Нарықтық қатынастар жайлы

Кіріспе
Нарықтық қатынастардың теориялық негіздері
Нарықтық экономиканың элементтері, қызмет ету принциптері. Нарықтық механизмнің қалыптасуы.
Нарықтың құрылымы, түрлері және сегментациясы
Қорытынды
Пайдаланыған әдебиеттер тізімі
Ең алдымен мынаны анықтап алайық. Нарық бұрын-соңды біздің елде терең зерттелмеген, сондықтан оның мәнін қате түсіну қазіргі әдебиеттерде жиі кездеседі. Себебі нұсқау-бөлу әдістеріне негізделген басқару жүйесі жағдайында нарық проблемалары тиісті ғылыми зерттеу пәні бола алмады. Ұзақ жылдар бойы әкімшіл-әміршіл жүйенің идеологиялық тұтқынында болып келген экономикалық ғылымдар нарықтың маңызы мен орны туралы даурықпалық көзқарас басым болды.
Нарық мәселелерінің, қоғамды қайта құру теориясы мен практикасында алатын зор мәніне қарамастан, ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ғалым-экономистерінің арасында нарық туралы біріңғай пікір жоқ. Осыған байланысты нарықтың бірнеше анықтамасын келтірейік.
Нарық - бұл өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері мен шарттарын айырбастауға байланысты болатын өндірістік қатынастардың белгілі бір бөлігі немесе жүйесі.
Нарық - бұл сатушылар мен сатып алушылар арасындағы экономикалық қатынастардың белгілі бір жүйесімен сипатталатын тауар айырбасының саласы.
Нарық - бұл сатушылар мен сатып алушылардың арасында тауар және қызмет көрсету процесіне байланысты қалыптасатын экономикалық қатынастардың жиынтығы.
Нарық - тауарларды сатып алу-сату мен байланысты орын алатын экономикалық қатынастар жиынтығы.
Нарық- Бұл тауарды өткізуге байланысты айырбас саласында қалыптасатын экономикалық қатынастардың жиынтығы.
1 Әубәкіров. Я “Экономикалық теория және нарықтық қатынастар”
/”Ақиқат” 1996ж-№1/

2 Уоттс. М “Нарық экономика әліппесі”
/”Ақиқат” 2001ж-№9/

3 Әміров.Т “Нарықтық қатынастардағы кикілжіңдер”
/”Ақиқат” 1995ж-№4/

4 Адасбаев. А “Нарықтық экономиканың маңызды буыны”
/”Егемен Қазақстан” 1997 –19 наурыз/

5 Жүнісов.Б, Мәмбетов.Ү, Байжомаров.Қ “Нарықтық экономика негіздері”
/Оқу-методикалық құралы 1-бөлім. Ақтөбе 1993ж/

6 Нұрғалиев. Қ “Қазақстан экономикасы”
/Оқу-құрлалы. Алматы 1994ж/
        
        Кіріспе
Ең алдымен мынаны анықтап алайық. Нарық бұрын-соңды біздің елде ... ... оның ... қате ... ... ... жиі
кездеседі. Себебі нұсқау-бөлу әдістеріне негізделген басқару ... ... ... ... ... ... пәні бола ... Ұзақ
жылдар бойы әкімшіл-әміршіл жүйенің идеологиялық тұтқынында болып ... ... ... ... мен орны туралы даурықпалық көзқарас
басым болды.
Нарық мәселелерінің, қоғамды қайта құру ... мен ... зор ... ... ... ... ... және Қазақстан
ғалым-экономистерінің арасында нарық туралы біріңғай ... жоқ. ... ... бірнеше анықтамасын келтірейік.
Нарық - бұл өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері мен шарттарын
айырбастауға байланысты болатын өндірістік ... ... бір ... жүйесі.
Нарық - бұл сатушылар мен сатып алушылар арасындағы экономикалық
қатынастардың белгілі бір жүйесімен ... ... ... саласы.
Нарық - бұл сатушылар мен сатып алушылардың арасында тауар және ... ... ... ... экономикалық қатынастардың
жиынтығы.
Нарық - ... ... ... мен ... орын ... ... ... Бұл тауарды өткізуге байланысты айырбас саласында ... ... ... қатынастардың теориялық негіздері
Экономикалық байланыстар өнімдердің өндірушілерден тұтынушыларға
қозғалысын ... бір ... ... ... жақтан, тұтынушылар
арасында көп түрлі айырбас жүріп отырады.
Осындай айырбас процестері қоғамдық еңбек ... ... бір ... өндірушілерді ажыратады, еңбек әрекеттеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... тудырады. Бірінші жағдай әр өндірушілердің
шаруашылық жүргізуде ... ... ... ... ... қатынастарының субъектерінің қалыптасуының ... ... ... ... ... ... ... эквиваленттік
негізде жүріп отыратын айырбастар процестеріне айналады. Нәтижесінде,
жабайы ... ... ... ... ... ... ... өндіріс тауарлық өндіріске айналады.
Өндірушілер өнім өндіруді және оны ... ... ... ... және ... өз ... ... шешеді. Тауар-ақша
қатынасы жағдайында айырбас процестері нарықтық қатынастар формасын алады.
Нарықтың ... ... оның екі ... ... бар ... керек. Біріншіден, нарық (маркет) деген түсінік ... ... ... түсінік, бұл айырбас, айналыс сферасында орын ... ... ... ... және тұтыну процестерін қамтитын,
адамдар арасындағы экономикалық қатынастар жүйесі. Бұл меншіктің әр алуан
формаларын, ... ... ... ... ... ... ... күрделі механизімі.
Айналыспен қатар, нарық қатынастарына мыналар жатады:
1) екі субъектің өзара байланыстары нарық негізінде ... және ... ... ... ... ... ... еңбек биржасы арқылы жұмыс күшін жалдап пайдалану прцесі;
3) шетел фирмалары мен ... ... ... процестері;
4) белгілі процентке несие берудегі несие қатынастары;
5) тауар, қор, валюта биржалары мен басқа құрылымдардан ... ... ... ... ... белгілі шарттары болады. Ақырғы уақытқа дейін
Қазақстанда ... ... ... ... шаруашылық болды. Бұның
себептері: жалғыз мемлекеттік меншікті ... ... ... жүйесі; макродәрежедегі өндірістік-экономикалық
прцестердің тым ... ... ... ... ... бостандықтың шектелуі; ... ... ... бір ... ... ... осы ... жойылды-мыс болып отыр. Бірақ олардың орнына
басқа шектеулер, кедергілер келді: ... тым асып ... ... ... ... жол ашу, ... ... жандануы-рэкет,
мемлекеттік-коммерциялық құрылымдарда заңсыз ... ... ... барлығы өндірістің дамуын тежейді, ... ... ... ... асыра түседі.
Осыған байланысты, өркениеттік ... ... ... тез оын ... жол ашатын шарттардың зәрулігі өте жоғарылап
отыр. Бұндай шарттарды екі ... ... ... ... ... ... ететін жалпы шаруашылық ... жол ... ... алуан түрлі формаларына (жеке меншікке, кооперативтік,
акционерлік, мемлекеттік меншікке) жол ашу. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жол беру керек;
• мемлекеттік реттеушілерді сақтай отырып, өндірісті демократияландыру.
Бұнда есте ... ... ... ... ... ... шексіз
өркендеп тек жетіліп жандана беретін жүйе емес;
• үш негізгі элементтерді біріктіретін: тауар мен ... ... ... ... ... ... біріктіретін нарықтық
инфрақұрылым жасау.
Факторлардың екінші тобына құқықтық заңдарды жасаумен байланысты
шаралар жүйесі және ... ... ... ... көшу ... ... ... жатады. Біріншіден, меншік пен шаруашылық
жүргізудің көптүрлі формалары қалыптасу және оларға қожалық ету кезеңінде,
талан-тараждыққа және орынсыз пайдалануға жол ... ... ... қажет. Екіншіден, экономиканың жетекші ... ... ... ... жою ... Үшіншіден, шетел капиталының
қатысуымен және аралас кәсіпорындарды құру арқасында, экономиканы ... ... ... мәні оның ... ... ... анықталады. Нарық
мынадай маңызды функциялар атқарады:
... ... ... ... ... Бұл мына ... арқылы
көрінеді: тауарға сұраныс өскенде өндірушілер өздерінің өндіріс
көлемін көбейтіп ... ... ... ... ... ынталандыру қызметі. Баға төмендегенде өндірушілер өндіруді азайтады,
осымен қатар, олар жаңа ... ... ... ... жетілдіру арқылы ... ... ... өндірілген өнім мен еңбек шығындарының қоғамдық маңыздылығын айқындау
қызметі. Бірақ бұл қызмет тек тапшылық жоқ өндіріс жағдайында ... ... ... ... ... бар болғанда, өндірісте
монополия болмағанда, бірнеше өндірушілер ... олар ... ... ... ... ... ... экономикадағы, өндірістегі және
айырбастағы негізгі микро- және макропропорциялар ... ... ... демократияландыру, өзін-өзі басқару принциптерін
жүзеге асыру қызметі. Нарықтық құралдар әсерімен қоғамдық өндіріс
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілер әркелкі түрге, буындарға бөлінеді,
яғни дифференцияланады.
Нарықтық экономиканың элементтері, қызмет ету принциптері. Нарықтық
механизмнің қалыптасуы.
Нарық экономикасының қызмет етуі, ... ... ... талап етеді. Осылардың жиынтығы нарық жүйесін құрайды.
Нарық экономикасының бірінші және өте ... ... ... ... қоғамдық еңбек бөлінісі прцесінде қалыптасады-
біреулері тауарды өндіреді, екіншілері оны тұтынады. Тұтыну жеке ... ... ... болып бөлінеді. Жеке тұтынуда тауарлар өндіріс
сферасынан шығып, адмдардың жеке қажеттіліктеріне ... ... ... ... әрі ... ... жүргізу болып табылады. Бұнда
тауарды басқа өндірушілер мен тұтынушылардың ... ... ... нәтижелерін айырбастау арқылы жүріп отырады. Нарық
шаруашылығында бұл байланыстар тұрақты болады, мамандануға негізделеді және
көтерме (толайым) ... ... ... ... ... ... ... өндіріс орындарының
корпаративтік басқаруына негізделген, меншіктің жеке немесе ... ... ... ... құрайды.
Нарық экономикасының үшінші маңызды элементі-баға. ... ... ... Бұл жерде тек мәселені ескертеміз. Бірінші, баға сұраныс
пен ұсыныс нәтижесінде қалыптасады. Бұлардың ... ... ... ... ... ... ... өндірілген
тауарға нарықтық қатынастар әсерінің сферасын баға анықтайды. Осы сфераның
шегін ... ... ... яғни айырбаспен байланысты айналым
шығындары болжайды.
Нарық экономикасының ... ... ... ... және ... ... ... сұраныс тауарларға қажеттілік
болып көрінеді. Осы тауарларды тұтынушылар қалыптасқан бағамен ... ... ... ... ... ең тиімді әдісін қолданудың және
ресурстарды тиімді пайдаланудың стимулы болып табылады. Сұраныс пен ұсыныс
материалдық ... ... мен ... ... ... қамтамасыз ететін, нарық ... өте ... ... бесінші элементі-бәсеке. Бұл ... ... және ... ... ... ... кеңейтуді қамтамасыз етеді.
Бәсеке нарық субъектерінің өзара ... және ... ... ... ... ... А.Смит бәсекені нарықтың «көрінбейтін
қолың деген. «Көрінбейтін қолң идеясының мәні: ... өз ... ... қара ... ... ойластырып әрекет етеді. ... ... ... ... ... ... экономикасын
жандандырады. Бәсекенің басты қызметі экономиканың ... ... ... т.б. ... ... ... табылады.
Нарықтың маңызды элементтеріне нарықтық инфрақұрылым жатады. Нарық
тауар биржаларының көтерме және бөлшек ... ... ... ... ... етеді.
Нарық экономикасы әрекеттерінің механизмі үш басты принциптерге
негізделген:
... ... ... балама таңдау шығындарына;
• экономикалық рационалдыққа.
Маржиналдық талдау принциптері негізінде нарық субъектілерінің іс-
қимылы жүріп отырады. Олардың әрекеттеріне әсер ... ... ... шекті
шамалар болады. Осының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... экономикасының бір жағдайдан басқашаға
ауысуы бірте-бірте жүріп отырады. Жаңа, шекті субъектінің пайда болуы нарық
экономикасына, ондағы ... пен ... ... әсер ... ... ... яғни ... және үнемі болатын ұсыныс кезінде, шаруашылық
жүргізушілер өте көп болғанда, олардың әрқайсысының нарықтағы жеке ... ... аз ... ... ... ... ... ортаның үзілмей
қызмет етуін қамтиды деуге болады; сұраныс пен ұсыныстың күрт тербелуіне
жол ... ... ... мен тұтынушылар тепе-теңдік болмысын
қамтамасыз етіп отырады.
Балама таңдау шығындарының принциптері. ... ... ... шығындар және ресурстарды пайдаланудың, немесе, ... ... ... ... ... бас ... ... табыстың және тікелей шығындардың жиынтығы жатады. ... ... ... барынша қолданылмаған мүмкіндіктердің
варианттарының ішінен, ең ұнамсыз болса да, әйтеуір күмәнсіз ... ... ... ... ... ... шығындары принципі
өндірушілерді, олардағы бар ресурстарды тиімді қолдануға ынталандырады.
Экономикалық рационалдық принципі ... пен ... ... ... ... таңдау өзгеріп тұратын варианттардан
жасалады. Осы варианттардың ... ... ... пайда ең аз көлемде
болса да, күмәнсіз табысты ... ... ... ... критериі-табыс төтенше құқықтың болуымен байланысты. ... ... ... ... көздейді, ал тұтынушылар-капиталды
шектеп ... ... ... ... ... жақсартуды көздейді.
Нарық экономикасын осы аталған ... ... ... ... жетуді қамтамасыз етеді. Осы болмыс нарық механизмнің орталық
проблемасы. Бұл жағдай екі ... ... ... ... негізделеді-бір
жақтан, сұраныс пен ұсынысты, екінші жақтан, нарықтағы ... ... ... ... өте ... ... болып табылады.
«Сирекетікң деген түсінік экономистер үшін өте ... ... ... ... ... ... ... Демек, шекті
пайдалылық теориясында «сиректікң деген түсінік ... және ... ... ... ... болып табылады. Сиректік
мәселелерін ... ... бір ... ... ... ... ... береді.
Классикалық мектептің өкілдері Д.Рикардо, А.Смит «сиректікң
түсінігін құнмен байланыстырады. Олардың айтуы ... ... ... ... тауардың құнын белгілейтін маңызды факторларға жатады. Осы
замандағы нарықтық қатынастар теориясында «сиректіктіңң ... ... ... ... Егер бұрын сиректікті табиғи және әлеуметтік
факторлармен байланыстырған болса, қазір сиректік нарықтың ... ... ... ... ... мол жаңа ... бір мезетте және
толығымен қажеттіліктерді қамтамасыз ете алмайды. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... мол ... сайын, осы игіліктің
қажет санын өндіруге соншама мол ... ... ... түрлері және сегментациясы
Нарықтың құрылымы өте күрделі болады және ол экономиканың ... ... ... Нарықтың экономикалық ... ... ... ... формаларымен (мемлекеттік, жеке, ұжымдық, аралас);
• шаруашылық субъектілерінің әр түрлі формаларының экономикадағы үлес
салмағымен белгіленетін, ... ... ... арендалық, кооперативтік, жеке меншік кәсіпорындары,
т.б.);
• тауар айналымы сферасыныңререкшеліктерімен;
... ... ... ... ... алыну және
жекешелендіру дәрежесімен;
• осы елде пайдаланатын ... ... ... ... ... ... ... береді.
Құрылымы жағынан нарықты мынадай критерийлер арқылы бөлуге болады:
1. Нарық қатынастары объектілерінің атқаратын экономикалық қызметі
бойынша:
- игіліктер мен қызметтер ... ... ... ... ... жұмыстар нарығы;
- құнды қағаздар нарығы;
- жұмыс күші нарығы.
Нарықтың көп түрлілігі кәсіпорындардың өзара әсер ... ... ... өзгерістер енгізуді талап етеді, тауардың өткізілуін
тікелей байланыс негізінде ... ... ... ... ... ... алумен алмастыруды, шаруашылық байланыстарындағы
серіктестерді ... ... ... ... ... нарықтың құралдарына
тауар және қор биржалары, ... ... ... ... ... ... т.б. жатады.
2. Нарықтарды тауарлық топтар бойынша жеткізуге ... ... ... ... ... тауарлар нарығы;
- халық тұтынатын тауарлар; азық-түлік тауарлар нарығы;
- шикізат пен материалдар және т.б. нарықтары.
Ауылшаруашылық ... ... ... және ауыл
шаруашылық шикізаттарына қажеттіліктерді қамтамасыз ететін, ауылшаруашылық
өнімдер қоры жасалады. ... ... ... ... ... ... көлемінің елеулі дәрежеде өсуін ... ... ... ... үшін ... кең пайдалануын,
фирмалық дүкендердің көбейуін тілейді.
3. Кеңістік ... ... ... ... нарықтар
болады:
- аймақтар ішіндегі;
- аймақаралық;
- республикалық;
- республикааралық;
- ... ... ... ... ... республиканың мемлекеттік егемендігін
қамтамасыз етеді.
4. Бәсекенің шектелуі дәрежесі бойынша мынадай нарықтар болады:
- монополиялық;
- олигополиялық;
- салааралық нарықтар.
5. Нарық ... ... ... ... ... көтерме сауда нарықтары. Бұнда сатып алушы мен сатушылар болып
кәсіпорындар және ұйымдар әрекет етеді;
- бөлшек ... ... ... ... ... ... ... өнімдерін мемлекеттік сатып алу нарықтары. Бұнда
сатып алушы мемлекет, ... ... ... ... ... фермерлер, агрокешендер, т.б.
Көтерме сауданың екі түрі ... ... ... мен ... арасында тікелей байланыс жасау. Бұл түр еңбек
кооперациясы тұрақты байланысты болғанда пайдаланылады (тоқыма және ... ... және шина ... ... ... байланыстарда
келісім шарт нарықты қалыптастырудың басты және белсенді құралы ... ... ... ... ... ... Бұл ... қамтамасыз етушілерді көптеген ұсақ тұтынушылар пайдаланғанда ... ... ... тек ... ... және ... жағдйларда
мүмкін болады.
6. Экономикада заңдылықты сақтау жағынан мынадай нарықтар болады:
- заңды, ресми нарықтар;
- заңды емес, «көлеңкеленгенң нарықтар, т.б.
Нарықтардың ... ... ... ... ... ... береді.
Қорытынды
Қазақстанда табыс көздеріне, алатын оындарына, мәдениетіне ... ... ... ... мен ... ... арасындағы жаңа
қатынастаға негізін қоғам құруда. Ал республикадағы нарық экономикаға келер
болсақ, ... ... ... ... пен экономика өз бастарына
өткере қоймаған өзгеше шаруашылық түріне ... ... ... бір кикілжіңсіз оңайлықпен бола ... ... ... ... ... ... мемлекеттік социализм ... ... ... ... ... су құя қоймады.
Мемлекттік социализм қоғамды әлеуметтік шараларға ... ... ... ... отыратын тетіктері жоқ нарыққа апаудың әлсіз жолына
түсуді жоқтау емес. Нарықтық экономиканың ... ... ... ... жөнінде бірде-бір дұрыс бағыт болуы әбден ықтмимал, дегенмен оның
артықшылықтары ... ... өріс алуы ... ... ... мен ... аз да болса жұмсаруы қажеттілігін түсіне отырып, өзіне ... ... ... ... ... тірі организм тәрізді, онда шаруашылық салалары
өзара тығыз байланыста, осы байланыстың бір ... ... ... ... ... ... Сол себептен мемлекеттік меншіктен алу,
жекеменшікті қалыптастыру шаралары жүзеге асырылуда. Бұл ... ... ... бар. ... осы ... ... ... халықтың әл-ауқатын көтеру үшін пайдалануда болып
отыр. ... ... ... ... ... ... емес. Бұл
жағдайдан шығудың басты жолдары еңбек ... ... және ... тиімді пайдалану. Ал түптің түбінде Қазақстан өркениетті елдер
қатарына қосылына күмән жоқ.
Пайдаланыған әдебиеттер тізімі
1 ... Я ... ... және ... қатынастар”
/”Ақиқат” 1996ж-№1/
2 Уоттс. М “Нарық экономика әліппесі”
/”Ақиқат” 2001ж-№9/
3 Әміров.Т “Нарықтық қатынастардағы кикілжіңдер”
/”Ақиқат” 1995ж-№4/
4 Адасбаев. А “Нарықтық экономиканың маңызды ... ... 1997 –19 ... ... Мәмбетов.Ү, Байжомаров.Қ “Нарықтық экономика негіздері”
/Оқу-методикалық құралы 1-бөлім. Ақтөбе 1993ж/
6 Нұрғалиев. Қ “Қазақстан экономикасы”
/Оқу-құрлалы. Алматы 1994ж/

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Нарықтық қатынас жағдайында еңбек құқық қатынастары17 бет
Нарықтық қатынас жағдайында еңбек құқық қатынастарының жалпы сипаты44 бет
Нарықтық қатынастар16 бет
Нарықтық қатынастар жағдайларында экономиканың сапасын көтеру механизмінің қызмет етуінің теориялық және әдіснамалық негіздерін зерттеу124 бет
Нарықтық қатынастар жағдайында Қазақстан Республикасының салық жүйесінің дамуы10 бет
Нарықтық қатынастар жағдайында ҚР-сы салық жүйесінің дамуы7 бет
Нарықтық қатынастар жағдайында құс шаруашылығы өнімдерін өндірудің тиімділігін жоғарлату жолдары30 бет
Нарықтық қатынастар жағдайындағы жұмыссыздық мәселесін шешу технологиясы56 бет
Нарықтық қатынастар жүйесінде еңбек нарығы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь