсер етуi сұраныс
пен ұсыныстың көлемiн 2-шi суреттегiдей сұраныс қисығы бойымен ... ... ... сәйкес. Ал бағалы емес факторлар ... ... ... және ... ... ... немесе сұраныстың
өзгеруi, тұтынушылардың табысының өзгерiсi және т.б.) ... ... ... ... ... оңға ... ... жылжуымен көрiнiс табады.
Баға
Ұсыныс (S)
Р2
Р1 ... ... Q1 Q3 Өнiм ...... сұраныс пен ұсынысқа баға өзгерісі факторының әсер етуі
Суреттен көрiп отырғанымыздай, сұраныс функциясының керi тәуелдiлiгi,
егер баға Р1 ден Р2-ге ... ... ... шамасы Q1-ден Q2-ге дейiн
төмендейтiн түрiн бiлдiредi. Ал ұсыныс баға ... ... өсіп ... ... Q3 -ге ... ... ... түсiнiктеме беруге болады. Бiрiншiден адамдар
қымбаттаған тауарды басқа тауарға ауыстыра бастайды, ... ... ... ... ... сезiнiп олар осы тауарды тұтынуын
қысқарта ... ... ... ... ... ... бiр адам үшiн ... болған жағдайда ол пайдалылықтың деңгейi қандай, демек ол
игiлiк қандай деңгейде қажетiн тұтынушының ... ... ... ... ... ... анықтайды. Осыған сәйкес рынокта рыноктық баға
деңгейiн белгiлейдi.
Өндiрушi мен тұтынушы арасындағы бәсеке және мәмiлелер ... ... ... ... ... Ал ... ... отырып, тұтынушылар
көптеген экономикалық шешiмдер қабылдайды. Мiне бұл жағдай тұтнушылар мiнез-
құлығын және ... ... ... пен бағының ара қатынасы келесiдей анықталады:
1) Егер игiлiк құнды болмаса, оның бағасы жоқ ... ... ... ... ... құны ... ... соғырлым оның бағасы жоғары
болады және ол тұтынушы үшiн максималды қанағаттандыруға ... ... ... тек қана ... ... одан басқа өндiрiс
шығындары да әсер етедi. ... ... ... ... ең ... белгiлейдi. Сондықтан әйгiлi экономистер Маршалл мен ... ... ... ... айтып кеткен. Сонымен, игiлiктiң пайдалылығы
бағаны анықтайды, ал баға ... ... ... ... ... ... ... экономиалық тепе-теңдiк сол модельдi түсiндiре алатын
айнымалылар белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... осы ... механизмiнiң басты элементi сұраныс қисығы мен ұсыныс қисығын
бiр графикке салатын ... онда ол ... ... ... ... деп ... Оны ... 16-шы суреттен көре аламыз.
Баға Ұсыныс
P0 ... Q0 ...... ... пен ... және баға ... ... көрiп отырғанымыздай, қисықтарының қиылысу нүктесiндегi баға
Р0 – ... ... ... ал Q0 – ... ...... пен ұсыныс
бiр-бiрiне тең болатын теңдестiк көлемiн көрсетедi.
Бұл тепе-теңдiк жағдайда тұтынушы қанша қаласа соны тұтына алады, ... де ... ... соны сата ... Осы ... мен ... дәлме-дәл келуi тепе-теңдiк нарықтық бағаны көрсетедi. Кейде бұл
бағаны таза нарық бағасы деп те ... ... ол ... қатысушылардың
барлығын қанағаттандырады.
Рынок тепе-теңдiгiне сұраныс пен ұсыныстың өзгеруiнен болатын жалпы
нарық тепе-теңдiгiнiң өзгеруiн қарастырайық.
Мысалы, балмұздақ өндiретiн фирманы ... ... жылы жаз ... ... ... деп алып, оның балмұздақ рыногына қалай әсер ... ... ... ... болуы әрбiр тұтынушының жылдағы көлемiнен артық
тұтынуына алып келедi. Яғни, ол 4-шi суреттегiдей ... ... ... ... ... ... қоса тепе-теңдiкбаға 50 теңгеден 75 теңгеге ... ... ... 7 ... 10 ... ... Оны келесi 17-шi
суреттен көре аламыз.
Балмұздақ
бағасы
Ұсыныс
75 В
50 ... ... ... 7 10 ... ...... ... ... ... ... көрiп отырғанымыздай, сұраныс өскен кезде жалпы тепе-теңдiк
бұрынғы А нүктесiнен жаңа тепе-теңдiк жағдайға В ... ... ... фирманың сұраныс қисығы өзгермейдi, бiрақ олардың өнiм
көлемi өзгередi. ... ... ... ... ... өзгеруi деп
аталады. Ұсыныс қисығының жылжуы ұсыныс көлемiнiң өзгеруi деп аталады.
Жоғарғы тақырыптарда бiз нарықта тепе-теңдiктi ... ... етуi оның ... атап ... сұраныс пен ұсынысқа,
бәсекеге және олардың негiзiнде қалыптасқан бағаға байланысты болады.
Ендi осы нарықтық ... ... ... әр ... ... ... оның экономикалық жүргiзген реформаларының
тиiмдiлiгi мен терiс жақтарын ... ... баға ... ... оның ... екi ... Бiрiншiсi мемлекеттiң өндiрушiлер қалауы бойынша бағаның жоғары
деңгейiн белгiлеу, екiнщiден ... ... ... ... ... баға
деңгейiн белгiлеу.
Ендi ұсыныстың өзгеруiн қарастырайық.
Балмұздақ
бағасы S2
75 В ... 4 7 ... ... – Ұсыныстың кемуiнiң нарықтың тепе-теңдiкке әсерi
Алдынғы тақырыпта бiз нарық тепе-теңдiгiне ... ... ... ... Ендi ... тепе-теңдiгiне сұраныс пен
ұсыныстың өзгеруiнен болатын жалпы ... ... ... ... ... ... алайық. Биылғы жылы жаз айлары өте
ыстық болды деп алып, оның балмұздақ рыногына қалай әсер ... ... ... ... болуы әрбiр тұтынушының жылдағы көлемiнен артық
тұтынуына алып келедi. Яғни, ол 4-шi ... ... ... ... ... ... Сонымен қоса тепе-теңдiкбаға 50 теңгеден 75 теңгеге өседi, ... ... 7 ... 10 ... ... Оны келесi 4-шi
суреттен көре аламыз.
Суреттен көрiп ... ... ... ... ... ... А нүктесiнен жаңа тепе-теңдiк жағдайға В нүктесiне келедi.
Бұл жағдайда фирманың сұраныс қисығы өзгермейдi, ... ... ... ... ... ... қисығының жылжуы ұсыныстың өзгеруi деп
аталады. Ұсыныс қисығының ... ... ... ... деп ... В
50 А
D2
D1
0 7 10 ... ...... өсуiнiң нарықтың тепе-теңдiкке әсерi
Ендi ұсыныстың өзгеруiн қарастырайық. Мысалымызға келсек егерде келесi
жылы жазда сол қалада жер ... ... ... ... шығаратын
фирма өндiрiсiн тоқтатты дейiк. Онда нарықта өндiрушiлер саны азаяды, ... ... жоқ. Онда 5-шi ... ... ... S1-ден S2 –ге
кемидi. Нарықта сұраныс сол қалпында, ал ұсыныс кемуiнен баға тағы да ... 75 ... ... ал ... ... 7 ... ... кемидi.
Балмұздақ бағасы
75 В S1
А
50
D
0 4 7 ... ...... кемуiнiң нарықтың тепе-теңдiкке әсерi
Ендi сұраныс пен ұсыныс қисығының бiр ... ... ... ... ... ... 6-шы (а) суретте сұраныс көбiрек
өсуiнiң және ұсыныс азырақ кемидi, ал (ә) ... ... көп ... ал ... мардымсыз өзгерсе , онда тепе-теңдiк көлемiсол мөлшерге
кемидi.
Балмұздақ
бағасы
S2
В S1
P2
P1 А
D2
D1
0 Q1 Q2 ... ... ... ... Q2 Q1 ... саны
Сурет-6 – Сұраныс пен ұсыныстың жылжу мөлшерiнiң нарықтық тепе-
теңдiкке әсерi
2 НАРЫҚТЫҚ ТЕПЕ-ТЕҢДIККЕ МЕМЛЕКЕТТIҢ ӘСЕРI
а) ... ... ... баға ... ... ... тақырыптарда бiз нарықта тепе-теңдiктi жағдайды, нарықтық
қызмет етуi оның ... атап ... ... пен ... және олардың негiзiндеқалыптасқан бағаға байланысты болады.
Ендi осы ... ... ... ... әр ... арқылы әсерiн, оның экономикалық жүргiзген реформаларының
тиiмдiлiгi мен ... ... ... ... ... ... баға ... арқылы жүргiздi
деп есептейiк. Мысалы, мемлекеттiң ең төменгi жалақы деңгейiн ... ... ... ... ... ... ... баға
сатушылар және сатып алушылар әдiлетсiз жүргiзiлгенде қолданады.
Бiрақ ... баға ... ... оның ... екi ... ... мемлекеттiң өндiрушiлер қалауы бойынша ... ... ... ... ... сұраныс жағдайына байланысты төмен баға
деңгейiн белгiлеу.
Бiрiншi жағдайда ... ... ... баға ... белгiледi деп
қарасақ, онда нарықта келесi 7-шi ... ... орын ... ... 7-шi (а) суретте ... ... баға ... ... деп ... ... S ... деңгейi
D Жетiспеушiлiк D
0 Q* Q 0 Q2 Q1 ...... ... ... баға ... белгiлеуi
Яғни, (а) суретте нарықтық күш табиғи түрде экономикалық тепе-теңдiкке
жылжиды. Бұл дегенiмiз жоғары бағаны ... ... ... алып
келмейдi. Ал 7-шi (ә) суреттегiдей мемлекет тепе-теңдiк бағадан төмен баға
деңгейiн белгiлесе, онда нарықта өндiрушiлердiң азаюына алып ... Бұл ... ... баға тұтынушыларды көбейтiп, өндiрушiлердiң аз болуына,
яғни нарықта жетiспеушiлiктiң орын алуына әкеледi.
Бұл кезде тұтынушылар кезекке ... егер ... ... тұтынып
жүргендер туарды арзан бағамен алғанмен, олар кезекке ... ... ... ... ... ... да қанағаттандыра алмауы
мүмкiн. Суреттен көрiп отырғанымыздай жоғары ... ... ... алып ... ... ... ... нарық тепе-теңдiгiне баға белгiлеуде
төмен баға деңгейiн белгiлеу саясатын iске асырды деп ... ... ... ... минималды деңгейiн белгiлейдi.
Бiздiң елiмiзде бүгiнде еңбекақының миималды деңгейi 5500 теңге
төңiрегiнде ... ... Ол үшiн ... ... ... келуiмiз керек.
Еңбек нарығында жұмысшылар еңбек ұсынысын ... ал ... ... ... ... 8-шi (ә) суретте еңбек нарығының минималды еңбекақы мөлшерi
белгiленген кездегi жағдайын көрсете ... ... ... ... ... асып ... Ол ... еңбекақының минималды деңгейiн
белгiлеу экономикада активтi халықтың ... ... ... ... ... ... ... ... S ... ... D
0 Q* ... көлемi Q1
Q2
Сурет-7 – Нарықта мемлеттiң минималды деңгейiн белгiлеуi
Суреттен көрiп отырғанымыздай, еңбекақының ... ... ңбек ... ... жағдайында жұмысшылар санын көбейтедi,
ал мұның салдарынан еңбек нарығында жұмыс күшi ... ... ... ... Q1 еңбек сұранысының көлемiн көрсетсе, ал Q2 еңбек
ұсынысының көлемiн ... ... ... ... бойынша минималды баға деңгейiнiң
10%-ға өсуi, халықтың активтiлiгiн 1-3%-ға өсiредi. Бұл мемлекеттiң саясаты
әлеуметтiк ... ... ... ... деңгейiн көтеретiн бiрден-бiр
саясат болып табылады.
ә) Нарықтық тепе-теңдiктi салық арқылы ... ... ... өмiр ... ... бұл салық болып
табылады. Сондай-ақ мемлекеттiң нарықтық тепе-теңдiкке әсерiнiң бiрi ол
салықтық реттеу ... ... ... салық саясаты бұл нарықта
ресурстарды көбейту, қоғамдық мақсаттарға ... ... ... ... да, ... ... ... механизмiнде де қаржы және оның негiзiндегi салық жүйесi мен ... ... зор рол ... ... басты мазмұны фискалдық ...... ... мен салық саясатын жүргізуді қамтамасыз етуде
затталады. Тікелей қаржылық реттеудің ... ... ... ... кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту арқылы
мемлекет олардың ... ... ... ... ... емес ... ... акценттті нарықтық өзін-өзі
реттеуге қоя отырып, ... ... ... аз араласуын қажет
етеді.
Дискрециялық емес ... ... ... яғни кіріктірме
тұрақтандырғыштардың механизмі негізінде іс-әрекет етеді. Бұл жағдайда
экономикалық циклдің түрлі ... ... ... сомасы ұлттық
өнімнің мөлшеріне тепе-тең ... ... ... ... ... отырып, салық түсімдері өседі және автоматты ... ... ... ... ... ... ... өндірістің азаюын
жеңілдете отырып, салық түсімдері ... ... 2-ші ... ... ... (G сызығы) тұрақтылық жағдайы кезінде бұл
өзгерістер салықтардың өзгерісі ( Т ... ... ... ... ... ... бюджет
тапшылықтары мен артығын реттеу болып табылады: бюджет тапшылығы өрлеу
фазасында қысқарады, онан ... ... және ... ... пайда болады,
бұл инфляцияны тежеуге жәрдемдеседі, өйткені ұлттық өнімнің жоғары ... ... ... фазасында құлдырауды жоюға ынталандыратын
бюджет тапшылығы біртіндеп өсе ... ... ... ... ... ... әсерін бастан кешіреді:
1. Фискалдық саясаттың қабылданатын шараларының уақыттылығы;
2. Ығыстыру әрекетінің іс әрекеттілігі, бұл ақша ... ... ... ... ... ... ... кезінде
жекеше инвестициялар элементтерінің қысқаруында көрінеді.
3. Сұранымды ынталандыру жиынтық ұсынымға әсер ... бұл ... ... ... тигізеді және жиынтық шығыстардың көбею
әсерін төмендетеді;
Т
G+Т ... ... Q1 Q2 ...... ... өзгерісінің жалпы әсері
Сондықтан ынталандырушы фискалдық саясаттың шаралары жоғарыда ... ... ... мүмкін. Сөйтіп, кейнсшілдік тауарлар
мен қызметтер ... ... ... ... ... негіз
қалаушы факторы ретінде болып көрінеді: мемлекет жиынтық сұранымды
ынталандыруға ... ... ... ... ... ... етеді, мемлекет көтере сатып алудың деңгейін көтереді.
Экономикада барлық тұтынушылар мен ... де ... ... ... ... ... мөлшерде төлейтiнiң анықтау күрделi болып табылады.
Ендi келесi жағдайды ... яғни ... ... ... бiрлiгiнiң әрқайсысына салынады деп есептейiк. Салықтың заңмен
белгiленген ... аясы мен ... және ... ... әрекет аясы деп
айырылады.
Р
S2
e’
Pe’ (t) S1
e
Ре
D
Ре’-t
Q
Сурет-8 - ... ... ... салықтың енгiзiлуi әрбiр сатылған тауар бiрлiгiне сатушы
(t) ақша бiрлiгiнде салық төлеулерi керек. S1 ... ... ... ... ... сатуға келiсетiн минималды бағасын көрсетедi.
Салық ... ... олар ... (t) ... ... ... қажет,
ендi олар сол көлемдегi тауарды (t) бiрлiктен ... ... ... бастапқыда келiскенге сатуға келiсетiн болады. Ұсыныс қисығы (t)
бiрлiкке жоғары көтерiлдi дегендi бiлдiредi.
e’ жаңа ... “е” ... ... тепе-теңдiгiмен
салыстырайық. Бастапқыда Ре бағасын төлейдi, ал Ре-t салық төлегеннен кейiн
сатушыға ... ... ... айтқанда салықтың Ре’- Ре –ге тең бiр
бөлiгiн сатып ... ... ал ... Ре-( Ре-t)-ге тең бөлiгiн сатушы
төлейдi.
Ендi сатып алушыларға салынатын салықты қарастырайық. Мемлекет ... ... әр ... ... t ... ... ұстайды. D сұраныс
қисығы белгiлi бiр ... ... алу үшiн ... ... ... ... бағасын көрсетедi. Егер олар қосымша салық төлейтiн
болса, онда бұл ... ... тек t ... ... ... алуға келiсетiн
болады, яғни сұраныс қисығы төменге t бiрлiкке ... Оны ... ... көре ... / 4, 47 бет /.
Р
Pe’+t (t) S
e
Ре
Pe’ e’ ... Qe ...... алушыларға салықтың енгiзiлуi
Жаңа тепе-теңдiкте салықты енгiзгеннен кейiн сатушылар Pe’ бiрлiк
алатын ... ал ... ... ... ... Pe’+t бiрлiк төлейдi.
Демек, t салығы келесi түрде бөлiнедi: (Pe’+t) - Pe ... ... ... Pe - Pe’ ... ... заң бойынша салық кiмге салынатынына қарамастан, ол сатушылар
мен сатып алушылардың арасында бөлiнедi.
Бiрақ осы ... ... ... басым көпшiлiгiн кiм төлейдi:
сатушылар немесе сатып алушылар ма? Деген ... ... Ол ... ... ... қатынастарына байлаынсты.
Неғұрлым ұсыныс икемдi болса, 8-шi суретте көрсетiлгендегi S және S’
қисығы соғұрлым жатық болады да Ре-t және Ре ... ... ... ... ең аз ... ... және керiсiншедей жағдай орын
алады / 6, 54 бет /.
Осыған ұқсас сұраныс икемдiрек болса, 9-шы ... D және ... ... жатықтау болады да сатып алушылар бағаны азырақ төлейтiн
болады. Бұған ... ... ... ең аз ... ... және ... болады.
Нәтижесiнде, сұраныс икемдiлiгi неғұрлым жоғары және ұсыныс икемдiлiгi
төмен болса, ... ... ... көтеретiн болады, және керiсiнше
сұраныс икемдiлiгi төмен , ал ұсыныс икемдiлiгi жоғары ... ... ... ... түседi.
III ҚР ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТIҢ ОРНЫ МЕН РӨЛІ
Әлемде қандай ел болмасын оның экономикасының тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... қандай жүйесі
болмасын экономикаға мемлекет өзінің әр түрлі ... және ... ... әсер етіп ... Қазақстан Рсепубликасы бүгінгі ... ... ... ... табылатындықтан ... орны ... әсер ету ... ... да ... ... ... таңда маңызы зор болып табылады. Егемендік ... ... бері ... келе ... экономикалық реформалардың негізгі
мақсаты экономиканы нарықтық экономиканың ... сай ... ... ... ... ... ... қол жеткізу болып келеді.
Ал бұл нәтижеге мемлекеттің жүргізетін саясаттары мен ... жету ... ... ... ... оның ... дамуы және тұрақтылығын
сақтаудағы бүгінгі Қазақстан Республикасы үшін ... ... етіп ... ... жатқан саясаттар туралы тоқталып өту қажеттігі туындап отыр.
Ұлттық экономикадағы мемлекеттің орны оның іске ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты,
фискалдық-салық саясаты, кәсіпкерлікті қолдау және шағын бизнесті ... ... ... ... және ... дамуды жолға қою болып
табылады.
Еліміздің нарықтық ... ... ... ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін елдегі ақша ... ... ... ... және ... айналысын, олардың көлемін,
банк және қаржы жүйелерінің қызметтерінің ... ... ... ... бет алуын реттеу құралдары мен саясаттарын ұтымды жүргізу
мемлекеттің және қаржы саласының ... ... мен ... болып
табылады. Осы аталған ... ... ... кең ... бірі ... ... Ұлттық банкік жүргізетін ақша-
несие саясаты болып табылады.
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын ... ... ... ... ... саясатының
экономикалық маңызы бұл саясат нарықтық экономиканы реттеудегі өте тиімді
мемлекеттің реттеу және дамыту ... ... ... – бұл ... ақша ... ... ... мөлшерлемесiн өзгертуге, жалпы банк жүйесiнiң қызметiн ... ... ... ... ... макроэкономикалық
деңгейдегi субъектiсi – Ұлттық банк болып табылады. Ал ... ... банк ... ... объектiлерiне экономикадағы қолма-
қол және қолма-қол ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... мақсаты – айналыстағы
теңге деңгейiн ... ... ... ... ... ... соның
нәтижесiнде ақша жиыны және инфляцияның өсуiн төмендетудi қамтамасыз ету
болып табылады. ... ... ... шын ... ... үшiн
төлемдер өз кезегiнде шығынның көлемiн құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта ... ... бiр ... ... ... нәтижелерiне қол
жеткiзуi тиiс. Ұлттық банктiң мүдделендiру мөлшерлемесi ақша ... ... ... ... ... мөлшерлемесiнiң белгiлеу
базасы ретiнде қызмет етіп отырады.
Қазақстандағы ... ... тағы да бір ... ... шетел
валютасына деген артық сұранысты төмендету болып табылады. Өткенге оралатын
болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты жылдай уақыт ішінде, ... ... ... ... ... қол ... ... банктің қысқа мерзімді капиталдары ссудалық нарықтан валюталық
нарыққа ауысып кетті. Айырбас бағамы ... ... ... мен ... ... ... қатынастың бұзылуы, Ұлттық валютаның ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының құқықтық негізі
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңына ... ... ... ... және ... ... Ұлттық Банкi
Қазақстан Республикасының мемлекеттiк ақша-кредит саясатын айқындайтын және
жүзеге асыратын бiрден-бiр орган болып ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында
жүзеге асырады.
2002 жылы Ұлттық банк ақша-несие саясатының ... ... ... таргеттеу қағидасына, еуростандарттарға өте бастады.
Таргеттеу ( ағыл. баға ... ... ... ... монетарлық
саясатта – негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді орта мерзімде мақсатты
түрде алдын-ала ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты қаржы
нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру, бағалы ... ... және ... ... ... экономиканың нақты секторын банктердің
несиелеуін әрі қарай өсіру үшін ... ... ... ... ... ... ... береді.
2003-2006 жылға арналған ақша-несие саясатынындағы инфляцияны
таргеттеудің негізгі көрсеткіштерінің болжамы келесідей сипат ... ... ... ... ақша-несие саясатындағы инфляцияны
таргеттеу көрсеткіштерінің белгіленуі
|Көрсеткіштер |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... | |4-6 |3-5 |3-5 ... % | | | | ... (ТБИ) ... |5-7 |4-6 |4-6 |
|% | | | | ... ... көріп отырғанымыздай 2004-2006 жылға арналған ақша-
несие саясатының басты мақсаты ... ... ... инфляцияны – 2004 жылы
4-6% және 2005-2006 жылдары 3-5% шегінде ... ... ... ... ... құрылымында да, мемлекет тарапынан оларды
реттеу механизмiнде де қаржы және оның ... ... ... мен ... ... зор рол ... реттеудің басты мазмұны фискалдық саясаты – ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етуде
затталады. Тікелей қаржылық реттеудің процесін ... ... ... ... ... ... ... немесе азайту арқылы
мемлекет олардың дамуын көтермелеп немесе шектеп отырады.
Макроэкономикалық реттеуде мультипликатордың іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... сипатына
қарай дискрециялық фискалдық саясаттың нұсқалары тұжырымдалады. Құлдырау
кезінде ынталандырушы фискалдық саясат жүргізіледі. Осы фискалды ... ... ... ... реттеуді жүзеге асырады. ... ... ... және ... салу ... ... ... маңыздылығы зор болып табылады.
Салық – нарықтық қатынастардың құрамды бөлiгi және ... ... ... құралы. Бұл орайда ... ... ... ... бiлудiң, оның iс-әрекет етуiнiң ерекшелiктерiн
терең ұғынудың, Қазақстан ... ... және ... ... ... жүйесiн неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдiстерi
мен ... көре ... ... ... ... әсер етуi салық салу ... ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде мүмкiн болады, ал салық бюджеттi қаржымен қамтамасыз
ететiн бiрден-бiр құрал.
Салық төлемi (Т), ... ... (G) және ... I-дiң ... бiр ... ... өнiм көлемi Y
қалыптасқанын ... ... ... ... ... ... ... тепе-теңдiк жағдай
қалыптаса бередi. Сондықтан пайда болған үзiлiстi жою үшiн, ... ... ... ... ... Олар бюджетке төленетiн
салық төлемi мен мемлекеттiк шығындар ... ... ... ... ... ... ... саясат) – мемлекеттiк
бюджет жағдайын, салық салуды және ... ... ... реттеу
мақсатында үкiмет тарапынан жүргiзiлетiн ... Бұл ... ... ... төлем балансының тепе-теңдiгiн және экономиканың өсуiн
қамтамасыз ету мақсатында жүргiзiледi.
Өз кезегінде фискалдық ... ... ... қай ... реттеуіне байланысты екі түрге бөлінеді: ынталандырушы және ... ... Бұл ... бір ... ... әр ... ... қолданыс табуы да мүмкін.
Ынталандырушы бюджет-салық саясаты (қазыналық экспанция) – бұл саясат
қысқа мерзiмдi ... ... ... құлдырауды жою мақсатын қояды.
Мұны жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... ... ... арқылы немесе бiрiктiрген, құрастырма шаралар ... ... ... ... ... ... - ... өсудi тежеу мақсатын көздейдi. Бұл ... ... ... ... шығындар төмендеп, салық мөлшерi жоғарылайды ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Қысқа мерзiмдiк
кезеңде бұл шаралардың нәтижесiнде, өндiрiстiң ... мен ... өсуi ... ... сұраныс инфляциясын төмендетуге мүмкiндiк
бередi.
Мемлекеттiк шығындардың өзгерiсiн көру үшiн кейнс кресiн пайдаланамыз.
Мемлекеттiк шығындар жиынтық шығындардың құрауышы болып табылады, ... ... ... да ... ... ... – үкіметтің арнайы шешімі бойынша
салықты, мемлекеттік бюджеттің сальдосын және мемлекеттік ... ... ... ... Бұл ... төлем балансының жағдайын,
инфляция қарқынын, өнім көлемін, жұмысбастылық ... ... ... саясаты ішкі уақытша ... ... ... ... ... ... және ... пайыз мөлшерлемесінің өзгерістері парламентте ұзақ уақыт талқылауға
түседі.
Дискрециялық емес ... ...... ... ... нәтижесінде жоғарыда аталған шамалардың дағдылы ... ... ... өсуі ... кезеңдерінде мемлекет бюджетіне
түсетін таза ... ... ... ... ... ... емес саясат қарастырады.
Сонымен мемлекеттің экономикаға әсер етуі салық салу құралдары арқылы
жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... ... болады, ал салық бюджетті қаржымен қамтамасыз
ететін бірден-бір құрал.
Нарықтық ... ... ... ... жатқан кәсiпкерлiк
қызметтiң мемлекет тарапында және экономика өмiрiнде ... ... ... екенi дәлелдеудi қажет етпейдi. Қазiр дамыған өркениеттi
елдердiң қайсысын алып қарасақ та ... және орта ... ... ... ... дәрежеге жеткенi баршаға мәлiм.
Бүгiнгi Республикамызда экономиканы нарықтық ... ... ... оның ... ... табылатын кәсiпкерлiк қатынастарды
дамытып, оны жандандыру және ... ... ... мен ... күн ... ... ... бiрi болып
табылады. Бүгiнде елiмiзде кәсiпкерлiк қызметтi ... ... ... ... егiзгi бағыттарына тоқталып өтсек:
1) Кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау мен ... ... ... ... және ... ... ... жыл сайын аталған
мақсаттарға көзделетiн бөлiнген қаржы шегiнде, сондай-ақ ҚР-сы қысқа ... ... ... мен ... ... iске ... ... тарапынан қолдаудың негiзгi бағыттары келесiдей:
• Кәсiпкерлiк субъектiлерiн мемлекеттiк тiркеудiң, олардың ... ... ... ... ... ... ... субъектiлерiн қолдау мен дамыту үшiн инвестицияларды, оның
iшiнде шетел инвестицияларын тарту мен пайдалану жүйесiн ... ... ... ... ... шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң шетелдiк әрiптестерiмен ...... ... және өзге де байланыстарын дамытуды
қоса алғанда, олардың сыртқы экономикалық қызметiн қолдау;
“Шағын кәсiпкерлiктi ... ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiк ... ... ... бәрi ... ... ... ... жағдай туғызудың құқықтық ретiн белгiлеу ... ... ... ...... және инвестициялық
тұрғыдан қолдау:
• Екiншi деңгейдегi ... ... ... ... және ... ... ... мемлекет кепiлдiк
берген, мемлекеттiк емес сыртқы заемдардың есебiнен, заңдарда
белгiленген ... ... ... ... несиелеудi, соның iшiнде ... ... ... мiндеттемелерiн орындауын қамтамасыз ... ... ... ... ... тұратын
аймақтарда қалыптасатын кепiлдiк қорлар есебiнен ... ... ... ... ... ... ... арналған Республикалық бюджетте аталған мақсаттарға арнап
қаражат көзделген жағдайда жобаларды екiншi ... ... ... бюджеттi қоса қаржыландыру;
• Қоғамдардың өзара несие алысу және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын
болады.
Шағын кәсiпкерлiк саласындағы инвестициялық саясат шағын кәсiпкерлiк
сбъектiлерiнiң қажеттiлiктерiне ... ... ... шығаруға
қабiлеттi компанияларға тиiс, олардың өндiрiстiк бағыттылығы , ... ... ... ... және ... ... ескерiлетiн
болады.
Кәсiпкерлiктi дамыту үшiн мемлекеттiк емес ... ...... ... едәуiр бөлiгiнiң
әлеуетiн бiрiктiруде жатыр. Өзара сақтандыру қоғамдарын, ... пен ... өзге ... ... сақтандыруды жүзеге асыратын
коммерциялық емес ұйымдарды құру мен дамытуға айрықша мән берiлiп отыр.
3) Кәсiпкерлiктi ... ... ... ... ... ... көрсеткенiндей, салық жүйесi экономиканы мемлекеттiк реттеудiң
негiзгi құралдарының бiрi болып табылады. Салық ... ... ... ... қызметiн ынталандыруға немесе шектеуге, бюджет
кiрiсiн қамтамасыз етуге, ... ... ... ... ұлттық
экономикаға тиiмсiз өндiрiстердi шектеуге немесе маңызды ... ... ... ... ынталандыруға болады.
Салық салу қағидалары, салық ставкалары мен ... ... ... ... ... ... ... ретте шағын және орта
кәсiпкерлiктiң дамуына өзiндiк оң әсерiн тигiзедi.
4) Кәсiпкерлiктi инновацялық және өндiрiстiк қолдау мен ... ... ... ел алдындағы өзектi , шешiмдi ... ... ... бiрi ... табылады. Өйткенi кәсiпкерлiк қызметтiң өзi жаңашылдық
ашуға негiзiнде болса, онда осы отандық кәсiпкерлердiң ... ... ... ... ... ... ол жобаларды iске асыру,
елiмiздiң әлемде бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттырудың басты жолы ... ... ... ... жылы ... ... ... экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан
халқына ... ... үшiн ... ... бiрi ... ... және оны ... барлық салаларында дамыту мен
iске асыру екенiн атап көрсеттi.
Рыноктық қатынаста бәсекенiң дамуымен ... ... ... ... ... ... ... бойынша тек қана нарықтық
принциптер негiзiнде ... ... ... ... ... инновациялық даму мемлекеттiң араласуынсыз оң нәтиже бермейдi,
сондықтан инновация мен инвестиция ... ... ... ... дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола тұра, тұрақты
дамуға қол ... ... ... ... шикізат экспорты бұл елдердің
мемлекеттік қазынасына табыс әкеліп, тұрғындардың әл-ауқатын ... ... өте келе ... ... ... құлдыратады, яғни
мемлекетті ... ... және оның ... ... ... етіп, шикізатты аз қажет ететін жаңа саланың дамуын ынталандырмайды
және шикізаттың күндердің күнінде таусылатынын еске алсақ, бұл ... ... ... түсінеміз.Дәл осы жағдайдан шығудың бiрақ жолы
бар, ол - жоғары технологиялық ... ... көшу ... аяқталғаннан кейінгі жылдарда экономиканың
жанданып дамуы шикізат (газ, ... ... ... ... ... тікелей байланысты болды. 2000-2002 жылдарда ... өсу ... ... бұл өсім ... ... ... ... яғни “көз бояушылық” екенін түсінген ҚР Үкіметі қырағылық
танытып, елдің ... ... ... ... 2002 ж шілде
айында ҚР Президенті Жарлығымен “Инновациялық қызмет" туралы Заң ... ел ... ... өз орнын тауып, үлесінен айрылмауға
тырысады. Бұл тікелей инновацияларға қатысты ... ... ХХ ... ... ... ... ... алған негізгі мәселе де осы болатын. ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен
қаржыландырып немесе басқа қаржы ресурстарын жұмылдырып, бағыт бермесе, бұл
саланың қарқынды дамуы да екіталай.
Іс ... ... ... мен ... ... ... ... кең тараған 3 әдісі бар.
1. Ғылыми зерттеулерге мемлекеттің тікелей қатысуы;
Мемлекеттік ... ... ірі ... қалыптастыру,
нәтижесін ақысыз түрде көпшілікке ұсыну. ... бұл ... ... ... сақтау, ауыл шаруашылығы мәселелерін
шешумен айналысады;
2. Қайтарымсыз негізде ... ... емес ... іске ... ғылыи зерттеу жұмыстарына
қайтарымсыз негізде мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлінеді.Негізгі ... ... ... ... ... есеп ... алынған нәтижені ашық
түрде жариялау
3. Ғылыми-техникалық зерттеулер мен тәжірибе ... ... жеке ... ... ... ... ... қолдау және инновациялық құрылымдарды құру үшiн
оған көп ... ... ... Осы мәселе қазiр елiмiзде күрделi мәселенiң
бiрi болып отыр, ... ... ... ... ... ... Инновациялық қорлар, Даму банкi, экспорттық
несиелер мен инвестицияны сақтандыру корпорациясы сияқты даму ... ... ... 2 ... ... ... нормативтік жағынан ... ... ... ... ... ... саясатты солар арқылы жүргізеді. Шағын
кәсіпорындар барлық кәсіпорындардың 99%-н құраса, олардың ЖҰӨ-дегі ... ды ... ... ... шағын және орта бизнестегі
кәсіпкерлікті қолдауының мәні қажетті капитал ... мен ... ... ... ... ... елiмiз осы мәселелердi шешiп жоғары бәсекеқабiлеттi ... ... ... ... үшiн, ... экономикалық өсудi және
экологиялық тиiмдi өндiрiстi ... ету ... ... Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға
арналған ұзақ ... ... ... және ол ... ... бастап
оң нәтижелер бере бастады. Сондай-ақ Елбасымыз биылғы жылы “Бәсеке
қабiлеттi ... ... ... және ... ... ... халқына Жолдауында, елiмiз үшiн өзектi мәселелердiң
бiрi Индустриалды-инновациялық стратегияның ... ... ... негiзгi мақсаты – бәсекелестiкке шыдайтын, импорт
алмастырушы және ... ... ... шығаратын өнеркәсiптер құрып,
қызмет көрсету саласын мығымдау.
Кәсiпкерлiктi және шағын кәсiпкерлiктi ... ... ... ету ... және жергiлiктi қаражат есебiнен жыл сайын
аталған мақсаттарға ... ... ... ... сондай-ақ ҚР-сы
мемлекеттiк бюджетiнен, ... ... ... ... есебiнен жүзеге асырылатын болады.
Кәсiпкерлiктi және шағын кәсiпкерлiктi мемлекет тарапынан қолдау мен
реттеудiң негiзгi ... Елде ... одан ары ... ... ... жетiлдiру, кәсiпкерлiк қызметтердiң еркiн қызмет
етуiне қолайлы ортаны қалыптастыру;
• Кәсiпкерлiк субъектiлерiн ... ... ... ... ... ... сертификаттаудың оңайтылған тәртiбiн
белгiлеу;
• Ұлттық маңызды және шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiн ... мен ... ... оның ... ... ... ... мен
пайдалану жүйесiн жасау;
• Қаржы көздерiн анықтай отырып шағын кәсiпкерлiк ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң шетелдiк әрiптестерiмен сауда,
ғылыми-техникалық, өндiрiстiк және өзге де ... ... ... олардың сыртқы экономикалық қызметiн қолдау;
• Өнiмдер өндiруге, жұмыс атқарып, қызмет ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiк субъектiлерiне
артықшылықтар беру.
Шағын және орта ... ... ... ... ... ету үшiн олардың экономикалық ортасын жақсартуға ... ... ... ... кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау
және дамыту концепциясын жасау қажет. Аталмыш концепцияны жасау ... ... және ... ... ... ... қатар
кәсiпкерлердiң де, мемлекеттiң де мүдделерi ... ... ... керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, нарықтық тепе-теңдiк нырықтың тиiмдi ... ... ... ... ... ол сұраныс пен ұсыныстың қиылысу нүктесiнде
орын алады. ... ... ... ... ... ... кезінде орын алады.
Бұл тепе-теңдiк жағдайда тұтынушы қанша қаласа соны тұтына алады, ал
өндiрушi де ... ... соны сата ... Осы ... мен ... ... ... тепе-теңдiк нарықтық бағаны көрсетедi. Кейде бұл
бағаны таза нарық бағасы деп те атайды, ... ол ... ... ... шын ... ылғи ... ... бола бермейдi, кей кезде
бұл нүктеге жақындауы да ... ... ... бiрiншiден
бағалардың өзгеруiне байланысты. Егер бағаның жоғары деңгейi белгiленсе
ұсыныс заңына сәйкес өндiрушiлер көбейедi де, ... ... Бұл ... ... орын ... Және ... ... нарықта
жетiспеушiлiк байқалады.
Анрық тепе-теңдігіне жұмыс барысында әсер ететін ... ... Олар ... ... және ... емес ... ... Бағалы факторлар сұраныс және ұсыныс бойымен өзгерсе, ал бағалық
емес факторлар жалпы ... ... ... ... экономиканың тиімді қызмет етуі және нарықтың тұрақты қызмет
етуі үшін ... орны мен ... ... зор ... ... толықтай көзіміз жетті.
Сондай-ақ мен жұмыс барысында ... ... ... ... ... қарастырдым. Онда егер балмұздаққа сұраныс өссе,
онда баға деңгейi тепе-теңдiк ... ... ... ... керiсiнше
жағдай орын алады.
Жұмысымның екiншi бөлiмiнде осы нарықтық тепе-теңдiкке мемлекеттiң
саясаттар арқылы әсерiн қарастырдым. ... ... баға ... арқылы реттеуiн және салық салулар арқылы реттеулерiн қарастырдым.
Жұмысымның үшiншi бөлiмiнде, елiмiздiң ... ... ... және оны ... ... ... қарастырылды. Сондай-
ақ бүгiнгi таңда елiмiз экономикасыда шешудi қажет етiп отырған мәселелер
туралы тоқталып, оның шешу ... ... ... ... ... жолы – ... механизмдердің
дамуын қолдау және оның ұлттық экономикаға қызмет етуін қадағалау болып
табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Мэнкью Н.Г. Принципы ... – Спб: ... Ком, 1999. – 784 ... Есипова В.Е. Цены и ценообразование. Учебник для вузов. – СПб:.
“Питер”, 1999. – ... ... Н.Қ., ... Қ.С., ... М.А. ... ... ... – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 ... ... Б.М. ... Оқу ...... Қазақ
университетi, 2003. – 219 б.
5. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х ... II. – М: ... и ... 1992. – 384 ... ... Р., ... Д. ... – М.: Экономика, Дело,
1992.
7. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия ... ... ... ... сил в РК // ... №6, 2000 г.
8. Дәуренбекова Ә.Н. ... ... ... ... ... стратегияның басты бағыты” // Аль-Пари,
№2-3. 2004 ж.
9. Статистический ежегодник. Алматы. – 2004г. ... ... ... ... ... өзiмiз жасауымыз керек” //
Егемен Қазақстан, 2004 ж.
11. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки
Қазахстана, №10, - 2005 г. 56-61 ... ... ... ... ... ... ... арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” –
Алматы. 2003 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
Игіліктер және ақша нарықтарындағы тепе-теңдік7 бет
Игіліктер және ақша нарықтарындағы тепе-теңдік туралы6 бет
Игіліктер мен ақша нарықтарындағы тепе-теңдік4 бет
Мемлекеттің нарықтық тепе-теңдікке әсері21 бет
Нарықтық тепе-теңдiкке мемлекеттiң әсерi11 бет
Нарықтық тепе-теңдік және оның түрлері22 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының ерекшеліктері және оның нарық кезеңіңде тауарлар мен ақша нарығындағы тепе-теңдікке әсері28 бет
Бағалы қағаздар - қарыз міндеттемесі4 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь