Үкімді шығару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1 ҮКІМ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Үкімнің түсінігі, түрлері және негізгі талаптары ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Үкімді бұзу және өзгертудің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Сот тергеуінің біржақтылығы және толық еместілігі ... ... ... ... ... ...
1.4 Қылмыстық іс жүргізу заңының дұрыс қолданылмауы салдарынан бұзылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 ҮКІМДІ ШЫҒАРУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ТУЫНДАЙТЫН МӘСЕЛЕЛЕРДІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Үкім шығару кезінде анықталуға жататын мән.жайлар ... ... ... ... ... .
2.2 Сот үкімі мен жазалау шараларының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Тәрбиелік ықпал ету мәжбүрлеу шараларының мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


3

6
6
14
16

25


36
36
43

51

63

66
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Жаңа мыңжылдықтың басталуымен Қазақстан, басқа да Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы субъектілері сияқты, өзінің дамуының жаңа белесіне көтерілді. Сондықтан, бүгінгі күні өткен жылдар тұрғысынан сот әділдігін жүзеге асыруға байланысты біздің жүйенің қалай өзгергендігі, оның ішінде, соттардың қабылдаған сот актілерінің қалай орындалып жатқандығы және ол таяу болашақта қалай болуы керек екендігі жайлы сөз қозғайтын уақыт жетті.
Егемендік пен тәуелсіздікке ие болған Қазақстан бүгінгі таңда дүние жүзі таныған мемлекеттке айналды. Қазақстан Республикасының егемендік пен тәуелсіздікке ие болуы, реттеудің нарықтық механизміне негізделген жаңа экономикалық қатынастардың даму жолын таңдауы, құқықтық саланы реформалаудың қажеттілігін шарт етіп қойды. Жаңа қоғамдық қатынастардың орнығуы олардың құқықтық қамтамасыз етілуінің мезгілінде түзетілуімен, сапалы заңның қабылдануымен, оның жоғары кәсіптік деңгейде құқықтық қолданылуымен қатар жүргізілуі керек.
Азаматтардың және ұйымдардың құқықтары мен бостандықтарын, заңдық мүдделерін қорғау, Конституцияның орындалуын қамтамасыз ету және Қазақстан Республикасы заңдарын сақтау сот жүйесі қызметінің басты бағыты, ал соған байланысты атқарушылық іс жүргізу қызметінің тек заңдылық қана емес, саяси маңызы да артты.
Қазақстанның сот өндірісі кез келген ұлттық құрылым сияқты дәстүрлі құқық негізінде дүниеге келген еді. Қоғамның және оның институттарының дамуына байланысты қазақтардың дәстүрлі құқығы да дамып, жетілдіріліп отырды. Қазақстан Республикасының тәуелсіздікті алу жылдарындағы құқықтық реформаға талдау жасау барысы, оның басты нәтижесі мемлекет дамуының стратегиялық бағыттарын айқындаған, адамдардың және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының негізін қалаған, сондай – ақ мемлекеттік органдардың жаңа жүйесін бекіткен Қазақстан Республикасының Конституциясын қабылдауы болып табылады.
Өмірде қалыптасқан «қылмыс жасаған адамды қылмыстық жауапкершілікке тарту, оның қылмысын әшкерелеу» мәселесін жүзеге асыру барысындағы сот органдары қызметінің орны ерекше.
Қазіргі таңда қылмыстылықпен, әсіресе рецидивті қылмыстармен күресудің бір тәсілі ретінде – ескертушілік – тәрбиелік әсер етуші соттың үкімі табылады.
Сондықтан да, осы жоғарыда айтылғаннан, біз қылмыстылықпен күресудегі құқықтық құралдар кешені ішіндегі аса маңызды рөлді – үкім шығару институтына береміз.
Ғылыми жұмыстың мақсаттары мен міндеттері.
1 1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы, 2007. – 40 б.
2. Фаткуллин Ф. Н. Общие проблемы процессуального доказывания. Науч. ред.: Аврах Я.С. - Казань: Изд-во Казан. ун-та, 1973. - 176 c.
3. Курс уголовно-процессуального права: очерки по истории суда и уголовного процесса в рабовладельческих, феодальных и буржуазных государствах. - СПб.: Равена: Альфа, 1995. – 846 с.
4. Алауханов Е.О., Рахметов Е.Ш.. Жаза: практикалық оқу құралы. – Алматы, "Өркениет", 1999. - 248 с.
5. Төлеубекова Б.Х.Қазақстан Республикасының қылмыстық iс жүргiзу құқығы. Жалпы бөлiм. Алматы, 2000.- 416 c.
6. Фойницкий И.Я. Курс уголовного судопроизводства. Санкт-Петербург, 1996 - 607 с.
7. Оганесян Р.М. Оправдательный приговор в Советском уголовном процессе. Ереван, 1972.
8. Строгович М.С. Право обвиняемого на защиту и презумпция невиновности.// Москва, 1984. С. 127—139
9. Кудрявцев В.Н. О правопонимании и законности // Государство и право, 1994 №3 - С. 3-5.
10. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы: Юрист, 2007. – 200 б.
11. Нұралиева А.С. Роль судебного следствия во всестороннем, полном, объективном исследований доказательств по уголовному делу: автореф. дис... канд. юрид. наук. 12.00.09. – Алматы, 1998. – 18 c.
12. Архив районного суда г.Кызылорда. Уголовное дело № 2- 167/00/
13. Перлов И.Д. Приговор в советском уголовном процессе. – М., 1960. – 167 с.
14. Голубева Л.М. Судебное рассмотрение дел о преступлениях несовершеннолетних. Вопросы теории и практики. – Фрунзе: Илим, 1981. – 330 с.
15. Давыдов П.М. Приговор // Предварительное расследование и судебное разбирательство уголовных дел. – Свердловск, 1990. – С. 37.
16. Лупинская П.А. Законность и обоснованность решений в уголовном судопроизводстве. – М., 1972. – 79 с.
17. Скрябин М.А. Общие начала назначения наказания и их применение к несовершеннолетним. – Казань: Изд-во Казанского ун-та, 1980. – 124 с.
18. Фойницкий И.Я. Курс уголовного судопроизводства. – СПб.:Альфа, 1996. – 551 с.
19. Игошев К.Е. Правонарушения и ответственность несовершеннолетних. – Свердловск, 1973. – 153 с.
20. Мельникова Э. Б. Профилактика безнадзорности детей и подростков // Правозащитник. – 1999. – № 2. – С. 10-11.
21. Ткачев В. Восстановительное правосудие и ювенальное уголовное право // Российская юстиция. – 2002. – № 5. – С. 19-23.
22. Дудин Н.П., Луговцева С.А. Судебное разбирательство уголовных дел в отношении несовершеннолетних. – СПб., 2005. – 172 с.
23. 2004-2006 жылдар ішінде республика соттарының қылмыстық істер бойынша сот төрелігін іске асыру нәтижелері туралы анықтама // http://www.supcourt.kz/site/SupCourt.NSF/Document/0E05C35D3DEF3C824625732A001FECFF?OpenDocument
24. Трайнин А.Н. Учение о составе преступления. – М., 1946. – 160 с.
25. Кригер Г.А. Основание уголовной ответственности // Советская юстиция. – 1960. – №7. – С. 6-8.
26. Атжанов Т.Ж. Теория и практика освобождения несовершеннолетних от уголовной ответственности: учебное пособие. – Костанай, 1998. – 112 с.
27. Келина С.Г. Теоретические вопросы освобождения от уголовной ответственности. – М., 1974. – 232 с.
28. Наумов А.В. Правовые последствия освобождения виновного от уголовной ответственности // Советская юстиция. – 1976. – №20. – С. 23-26.
29. Бойцов А.И. Теоретические вопросы уголовной ответственности и освобождения от нее: автореф... канд. юрид. наук: 12.00.08. – Л., 1982. – 26 с.
30. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. – Алматы: Норма-К, 2004. – 647 б.
31. Виттенберг Г.Б. Вопросы освобождения от уголовной ответственности и наказания с применением мер общественного воздействия. – Иркутск, 1970. – 223 с.
32. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы: Юрист, 2007. – 200 б.
33. Чугаев А.П. Индивидуализация ответственности за преступления и её особенности по делеам несовершеннолетних. – Краснодар: Кубанский ун-т, 1979. – 96 с.
34. Курляндский В.И. Уголовная ответственность и меры общественного воздействия. – М., 1965. – 142 с.
35. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. – Алматы: Норма-К, 2004. – 647 б.
36. Каиржанов Е.И. Уголовное право Республики Казахстан (Общая часть). – Алматы, 2003. – 254 с.
37. Уголовное право. Общая часть / отв. ред. И.Я. Козаченко, З.А. Незнамова. – М., 1999. – 567 с.
38. Атжанов Т.Ж. Теория и практика освобождения несовершеннолетних от уголовной ответственности: учебное пособие. – Костанай, 1998. – 112 с.
39. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы: Юрист, 2007. – 200 б.
40. Таганцев Н.С. Русское уголовное право. Часть общая. – М., 1994. – Т.1. – 476 с.
41. Виттенберг Г.Б. Вопросы освобождения от уголовной ответственности и наказания с применением мер общественного воздействия. – Иркутск, 1970. – 223 с
42. Филимонов В.Д. Понятие освобождения от уголовной ответственности и наказания. – Томск, 1963. – 227 с.
43. Горбатовская Е.Г. Освобождение от уголовной ответственности в связи с применением мер общественного воздействия или принудительных мер воспитатаельного характера. – М., 1976. – 96 с.
44. Гаухман Л.Д. О понятии оценочно-прогностического признака // Правоведение. – 1983. – № 3. – С. 86-88
        
        МАЗМҰНЫ
| | ... ... | |
| | |
|1 ҮКІМ ... ... |6 ... |6 ... Үкімнің түсінігі, түрлері және негізгі |14 ... |16 ... ... бұзу және ... ... | ... |25 ... Сот ... ... және толық | ... | ... ... іс ... ... дұрыс қолданылмауы салдарынан |36 |
|бұзылуы.............................................................|36 |
|.............................................. |43 |
| | |
|2 ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРДІҢ ЖАЛПЫ |51 ... | ... Үкім ... кезінде анықталуға жататын |63 ... | ... Сот ... мен ... ... |66 ... | ... Тәрбиелік ықпал ету мәжбүрлеу шараларының мәні мен | ... ... | |
| | ... ... | |
| | |
| | ... ... | ... | |
| | |
| | ... ... ... Жаңа ... басталуымен
Қазақстан, басқа да ... ... ... ... ... ... жаңа белесіне көтерілді. Сондықтан, бүгінгі күні өткен
жылдар тұрғысынан сот ... ... ... ... біздің жүйенің
қалай өзгергендігі, оның ішінде, ... ... сот ... қалай
орындалып жатқандығы және ол таяу болашақта қалай болуы керек екендігі
жайлы сөз ... ... ... пен тәуелсіздікке ие болған Қазақстан бүгінгі таңда ... ... ... айналды. Қазақстан Республикасының егемендік пен
тәуелсіздікке ие болуы, реттеудің нарықтық механизміне ... ... ... даму ... ... ... ... қажеттілігін шарт етіп қойды. Жаңа қоғамдық қатынастардың
орнығуы олардың құқықтық қамтамасыз ... ... ... заңның қабылдануымен, оның жоғары кәсіптік деңгейде ... ... ... ... және ... ... мен бостандықтарын, заңдық
мүдделерін қорғау, Конституцияның орындалуын қамтамасыз ету және Қазақстан
Республикасы заңдарын сақтау сот жүйесі қызметінің ... ... ал ... ... іс жүргізу қызметінің тек заңдылық қана емес, саяси
маңызы да артты.
Қазақстанның сот өндірісі кез ... ... ... ... ... ... дүниеге келген еді. Қоғамның және оның ... ... ... ... ... да ... жетілдіріліп
отырды. Қазақстан Республикасының тәуелсіздікті алу жылдарындағы құқықтық
реформаға ... ... ... оның ... нәтижесі мемлекет дамуының
стратегиялық бағыттарын айқындаған, адамдардың және азаматтардың ... ... ... ... ... – ақ мемлекеттік органдардың
жаңа жүйесін бекіткен Қазақстан ... ... ... ... ... «қылмыс жасаған адамды қылмыстық жауапкершілікке
тарту, оның қылмысын әшкерелеу» мәселесін жүзеге асыру ... ... ... орны ... ... қылмыстылықпен, әсіресе рецидивті қылмыстармен күресудің
бір тәсілі ретінде – ескертушілік – ... әсер ... ... ... да, осы жоғарыда айтылғаннан, біз қылмыстылықпен күресудегі
құқықтық құралдар кешені ... аса ... ... – үкім шығару
институтына береміз.
Ғылыми жұмыстың мақсаттары мен міндеттері.
Жұмыстың мақсаты болып – сот үкімі ... ... ... ... заң ... ... ... сот отырысында сотқа ұсынылған
дәлелдемелерді жан-жақты және ... ... ... ... бұзу мен ... ... оның проблемалық жақтарын жан –
жақты зерттеу. Осы ... жету үшін ... ... ... ... ... ... сипаттама беріп, оны бұзу және өзгерту
негіздерін толық көлемде ашып, ... ... ... ... ... ... ... және негізді шығарудың маңыздылығын ашу.
3) Үкімдердің түрлері: айыптаушы және ақтаушы, осы сот ... ... ... анықтау.
4) Үкім шығару, оны бұзу мен өзгертудегі ... ... іс ... өзге де ... ... ... ТМД елдерінің жаңа қылмыстық іс
жүргізушілік заңдарымен салыстыру.
5) Бұрынғы Кеңес Одағы кезіндегі орын алған ... іс ... ... іс ... ... үкім мәселесіне арналған баптарды
салыстыру.
6) Үкім шығаруға, оны бұзуға және өзгертуге ... ... ... ... Сот ... ... мысалдар келтіру.
7) Үкім шығару, оны бұзу мен өзгерту институтын нығайту мақсатында өз
ұсыныстарымды енгізу көзделеді.
Менің таңдап ... ... ... ... ... өз
көкейтестіліген жаңа Конституция және ҚІЖК қабылдаумен алады. Осы тақырыпты
таңдау себебімнің бірі – бұл ... ... ... ... болып
табылады.
Зерттеу пәні мен объектісі.
Бұл дипломдық ғылыми жұмыстың объектісі болып – үкім шығару, оны бұзу
мен ... ... ... ... ... ... субъектісі –
судьялармен ... ... ... қарым – қатынастар, сот
үкімдерінің түрлері, оларды жеке-жеке ашып көрсету болып ... пәні ... – үкім ... оны бұзу мен өзгертудегі қылмыстық іс
жүргізу нормалардағы мазмұны мен маңыздылығы, айыптау мен ... ... мен оның ... яғни ... және ... көрсету.
Зерттеудің әдістемелік негіздері:
Жұмыстың методологиялық зерттеу базасын ... сай ... ... ... құрайды. Негізгі жалпы ғылыми әдістер ретінде
бұл жұмыста ... ... ... ...... салыстырмалы,
әлеуметтік әдістер қолданылған.
Зерттеу жұмысымды жүзеге асыру барысында ... ... мен өзге де ... нормаларын, ҚР Жоғары Сот Пленумының
қаулыларына, ведомствалық бағынысты өзге де ... ... ... ... ... ... ... жұмысым бұрынғы Кеңес мемлекетінің
қылмыстық іс ... ... ...... ... ... және өзге де ТМД ... кіретін елдердің құқықтық заңдылығына
сай жүзеге асырылуда. Зерттеу барысында тек отандық оқулық - ... ... ... ... Ресейдің, революцияға дейінгі орыс және шетел
ғалымдарының еңбектері ... ... ... мен ... ... ... ... мен міндеттеріне сай ... ... ... ... ... жеті ... ... және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен
тұрады, көлемі қойылатын талапқа сай келеді.
1 ҮКІМ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1 Үкімнің ... ... және ... талаптары
Қазақстан Республикасында әділ соттылық тек сотпен ғана ... ... ... ... функциялары мемлекет қызметінің бір
бағытын ... Осы ... ... ... ... сот, прокуратура,
ішкі істер органдары, адвокатура құқық қорғаушылық қызметті жүзеге асырып
отырады.
Сот - әділ ... ... ... ... ... атқарады.
Қылмыстық іс жүргізу заңдарында көрсетілгендей «қылмыстылықпен күрескенде
біз ешбір қылмыскерді жазасыз жібермеуіміз керек деген сөз осы сот ... ... ... ... әділ ... ... мүмкін емес. Сот рөлі құқықтық
мемлекет құру және оның идеясын таратуға орай күшейе түседі. ... ... дау – ... ... отырып, үкім мен өзге де шешімдерді шығарып қана
қоймайды, сонымен қатар, олардың ... ең ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз етуге бағытталған.
Сот билігін жүзеге асыратын мемлекеттік бақылау мен мемлекеттік
қадағалау әділ сот деп ... ... ... ... және ... ие. Сот
кез – келген істе, дау – жанжалда соңғы саты ... ... ... Республикасының Конституциясында көрсетілгендей әділ соттылық
тек сотпен ғана жүзеге ... және ... ... үкімінсіз қандай да бір
қылмысқа кінәлі деп қылмыстық жазаға тартылмайды. Кеңестік қылмыстық ... ... ... ... ... әділ ... актісі ретінде
танылған. Кеңес республикаларының қылмыстық іс жүргізу кодекстерінде «үкім»
сот отырысындағы соттың сотталушыға қатысты, оның ... ... не ... ... және оған жаза ... ... мәселесін қарастыратын
соттың шешімі деп көрсетілген.
Сот үкімі – ... іс ... ... ... ... ... қолданудың аса маңызды кесімі болып табылады.
Конституцияның қағидаларына сәйкес, жоғарыда айтып ... үкім ҚР – ... ... әрі заңды және негізді болуға тиіс.
Кейбір Кеңестік республикалардың қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... Ол ... сатыдағы сот отырысында
шығарылған, қылмыстың бар не жоқтығын айқындайтын, сотталушының кінәлі не
кінәсіздігін көрсететін және егер де ... ... ... ... ... ... ... Фаткуллин: «үкімді құқық нормаларын қолданудағы жеке акт ретінде
қарастырады. Онда мәні ... ... ... сотталушының қылмысқа
кінәлі не кінәсіздігі, жазаны тағайындау не одан босату және ... өзге де ... ... ... [2, 23 ... тұжырым бір естігенен жағымды ... ... біз оның ... ... ... ... үкімнің мемлекет атынан шығарылатыны
айтылмаған.
Қазақстан ... ... әділ ... ... асыратын негізгі акт
болып табылады. Ал, өзге де іс жүргізушілік құжаттар үкімге ... ... ... ... Олар әділ ... ... шығуына дайындық
жағдайларын жасайды (айыптау қорытындысы, сотқа беру жөніндегі ұйғарым) не
үкімнің заңдылығы мен негізділігінің қосымша ... ... ... ... ... ... тергеу органы қызметкерлерінің
белгілі бір қылмыстық іс бойынша ... ... іс – ... актісі
болып табылады. Онда тергеушінің айыптау тұжырымы және ... ... ... ... ... ... Айыптау сот талқылауының
көлемі мен шегін белгілеп, сот қызметінің жемісті болуына қажетті жағдайлар
жасайды.
Айыптау қорытындысы сот ... ірге ... ... бола ... ... ... береді. Мұның өзі үкімнің ... ... бола ... ... ... ... атқаруына қарамастан, істі толық
шешетін актісіз өзінің жекешелік мағынасын ... ... ... ... – ау ... болжаумен шығарылады.
Бұл екі актінің айырмашылығы тек үкімнің кінәлілік мәселесін шешумен
ғана ерекшеленбейді. Айыптау қорытындысында ... ... да, ... ... ... шеше ... ... олардың өкілеттіктері осы акті
парағында жазылып, көрсетумен ғана шектеледі. Ал, сот өз ... ... ... мән – ... ... кейін сотталушыға қатысты ... ... ... ... ... ... ... мен қаулысын да айтуға
болады. Үкім сотталушының кінәлі не кінәлі еместігі және егер ... ... жаза ... ... қарастырылады. Өзге актілердің ішінен басым
дәрежені ала ... үкім ... ... ... актісі болып
табылады. Сот өз үкімдерінде мемлекеттің қылмысқа қатысты ... ... ... ... ... ... ... заңдылық
Қазақстан Республикасы азаматтарының қылмысты тануымен мемлекттің қылмыстық
әрекеттерді тануы деп бөлмейді.
Сондықтан да ... ... ... ... атынан деп шығарылады. Бұл
жайлы нақты ҚІЖК-де айтылған.
Кеңес Одағы кезінде де үкім міндетті түрде Социалистік ... жеке не ... ... ... ... шығарылған. Заңға сүйене отырып,
қылмыстық істерді шешкенде сот бүкіл Кеңес халқының еркін көрсеткен.
ССР ... мен ... ... ... іс ... 2-бабына сәйкес, Кеңестік қылмыстық сот өндірісінің ... ... ... ... ... ... әділ жазаға тарту үшін
негізгі мақсаты көрсетілген: қылмысты ... және тез ашу, ... ... ... ... ... ... еместерді қылмыстық жауаптылыққа
тартпау керек деп көрсетілген.
Ал, осы ... 4 - ... ... қылмыстық істер бойынша Әділ Кеңес
Одағында қылмыстық істерді қарау мен ... ... ... ... ал ... еместі ақтапшығару арқылы жүзеге асырылады делінген.
Осы мақсаттарды ұстанған ... ... ... ... «Сот ... не ... болуы мүмкін» [3, 73 б.].
Қазіргі Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 374-бабында үкімдердің түрлері
ретінде осы айыптаушы және ... ... ... Ал, енді ... ... жеке – жеке ... ... бере кетейін.
Айыптаушы үкім – бұл соттың сот талқылауы нәтижесіндегі мемлекет атынан
шығарылған сотталушының кінәлілігін ... және ... ... оған ... жаза ... не ... туралы шешімі.
Ал, ақтаушы үкім дегеніміз – бұл соттың сот талқылауы нәтижесіндегі
мемлекет ... ... ... ... ... анықталып,
бекітілген және ақталуы туралы шешімі.
Қазақстан ... әділ ... ... ... үшін сот қылмыстық
істі қарап, қылмысқа кінәліге қатысты айыптау үкімін қаулы етіп немесе егер
оған кінә ... ... онда ... қатысты ақтау үкімін шығарады.
Үкімнің өзгеше үшінші ... ... ... да ... ... ... не ... (егер сотталушы кінәлі деп саналса) не
дәлелденбейді (сотталушы ... емес деп ... ... ... ... екі шешімнің «ортасындағы жағдай» болмайды және болуы мүмкін емес.
Осындай категориялық ... ... іс ... ... ... ... нүктені белгілейді.
Қылмыстық іс жүргізу заңының әр қылмыстық іске ... ... не ... ... ... үкімдердің негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... үкімдегі сотталушының кінәлі не ... ... ... ... ешқандай екі мағынасыз көрсетілетінін білдіреді.
Сот үкімінің анықтылығы мен тұжырымдылығы – бұл соттың сот талқылауы
кезінде ... ... жету үшін жан – ... сот ... ... ешқандай түсініспеушілік немесе күмән болмауы тиіс. Сотталушының
кінәлі не кінәсіздігін ... ... ... қылмыстық сот
өндірісінің қағидаларының қатаң түрде бұзылуына әкеп соқтырады.
Мысалы: Егапов өз жолдастарымен мейманханада бұзақылық әрекеттер ... ... ұрып – ... және сол іс ... сотталған
Баратишвилиге Натанадзені өлтіруіне көмек ... үшін ... ... ... ... сот ... ... сот үкімінде орын
алған жауабында көрсетті: «Егапов ... ... ... ... ... [4, 25 ... ... болжамды түйін кінәлілік туралы сұрақты ашық
қалдырады. Осыған ... үкім ҚР – ның ... ... ... ... Сот ... бұзылған болатын. Үкім күмәнді, айқын емес болғанда
ол өзінің мақсатына жете алмай, ... әділ ... ... ... жоғалтады.
Осы айыптау үкімі жайлы кеңірек айтпас бұрын, мен жалпы айыптаудың жеке
түсігіне тоқталғанды жөн көріп отырмын. Айыптау – бұрыннан келе жатқан ... ... іс ... құбылыстардың бірі. Ол тіпті, қылмыстық сот
өндірісінің пайда болуына өз септігін тигізді десем қателеспеймін. ... ... ... әрекетін бағалау үшін қажет болған.
Айытау – бұл әрбір қылмыстық сот өндірісінің ... ... ... мен ... тәуелсіз белгісі.
Айыптау үкімі, егер де сот мына ... ... ... жауап
қатқанда ғана қаулы етіледі:
1) Жасалуына сотталушы айыпталып отырған ... орын ... ... Бұл әрекет қылмыс болып табылама және ол нақты қай қылмыстық заңда
көрсетілген ( бабы, бөлігі, ... ... бұл ... ... ... ... ... бұл қылмыстың жасалуына кінәлі ме, яғни оның әрекеттерінде
кінә бар ма .
Осы сұрақтардың ... сот ... ... ... ... ... анықталған жауап беруі тиіс. Заң көрсетіп отырғандай, ... тек қана ... ... ... ... ... зерттеліп,
дәлелденгеннен кейін ғана шығарылуы тиіс. Ал, ... ... үкім өз ... ... ... ... шығарылатын айыптау үкімінде міндетті түрде айыптаудың
күмән тудырмайтын дәлелділігі, сотталушының толық көлемде кінәлі екендігі
анықталуы тиіс. Бұл сұрақты ... ... ... ... жаза ... жаза ... жаза ... бірақ одан босатып шығаруы мүмкін.
Айыптау үкімін жаза тағайындаумен ... сот ... ... үшін ... ... жағымды жауап бергенде қаулы етеді. Барлық
жағдайларда үкімді қаулы еткенге дейін кінәлінің іс - әрекеті мән – ... ... ... ... ... ... немесе
сотталушы енді қоғамға қауіпті емес деп ... ... ... үкім ... ... ... босатудағы айыптау үкімін
қаулы етудің негіздері болып – ... өтуі ... ... ... ... ... ... негізсіз үкімдерден қорғану тәсілдерінің,
құқықтарының бірі Ата ... ... ... орын ... Оған сәйкес,
айыпталушының қорғануға деген құқығы осындай негізсіз айыптаудан қорғауды
қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... құқығы болып – ең алдымен оның ... ... ... ... құқықтық іс-жүргізушілік
жағдайы табылады [5, 15 б.].
Қылмыстық процессуалдық қызметтің субъектісі ... ... ... ... құқығы тікелей оның объективті құқық
жағдайымен ... ... яғни ... іс – ... ... орын ... кінәсіздік презумпциясымен байланыста болады. Соңғы
институтсыз ... ... ... құқығы формалды болып қалар еді.
Кінәсіздік презумпциясы Ата Заңның ... және ... ... деп көрсетілген: «Әр адам оның қылмыс жасағандығы үшін осы
Кодексте ... ... ... және ... ... ... ... белгіленгенге дейін кінәсіз деп саналады». Бұл ... ... де орын ... ... ... оның кінәлі еместігін көрсететін
дәлелдемелерді ұсынбауы оның кінәлілігін білдірмейді.
Үкімнің ... түрі – ... ... ... ... таңдағы отандық
қоғам тұлғаның дамуына барлық жағдайлар жасай ... өз ... ... ... өз ... ... дұрыс атқаруға шақырады.
Қазақстан Республикасы тұлғаның абыройы мен адамгершілігінің ... ... қана ... ... қатар, оның қорғалуын өз қамқорына
алады.
Адамның аты мен ... ... әр адам ... ... ... ... ... әділ сотты жүзеге асыратын сот «абыройдың» – азамат
не адамның жағымды, моралды беделі, оның жақсы аты деген ... ... ... ... ... ... сот ... – абстрактілі категория емес,
тірі адам екенін, оның қолында ... ... ... ... ... - әділ ... ... тұрған қылмыстық істі шешуіне байланысьы
негізгі және маңызды актісі болып табылады. Үкім арқылы сот тек қана ... ... істі ... қана қоймай, сонымен қатар, құқық бұзушылықтың
алдын – алып, азаматтардың құқықтық ... ... ... сот ... ретінде сот отырысы аяқталғаннан кейін шығарылады. Ол
айыпталушының тағдырын шеше отырып, қылмысты ... адам осы ма, ол ... және оған ... жаза ... ... деген сұрақтарға жауап береді.
Сот қызметінің ерекшелігінің бірі – ол судьялардың тек қана ... ... ... ... Бұл жерден шығатын мәселе, ол өзге
органдардың сотқа белгілі бір үкім шығаруға ... ... ете ... қатар, шешім шығарар алдында соттың өзге мемлекеттік органдар мен
мекемелердің шешімдерін ұстануы міндетті емес. Ешқандай ... сот ... – ала ... ... ... ... ... анықталған
осындай судьялардың тәуелсіздігі, оның тек қана ... ... ... сана – ... біліктілігіне, өнегелік ұстамына
жоғары талаптар қояды.
Әділ сотты жүзеге асыруды қамтамасыз ететін тағы бір жайт – ол ... ... ... Кейбір қылмыстық істерде алқалы түрде
судьялардың қатысуы міндетті болатындықтан (мысалы адамды өлім ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сот құрамы өзгерген жағдайлар туындағанда істі талқылау қайтадан ... ... сот ... ... ... ... келесі негізгі
қағидаттарды ұстанады: ... сот ... ... ... ... ... шығарылатындықтан, ол әлеуметтік, әділдік
талаптарына сай ... ... Үкім ... ... сот отырысының
қатысушылары, сот отырысы залында ... өзге де ... ... ... ... ... ... үкімді міндетті түрде әділдік тарапынан және де оған
қойылатын заңдылық, ... ... ... негізінде қарайды.
Р.М. Оганесян айтқандай: «Әділдік құқықтық шешімнің құрылымдық элементі
ретінде адамға эстетикалық ... ... ... ... Ең ... ... юрисдикциялық қызметіндегі актісіне қатысты айтылған пікір [7, 47
б.].
Сонымен үкімге қойылатын талаптар мынадай:
1) Соттың ... ... және ... ... ... Сот ... әділ және сендірерлік болуы тиіс.
3) Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... – үкімнің
дәлелділігінде.
4) Сот отырысында қаралған дәлелдемелердің негізінде үкімнің
шығарылуы.
Соттың үкімі ... және ... ... ... Бұл ... қолданылып
жүрген қылмыстық іс жүргізу заңдылығында да, бұрынғы Кеңестік заңдылықтарда
да айқындалған.
Заңдылық пен негізділік арқылы үкімнің әділеттілігі ... ... үкім ... біз әділ ... ... ... шешімді ғана
көрсете аламыз.
Үкімнің негізділігін дұрыс ... ... және ... ... ... ... ... негізділігін теориялық мағынада қарау, оны
өзге ... ... ... ... ... ... дәлелділікпен белгіленеді. Осы дәлелді
шешім шығару туралы міндеттеме - заңдағы бұлтартпау шарасын қолдану үшін
шығарылған ... мен ... ... ... тану туралы қаулыға,
тінту туралы ... ... – ала ... ... және үкімге
қойылады.
Бұрынғы Кеңестік және қазіргі қылмыстық іс жүргізушілік заңдылықта да
дәлелді шешімге қатысты ... ... ... ... ... ... ... үкімге ғана қатысты көрсетілген. Заңда
көрсетілгендей соттың тұжырымдары сипаттама ... ... ... де ... ... ... Бұл ... соттың «дәлелдемені не үшін
қабылдамағаны» ... ... ... ... ... ... ... таңдау» себебінің дәлелдері көрсетілуі тиіс.
Шешімдердегі себептердің әрқилы болуы, заңмен шешімге белгілі бір мән –
жайларды және ... ... ... ... ме, ... ме ... ... болады. Үкім өзге шешімдерге қарағанда ең
ауыры болғандықтан, заң міндетті түрде осы ... ... ... ... ... ... жүгіне отырып, дәлелдердің бірнеше ... ... ... ... кей ... шешімнің фактілік негіздерін
көрсетуді міндеттесе, екіншілері - іс бойынша ... ... және ... мән – ... ... жасайды, ал үшіншілері –
фактілік шешім негіздері мен себептерін көрсете ... неге осы ... ... ... ... қатысты талап қоюды зерттеу барысында
шешімнің ... ... ... ... ... ... ережелерін
ұстануына байланысты екенін көрдім. Шешімнің ... - ... ... ... ... ... Осы фактілердің гносеологиялық
маңызы олардың тұжырым шығару үшін негізгі ... ... ... ... ... ... ... (фиксация), топтастырумен,
олардың құқықтық түсініктермен байланысын анықтаумен ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... ... табиғатын дұрыс түсінуге
көмектеседі. Жалпы осы фактіні түсіну дегеніміз – бұл осы ... ... ... ... заңдылық байланыстыру болып табылады. Тек
қана осы жолмен фактіні объективтік ... ... ... ... құбылысты түсіндірулері тиіс. Егер де фактілер әр түрлі мысал
түрінде кездейсоқ алынса, олар тек қана ... ... ... ... дәлелдей алмайды.
Жалпы негіз бойынша фактілерді ашудағы ең ... ...... ... бір іс бойынша анықтаған факті бойынша бір ... ... ой – ... ... ... ... ... белгілеріне сай қарау,
соның ішінде психологиялық табиғатын қоса отырып ... осы ... ... және ... ... ... ... өз септігін тигізеді.
Шешімнің ... ... ... ... қызметін, олардың
бүкіл іс бойынша туындаған сұрақтарын тек заң негізінде шешуін көрсетеді.
Шешімнің, әсіресе үкімнің психологиялық, ... жағы ... ... ... ... ... заңдағы белгілі бір
мақсатқа қол жеткізу үшін таңдаған қозғаушы күш болып табылады. ... ... – бұл ... ... мұқтаждықты түсіну процесі мен ... ... мен ... ... болып табылады.
Заңның дәлелді шешім шығару туралы талабы белгілі бір құжаттағы
қозғаушы күштердің ... ... ... ... ... тұрғысынан шешімнің дәлелдігін қарай отырып, әрине, біз
заң нормаларынан шығатын шешімнің нұсқауларын ... ... де ... ... Заң ... ... ... талаптарды
анықтайды. Сондықтан да, шешім шығарған ... осы ... ... деп ... оның заң ... сай ... етуіне себепші болады.
Сонымен, үкімнің дәлелді ... – шешу ... ... ... оның ... сай келу – келмеуін анықтап,
белгілі бір құқықтық қорытындыға ... Үкім ... ... қасиеті тәрбиелік және ескертушілік маңызын көрсетеді. Толық
мағынада – үкімнің ... өз ... ... дәлелдердің
фактілік, логикалық, құқықтық көзқарастағы түсінігінің іс бойынша белгілі
бір қорытынды тұжырымға келу жүйесін білдіреді.
Үкімнің заңдылығы мен негізділігі бір – ... ... ... ... ... әртүрлі жақтарын көрсетеді.Үкімнің заңдылығы – бұл оның
қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңының талаптарына нақты тура ... ... үкім ... біз тек қана ... ... ... және
Ерекше бөлімінің және өзге де Кодекстардың талаптары сақталған шешімді
айта аламыз. Сондықтан да ... үкім ... ... ... ... әрекетті жасағаны үшін шығарған айыптау ... айта ... ... үкім заңсыз деп табылады, егер де қылмыстық іс ... ... ... ... ... алдынғы сатыдағы алдын – ала тергеу
барысында айыпталушының қорғануға деген құқығының бұзылуы салдарынан болса.
Үкімнің ... ... ... ... ... заңдылық
қағидасынан туындайды. Бұл қағидаға барлық қылмыстық ... ... осы үкім ... жоғарыда айтылғандармен қатар, барлық тергеу
әрекеттерінде процеске қатысушылардың ... мен ... ... сот ... ... ... ... нормалары орындалып, барлық
мән - жайлар толық және ... ... ... ғана орын алады.
М.С. Строгович үкімнің ... ... ... ... ... – ол істің фактілік мән – жайына сәйкестігі, яғни негізі
бойынша ... ... ... Бұл жердегі үкімнің
негізділігінің негізгі мақсаты сотталушының кінәлі, ... ... [8, 155 ... ... әділ және ... ... тиіс.
Сот үкімі тек қана негізді ғана емес, ... ... әділ де ... ... ... дегеніміз – сотталушының кінәсінің нақты анықталып,
оның істеген қылмысының ... және ... ... ... ... істі ... барысында сот қылмысқа қатысушылардың бәрін
анықтап, олардың ... мен ... ... ... және
жеңілдетілетін мән – жайларды да қарастырып, ең соңында шешім шығарады. ... ... деп ... егер де, ... іс ... ... қатысушылар
анықталмай, олардың кінәсі анықталған сотталушыларға жүктелсе. Әділ жаза
тағайындаудың міндетті шарты ... – оның ... ... ... да,
соттар жаза тағайындағанда заңда ... ... ... сақтап,
қоғамға қауіптілік ... ... ... ... және
жеңілдетілетін мән – жайларды ұмытпауы тиіс. Әсіресе, алғаш рет ... ... және жеке ... ... шешкенде осы мәселеге көп
көңіл бөлуі тиіс. Сонымен қатар, жазаның тиімділігі – оның тәрбиелік ... ... ... ... ... ұмытпаған жөн. Ал, осының
бәрі тиімді іске асуы үшін «әділдік» қағидасын да назардан шығармау ... тән ... ...... ... ... ... бұл дегеніміз – шығарылған үкімнің қоғаммен дұрыс, әділ ... ... ... ... ... оның сотталушыға әсер ету ... де ... ... ... ... ... ... отырысында қаралған дәлелдемелердің негізінде үкімнің шығарылуы.
Бұл талап ҚР ҚІЖК-де орын алған ауызшалық және тікелейлік қағидаларынан
туындауда. Осы қағидалардың ... ... ... сот ... ... ... негіздеуге жол берілмейді. Сот үкімде
көрсетіп, негіздеген барлық дәлелдемелерін тікелей өзі ... ... ... ... ... қана біз әділ, негізді, дұрыс шешімді шығара
аламыз.
1.2 Үкімді бұзу және өзгертудің жалпы сипаттамасы
Қылмыстық істер ... заң ... табу және оны жою, ... ... ... ... ... болып табылады. Осы жоғарыда
айтылған қылмыстық процестің сатылары ... ... ... ... ... деп нұсқалады. Олардың
процессуалдық ... ... ... ... ... алдыңғы
сатысына қарағанда құқық қорғаушы болып табылып, әділ ... ... ... сот ... тексеріп, бағалау- барлық сот жүйесі
алдында тұрған басты мақсатқа ... ... ... процедураны бағалау процесі заңда көрсетілген
процессуалдық қызмет үлгілерін қаралған және ... ... ... салыстыру болып табылады. Осындай салыстыру ... ... ... ... тек заң ... ... емес, сонымен қатар, әділ сот актісі - үкімнің осы заң ... ... ... осы сот ... ... және қате ... ... өзгертілген шешім деген түсініктердің болуын әділ деп санайды [9,
155].
Сот ... - ... іс ... ... ... ... ... қолданудың аса маңызды кесімі ... ... ... ... үкім ... ... атынан
шығарылады, әрі заңды және негізді болуға тиіс.
Үкімдерді ... ... ... ... ... заң ... қабылданатынын көрсетті. Сонымен қатар, кейбір соттар үкімдерді
дайындаған кезде ... ... мен ... ... қойылатын заң
талаптарын әрдайым сақтай бермейді. Оның өзі ... ... ... әкеп соғуда.
Өзім жоғарыда айтып кеткендей үкім – Қазақстан ... ... ... және Қазақстан Республикасының
Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 2-тарауында ... әділ ... ... ... ... қатысты оның кінәлілігі немесе
кінәлі еместігі қылмыстық жазаны оған қолдану ... ... ... ... соттың сот мәжілісінде Қазақстан Республикасының атынан ... іс ... ... ... ... мемлекет атынан шығарылуы, оның маңыздылығы судъялардан оның
заңдылығы мен негізділігі үшін ерекше ... ... ... ... егер ол оның сотқа қарастылығы ережелері сақталып, тараптарға
дәлелдемелерді тең ... ... ... беру ... ... ... бәсекелестігі және тең құқықтылығы принциптерінің
негізінде сот талқылауын ... ... ... іс ... заңының
талаптарына сәйкес, құқық нормалары дұрыс қолданыла отырып, соттың ... ... ... ... табылатынын соттардың ескергені жөн.
Заң талаптары сақтала отырып жиналған және тікелей сот отырысында толық
жан- жақты және ... ... ... ... баға ... ... ... дәлелденген үкім негізді болып
табылады.
Сот қабылдаған шешімдердің мазмұнын неғұрлым толық ашуға әсер ... ... ... ... ... ... ... қажет. Ол нысаны мен ... ... ... іс жүргізу
кодксінің 377, 383-баптарына сәйкес келуі тиіс.
Егер де осы айтқан ... ... ... онда ... үкімін бұзу мен өзгерту негіздерін жүзеге асыруға тура келеді.
Үкімді бұзу мен өзгертудің апелляциялық негізі дегеніміз - бұл ... іс ... ... ... мен ... ... ... өзгерту мен бұзуға міндеттейтін негіздер болып табылады. Яғни
апелляциялық негіздер ... ... ... мен шегін анықтайды.
Жоғарыда айтылған сот үкіміне қойылатын талаптармен бірге Қазақстан
Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодксінің 412- бабы ... бұзу ... ... ... бес ... ... сот тергеуінің біржақтылығы және толық еместігі;
2) соттың үкімде (қаулыда) ... ... ... нақты мән
жайына сәйкес келмеуі;
3) қылмыстық іс жүргізу заңының едәуір бұзылуы;
4) ... ... ... ... ... ауырлығына және сотталғанның жеке басына сәйкес
келмеуі I сатыдағы сот ... ... ... не оны ... негіз болып
табылады [10, 119 б.].
1.3 Сот тергеуінің біржақтылығы және толық еместілігі
Сот тергеуі - бұл сот ... ... ... ... ... сот ... процестің қағидаларын толық көлемде пайдалана отырып,
қылмыстық ... мән- ... ... ... іске ... қолда бар
дәлелдемелерді зерттейді.
Сот пен тараптардың дәлелдемелерді зерттеудегі қызметі сот ... ... ... сот жарыссөздері мен сот үкіміне, ықпалын ... да ... ... мен ... көптеген жағдайда сот
тергеуінің сапалылығымен анықталады.
Сот ... ... ала ... ... ... ... Ол ... деректерін өзіндік зерттеп, алдын - ала ... ... іс ... ... ... ... Сонымен қатар, алдын-
ала тергеудің сот тергеуінен айырмашылығы – оны, жүргізу субъектілерінде.
Яғни, сот тергеуі- тараптардың ... ... және өзге де ... мен ... ... ... тергеуі ерекше процессуалдық нысанда – жариялылық, ... ... ... ... ... ... сот ... мен прокурордың және олар алған дәлелдемелердің
тұжырымдары мен ... ... ... Сот тергеуіндегі дәлелдеу
процесінде оқиғаның мүмкін болатын ... ... ... сот ... ... мән- ... ... өзіндік сот отырысында
қаралып дәлелдемелерге негізделген өз шешімін қабылдауға міндетті [11, 15
б.].
Дәлелдемелерді сот тергеуінде ... ... ... ... бар. Заң сот ... ... тергеу әрекеттерін жүргізуге
мүмкіндік бергенімен тәжірибе ... сот ... ... алу ... ... ... көп ... Сот процесінде тану мен беттестіру
әрекеттері шектеліп, көбінесе сотта ... ... ... ... ... Сот ... тән ... процесіндегі негізгі
сот әрекетіне Қылмыстық іс жүргізу заңдылығы ... ... ... ... ... ... заттай дәлелдемелерді қарауды,
құжаттарды жариялап, іс болған орынды және ... ... ... сотта тергеу экспериментін жүргізу, куәландыру, зерттеу үшін үлгілер
алу сияқты әрекеттердің орын алуы да ... ... осы сот ... ... ... айыбының мәнісін баяндаудан, ал ... ... ... - арыз ... адамның немесе оның өкілінің, ал олар
болмағанда сот отырысы хатшысының шағымды баяндауымен басталады.
Сот тергеуінде дәлелдемелерді зерттеу айыптауды ... ... ... ... ... ... тәртібін анықтап,
талқылаудан өтеді. Айыптау қорытындысын жариялау - сот талқылауында ... пәні ... ... ... Судъямен айыптау
өзгертілсе, сот отырысын тағайындау сұрағын шешу барысында ... ... іс ... ... ала тргеу немесе анықтау жүргізілмеген ... ... ... ... ... ... Егер іс бойынша
азаматтық талап қойылса, онда азаматтық талап та қоса ... ... ... іс ... ... осы ... кіммен жарияланатыны жайлы ... ... ... ол ... ... жүзеге асырылады.
Айыптау қортындысы жарияланғаннан кейін сот айыпталушының айыпқа ... ... Ал, оны ... үшін істі ... ... ... ... айыптаудың мәнін түсінгендігін сұрап, қажет болған
жағдайда ... ... ... одан ... ... ... ... сұрайды. Сотталушының өтініші бойынша сот оған ... ... ... ... оның ... ... не ... көлемде ашуға рұқсат береді.
Кейін дәлелдерді зерттеу тәртібін анықтау мен талқылау ... ... сот пен және іске ... мен істе бар ... ... келіп түскен дәлелдерді қарау кезектілігі анықталады. Әрбір сот
әрекетінің ... ... ... ... заң ... қаралу
керектігін белгілейді. Ол тек қана сотқа сот тергеуі басында дәлелдемелерді
зерттеудің және қараудың ең тиімді жағын пайдалануды ... Осы ... ... ... ... ... ... мен жауапкердің және олардың өкілдерінің ... ... ... жауап алу кезектілігі туралы
ұсыныстарын тыңдап, дәлелдемелерді зерттеу тәртібі туралы ұйғарым шығарады.
Сот тергеуінің кез келген уақытында сот ... ... ... ... ол ... ... шығаруға құқылы.
Сот әртүрлі дәлелдеме қайнар көздерінің кезектілігін анықтайды. Мысалы:
сотталушыдан, куәдан, жәбірленушіден қашан жауап алу керек, сонымен қатар,
сотталушыларды ... ... ... ... де ... ... сот ... тағылған айыпқа қатыстылығын ескеріп, ... өзге ... ... ... әсерін, бір дәлелдемені
екіншісімен тексеруді көздейді.
Тәжірибеде жиі кездесетін жағдай, бұл ең ... ... ... ... жәбірленуші, куәлардан жауап алынады. Сот және өзге де ... ... ... мән - жайына кіріп, сотталушы өзін ... ... ... Егер де ... саны көп ... ең ... ... сотталушыдан жауап алынып, кейін қалғандары сұралынады.
Қылмыстық іс жүргізу заңының ... ... ... ... ... алынады. Өйткені, жәбірленуші істің аяқталуына
мүдделі ... ... өзге ... ... ... ол сот ... отырып, барлық мән-жайды тыңдап, өз ұсыныстарын жасап, өтініштерін
келтіре ... ... ... алу реті ... ... ... болып, сонымен қатар қылмыстың және оның
эпизодтарының дамуының ... ... ... ... ... өзге дәлелдемелердің зерттелуіне негізделуі тиіс.
Бірақ, оның өндірісін бостан-бос ... ... жоқ, ... ол ... ... әсер етуі ... Бұл ... тараптардың
өтініші бойынша немесе соттың өз бастамасымен тағайындалады. Оны алдын ала
тергеу кезінде жүргізген не сот тағайындаған өзге ... ... ... ... ... объектісі ретінде заттарды, құжаттарды ұсына
алады. Мәселені қарап және ол ... ... ... ... сот ... ... ішінен іске қатысы жоқ ... ... ... алып тастайды, жаңа мәселелерді тұжырымдайды.
Заттай дәлелдемелерді, іс болған орынды және үй-жайды қарау, ... ... ... ... ... іс ... ... және куәдан жауап алу процесінде тиімдірек болады.
Күрделі, үлкен көлемді істердің әр ... ... ... ... жөн. Бұл сот пен өзге де іске ... айыптаудың әр бөлігін
дұрыс түсіну мен ... ... өзге ... ... ... ... ... Кейде істің ауырлық деңгейіне байланысты және
дәлелдемелердің санына орай эпизодты түрде тек қана айыптаушылардың ... мен ... ... ... қаралып, ал өзге дәлелдемелер
барлық эпизодқа қатысты зерттеледі.
Міне, егер де осы ... ... ... ... қарастырылып
зерттелмесе сот тергеуі біржақты және толық емес қаралған болып табылады.
Жан - жақтылылық, толықтылылық және объективтік қағидалары іс ... ... ... толық көлемде қолданып, белгілі ... ... ... ... біржақтылығы мен толық еместігі дегеніміз- бұл
анықталған ... ... ... ... үшін ... мәні ... ... мән-
жайлардың ашылмаған күйде қалуын білдіреді.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... 2-ші ... ... сот ... біржақтылығы келесі төмендегі
мән-жайлар арқылы орын алады: соттың кінәсінен дұрыс ... ... ... ... өзім ... ... ... және қажетті сараптама
түрін ... ... бір мән - ... ... ... ... ... құжаттар немесе заттай дәлелдемелер
сұратып алынбағанда іс біржақты қаралды деп ... осы ... ... ... өзі ... отырғандай ол
қылмыстық процестегі “жан-жақтылық” ... ... ... іс ... ... ... ... орын алмауы
тиіс. Осы айтып өткен дәлелдемелерді іске тартпау істің мән-жайы бойынша
жан-жақты және толық ... ... ... ... ... әділдігіне
күмән келтіреді.
Заң мазмұны бойынша сот тергеуіндегі кез- келген біржақтылылық пен
толық ... ... ... ... бола бермейді, бұл жерде тек
шығарылатын үкімнің мазмұнын құрайтын, соның негізін ... ғана ... мен ... ... ... ... бұзу - ... қайта сот тергеуіне немесе ... ... ... осы сот ... ... ... ... бұзылуына
мысал келтіре кетейін.
Қызылорда облыстық сотының 2002 жылы 6 мамырда шығарған үкімімен Ж.
Қалыбаев (бұрын ... ҚР ... ... 2-бөлігінің «д» тармағымен
қылмысқа қатыстылығы дәлелденбеуіне байланысты ақталған. Бас ... ... ... ... сатыдағы сот ақталған Қалыбаевтың
жауаптарындағы қарама - айшылықтарға баға ... ... ... куә ... сот айыпкердің әкесінің берген жауаптарын негізге алмай, ... ... деп, ... ... істі ... басқа сот құрамында қарау
керектігін көрсеткен.
Жоғарғы Сот судьясының іс бойынша жасаған ... ... ... ... пікірін тыңдап, іс құжаттарымен танысқан
алқа сот үкімі төмендегі негіздерге байланысты бұзылуға ... ... ... ... ... сай сот, ... ... анықтаушы
істі дұрыс шешуге қажетті және жеткілікті мән - ... жан – ... ... объективті зерттеу үшін заңда көзделген барлық шараларды қолдануға
міндетті.
Бірақ, осы іс бойынша сот ... ... ... талаптары толық
сақталмаған. 2001 жылы 30 қарашада Қалыбаев жөнінде шыққан облыстық ... ... ... соттың қылмыстық істер қарайтын алқасының 2002 жылғы
30 қаңтардағы шыққан қаулысымен ... орын ... ... және ... мән – ... жан – ... ... істі қайта қараған сот, иек қана айыпталған Қалыбаевтың ... ... ... ... жауабы бейне таспаға түсірілген.
Оқиға болған жерді өз еркімен көрсеткендігін бірінші сатыдағы сот ... осы ... ... ... (спецприемник) енгізгенде, қысым
арқылы еріксіз берді деп тұжырымдап, аталған дәлелдерді ... ... ... осы ... тек қана ... ... негізделіп, сот
барысында объективті дәлелін таппаған.
Сот – ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекеттерін тағы да мойындаған. Бірақ, осы жағдай соттың
назарынан тыс қалған.
Алдын – ала ... ... ... бірыңғай жауап берген куәлар
Әбдіқалықов пен Пактың қалыбаевты әшкерелейтін жауаптары соттан өз ... Оның ... де анық ...... ... ... қарағанда жәбірленуші
Аймағамбетовтың басына жарақаттар қатты, доғал затпен ... ... ... ... ... де көрсетілген.
Қалыбаевтың тергеу кезінде берген жауаптарына назар аударсақ, ол
жәбірленушіні арматурамен басынан ... Оның осы ... ... ... ... сот оған да баға бермеген.
Сонымен қатар, сот ... ... ... іс бойынша жинақталған
көп фактілер өз бағасын таппаған, ... ... ... деп ... ... негізінде және ҚР ҚІЖК-нің 419-бабының 1-
бөлігін, 420-баптың 2-тармақшасын, 422, 423-баптарын басшылыққа ... ... ... істер жөніндегі алқасы Қызылорда облыстық сотының
2002 жылға 6- мамырдағы ... ... ... ... ... істі сот
сотқа басқа сот құрамында қарауға жіберді.
Соттың үкімде (қаулыда) айтылған тұжырымдарының істің нақты мән- ... ... мен ... күшін жоюға немесе оны өзгертуге әсер ... бес ... атап ... ... Сол ... ... - соттың
үкімдеайтылған тұжырымдарының істің нақты мән- ... ... ... бұзу мен ... ... үш ... ... іс жүргізу
заңдылығын бұзуды көрсетсе, соңғы екеуі қылмыстық заңдылықты ... ... ... ... ... ... ... мән - жайына
сәйкес келмеуі Қазақстан Республикасының Қылмыстық Іс ... ... ... ... орын ... ... ... мыналар жатады, егер:
1) сот тұжырымдары сот отырысында қаралған дәлелдемелермен
расталмаса;
2) сот өз ... ... ... ете ... мән - ... сот ... үшін ... мәні бар қарама - қайшы дәлелдемелер
болған жағдайда, ... ... ... бұл ... ... ... ... тастауына қандай
негіздер болғаны көрсетілмесе;
4) соттың үкімде (қаулыда) айтылған ... ... ... олар ... шешілуіне, соның ішінде
сотталғанның, ақталғанның кінәлілігі немесе кінәсіздігі ... ... ... ... заңды қолданудың дұрыстығына
немесе жазалау шараларын анықтауға ықпал еткен немесе ықпал етуі
мүмкін болса үкімде (қаулы) істің ... ... ... деп ... осы аталған төрт негіздің әрқайсысына жеке - жеке тоқтала өтейін.
Сот тұжырымдарының сот ... ... ... ... ... сот ... істің фактілік мән- жайларына сәйкес
келмей, тұжырымның сот отырысында қаралған дәлелдемелермен расталмауы болып
табылады. Сондықтан да сот сот ... ... ... ... ... ... ақтау негіздерін көрсетуі тиіс.
Заң талаптары сақтала ... ... және ... сот отырысында
толық, жан-жақты және объективті тексеріліп, талданған, ... ... ... ... ... ... үкім ... табылады.
Сот тұжырымдарының істің нақты мән - жайларына сәйкес келмеуі сонымен
қатар, егер, сотталушыға қатысты ... ... ... ... да орын ... ... ... үшін жаза тағайындағанда соттар қылмыстың қоғамға
қауіптілігінің дәрежесін және ... ... үшін ... ... ауырлататын мән - жайларды анықтауға міндетті. Істелген қылмысының
түрі мен қоғамға қауіптілігінің дәрежесін, істің мән-жайын, ... ... және оның ... ... ... ... ... отырып, жаза тағайындау кезінде соттар оған жеке тұрғыдан қарау
жөнінде
Заң талаптарын бұлжытпай ... ... ... да жаза ... және әділ болуы үшін Қылмыстық кодекстің 53, 54-баптарында
көрсетілген ... ... де, ... да ... ... алынуы керек.
Жауаптылықты жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар қылмыстық ... ... ... заңда (53-бап) жауаптылықты жеңілдететін мән-
жайлар үлгі тізбегі берілген, өйткені үкім ... ... ... ... ... мән-жайларды да соттың еске алуына
болады. Ал, жауаптылықты ... ... ... ... ... тұжырымды, сот осы заңда көрсетілген мән - ... ... ... ... деп ... ... емес.
Сот тұжырымдарының үкім шығарғанда ... ... ... ... ... ... егер сот ... дәлелдемелер болғанда қандай
негіздерге байланысты сот бір ... ... ... ... негіздері көрсетілмегенде де орын алуда. Жалпы тәртіп бойынша,
дәлелдемелердің іс үшін ... ... ... не
кінәсіздігіне әсерін тигізгенде орын алады.
Ақырғысы, соттың үкімінің істің нақты мән-жайларына сәйкес келмеуі
соттың ... ... ... ... ... ... ... бөлігінде дәлелдерді келтіре отырып, сот тек ... және ... ... шектелмей, сонымен бірге оларды жан- жақты
талдауға, сотталушыны кінәлайтын және ақтайтын, соттың ... және осы ... ... ... барлық дәлелдерге баға беруге
міндетті.
Бірнеше сотталушыға қатысты істі ... ... не ... ... жасаған деп айыпталса, онда сот әр ... және ... ... ... ... ... ... отырып, олардың қандай мән-жайларды растайтынын,
қайсысын жоққа ... ... ... бір ... дұрыс деп
танылып, екіншілері қабылданбайтынын көрсетуі қажет бұл өз кезегі дұрыс.
Дәлелдерді бағалаған кезде ҚР Конституцияның 77-бабы ... ... ... іс ... ... 116 және ... ... басшылыққа алғаны және олардың заңды бұза отырып
алынған дәлелдердің заңды күшінің болмайтынын, сол себепті ... ... ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодексінің
117-бабында көрсетілген кез-келген мән-жайларды дәлелдеу ... ... ... ... ... ... алынған деп танылған жағдайда сот қандай
заң ... орын ... ... оны іс ... ... алып ... туралы өз шешімін үкімде негіздеуге тиіс.
Қылмыстық істерді қараған ... ... сот ... ... болу
принципін сақтаулары қажет. Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 311-бабына
сәйкес, үкім ... ... сот ... ... ... ... Егер іс бойынша жиналған дәлелдер тараптардың қатысуымен
зерттелмеген болса, сот өз тұжырымдарын растау үшін ... ... ... ... ... жәбірленушінің, куәлардың сотқа дейінгі өндіріс барысында
іс жөнінде ... ... ... ... ... жауап алу хаттамасына
қоса тіркелген ... ... ... ... ... ... киноға түсірілімдерді жаңғыртуға және үкімде оларға сілтеме жасауға
Қылмыстық іс ... ... 349 және ... ... ғана жол ... іс ... сотқа дейінгі әзірлік ... ... ... етуге, сондай-ақ жауап алу хаттамасына қоса берілген оның
айғақтарының дыбыс жазбасын, ... ... ... ... ... мынадай жағдайларда:
1) сотталушы сотқа айғақ беруден бас тартқан кезде;
2) іс сотталушы болмаған кезде қаралғанда;
3) сот талқылауымен, алдын-ала ... ... ... ... ... ... болғанда жол беріледі.
Тиісті жауап алу хаттамасындағы немесе сот отырысы хаттамасындағы
айғақтарды алдын-ала ... ... ... ... ... және кино
түсірілімін жаңғыртуға жол берілмейді.
Бұл жауаптардағы нақты мәліметтер басты сот ... ... ... және ... кейін ғана сот тұжырымдарының
негізіне алынуы мүмкін.
Сот тергеуі қысқартылған тәртіпте жүргізілсе, үкім ... ... ... және ... ... ... ... негізделуі
мүмкін. Анықтау өндірісі кезінде алынған дәлелдемелер туралы дау ... олар ... сот ... ... және ... қажет.
Сотталушының жұбайы немесе жақын туысқаны болып табылатын жәбірленуші,
куә жауап беруден бас тартса, сондай-ақ сотталушының өзі ... ... ... ... бас ... сот, егер іс жөніндегі сотқа дейінгі
өндіріс барысында, жауап алар ... ... ... 3-ші тармағының 7) тармақшасындағы, ... іс ... 27 және ... ешкімнің өзіне, жұбайына (зайыбына) және
жақын туыстарына, сондай-ақ діни қызметші өзіне сеніп сырын ашқан адамдарға
қарсы жауап беруге ... емес ... ... ... ... ғана өз ... осы ... бұрын берген жауаптарына сілтеме
жасауына болады.
Сотта істі талқылау сотталушыларға ғана қатысты жүргізілетінін ескере
отырып, сот үкімде ... ... ... ... қылмыс жасаудағы
кінәсін дәлелдейтін тұжырымдардың келтірілуіне жол бермеуге тиіс.
Сот ... ... ... ... және ... ... ... қайшылықтарынан, яғни
екі бөлімнің бір-біріне деген қайшылықтардан көрініс табуы мүмкін.
Ұйғарымда (қаулыда) көрсетілген істің ... ... ... ... ... мән-жайлардың нысандарына ұқсас.
Сонымен қатар, I-сатыдағы сотпен қылмыстық істі қарау мен іс ... ... ... ... ... ... соңғысының тұжырымдарының іс
бойынша жиналған дәлелдемелерге ... ... ... ... ... I-сатыдағы соттың үкімді шығару барысында тек қана дәлелдемелерге
сүйенетіндігін ... ... ... соттың өз шешімін ... ... және ... ... негіздейтінін білдіреді.
Сондықтан да жоғары тұрған соттың ұйғарымдары мен қаулыларын өзгерту мен
бұзу, егер де оның ... ... ... сот ... қаралған дәлелдемелерімен;
2) Қосымша құжаттармен;
3) Жаңадан ашылған мән-жайларға байланысты құжаттармен дәлелденген
жағдайда орын ... ... ... айтылған тұжырымдардың істің нақты мән-жайына
сәйкес келмеуіне қатысты үкімді бұзуға мысал ... ... ... ҚР ҚК-нің 262-бабы 2-бөлігінің «а» және «в»
тармақтарымен, ҚК-нің 251-бабының ... 4 ... бас ... ... ... 4-бөлігінің «а» және «б» тармақтарымен мүлкін
тәркілеп 11 жылға бас бостандығынан айыру ... ... ... ... сай ... жазаларды ішінара қосу
жолымен түпкілікті мүлкін тәркілеп 12 жылға бас бостандығынан айыруға,
жазаны түзеу ... ... ... өтегу сотталған.
Сот үкімімен Мұсабаев 2004 жылы мамыр айында ... ала сөз ... ... ... қылмыстық топта ірі мөлшерде өсіруге тиым салынған,
құрамында есірткі заттары бар марихуана өсімдігін ... ... ... көп ... ... ... тасымалдағаны және заңсыз қару –
жарақтарды, оқ – дәрісімен ... ... ... ... үшін
айыпты деп танылған.
Сотталған Мұсабаев шағымында жасаған қылмысына қынжылатындығын, өзінің
есірткі затын сату ойы ... тек ... ... ... өтеу ... ... өзі қару – ... сақтамағанын айтып, сот үкімін қайта
қарап, әділ шешім қабылдауды сұраған.
Іс бойынша жиналған құжаттарды және шағымның ... ... ... ... ... осы іс ... шығарған үкімін төмендегі негіздерге
байланысты өзгертуге жатады деп ... ... ... ... ҚР ... ... 2-
бөлігінің «а» және «в» тармақтарымен дұрыс ... ... ... ... ... өтеу үшін Мың жылқы деген жерге барып, өсіруге
тыйым салынған есірткі заттары бар ... ... ... ... жұмыс
істегені сотта зерттелген дәлелдемелермен толық өз дәлелін ... ... ... сатыдағы сот үкімімен есірткі заттар марихуананы
топ болып заңсыз сату мақсатында көп мөлшерде дайындап, ... ... және ... қару – ... оқ – ... ... тасымалданған
қылмыстарының ізін жасыру мақсатында, полиция қызметкерлерінің ... ... ... ... көрсетіп, бірнеше рет оқ атып, өмірлеріне қастандық
жасаған деген Мұсабаевтың қылмыстық әрекеті жөніндегі сот тұжырымы, ... ... ... көрсетілмеген. Ол жөнінде ... ... де айып ... ... және оның бұл қылмыстық баптар
жөніндегі уәждері сот ... ... ... ... ... ... нақты мән – жайларына сәйкес келмейді.
Сотта сотталған Мұсабаев өзіне тағылған айыбын ... ... ... ақшасын өтеу мақсатында, «нашаны» баптап, күтіп Анетов,
Көбжанов, Ташимовпен ... ... ... С. ... пен Ш. ... келгенін,
ертеңіне 29 – қыркүйекте 2005 жылы таудың ... ... бір топ ... оқ ата бастағанын айтады. Ал өзі қашып бара жатқанда оң жамбасына оқ
тиіп, орта дәрежелі дене ... ... ... ешқандай қару –
жарақтың болмағанын, полиция ... ... ... оқ атып, граната
лақтырғанын көрмегенін айтып көрсеткен.
Іс бойынша жиналған материалдарға ... оның ... ... ... сот ... ешқандай дәлелдемелер келтірмеген және іс
бойынша Мұсабаевты ҚР ҚК-нің 251-бабының 3-бөлігімен және ҚК-нің 259-бабы 4-
бөлігімен «а» және «б» ... ... деп, тек ... айыптаған.
Сонымен қатар, оның атыс қаруын заңсыз сақтағаны жөнінде де сот
үкімінде қандай ... ... ... ... ... ... ... айтқан уәждері сот ... ... ... ... ... ... әрекетінде ҚР ҚК-нің 251-
бабының 3-бөлігімен және 259-баптың 4-бөлігінің «а» және ... ... ... сот ... ... ... істің осы баптары қысқартылуға жатады.
Жоғарыдағы айтылған негіздерді басшылыққа алған ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының 2006
жылғы наурыз айының 31 күні ... Б. ... ... ... Б. ... қылмыстық әрекетінен ҚР ҚК-нің 251-бабының 3-
бөлігі және 259-бабының ... «а» және «б» ... ... ... ... ... осы ... қысқартылып,
үкімнің өзге бөлігі өзгеріссіз қалдырылды [12, 150 ].
1.4 Қылмыстық іс жүргізу заңының ... ... ... бұзылуы
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Іс Жүргізу кодексінің 415-бабына
сәйкес, істі сот ... ... ... ... мен өзге де ... ... олар ... қатысушы адамдарды заңда кепілдік берілген құқықтарынан
айыру немесе оларға ... ... сот ісін ... ... ... ... ... жолмен істің мән-жайын жан-жақты толық ... ... ... ... ... ... әділ үкіміне немесе
өзге де шешіміне ықпал етсе немесе ықпал етуі мүмкін ... бұл ... ... ... ... ... ... табылады.
Яғни, қылмыстық іс жүргізу заңдылығын бұзу қате шешім орын алғанда ғана
емес, ... ... ... заң ... нәтижесінде сот шешімінің
дұрыстығына күмән туғанда да орын алады.
Қылмыстық іс ... ... ... мысалы болып сотталушыға тән емес
жаза ... яғни оған аса ауыр не ... ... жазаны
белгілегенде орын алады.
Сот тергеуінің біржақтылығы ... ... ... істі ... ... дәлелдемелерді қателесіп алып тастаудың немесе бір тараптың іс
үшін маңызы болуы мүмкін дәлелдемелерін ... ... бас ... ... түрде зерттелуге тиіс дәлелдемелерді зерттеудің салдарынан болған
кезде үкімнің күші жойылуға ... Сот ... Іс ... кодексінің 37-бабында көзделген негіздер
болғанда қылмыстық істі ... ... ... заңсыз құрамы шығарған болса;
3) Қылмыстық Іс Жүргізу кодексінің 315-бабы, 2-ші ... ... ... іс ... ... қаралса;
4) Заң бойынша қорғаушының қатысуы ... ... іс ... ... ... ... ... ие болу құқығы
өзгедей жолмен бұзылса;
5) Сотта сотталушының ана ... ... өзі ... ... ... ... пайдалану құқығы бұзылса;
6) Сотталушыға сот жарыс-сөзіне қатысу ... ... ... соңғы сөз берілмесе;
8) Үкім шығарған кезде судъялар кеңесінің құпиясы бұзылса;
9) Үкімге судъялардың бірі қол қоймаса;
10) Істе сот ... ... ... ... ... ... жойылуға тиіс, себебі ол тікелей заң нормаларына қайшы келеді;
Қылмыстық іс ... ... ... ... Іс Жүргізу кодексіндегі
қағидалардың және өзге де ... ... әкеп ... ... ... ... ... берілген құқықтарынан айыру
немесе оларға ... ... ... ... ... ... зиян ... білдіреді. Яғни бұл дегеніміз қылмыстық іс жүргізу
заңында көрсетілген заңдылық, қылмыстық іс бойынша іс ... ... ... мен ... ... ... ... қайта
соттауға және қылмыстық ізге түсуге жол ... сот ... заң мен ... ... ... сай ... ... сот ісін жүргізуде
тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы орын ... ... ең ... ... мән-жайын жан-жақты, толық және объективті
зерттемегенде орын алуы ықтимал.
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және ... ... ... ... ... бар ... мән- жайларды мұқият зерттеу, сол мән-жайлардың бар
немесе жоқ екені ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, тексеру және бағалау міндетін білдіретін негіз.
Жан-жақтылық - заң тұрғысынан елеулі мән-жайларды, өздеріне тән ... ... және ... ... ... олардың
байланыстарының және бір- біріне тәуелділігінің, жасаған ... ... ... себептер мен салдарлардың салыстырмалылығын анықтау
болып табылады.
Жан-жақтылықтың маңызы мынада: ол іс материалдарынан туындайтын ... ... ... және ... ... ... Болжамдар
сыңаржақтылық пен субъективизмге жол бермейді және ... ... ... жан-жақты зерттеудің нақты мүмкіндігін және іс бойынша ақиқатқа
қол жеткізуін қамтамасыз етеді.
Толықтық-қылмыстық іс бойынша анықталуға тиісті ... мән- ... мен оның ... ... ... ... эпизодтары
мен фактілерін анықтау және осы міндетті шешуге мүмкіндік беретін дәлелдер
жиынтығын іске тарту.
Толықтық мәні ... ол ... ... мен ... ... мән- ... және ... шектерде белгіленуге тиіс екенін, заңды және
дәлелді шешім ... үшін ... ... ... ... ... пайдаланылуға тиіс екенін көрсетеді.
Ал, объективтілік нақты болмыс құбылыстарын санада дұрыс бейнелеу,
зерттелуге айыпталушыны «жақтайтын» да оған ... да ... мән- ... ... жол белгілеу, дәлелдер жинауға, тексеруге және бағалауға
қатысты көзқарас ... ... іс ... ... ... өзім жоғарыда айтып өткен он негіздің әрқайсысына келетін болсақ:
1) сот Қылмыстық Іс Жүргізу кодексінің 37-бабында көзделген негіздер
болғанда қылмыстық істі ... ... ... ... ... ... ... болмаса;
ә) әрекетте қылмыс құрамы болмаса;
б) рақымшылық ету актісінің салдарынан ... ... үшін ... ... ... ... орын алса;
г) өзі туралы белгілі бір айыптау бойынша соттың заңды күшіне енген
үкімі не ... ізге ... ... ... ... соттың күшін
жоймаған қаулысы бар адамға қатысты;
д) қылмыстық іс қозғау оған медициналық сипаттағы мәжбүрлеу ... үшін ... ... ... ... заңмен тыйым салынған
әрекетті есі кіресілі-шығасылы жағдайда жасаған адамға қатысты;
ж) әрекет ... ... ... ... ... ... ... жасқа толмаған адамға қатысты;
з) іс бойынша іс жүргізу қайтыс болған адамды ... ... істі ... ... ... үшін ... жағдайларды қоспағанда, қайтыс болған
адамға қатысты;
л) егер дәрменсіз не өзге де ... ... ... қоспағанда
жәбірленуші шағымы болмағанда;
м) дәрменсіз не өзге де тәуелді жағдайдағы адамды қоспағанда айыптаудан
бас тартылса;
н) ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан босатылуға жататын адамға қатысты
қылмыстық іс ... және ... іс ... жататын мән- жайлар
орын алуы тиіс. Соттың осы мән-жайларды үкім ... ... ... ... Іс Жүргізу заңының елеулі түрде бұзылуында орын алатын 2-ші
негіз – бұл ... ... ... құрамының шығаруы болып табылады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Іс Жүргізу ... ... үкім ... ... ... бөлмесінде осы іс бойынша соттың
құрамына енетін судъялар ғана болады. Яғни, өзге ... ... ... судъяның болуына жол берілмейді. Сондықтан да үкімді, егер ... ... жоқ сот ... ... үкімнің күшін жоюға негіз
пайда болады.
Келесі негіз ... егер ... ... ... ... үшін
айыпталған сотталушы істі оның қатысуынсыз қарау туралы өтініш бергенде
және сотталушы ... ... тыс ... ... және сотқа
келуден жалтарған жағдайларды қоспағанда, іс сотталушы ... ... ... ... ... ... болады. Осы айтылған екі жағдайдан өзге
жағдайларда сотталушының қатысуы міндетті болып келеді.
Келесі негіз ... ... ... арналады. Яғни, заң
бойынша қорғаушының қатысуы ... ... іс оның ... ... ... ... ие болу ... өзгедей жолмен бұзылғанда орын
алады.
Қорғаушының міндетті түрде процеске ... мына ... ... ... егер ... ... етуі ... сезікті не айыпталушы өтініш
жасаса;
2) кәмелетке толмаған ... не ... ... өзінің дене не психикалық кемістігінен өзін қорғауға мүкіндігі жоқ
сезікті не айыпталушы болса;
4) сотталушы сот ісі жүргізілетін тілді ... жаза ... 10 ... ... мерзімге бас бостандығынан ... өмір бойы бас ... ... немесе өлім жазасына
тағайындалуы мүмкін қылмыс жасағаны үшін айыпталса;
6) айыпталушыға бұлтартпау ... ... ... алу қолданылса
немесе оны мәжбүр ... ... ... ... ... не ... мүдделері арасында қайшылық болып,
олардың біреуінің қорғаушысы болғанда;
8) іс сотта қаралған кезде мемлекеттік ... ... ... іс ... іс жүргізуге жәбірленушінің не азаматтық
талапкердің өкілі қатысса, қорғаушының ... ... ... ... осындай жағдайлар орын алып, ... ... ... етілмегенде үкім бұзылады.
Келесі негіз тіл мәселесін қамтиды. Яғни, сотта сотталушының ана тілін
не өзі білетін тілді не аудармашының қызметін ... ... ... ... қатар, сотталушыға сот жарыссөзіне қатысу құқығы берілмегенде
де шығарылған үкім бұзылуға ... Сот ... ... ... өзін ... яғни жаңа дәлелдемелер ұсынып, өтініштерін білдіруден
көрініс табады. Осы ... ... ... жол ... де ... ... күмән тудырады.
Сол сияқты сотталушыға соңғы сөз бермеу, яғни оның осы ... ... ... шек ... да үкім ... тиіс.
Жоғарыда мен үкімнің кеңесу бөлмесінде шығарылатыны жайлы айтқан едім.
Судъялар кеңесінің құпиясы қатаң сақталып, кеңесу ... ... ... ... Қандай да бір мәселені шешу кезінде судъялардың ешқайсысы
дауыс беруден қалыс қалмауы ... ... ... ... қол ... ... ... сақталмауы үкімді бұзуға әкеледі. Осы ... ... ... ... да бір ... орын ... Бұл құжат сот
отырысының хаттамасы деп аталады. Осы хаттаманың болмауы да үкімнің күшін
жояды. Яғни сот ... ... ... ... қатысушылардың
жауаптарының куәсі ретіндегі негізгі бас құжаттың, орын ... ... ... ... Енді, осы қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі түрде
бұзылуына мысал келтіре кетейін.
ҚР Жоғарғы Сотының ... ... ... алқа 2000 ... ... 19 күні ... тәртібімен Мақат аудандық сотының 2000 жылғы 24
ақпандағы үкіміне келтірген ҚР Бас Прокурорының наразылығы мен ... ... және ... ... ... қылмыстық істі
қарады.
Осы үкіммен А. Түгелбаев ҚР ҚК-нің 308-бабы 1 ... 1 ... ... ... ... 3 жылға лауазымды қызмет атқару
құқығынан айыра отырып, 1 жылға бас бостандығынан, 347-баптың 2-бөлігімен ... бас ... ... ... 58-бабының негізінде тағайындалған жазаларды ... ... ... ... ... ... 3 жыл ... айыра отырып,
түпкілікті 4 жылға бас бостандығынан айырып, жазаны түзеу ... ... ... ... Исағалиев ҚР ҚК-нің 308-бабы 1-бөлігімен 1 жылға бас бостандығынан,
347-баптың 2-бөлігімен 3 ... бас ... ... ... 58-бабының негізінде жазаларды толық қосу жолымен түпкілікті
4 жылға бас ... ... ... ... ... ... ... сотталған.
Сотталғандар Түгелбаев пен Исағалиев Қызылқоға АІБ – де тергеуші ...... яғни олар ... адамдар бола тұра, билікті және
қызметтік өкілеттікті асыра ... ... ... ... шегінен көрінеу асып кететін әрекеттер жасап, жәбірленуші А.
Сейтовтың ... мен ... ... ... ... бұзып, топ болып,
оған күш қолданып, жеңіл түрдегі дене жарақатын түсірген.
Сонымен қатар, сотталған ... ... ... ... 14-16 ... ... ... бөлмесіне отырғызып, заңсыз
ұстағаны үшін кінәлі деп ... ... ... ... ... ... алқасының 2000 жылғы 25
сәуірдегі қаулысымен соттың үкімі өзгеріссіз ... ... ... оған ... айыптағы оқиғаның қалай болғандығын шағымында айта
келе, Сейітовтың ... да ... ... ... қорқытпағанын,
Сейітовтың денесіндегі жарақаттар ол алдым деген күндері ... ... ... соттың істі біржақты қарағанын көрсете келіп,
оған тағылған ... ... ... ... ... өзінің шағымында жәбірленуші Сейітовтен жауап
алған кезде, оған ешқандай ... ... оны ұрып – ... ... жауаптары қарама – қайшылықтарға толы ... ... ... ... ... ... ... тергеу орындары бұл жағдайларға назар аудармағанын, өздеріне қатысты
қылмыстық істің сотта біржақты қаралғанын айта ... ... ... ... ... ... сот ... қайта қарап, әділ
шешім шығаруды сұраған.
ҚР Бас Прокуроры ... ... сот ... ... үкімін
өзгертіп, оның айыбынан ҚР ҚК-нің 347-бабы 2-бөлігімен тағылған айыпты алып
тастап, Исағалиевке рақымшылық заңын қолдануды сұраған.
Қылмыстық істегі ... ... және ... ... ... сот алқасы соттың А. Түгелбаев және А.
Исағалиев ... ... ... ... мән - ... ... жатады деп есептейді.
Сотталғандардың соттың үкімінде анықталған қылмыстарды жасағаны үшін
кінәлі екендіктері, өздері ... іс ... ... мен ... ... сот – ... ... беттестіру хаттамаларымен және басқа да құжаттармен ... ... ... ... ... алдын ала және сот тергеуінде,
сотталғандардың өзін ұрып – ... ... ... ... деп ... оны заңсыз қамап ұстағандықтарын көрсеткен.
Жәбірленушінің осы ... ... іс ... ... ... ... О.Сейітованың жауаптарымен және сот – ... ... ... бекітілген.
Алайда, сотталғандар Исағалиев пен Түгелбаевтың сот ... ... ... дұрыс баға берілмеген.
ҚК-тің 347-бабы бойынша тек қылмыстық істі қозғаған және өз өндірісіне
қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... бопсалау немесе өзге де заңсыз іс - ... ... ... ... ... ... жүргізген адам ғана қылмыстық
жауапқа тартылады.
Исағалиев тергеуші болғанымен, Сейітовке байланысты қылмыстық істі ол
қозғамаған және ... айып ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК-тің 347-бабында көрсетілген қылмыстың субъектісі
болып табылмайды.
Сондықтан, сот алқасы сотталған ... ... ... ҚК-тің
308-бабының 1-бөлігімен дұрыс дәрежеленген деп ... ... ... ... ... іске өз ... қатысып, қызметтік өкілеттігі
шегінен асып, ... ... ... мен заңды мүдделерін елелі
түрде бұзып, оған қол жұмсап, күш ... ... ... А. ... ... айыптың заңдылығын тексере
келіп, ол тергеуші ретінде Сейітовтыың үстінен қылмыстық істі ҚК-тің 187-
бабының ... ... өз ... ... және осы ... ... жауаптар алған, оған күш қолданып, қорқытқан, ... оны ... ... және көрінеу заңсыз ұстаған деген қорытындылары сотта
тексерілген дәлелдерге және заңға негізделіп, жасалғанын тұжырымдайды.
Оның ... ... ҚР ... ... 1 және ... ... ... дәрежеленген.
Алайда, соттың сотталған Түгелбаев өзінің қызметтік өкілеттігін асыра
пайдаланып, Сейітовтің құқығы мен ... ... ... ... ... ... ҚК-тің 308-бабының 1-бөлігімен кінәлі деп тануы заңға сай емес. ... ... ... қорқытып, жауап беруге мәжбүр еткені,
шынында оның ... мен ... ... ... ... ... әкеп
соқтырған.
Сот алқасы Түгелбаевтың бұл қылмыстық әрекеттері ҚК-тің 347-бабының 2-
бөлігімен толық қамтылады, деп тұжырымдайды.
Сот алқасы ... ... ... ... және жасаған қылмысы
орташа қылмыс қатарына жататындықтан, оған ҚР 1999 ... 13 ... ... мен ... ... ... ... жасау
туралы” Заңының 3-бабының күші тарайды деп есептейді.
Жоғарыда келтірілген мән - ... ... және ҚР ... ... ... алған сот алқасы А.Түгелбаев және А. Исағалиев ... ... ... ... ... 2000 ... 24 ақпандағы үкімі мен
Атырау облыстық ... ... ... ... алқасының 2000 жылғы 25
сәуірдегі қаулысын өзгертті.
Үкімнің А. ... ҚР ... ... ... соттаған
бөлігін жойып, оның әрекетінде қылмыс құрамы болмағандықтан істі қысқартты.
Сотталған А. Түгелбаевтың айыбынан артық ... ... ... ... ... жаза ретінде лауазымды қызмет атқару құқығынан 3
жыл мерзімге айыра отырып, 4 жыл 6 айға бас ... ... ... 1999 ... 13 ... ... бірлігі мен сабақтастығы
жылына байланысьы рақымшылық жасау ... ... ... сай ... ҚР ... 308-бабының 1-бөлігімен тағайындалған жазадан босатуға
қаулы етті [12, 180].
Міне, осы айтылған негіздер орын алғанда, яғни бұл негіздерде ... іс ... заңы ... бұзылғанда үкімнің күші жойылады.
Қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауы.
Қылмыстық заңның дұрыс ... ... Іс ... кодексінің 416-
бабында жеке бап ретінде қарастырылып, онда мына ... ... ... ... Қылмыстық Іс Жүргізу кодексінің
жалпы бөлімі талаптарының бұзылуы;
2) Қазақстан Республикасының ... Іс ... ... ... ... тиістісінен басқа баптың, бап
бөлігінің, бап ... ... ... ... ... Қылмыстық Іс Жүргізу кодексі
ерекше бөлімінің тиісті бабының санкциясында көзделгендегіден
неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Жалпы, қылмыстық заңды дұрыс қолданбау- бұл әрбір нақты іс бойынша жаза
тағайындау кезінде соттың басшылыққа алуы тиіс заңмен бекітілген белгілерін
басшылыққа ... Өзге ... ... қандай қылмыстық ... ... ... ... жаза ... сот осы ... сүйенуге міндетті.
Сот жазаны Қылмыстық Кодекстің тиісті бабымен бекітілген ... Бұл ... сот ... Қылмыстық Кодекстің Ерекше бөлімінің
сотталушының әрекеттері сараланатын ... ... ... ғана
тағайындай алатынын білдіреді. Нақты бір жағдайға қатысты жаза тағайындауда
санкция түрінің маңызы бар. ... ... ... көпшілігі
өзінің түрі бойынша біршама анық, яғни оларда жазаның түрі, оның ең ... ең ... шегі ... ... ... ... жазаны жеке-
даралау үшін мол мүмкіншіліктер береді.
Сот, жаза ... ... ... ... ... жиынтығы бойынша
тағайындалуы тиіс жағдайлардан басқа кездері Ерекше бөлімі ... ... ең ... ... ... мөлшерде жаза
тағайындай алмайды. Ал, ... ... ... бөлімі баптары
санкциясында көзделген ең төменгі мөлшерден де төмен жазаны сот ... ... ... ... бір ... үшін көзделген
жазадан гөрі неғұрлым жеңіл жаза қолдану орын ... ... ... ... кодекстің Ерекше бөліміндегі тиісті бапта белгіленген
шекте тағайындалуы ... ... не ... бір ... ... не ... ... анықталған санкцияларда не жазаның белгілі бір түрінің ең
төменгі және ең жоғары мөлшері көрсетіледі. Соңғы жағдайда ... ... ... ... ... ... ... бөлімінің жазаның сол немесе
басқа түрін анықтайтын баптарды пайдалану жолымен анықталады.
Балама санкция белгілеген кезде заң ... сот жаза ... ... ... ... ете ... сүйенеді. Осыған
байланысты, Қылмыстық кодексте жасалған ... үшін ... ең ауыр түрі тек оның ... түрі ... мақсатына жетуін
қамтамасыз ете алмаған жағдайда ғана тағайындалатыны жөнінде айтылған.
Сөйтіп, бұл жағдайларда әрбір ... ... жаза ... ... белгіленген
шекте, яғни санкция шегінде тағайындалады. Ал бұл ... ... ... ... үшін ... жаза ... ... ғана мүмкін.
Сонымен, сот жазаны Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің ... ... ... Бұл сот ... кодекстің Ерекше бөлімінің
жазаның жеке түрлерінің шарттарына, ... ... және ... ... жататын ережелерін басшылыққа алуы ... ... ... ... 359-бабында екі жылға дейін бас
бостандығынан айыру түріндегі жаза ... ... бап ... ... ... ең төменгі мөлшері Қылмыстық кодекстің 48-бабының
ережелерін ескере отырғанда- алты ай деп ... ... сот ... ... ... ... соттаған кезде алты айдан 2-жылға
дейінгі мөлшерде жаза тағайындауы тиіс. Аяқталмаған ... ... ... сот Қылмыстық кодекстің 56-бабының ережелерін басшылыққа алуы
тиіс. Бірлесіп жасаған қылмыс үшін жаза ... сот ... ... ережелерін басшылыққа алуы тиіс.
Жаза тағайындай отыра сот оның Қылмыстық ... ... ... ... ... ... қылмыстар жиынтығы немесе
үкімдер жиынтығы орын алса, сот жазаны Қылмыстық ... 58, 60, ... ... ... ал ... қайталануында Қылмыстық
кодекстің 59-бабының ... ... ... Сот ... ... ... өзге ережелерін де ескеруге міндетті. Мысалы,
шартты соттау институтын қолдану немесе жазаны ... ... ... ... ... ... қарау.
Тағы да мынадай мысал келтіруге болады: Н. Досов бұрын 22.01.2002 жылы
Қызылорда ... ... ҚР ... ... ... “в” ... ... бас бостандығынан айыруға сотты болып, 29.01.2002 жылы ... ... ... ... ... сот алқасының қаулысымен ҚР ҚК-
нің 63-бабы қолданылып, тағайындаоған жаза шартты деп ... 2 ... ... белгіленген. Ал 18.03.2002 жылы Қызылорда облысы Сырдария
аудандық сотының қаулысымен “ҚР-ның тәуелсіздігіне 10 жылдығына ... ... ... ... ... ... сәйкес жазадан босатылған.
Қызылорда қалалық сотының 2002 жылғы 16 шілдедегі үкімімен, ҚР ... ... “б” ... 4 ... бас бостандығынан айыруға,
жазаны жалпы режимдегі түзеу колониясыненда өтеуге ... ... Н. ... 28 ... 2002 жылы ... ... ... Өтешеваның үйінің қорасынан жалпы құны 6000 теңгелік ВЦН – 1 2ТОО149
“Агидел” маркалы ... ... ... ... үшін ... ... жөніндегі алқаның 2002 жылғы 6 тамыздағы қаулысымен сот
үкімі өзгеріссіз қалдырылған.
Қылмыстық іс ... ... ... облыстық прокуратурасының
наразылығымен қаралып, Қызылорда облыстық сотының қадағалау ... ... 12 ... ... қабылданған сот қаулылары өзгеріссіз,
наразылық қанағаттандырусыз қалдырылған.
Наразылықта сотталған Досовтың әрекетінде бірнеше рет ... ... жоқ деп, оның ... ҚК-тің 175-бабы 1-бөлігімен дәрежелеу
туралы мәселе қойылған.
Іс материалдарымен танысқан Жоғарғы Соттың қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... жатады
деп шешті.
Қылмыстық іс бойынша сотталушы Н.Досов 2002 жылы 22 ... ... ... ... ҚР ... ... 2-бөлігінің «в» тармағымен 2
жылға бас бостандығынан айыруға сотты болып, 29 қаңтар 2002 жылы Қызылорда
облыстық сотының қылмыстық істер ... сот ... ... ҚР ҚК-
нің 63-бабы қолданылып, тағайындалған жаза шартты деп есептелініп, 2 жыл
сынақ мерзімі ... ... Ал 2002 жылы 18 ... ... Сырдария аудандық сотының қаулысымен ҚР-ның тәуелсіздігіне 10
жылдығына байланысты ... ... ... ... ... ... ... босатылған.
Сот Досов жөнінде күші жойылмаған алдыңғы үкім бойынша ... ... сот ... бар ... қарамастан, оның қылмыстық әрекеттерін
дәрежелеген кезде бұрынғы сотталғандығын есепке алып, бірнеше рет ұрлық
жасаудың белгілері бар деп ... ... ... ... «а» ... ... ... түрде сотталған адамдар жөніндегі сынақ мерзімінің өтеуі бойынша
жойылады. Яғни, сотталушы Н. Досов ... ... ... сондықтан
соттылығы жоқ деп танылады. Сонымен қатар, ҚР Жоғарғы Сотының 19 қазан ... №15 ... ... ... жазасын тағайындаудың кейбір мәселелері
туралы” ... ... ... ... заңда көрсетілген
соттылықты жою шарттарын ескеру қажет. Соттың үкімі бойынша жазаны ... ... оны ... ... ... алу ... бұлтартпау
шарасының таңдалып алынуына ... ... ... ... ҚР ... ... ... сәйкес, оны жазаны босатқан сот
актісі заңды күшіне енген сәттен бастап соттылығы жоқ деп танылады.
Сотта заң ... ... ... ... ... жаза ... ҚК-тің 59-бабының 2-бөлігінің ережелері
негізсіз қолданылған.
Сотталушы Н. Досовтың іс - ... ... рет ... ... ... жоқ, ... оның ... әрекеті ҚР ҚК-нің 175-
бабы 1-бөлігімен қайта дәрежеленуге жатады. Досовқа осы ... ... сот ... оның ... ... қылмыс жасағанын, жеке басының
кім екенін, жастығын және ұрланған зат қайтарылғанын ескеру керек ... ... ... ... ... алған Жоғарғы Соттың
қылмыстық істер жөніндегі алқасы Досов ... ... ... ... ... 16 ... үкімін, Қызылорда облыстық соты қылмыстық істер
жөніндегі ... 2002 ... 12 ... ... ... қылмыстық әрекетін ҚР ҚК-нің 175-бабының 1-бөлігімен қайта
дәрежелеп, оған 1 жыл бас ... ... ... ... ... үшін жалпы режимдегі түзеу колониясын белгіледі [12, 200].
Міне, осы айтылғандардан біз қылмыстық заңның дұрыс ... ... ... ... ... ... орындауға байланысты туындайтын мәселелердің жалпы сипаттамасы
2.1 Үкім шығару кезінде анықталуға жататын мән-жайлар
Үкімнің функционалдық мақсаты кінәлілік ... ... ... ... одан ... ... мәселелерді шешуден құрылады.
Үкімнің маңызы нақтылы бір істі шешуден және ... ... ... ... ... [13, 37 б.]. Бұл ... үкім – заңдылық пен құқықтық тәртіпті
күшейтуге, кінәлі ретінде танылған ... ... және ... ... ... ... ... өнегілік мінездемесі сотпен
анықталған фактілердің ақиқаттылығына субъективтік сенімінен, ... және бір ... ... ... ... ... керек, осы
жерде әсіресе кәмелетке толмағандарға ... сот ... ... ... егер ол ... және ... сәйкес келетін болса, әлеуметтік қатынастарды тәрбиелеу
уақытында маңызды орын алады, ... келе ... ... ... ... ... орнатады. Осы жерде құқықбұзушыны қоғамдық кінәлау
жағдайын құру , ... ... ... ... ... ... санасында
жазаның болмай қоймайтындығы қалыптасады, қылмыстың жасалуына әсер ететін
себептер мен жағдайларды ... ... ... ... ... ҚІЖК 371 бабында көрсетілген мәселелерді қарастыра отырып,
сот сотталушы үшін ... бір ... ... бар істі ... құрайды. Үкім өзінде істі шешумен байланысты негізгі сұрақтарды
құрайды. Кеңесу бөлмесінде қарастырылатын сұрақтар аумағы өте ... ... ... ... ... орын алғаны дәлелдендi ме;
бұл әрекет қылмыс болып табыла ма және ол нақ ... ... ... ... бұл ... жасағаны дәлелдендi ме; сотталушы бұл
қылмыстың жасалуына кiнәлi ме; оның ... мен ... ... ... ... бар ма; ... ... қылмысы үшiн жазаға
тартылуға тиiс пе; сотталушыға қандай жаза тағайындалуға тиiс, ... үкiм ... үшiн ... жазада босатуға не қылмыстық жазаны
өтеудi ... ... ... ... ... көзделген жағдайларда кейiнге қалдыру ... бар ма; бас ... ... ... түзеу немесе тәрбие
беру мекемесiнің қандай түрi мен режимдегiсiнде жазасын ... ... ... қанағаттандыруға жата ма, кiмнiң пайдасына және
қандай мөлшерде, сондай-ақ егер азаматтық ... ... ... ... жата ма; ... ... ... ықтимал тәркiлеудi
қамтамасыз ету үшiн тыйым ... ... не ... ... ... не iстеу керек; iс жүргiзу шығыстары кiмге, қандай мөлшерде
жүктелуге тиiс; ... ... ... ... жағдайларда медициналық сипаттағы мәжбүрлеу ... ... ... жасауға әсер ететiн мән-жайлардың болуы туралы;
сотталушыға қатысты бұлтартпау шарасы ... ... үкiм ... шартты
сотталудың күшiн жою немесе оны сақтау туралы.
Көрсетіліп кеткен сұрақтарды шешу кезінде ... ... ... ... ... тәрбиелік деңгейін арттырады.
Жеке тұлғалардын істері бойынша кеңесу бөлмесінде сотталушының тұлғасы
туралы сұрақтар, тәрбиелік және өмірлік жағдайы, қылмыс ... әсер ... ... және ... алдын алу ... ... ... ... ... ... ... жүріс тұрысының себебін дұрыс ... ... ... қылмысты жасау кезінде тұлға өзінің ... ... ... ... ... Сот осы ... ересек
араңдатушылардың, дем берушінің (пособник), жеке тұлғаны ... ... болу ... болмауын ерекше тиянақтылықпен анықтауы
қажет.
Л.М. Голубева пікіріне орай тұлғалардың істері бойынша үкім шығару,
өзіне келесідей 3 сатыны ... ... ... жеке ... қылмыстың жасалу
себептерін анықтау және бағалау.
б) құқық қолдану және әрекет квалификацияланатын заңның сараптамасы.
в) тәрбиелік және ... алу ... [14, 229 ... ... шешу ... қылмыстың жасалу жағдайын, жазаның көлемі
мен сипатына әсер ететін жағдаын ескере отырып қарастырылады. Құқық ... ... ... және ... ... ... ... заңшығарушы ең алдымен
қылмыстың жасалуына себеп болған мән-жайларды анықтаумен байланыстырады.
Сотта ... ... ... ... ... болуы жөнінде
барлық күмәнді жоққа шығаруы қажет. Шығарылған шешімге қарама-қайшы ... ... ... үкім ... қолданыла алмайды.
Қылмыстың оқиғасы туралы сұрақты шешпестен бұрын, сотталушыға жүктеліп
отырған әрекеттің болуы туралы мәселені шеше ... Егер де бұл ... ... кеңесу бөлмесінде шешілуге жататын сұрақтарды қарау
қажеттілігі қалады, ақтаушы үкім шығарылып, бұлтартпау алынып ... ... ... ... ... құрамы бар құқыққа қайшы
әрекеттердің болмауын білдіреді.
Қылмыстың оқиғасы туралы ... ... ... ... дұрыс,
логикалық жүйеде құрылуы қажет және тек осы жағдайларда ғана олар шешімнің
негізінде қолданылуы ... Егер ... ... ... ... ... танылған жүріс-тұрыс нормаларынан ... ... ... келген жағдайда ол қылмыс құрамының болмауына ... үкім ... Бұл ... сот тек қылмыстық жауапкершілікті ғана
жоққа шығарып қоймай, сонымен бірге тұлғаны тәртіптік, ... ... да ... ... тартуын жоққа шығарады.
Егер болған оқиға жеке тұлғаның қылмыстық әрекетінің негізінде ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, онда
сот қылмыс құрамының болмауына ... ... ... ... ... ... ... сотталушының құқыққа қайшы әрекетін жасамаудан
емес, оның ... ... ... ... ... ... үкімін
шығарады.
Сонымен бірге ақтау үкімі, сотталушыға айып ... ... ... көрсетілген белгілер болғанымен, бірақ қылмыстың
көлемінің аз болуына байланысты шығарылуы ... Бұл ... ... ... ... жасалған жағдайда, сәйкесінше кінә болмаған жағдайда
ақталуы мүмкін. Мысалға, сотта кінәсінің болмауы анықталса ... ... ал ... тек қана ... ... ... ... анықталса.
Сотталушының қылмыс жасауына қатыстылығы туралы ... ... ... ... ... ... ... дәлелдемелердің қарама-қайшылығын және болған кемшіліктерді
ескеріп, тергеудін берген шешімдерінің ... ... ... негізделгенін және олардың сот ... ... бұл ... ескере отырып, тұлғаың айыбына ... ... ... ... ... мүмкін, бұл
жағдайда ақтау шешімдерін негіздей отырып, ... ... не ... ... ... ... тиіс.
Қылмыс құрамының болмауына байланысты ақтау үкімі сотталушының
қылмыстық процессуалдық әрекеті жағдайда, яғни ... ... және ... ... ... анықталған жағдайда шығарылады. Аталған
барлық жағдайда сот дұрыс, ... ... ... ... фактілерге
негізделуі қажет.
Кінәлілік туралы тұжырым жасау – бұл үкімнің маңызды ... ... ... өз ... бола ... ол дәлелдемелердің логикалық
анализі нәтижесінде, қандайда болмасын мән-жайлардың сөзсіз және ... ... ... Қарама-қайшы немесе шындыққа сәйкес келмейтін
фактілер ескерусіз және түсіндірусіз қалмайды, ... ... ... қолданыла алмайды.
Кеңесу бөлмесінде сот, әрекетінің квалификациясы туралы шешімді
құрайды. Фактілердің ... ... заңи ... ... ... ... ... әрекеттің мәні ашылмайды. Бұл жерде әнгіме
әрекеттің квалификациясы туралы шешімнің дұрыс ... ... заңи ... ... ... ... заңи тұрғыдан бағалануын өзгертетін мәліметтерді
анықтау, үкімде айыптың өзгеруіне әсер ... ... ... ... ... ... көрініс табуы оның заңдылығы мен ... ... ... ... ... бағалануы, өз ... ... ... ... ... бөлмесінде жауапкершілікті
жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар туралы мәселе шешіледі.
Көрсетілген ... ... ... тыс ... ... ... Бірақ олар тұлғаның қоғамға қауіптілігінің төмендігін немесе
керісінше ... ... ... көрсететін ерекше жағымсыз
қасиеттері болуы, жазасын жеңілдетуге негіз болмайды. ... бір ... ... ... мән ... ... ... жасалған
әрекетіне сәйкес сот ең ауыр жазаны қолдануы мүмкін. Ауырлататын және
жеңілдететін мән-жайлар жазаның ... мен ... ... үшін ғана ... ... оны дифференциялау және ... үшін ... ... ерекше мән-жай ретінде, кәмелетке толмағанның
психикалық дамуында мешеулік белгілерінің болуы әсер етеді. Сот ... ... ... ... өз ... есеп бере ... өзін-өзі басқара алу қабілеті туралы ... шеше ... ... тәрбиелік ықпал етудің мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы мәселені
шешеді.
Кінәсін жеңілдететін мән-жайлардың бірі ретінде ... ... ... ... ықпалға қарсы тұра алалмауы бола ... Бұл ... ... жасауына әсер ететін кең тараған түрінің бірі болып
табылады, ... егер ... ... ... ... ... ... да
тәуелді болуы оның жағымды бастамаларын ... және ... ... ... ... ... асыруды шектейді. Кәмелетке толмағанның
кінәсінің денгейін ... ... ... жасалу фактісінің қорқыту
немесе жағымсыз ықпал ету нәтижесінде болғанын және ... ... ... ... әсер еткендігі анықталуы тиіс.
Жеңілдететін тағы да бір мән-жай ретінде ауыр мән-жайлардың сәйкес
келуі – ішкі жан ... ... ... ... ішіндегі дау жан–жал, бұл
жерде кәмелетке толмағанды ерекше қиын жағдайға қойып, дұрыс және ... ... ... қиындай түседі. Қиын жағдайға тап болған ... ... ... табу ... ... өте қиын болады.
Сондықтан сот тәжірибесінде кәмелетке толмағандарға қатысты ... ... ... ... қатарына: алғашқы соттылығы, өз
кінәсін толықтай мойындауы, жағымды мінездемелер, бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық ерік
жігерінің және психикалық даму дәрежесінің ... ... ... ... ... деп есептеледі, себебі кәмелетке толмағандарға қатысты
қосымша мән-жайларды ... өте ... ... ... мән-жайлар ретінде тұлғаның ерік-жігерінің
қалыптасуындағы қолайсыз жағдайларды ескеруіміз қажет, ... ... ... ата-анасының теріс ықпалы – алкогольдік ішімдікке салынуы,
олардың қылмыс жасауы, осыған сәйкес кәмелетке толмаған өмір тәжірибесінің
төмендігіне ... ... ... түседі.
Үкім шығару кезінде ерекше маңызды мәселе ретінде қылмыс ... ... ... ... ... туралы сұрақ қарастырылуы тиіс – бұрын
сотталған ... ... ... ... ... ... өзінен үлкен
кәмелетке толмағанмен жасалған арандату, қандай нысанда ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Арандатушы кәмелетке толмағанға тікелей әсер етеді,
қылмысқа қатысуға ... ... мен ... қалыптасуын тездетеді
және қылмысты тез жүзеге асыруға ... ... ... және қандай да болмасын қоғамға қауіпті әрекетті
жасауға ықпал ... ... ... ... ... ... ... сот ересек адамның атқарған ролін және жеке ... ... ... ... әсер ету, ... немесе алдау,
спирттік ішімдіктерді ішкізу, қызғаныштық, көре алмаушылық сезімін тудыру
әдістерін ескере отырып бағалау қажет.
Тұлғаны қылмыс жасауға ... ... ... ... әрекеті кәмелетке
толмаған істеген қылмыс ретінде және оны қылмыстық ... ... ... үшін ... бар баптармен саралануы қажет. Міндетті ... ... ... ... ... ... да ... қауіпті
әрекетті жасауға ықпал етудің әдісі мен нысаны, кәмелетке толмағанға теріс
ықпалының ... ... ... адамның және кәмелетке толмағанның
жасы, сонымен бірге пайда болған теріс зардаптың сипаты ... ... ... толмағанмен спирттік ішімдіктерді, нашақорлық зарттарды
сатып алу және ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілікті жеңілдететін мән-жай ... ... ... ... ... ... тұлғаның
қоғамға қауіптілігінің болмауы, қылмысты алғашқы рет жасауы, шын жүректен
өкінуі, өз кінәсін мойындап келуі, ... ... ... ... ... түрде көмектесу.
Сотпен кеңесу бөлмесінде ауырлататын мән-жайларды ескеру, жасалған
әрекеттің қоғамдық қауіптілігін анықтау үшін ... ... ... ... ... мән-жайлардың толық тізімі көрсетілмеген,
ауырлататын ... ... ... кодекстің баптарынан
шығады.Олардың ... ... ... ... ... ... ... және басқа да опасыз ниетпен жасау (аш ... ... және ... ауырлататын мән-жай ретінде қылмысты қоғамға қауіпті әдіспен
жасауы, бұл ... ... ... ... ғана ... ... бірге басқа да
тұлғаларға қауіп төнуі, жәбірленушінің өтінішіне қарамастан ... ... ... ... ... ... кінәсіз адамға жала
жабу.
Қылмысты алкогольдік ... және ... ... жасауды
ауырлататын мән-жай ретінде тану фактісі негізделген ... ... ... тізімі нақты болып табылады және тікелей заңда
көрсетілгендерден басқа мән-жайларды тани ... ... ... ... ... ... сот жаза тағайындаған жағдайда
тікелей заңда көрсетілмегенімен, сотталушының теріс мінездемелерін ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейде азғындауы,
спирттік ішімдіктерді, нашақорлық заттарды шектен тыс пайдалану, қоғамдық
тәртіпті жүйелі түрде ... және т.б. ... ... үкім ... кезінде
заңда тікелей көрсетілмеген, бірақ сонымен бірге құқықтық маңызы бар мән-
жайларды талқылау қажет. Шешімнің ... мен ... әсер ... ... ... ... ... Олардың маңыздылығын ескермеу,
соттың қателіктеріне алып келуі мүмкін. Кейбір мән-жайлар ... ... ... ... ... ... ... толмағандардың көптеген қылмыстары бойынша қылмыс ... ашып қана ... ... бірге оның пайда болу ... ... ... ... мазмұны мен көлеміне әсер ететін
мән-жайларды талқылау маңызды. ... ... ... ... ... болуы, кінәсін шын жүректен мойындауы, зиянның
орнын өз еркімен толтыру, бақылаусыздық, кәмелетке толмағанға қатысты бұрын
тәрбиелік ... ... ... ... ... және ... ... емес жанұя, қаражаттың тапшылығы, ата-аналарының ... ... ... ... жанұяның тәрбиелік мүмкіндіктерін төмендетеді.
Қазақстан Республикасының ҚІЖК 117 бабына сәйкес әр ... іс ... ... ... ... мен дәрежесіне әсер ететін ... ... ... ... әрқайсысының маңызы жоқ және дәлелдеменің
маңыздылығын көрсете алмайды, олар тек бір ... ... ... маңызы болады.
Тұлғаға берілген теріс мінездемелерге қарамастан, сот оны айып ... ... ... ... ... ... ... мән-жайлар
жауапкершіліктің деңгейіне әсер етеді, себебі кәмелетке толмағанның қылмыс
жасауындағы ... ... оның ... ... ... ... осы ... ата-аналарының немесе олардың ... ... ... тәрбиелеуге байланысты өз міндеттерін орындамауы,
өмірдегі қоршаған ортасы, мектептегі, ... ... ... ... және ... байланысты қолданылған тәрбиелік шаралары, ... тыс ... ... ... ... ... ... Кәмелетке
толмағандардың қылмыстары бойынша қоғамдық қауіптілігі төмен қылмыстар ... бас ... ... ... жаза қолданылмауы қажет, егер
кәмелетке толмағанның дұрысталуы және түзелуіне ... ... – ақ ... ... ... ... сот ... түрде бас бостандығынан
айырумен байланысты емес жауапкершілікті таңдау ... ... ... Егер ... қылмыстағы ролінің маңыздылығы төмен болып және
тұлғаны сипаттайтын мәліметтер мен қылмысты ... мән ... ... ... ... ... ... деп тапса, сот шартты ... ... ... бұл ... ... ... ауырлығы, пайда болған
зардап және түзелу мүмкіндігі ескеріледі. Әр жеке ... сот ... ... ... қоғамды тарту туралы сұрақты шешу қажет [15, 37
б.].
Жұмыс істейтін кәмелетке толмағандарға қатысты бас ... ... ... ... жазалау шарасын қолданған кезде, сот
сотталушының материалдық жағдайын мұқият бағалауы қажет, себебі ... ... ... ... ... ... әсер ... Сот мүмкіндігінше сотталушының әрекетіне белгілі бір тұлғаның, оның
ата-аналарының бақылауды жүргізу туралы мәселені қарастырып кетуі қажет
Тәрбиелік ... ... ... ... ... – бұл ... ... арқылы қылмыстық-құқықтық нормаларды қолданылуын жүзеге асырудың ерекше
бір түрі. Жасаған әрекетінің ауырлығына және сотталушының жеке ... ... сот ... ... ... ету шараларын қолдану туралы
сұрақты қарайды. Мәжбүрлі тәрбиелік ықпал етудің мақсаттары болып кәмелетке
толмағанды сендіру ... ... ... ... ... белгілі бір
міндеттер жүктеледі. Мұндай жағдайларда істі ... оны ... ... ... сот оны кінәлі деп ... ... ... жеке ... тек ... босатады.Бұл жерде жаза элементтері
барынша жоққа шығарылған. Бұл шара көпшілік алдында ұялтумен ұқсас. Олардың
ерекшелігі, тек бір ... ... ...... ... ... ... немесе салыстырмалы түрде ұзақ және жүйелі әсер ету –
қадағалауға беру. Яғни ... ... ... ... ... ... негізгі бастамаларының диалектикалық бірлігі және оның
барлық тәрбиелік жүйесінің мақсаты, ... ... ... ... ... ... жасаудан сақтандыруға жол ашатын, оқуын ... ... ... ... әсер ... шаралар қолдану, яғни ықпал
ету шаралары оның ... ... ... ... ... болмай,
қайта тығыз байланыста болуы қажет.
Жеке тұлғаны ... ... ... яғни ... ... ету ... ... тек қылмыс жасаған тұлғаға қатысты ғана
қолдануы мүмкін. Мәжбүрлі тәрбиелік ықпал ету ... ... ... ... жеке бір түрі және ... әкімшілік жазалардан
өзгеше. Бұл шаралар тұлғаны тәрбиелеудің бір әдісі, ол ... ... және ... қосады.Қылмыстық жазаны мәжбүрлі тәрбиелеу
сипатындағы шараларға ауыстыру ауыр және кәмелетке ... ... ... қылмыстарға, қылмыстық-құқықтық жазалаудың әлсіретуіне алып
келмеуі ... ... ... ... ... шаралары және мәжбүрлі тәрбиелеу
сипатындағы шараларды ... ... ... ... ... теріс
қылықтың емес, қылмыстың жасалғанын білдіреді, ... ... ... өте төмен. Бұл әсер ету шарасында тәрбиелеу жазаның мақсаттарының
бірі болмайды, бұл жерде жазаның өзінің бөлінбес ... ... ... ... ... белгілермен диалектикалық бірлікте болады. Жазаның
мазмұнында ... ... ... кәмелетке толмаған қылмыскерге
алдын-алу тәрбиелік ықпал етуді жүргізудің шешуші алғышарты болады.
Ақтау үкімін шығару кезінде ... ... ... сот ... ... ... ... зиянды өтеу туралы мәселені
шешу туралы ... ... ... ... соттталушы бірнеше қылмыс
жасағаны үшін айыпталған кезде сот әрбір қылмыс бойынша жеке жеке ҚР ... ... 1 ... 1-7 тармақтарында көрсетілген мәселелерді шешеді
егер қылмыстың жасалуына кәмелетке толмаған ... ... ... оның ... ... ролі мен дәрежесін айқындай отырып, әрбір
кәмелетке толмаған соттталушыға қатысты ҚР ... 371 ... 1 ... ... ... шешіп, мынадай қосымша мәселелерді шешуге
көшеді:
Жеке тұлға соттталушының, ал қажетті ... ... ... ата-
анасыз қалған, тұлғалардың балаларын жайғастыру туралы;
Жеке тұлға сотталушының мүлкін, ... ... ... ... мүлкін
қорғау туралы;
жеке қаулы шығару қажеттігі туралы.
Алдын ала тергеу немесе сот ... ... ... ... есі ... туралы мәселе туындаған жағдайларда сот ... ... бұл ... тағы да бір рет ... ... ... ... уақытта есі кіресілі-шығасылы күйде болған
немесе қылмыс жасағаннан кейін оның өз ... ... ... ... мен ... қауіптілігін ұғыну не ... ... ... ... ... пен ... деп ... сот,
қылмыстық істі тоқгатуға және егер қорғаушы іске айып ... ... ... және іс ... үш судья бар сотта қаралса, ... ... ... ... ... ... ... қаулы шығаруға құқылы.
Жеке тұлғаға үкім шығару кезінде сот ҚР ... 371 ... ... ... бас бостандығын айруға байланысы жоқ шартты соттау, жаза
тағайындау туралы, сондай-ақ ҚР Қылмыстық кодексінде ... ... ... ... ... ... ... бостаңдығынан айыруға байланысы жоқ шартты соттау, жаза ... ... ... ... ... тәрбие беру немесе емдеу
тәрбие беру мекемесіне орналастыру, не ... ... ... ... ... жағдайларында сот бұл туралы мамандырылған мемлекеттік
органға хабарлайды және оған ... ... ... ... ... ... жүктейді.
2.2 Сот үкімі мен жазалау шараларының ерекшеліктері
Тұлғаның кінәлілігі не ... ... ... ... ... шешу өкілеттігі сотқа берілген. Үкімді шығару ... ... ... функцияның бастысы және негізгісі ... Бұл ... ... ... ... және сотталушыға қатысты
қарым-қатынасы көрініс табады және оған қоғамдық-саяси, заңи баға береді.
Үкім – бұл нақты әрекеттің және оны ... ... заңи ... ... ... ... ... немесе кінәсіздігі туралы,
кінәлі деп танылған жағдайда қажетті жаза ... ... одан ... не сотпен кінәсіз деп танылған тұлғаны ақтау туралы тұжырымы [16,
46 б.].
Егер осы жерде ... ... атап ... үкім ... ... ол басты сот талқылауы нәтижесінде шығарылады, мемлекет атынан
жарияланып, үкім ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар үшін, заңды және жеке тұлғалар
үшін міндетті болып табылады.
Тұлғаға сот жаза ... ... роль ... көз ... ... ... ... жіберген
қателігіне төзімділікпен қарап, сабырлықпен қатесіне көз жеткізіп, ... ... ... ... тек ... ... ... оның
еңбекке деген көз қарасын өзгертіп, болашақты басқа да заң ... ... ... сана ... ... керек. Жеке тұлғаларға жаза
қолданғанда, жаза мен тәрбиенің қатар қолдану қажет. Көбіне ... ... ... және ... ... ... Жеке ... жаза
тағайындағанда олардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, оның істеген
қылмысының қоршаған ортаға келтірген зиянын ... ... ... ... ... керек.
Жеке тұлғаларлы жазалауда: жаза мен түзетуді, тәрбиелеумен күшейтуді
үйлестіре отырып, айқын ескерте ... ... ... ... ... ... ... аса ауыр қылмысы үшін жазалаудың мақсатқа жетуі оны
күшейтумен жүзеге ... Жаза тек ... ... ... және ... жеке ... тәрбиелік шараларды жүзеге
асырумен сәйкес келген жағдайда ... ... Осы ... ғана ... гуманизмі көрініс табады.
Жазаның әлеуметтік маңызы және алдын-алу күші, оның ауырлығында емес,
ал жазадан құтылмайтындығы және ... ... ... ... ... бұл – кез-келген қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік-профилактикалық нәтижеге ие. Бұл
қағиданың қоғамға қайшы ұстанымдары берік кәмелетке толмағандарға қатысты
қолданған тиімді, олардың жауакершілікке тартылмауы ... ... ... ... ... негізгі мақсаты күштеп көндіруде емес, ал тиісінше
тұлғаға түсіндіру болып табылады.
Жеке тұлғаларға ... жаза ... – бұл ... ... ... ... ғана емес, ал тиімді жаза шарасын ... іске ... бар ... мен ... ... ... бірге
оның негізгі мақсаты түзеу және ... ... ... сақтандыру
болғандықтан, ол болашаққа қарап тағайындалуы қажет.
Жазалаудың ортақ принциптеріне сүйене ... ... олар ... ... біз ... кәмелетке толмағандарға қолданылуының
ерекшеліктерін қарастыру керек екенін айтады. Жазаны тағайындаудың негізін
қалаушы ... бұл: ... ... ... мақсатқа
сәйкестік және заңдылық. Жазалау өзінің тәрбиелік міндетті жүзеге асырады
егер ол ... ... ... және ... жас
ерекшеліктеріне байланысты қолданылған жағдайда.
Жазаны жекелеу тұлғалардың кінәсінің дәрежесіне қарай ғана сүйенбей
қоғамға ... ... ... ең ... әдіс арқылы қылмыскерді
барынша түзелуіне ықпал ... Жеке ... ... ең ... ... содан кейін мемлекеттік еріксіз тәртіпке шақыру. Жеке жазалау
кезінде ... жеке ... ... ... ... ... құмарлық, немесе бұрын сотталған болса» оған үлкен мән беріледі
[17, 79 б.].
Топтық қылмыста жеке ... ... ... ... ... ... дұрыс шешіп, топ ішінен негізгі ұйымдастырушыны табу. Өте
белсенді мен қосымша қатысқандардың әрқайсының кінә ... ... ... ... ... кінәсі ретінде қойылуы мүмкін мән-
жайлар әсер етпеуі қажет. Жасаған әрекетін бағалай отырып ... ... ... түзелмейтіндігін, кәмелетке толмағандардың
қылмысытылығымен күресті ... ... ... ... бір ... үшін мұндай негіздерді таңдау дұрыс емес. ... ... ... ... ... негізсіз, тәрбиелік немесе әкімшілік әсер
етуге алып келген бұрын жасаған құқықбұзушылықтарын есептейді. ... ... ... ... тартылмаса да, қылмыс ретінде танылған
әрекеттерді ескерген дұрыс болады. Жаза ... ... ... ... айып және ... ... ... қажет.
Жазаны даралауға үлкен мән берген дұрыс. Заңның дамуы ... ... ... өсуі ... Шартты соттау қоғамдық талқыға ... ... ... ... ... салу мен ... нақты заңға
сәйкес шешілген жаза жоғары нәтижелі болады. Жеке ... ... ... күн ... ... ... алу керек. Заңды нығайту
үшін сот негізсіз ... және ... ... сәйкес келмейтін жаза
қолданбау керек.
Әр сотталушының кінәсі ерекше болғандықтан жазасы өзіне тән болу ... ... ... қылмыстық кодексінің баптарына сай бас бостандығын
айыру мен қатар ... жаза ... ... ... ... ... ... керек. Заңның альтернативтік санкциясы бойынша сот ауыр ... және ... ... ... ... ... ... адамдарды бас бостандығынан айыруға ұйғарады.
Осы істер бойынша қылмыстық ... ... және ... ... ... қарама-қайшы келуін ескеру керек, жазаның дұрыс әсері
мен қатар керіс ... де бар. Жеке ... ... жазалауға
кіретіндер: қоғамдағы күнделікті өмір сүру дағдысынан айыру, орта мен ... үзу ... ... ... ... ... ... тиім
салу. Сондықтанда тұлғалар үшін жеке жазалаудың әділетті де нәтижелі болуын
талап етеді. Жеке тұлғалардың өзіндік ... мен жеке ... ... ...... ... қоғамға зиянын байланыстыра
дұрыс шешім белгілеу аса маңызды. Заң шешкен жазадан аспай өз ... ... ... ... ... кіреді.
Жеке тұлғалардың істері бойынша жазалауды қолдану көп жағдайда әр қилы.
Бірдей қоғамдық қауіптілігі бар, ... ... ... бар ... бірдей қылмыс жасағанымен әр түрлі жуапкершілікке тартылады. ... ... әр ... ... ... кезде, тұлғаға бірдей жаза
қолданылған. Көптеген істер бойынша жазаның шекаралары дәлелсіз ... әр ... Осы ... айта ... бір ... ... тағайындалуына
реттейтін заң нормалары қылмыстың мөлшері мен қоғамға тигізер ... ... айта кету ... ... жеке тұлғалардың қылмыс жасауы кезіндегі қоғамға тигізер
қауіптілігі әрқашанда дұрыс, обьективті түрде бағаланбайды. Қауіпті қылмыс
істегендер жас ... ... ... ... ... жаза
жеңілдетіледі. Заң жеке жазалау кезінде ... ... ... ... ... Тұлғалардың ұтымды жеке ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда, кінәнің
тигізер зиянының аздығы, жас ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... баптарды
толықтыру керек. Ол баптарда сот үкімін шығарғанда ... ... ... ... ... жауапкершіліктің көлемі мен
сипатына әсер ететін жеңілдететін және ауыртлататын ... ... Осы ... мен ... ... ... бар олар қылмыстық іс
әрекетті алдын-ала ... ... ҚР ... ... ... ... отырып, тағайындалған жазаның істелген қылмысқа
сай болуын талап етеді. Жаза ... ... ... сай, заң
нормаларын қылмыстың қоғамдық ... ... және ... тұлғасын, жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды ескере
отырып қолдану қажет. Қылмыстың қоғамдық қауіптілігін анықтайтын ... ... атап ... ... кінәнің нысаны, себептері,
қылмысты жасау ... ... ... және пайда болған салдардың ауырлығы.
Біздің көзқарасымыз бойынша, олардың қатарына аса ауыр ... және ... ... ... ... жатады [18, 523 б.]. Алкогольдік мастану
нәтижесінде жасалған қылмыстардың мән-жайын бағалауға ерекше назар ... ... ... ... ... жағдайда ауырлататын мән-жайға
жатқызу дұрыс ... Осы ... шешу ... ... байланысты,
мастану жағдайының қылмысты жасау себебінің байланысын ... ... ... болып сотталушының бұрын болған соттылығы есептеледі,
себебі бұл ауырлататын мән-жай ретінде есептеледі оның ... ... ... ол ... ... мерзімі өткені болса, «сотталды» деген
есептен алынса, сотталғаны жойылса онда ... ... ... ең ... ... ... тек ерекше мән-жайлар ... ... ... ... ... ... ... мән-жайлар бола тұра
жеңіл жаза тағайындау ... ... кері әсер утуі ... ... ... ерекше ретінде жәй жеңілдететін мән-жайларды ескереді.
Соттар қандай да бір жазаны қолданудың мақсатқа сәйкестігін әрбір нақты
іс бойынша жан-жақты талқылауы ... бұл ... ... ... ... және ... ... бірге жаңа қылмыстардың алдын ... Ауыр ... ... ... ... ... заңда
көрсетілген барлық шараларды қолданған дұрыс.
Кінәнің тәрбиелік әсері тек оның ... ... ... ғана қамтамасыз етіліп ... ... ... заң, өнегелік және адамгершілік ... ... ... ... жаза ... ... ... құқықтық
және адамгершілік талаптарды ... ... ... тез ... ... ... әсіресе қылмысты абайсызда немесе білместіктен
жасағандар, бұл ... ... ... ... Сот ... түрін
және шарасын таңдаған кезде қатаң түрде әділеттік принципін ... ... ... ... ... ... ... кінәлі
тұлға туралы мәлімет және жазаның ... мен ... әсер ... ... ... ... ... және қоғамның мүддесі үшін кәмелетке толмағандарға қатысты
кінә әділетті, жасаған ... ... және ... нәтижесі болуы
қажет, әйтпесе ол өзінің алдын-алу маңызын жоғалтады, сотталғанда өкпе және
өшігу ... ... оның ... ... өтеу ... ... оны өтеп ... кейін де әсер етеді. Үкімнің дұрыстылығы
жөніндегі ішкі сенім соталушының түзелуінде ... орын ... ... әр сотталушыға жеке дара жол табу арқылы мақсатқа жетіледі.
Жеке тұлғаларға қатысты жаза ... ... жеке ... әділеттілігімен және бұлтартпайтындықпен көрініс табуы
қажет, ... ... ... қылмыстың қайта жасалуының алдын алу,
құқықтық ... ... ... ғана ... ... сонымен бірге жазасын
өтеп болғаннан кейін оқуды ... ... алу, ... құру және ... ... ... талап, қылмыстық-құқықтық нормалар аумағында, оның
шектерінен шықпастан, ең дұрыс, тиімді жазаны таңдау, бұл жаза ... ... ... және терең дұрысталуын және түзелуін, құқықтық
сана сезімін жоғарылатуды, өмірлік ... ... ... ... жаза ... ... ... бір-бірімен
байланысы, және бір-бірімен келісімділігі оның дұрыстылығын тұлға, қоғам
және мемлекеттің мүддесі жағынан қамтамасыз етіледі.
Бұл ... ... ... жеке тұлғалардың істері бойынша
маңызды. ... сот ... ... ... ... ... ... жаза тағайындай алалмайды. Мақсатқа лайықтылық
принципі, ... ... ... жаза ол ... ... ... және сендіруге ауыстыруға, ал қауіпті қылмыскерлерге ... ... ... ... керек. Әрбір нақты іс бойынша маңызды
қандайда бір жаза ... ... ... ... шешілген кезде,
немесе жазадан босату мүмкіндігі қарастырылған ... ... ... заңдылық
принципі басшылыққа алынады [19, 117 б.].
Жазаны тағайындау принциптерін іс жүзінде қолдану барлық жағдайларды
қатаң сақталуын талап ... ... заң ... және оның ... ... және әділетті шара қолдану қажет. Сондықтан сот жергілікті
мән-жайларды ескере отырып, ... ... ... үшін ... және деңгейі анықталады, бұл жерде қылмыс фактісі анықталмайды. Сол
мақсатқа сәйкестілік қажеттіліктеріне байланысты заңға қайшы келетін ... тани ... Заң ... ... сәйкестікке» сілтеме
жасай отырып, ақтау бассыздыққа, істе тар ... ... алып ... ... және ... сәйкестік арасындағы қарым-қатынас,
соттың заңды шүбәсіз, дәл орындау міндетімен және оның жедел дербестігінің
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... істің нақты мән-жайларын ескере отырып, шығарады. Мысалы, заңшығарушы
сотқа белгілі жағдайларда ... істі ... ... берілген және
істі кәмелетке толмағандардың ... ... ... беру немесе
кінәліні кепілдікпен босатылады. Әр шешімнің мақсатқа ... ... Жаза ... ... ... әлеуметтік
психологиялық маңызы бар, себебі олар кәмелетке ... ... ... ... әдістер мен тәсілдерді ... ... ... факторлардың функционалдық маңызы,
қарастырылып отырған қылмыстық істі шешімнің өнегелік негізін құрайды. ... ... ... жазаны тағайындаудың барлық демократиялық
принциптерімен және қылмыстық сот ... ... ... ... ... оның шынайы анықталған фактілермен негізделгені
түсініледі. Дәлелдемелерге негізделмеген жаза заңды болып есептелмейді. ... ... және ... ... шығаруға міндетті және олар ешқандай
күмән тудырмауы қажет. Бұл сот ... ... ... ... ... тәрбиелік функцияларды жүзеге асырудың бір жағдайы
болады. Негізделген үкім ... ... ... күшейтеді, осы тұлғамен
жаңа қылмысты жасау мүмкіндігін төмендетеді. Тұлғаға қатысты мұндай үкім
маңызды фактор ... ... ... ... құқыққа қайшы
әрекеттерді тоқтату. Жазаны ... ... ішкі сана ... ... мен ... ... онда ... бастамалар
көрініс табады [20, 10 б.].
Жеке тұлғаға қатысқан жазаны дәлелдей отырып, сәйкесінше, сотталушының
тұлғасын сипаттайтын, кінәсінің деңгейін көрсететін ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын ашу қажет,
осы кезде сотпен ... ... ... ... ... ... және ... да бір жазаның қолданғаны ... ... ... ... оның ... ... төмендетеді. Сот
үкімінде қандай да бір жазаның қолданылуы ... ... ... ... жеке ... жағымсыз жақтарына байланысты – қылмысқа бейімділік,
бұрын қолданылған әсер ету ... ... ... ... ... ... және т.б. Заңдылықты бекіту мақсатында жазаны
тағайындаған кезде, ... ... ... ... деп ... ... қатысты жаза шараларын қолдану әр үкім де негізделген дұрыс
болады. Бұл ... ... ... ... қолайлы жағдай жасауда, үкімнің
заңдылығы және негізділігінде, ... ... ... ... ... ... бойынша сот үкімінің ерекшелігі сотталушының
психологиялық қасиеттері және жеке ... ... ... ... ... нақтылаудан тұрады. Ол өзіне дәлелдемелерді ... ... және ... жеке ... мінездемесімен үйлестіре
отырып саралауды өзіне қосады.
Үкімнің заңдылығы және негізділігі тек ... ... ... және ... ... ... ғана ... болып қоймай, сонымен бірге оның
мазмұнының процессуалдық нысандар талаптарына сәйкестігі де ... ойы ... ... ... ... ... оны ... ұштастыруға болмайды, себебі біріншісі үкімнің айқындығын және
тәрбиелік тиімділігін ... ... ал ... ... ... ... [21, 22 ... кінәлілігі, жазаны тағайындау немесе одан босату жөніндегі
сотпен шешілетін сұрақтардың ... ... ... әсерінің
болмауын қамтамасыз ететін, олардың талқылануына ерекше жағдайларды талап
етеді. Соттың ... ... ... соттың өзінің істі қарау мүмкіндігін
үлкейтеді, судьялардың тәуелсіздігінің кепілі болады, үкімді ішкі ... ... ... ... ... ... ... бұзылған
жағдайда үкімнің күшін жоюға негіз болады.
Сот үкімі ... ... және ... бойынша дұрыс болуы қажет. Ол
үкімнің дұрыстылығын, барынша толықтығын қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... қысқалы нақтылы негізді анық және сенімді болуы.
Үкімнің ... ашық және ... ... оның ... қойылатын талаптарды
сақтаған кезде ғана қол жеткізуге болады.
Қылмыстық іс жүргізу заңы үкімінің кіріспе, сипаттамалы – ... ... ... ... ... ... дәлелді
бөлігі жасалған орны, уақыты, оның жасалу тәсілі, кінә ... ... мен ... ... ... сот ... деп ... сипаттамасын қамту қажет.
Айыптау үкімінің қорытынды бөлігінде сотталушының: тегі, аты, әкесінің
аты, ... ... ... деп тану ... ... ... деп таныған
қылмыстық заң (бабы, бөлігі, тармағы), ... ... деп ... әрбір
қылмысы үшін сотталушыға тағайындалған жазаның түрі мен ... ... тиіс ... түрі мен ... ... шартты түрде сотталған
кезде сынақ мерзімінің ұзақтығымен сотталушыға жүктелген ... ... ... ... ... өзге ... ... дипломатиялық дәрежесінен, біліктік сыныбынан айыру туралы шешім,
егер үкім қабылданғанға дейін сотталушы ұсталса, және оған ... ... ... түрінде бұлтартпау шаралары қолданылса немесе ол арнаулы
медициналық мекемеге орналастырылса, алдын ала қамауда ... ... ... ... ... емдеуді қолдану және сотталушыға қорғаншылық
белгілеу туралы шешім, үкім заңды күшіне енгенге дейін ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Қылмыстың жасалуына себеп ... ... ... ... сотталушының жауапкершілігі және кінәсі ... ... үшін сот ... ... ... ... Бұл ... жеке тұлғаларды
түзеу жөнінде әрі қарай жұмыс істеуі үшін маңызы бар [22, 160 б.]. ... ... және ... ... ... ... ортаның теріс әсері сияқты себептерді ашып көрсету, үкімнің
тәрбиелік маңызын ... ... өте ... ... ... ... ... қылмыстық жасалу себептерін көрсетуде, үкімді
жасаған кезде уақытты үнемдеу мақсатында келісе бермейді. Біздің ойымызша,
қылмыстың жасалу себептерін көрсету оның ... ... Жаза ... ... шешу ... ... тұлғаның әлеуметтік – психологиялық
жағдайымен салыстырып қоймай, сонымен бірге болашақта дамуын да ... ... ... ... жасалуына негіз болған себептерді бағалау
қажет.
Жазаны тағайындау ... ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыруды өте жиі ... ... ... ... жеке тұлғаларға бас бостандығынан
айыруды қолдануы 2,3%-ке (2004 жылы 28,9%, 2005 жылы – 29,2%, 2006 жылы ... ... ... ... ... ... түрлерін қолдану
қысқарған. Сонымен, шартты соттауды қолдану 9,7%, тәрбиелiк әсерi бар
мәжбүрлеу шаралары 1,6%, ... ... ... 0,6% ... [23].
2.3 Тәрбиелік ықпал ету мәжбүрлеу шараларының мәні мен маңызы
Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... қылмыстық кодекстің ерекше бөлімімен
қарастырылған, қылмыс құрамының барлық белгілері кіретін, қоғамға қауіпті
іс-әрекетті жасауды таңиды. Қылмыс жасаған тұлға оның жеке ... ... ... мемлекетпен құқықтық қатынастарға кіреді. ... ... ... ... ... туындайды.
Көбінесе қылмыстық жауапкершілік кінәлі тұлғаға нақты ... ... ... ... ісі ... Сонымен қатар, заңмен арнайы
қарастырылған жағдайларда қылмыс жасаған тұлға қылмыстық ... ... ... жазалау мақсаттары мемлекеттік ... іске ... ... ... ... ... әдістің мақсатқа ... ... ... ... ... мен ... ... жатады.
А.Н. Трайнинің ойынша: «Субъекттің әрекетінде қылмыстық құрамның
жеткілікті болуы кінәлі тұлғаға қылмыстық санкцияны ... ... ... жалпы қорытынды шығаруға болмайды, қылмыс құрамы әрқашан
және сөзсіз қылмыстық жауапкершілікке ... ... ... ... ... [24, 73 б.]. Ал Г. Кригер «Осылай болса, ... ... ... және ... ... объективті өлшеуіш ретінде
есептеледі, ол құрамды қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... босатылу мүмкіндігі ескереді.
Егер кінәлі тұлғаға қатысты белгілер оған қылмыстық жазаны қолданбауды
рұқсат ... ... ... ... қарастырылған қылсмыстық
жауапкершіліктен босату туралы жалпы ... ... ... ... Бірақ бұл ережелерді кәмелетке толмағандарға қолдану кезінде
бірқатар ... ... Бұл ... ... босатуды қолданудың мақсатқа лайықтылығы туралы
сұрақтарды шешу ... ... ... ... толмаған тұлға, оның
әлеуметтік жасы, құқыққа қайшы, қылмыстық ... ... ... ... есепке алынады.
Қылмыс жасаған жеке тұлғалардың (сонымен ... ... ... ... босатуды реттейтін құқықтық ... ... ... ... Берілген институттың бірлестігі
кәмелетке толмағандардың қылмыстық ... ... ... ... және ... ... ашу алдында, қылмыстық
жауапкершіліктен босату ... ... ... сұрақтарында тоқталып кету
керек.
Қылмыстық жауапкершіліктен босату қылмыстық жауапкершіліктің ... ... ... ... табылады. Қылмыстық жауапкершіліктің іске
асыру, берілген нысанның бастапқы мәні, оны ... ... ... ... ... жоқ, ... жасаған тұлғаға қатысты жазалауды қолдану
мен келтірудің мақсатқа лайықтылығы туралы сұрақ шешіледі. Осы сұрақты шешу
құқығы ... ... ... ... (алдын-ала анықтау, алдын-
ала тергеу органдарына, прокурорға, сотқа). ... ... ... ... ... ... мемлекеттің кінәлі тұлғаға қылмыстық-
құқықтық санкцияларды толықтай ... ... ... ... бұл ... іс жүргізуден бас тарту, қылмыстық
істі тоқтату және айыптау үкімі шығару кезінде анықталады. Бұл ... ... ... ... ... ... қылмыс үшін
жауапкершіліктен босатылады, бірақ іс-әрекет оның жасалу ... ... ... ... ... [26, 23 б.].
Қылмыстық жауапкершіліктен босату тұлғаны ақтауға, оны қылмыс ... ... ... тең ... ... заң ... қылмыстық-
жазалаушылық іс-әрекет жасаудың фактісінен ... ... ... ... ... ... ... негіздер ақтау деп
есептелмейді.
Бұл қылмыстық жауапкершіліктен босату институтының жалпы міңездемесіне
қатысты бастапқы ескертпелер, ... ... ... қылмыс
жасалғаннан кейін қалыптасқан қылмыстық қатынастарды тоқтатады.
Қылмыстық жауапкершіліктің құқықтық-қатынастарының тоқталуы мемлекеттің
құзіретті органдарының ресми шешімінен кейін іске ... Олар ... ... ... шешімді қабылдаған кезде мақсатқа лайықтылық
принципімен басқарушылық етеді. Сол уақытта бұл ... ...... ... органдардың міндеті емес, құқығы. «Оның іске асуы
мемлекеттің ... ... ... ... түрде іске
келтіріледі»- деп С.Г. Келина дұрыс айтады [27, 18-19 бб.].
Қылмыстық жауапкершіліктен босату берілген қылмыстық ... ... ... шешімдер көп жұмыстарда қарастырылады [28,
26 б.]. Ол қылмыстық жауапкершіліктен ... ... ... ... ... ... және оның іске ... ашпайды.
Қылмыстық жазадан босату институтының табиғатын, біздің ойымызша, оның
мазмұны мен шығу нысанында қарастыру керек.
Қылмыстық жауапкершіліктен ... ... бұл ... ... ... әсер ... қылмыстық-құқықтық құралдардың экономиясын
көрсете тұрып, сонымен қатар қылмыс жасаған тұлғаны ... іске ... ... ... ... ... туралы ресми мойындауды
көрсетеді. Сонымен қоса қылмыстық жауапкершіліктен босату алдын-алатын әсер
етеді және қылмыстық ... ... ... ... ... ... заңды шектерінде, фактілік мән-жайының есебімен
құзіретті органдар бұл ... ... іске ... оны ... ... ... босату туралы нақты шешімге келтіреді.
Қылмыстық жауапкершіліктен босатудың әлеуметтік мәні мен мазмұны оны
анықтайтын белгілері арқылы ... ... Бұл ... берілген
институтты құрайтын нормалармен жеткілікті толық және анық құрастырылған.
Олар осы институт ... ... ... ... кең түрде
көрсетілді [29, 17 б.].
Қарастырылып жатқан институтты құрайтын құқықтық нормалардың ... беру ... біз: ... ... ... тек ... ... және оның істерінде барлық қылмыстық ... ... ... Ол ... ... ... маңыздысы болып табылады.
Ол қылмыстық жауаптылықты түсінігімен ғана емес, сонымен қатар оның ... ... ... ... ... негіз болып қылмыстың өзі
саналады. Осыдан – егер бұл босату қылмыстың жасалуымен байланысты ... ... ... шешу ... ... қылмыстың міңезі мен жасалған
қылмыстың қоғамдық қауіптігінің дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... тек олардың жасалу кезінде үлкен
қоғамдық қауіп ... және ... ... ... ... ... ... жоғалтқан қылмыс.
Жасалған қылмыстың орташа ауырлығы мүмкін болған ауырлықтардың бірі
болып саналады, ... ... ... босатудың міндетті басты
себебі емес.
ҚР ҚК 68 бабы қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... бірге бұл босатудың тек жасалған
қылмыстың қоғамға ... ... ... Ол мұндай баламаны
келтіреді: егер орташа ауырлықтағы ... ... ... істі сотта
қарастыру уақытына дейін өзін ... ... онда бұл іс ... ... ... ... [30, 128 ... айтқанда, заң, қылмыстық жауаптылықтан босату кезінде жасалған
қылмыс қоғамға қауіпті іс-әрекеттің сипатын жоғалтпаса, ... оны ... ... ... ... қоғамға қауіпсіз болу ... ... ... ... ... кезінде қылмыс жасаған тұлғаның
қоғамдық қаупінің дәрежесі есептеледі. Тұлғаның қоғамдық қауіптігінің
дәрежесі, ... ... ... тек ... ... жасалуымен
байланысты анықталады. Адамның ойлары мен ... ... ... ... қарсы іс-әрекеттерде мәнін таппаған оның ішкі ... ... ... Бұл жағдай тұлғаның қоғамдық қауіптігінің
дәрежесі, оның жасалған қылмыстың қоғамдық қауіпі ... ... ... ... Осы ... ... ... қоғамға қауіпті
анықталған дәрежесі көрсетіліп, тек нақты тұлға, қылмыстық ... ... ... ... жасаған кезде ашылады.
Қылмыс болмаса, нақты тұлғаның қоғамдық қауіптілігі туралы сұрақ
туылмас еді. Егер ... ... ... ... ... қауіпті
іс-әрекет болып табылса, онда оны жасаған тұлға қоғамға қауіпті болып
саналады. Бұл ... ... анық және ... ... қауіпті дәрежесі оны
жасаған тұлғаның қоғамға қауіпті дәрежесін анықтайтыны туралы ешқандай
сұрақ тумайды. ... бұл ... ... ... түсіну, міндетті
тәуелділік рангіне шығару керек ... Бұл (осы ... өзін тік ... де ... [31, 139 б.]. Бір ... қарағанда, егер қылмыс жүйелі
және қайта жасалып, қоғамға үлкен қауіпті қылмыс ... ... ... ... тез ... ал басқа жақтан егер қылмыс
абайсыздықтан немесе оның субъектімен жасы ... ... ... онда
тұлғаның қоғамға қауіптігі дәрежесі кеми түседі.
Осыдан басқа, тұлға қоғамға қауіпті болмауы мүмкін: егер ... ... ... өзгеруі немесе қылмыстық жауаптылыққа тартудың
мерзімі шыққан соң.
Қылмыстық жауаптылықтан босату туралы сәйкес шешім қабылдау, тұлғаға,
оның ... ... ... ... беретін жағдайлар қатарының
есебімен жүргізіледі.
Бұл жағдайда тұлғаның қылмысты жасауға дейінгі міңез-құлқын сипаттайтын
фактілер, қылмысты жасау кезіндегі және қылмыс ... ... ... ... ... есепке алынады.
Тұлғаға қылмыстың жасалуына дейін, сол уақытта, ... ... ... ... мәні бар) жағдайлар қылмыстық заңда анықталған. ... ... ... ... ... құзіретті орган сол жағдайларды
зерттеуі керек.
Қылмыстың жасалуына дейін тұлғаға мінездеме беретін факторлар ... ... ... ... ... заңмен қарастырылған, қоғамдық
қауіпті іс-әрекеттердің жасамауын жатқызады. Заң шығарушы, сонымен қатар,
қылмыстың ... ... ... ... беретін басқа факторларды да
анықтайды.
Көбінесе, ҚР ҚІЖК 481 бабы бойынша, жасы жеке тұлғалардың ... ... ... ... анықталуға жатады: кәмелетке томағанның
жасы (туылған күні, айы, ... жеке ... өмір ... ... жағдайлары; интеллектуалды, еріктілік және психикалық ... ... бен ... ... ... ... жеке тұлғалардың ересек тұлғалардың және басқа кәмелетке
толмағандардың әсер етуі [32, ... оның ... ... ... ... ... ... - тұлғаның жасалған факт туралы терең ойлауы, ... ... ... ... ... қылмыстың зиянды зардаптарын алдын-алу немесе
келтірген зиянды жоюды анықтайтын жағдайлар жатады. Бұл жағдайлардың ... ... ... жоқ, ... ... ... ... заң тік
көрсетеді (мысалы, кінәсін мойындап келу, қылмысты ашу үшін ... ... ... және т.б.). ... ... босату
институты оның міңездемесінде де жеткілікті толық ашылады. Осы ... ... ... ... іске асырудың сыртқы нысанын айтамыз.
Қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... ...... органның мемлекетік-биліктік өкілеттігінің шын ... ... оның баға беру ... мен ... іске ... ... ... шешім қабылдауы. Ол қылмыстық істің қоздыруына
дейін және ... ... ... егер де ... ... ... ... ала тергеу процесстері кезінде қылмыстық жауаптылықтан босату
негіздері табылса [33, 72 б.]. ... ... ... ала ... ... ... ... қылмыстық істі қоздырмау туралы немесе ... ... ... ... ... да, ол туралы ... ... ... ... ... ... ... босату туралы
шешім қабылдануы мүмкін. Егер мұндай шешім істі сотта ... ... ... онда сот істі ... ... қаулы шығарады (ҚР ҚІЖК 299бабы).
Басты сот талқылауы сатысында қылмыстық жауапкершіліктен босату тек айыптау
үкімі шығарумен жүзеге ... істі ... бас ... немесе оны қылмыстық
жауапкершіліктен босатумен байланысты тоқтату, сонымен ... ... ... ... ... отырып шығару қылмыс жасағаннан кейін пайда
болатын барлық қылмыстық-құқықтық зардаптардан босату деп ... ... ... ... шаралары қолданылмайды және ол сотталған деп
саналмайды. ... ... ... босатылған тұлғаның қылмыс жасалуы
ешқандай ... ... ... ... ... мойындау және т.б.).
Қылмыстық жауаптылықтан босату қылмыстық заңмен ... ... және ... ... ... ... жағдайда қолданылуы
мүмкін. Қылмыстық жауаптылықтан босату ... заң ... ... ... В.И. Курляндский көрсеткен болатын «бір де бір адам,
заңсыз негіздері болмай, қылмыстық жауаптылыққа тартылу және ... ... бір де ... ... адам ... ... негіздерсіз қылмыстық
жауаптылықтан және жазадан босатылу мүмкін емес» [34, 112 ... заң ... ... ... ... ... ... шын өкінуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату (ҚР ҚК 65)
2) қажетті қорғану шегінен асқан кезде қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... ... ... жауаптылықтан босату
(ҚК 67-бабы);
4) жағдайдың өзгеруіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату (ҚК
68-бабы);
5) ескіру мерзінің өтуіне байланысты ... ... ... ... ... немесе кешірім жасау актісі негізінде қылмыстық
жауаптылық және ... ... (ҚК ... ҚР ... ... ... бөлімінің баптарымен қарастырылған
қылмыстық жауаптылықтан босатудың арнайы түрлері [35, 125-140 бб.].
Әдебиетте қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... Е.І. Қайыржанов былай деп жазады: «Қылмыстық заң шығарушы
қылмыс жасаған кінәлі тұлғалардың міндетті және ... ... ... ... ... қарастырады. Осылайша,
қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімінің институты міндетті ... ал ...... ... бар, ... жасалуынан кейін
жағдайдың өзгеруіне ... ... ... ... ... ... ... табылады» [36, 177-178 бб.].
«Қылмыстық құқық» оқулығының авторлары ... ... ... ... ... ... ... және шартсыз, жалпы және
ерекше, негізгі және өтпелі [37, 418 б.].
Келтірілген ... ... ... ... ҚР ... ... ... тек жалпы және арнайы түрлерді
қолдануға болады. Осылай болса, ... ... ... түрлерді
шартты және шартсыз түрге бөлу критериясының мұндай себептері бар: шартсыз
түрде - ... ... ... тек ... жауаптылықтан босатылмайды,
басқа да жауаптылықтан босатылады. Шартты түрде (мысалы, жасы ... ... ... ... әсер ... ... шаралары
қолданылады. Мысалы, ҚК 90 бабы бойынша жеңіл немесе ауырлығы орташа
қылмысты ... рет ... жеке ... ... тәрбиелік әсер ету
шаралары жолымен іске ... деп ... онда ол ... босатылуы мүмкін. Ал Ресей Федерациясының қылмыстық заңнамасы
бойынша шартты түрге тек жеке ... ... ... босату жатады,
босатудың қалған барлық түрлері шарттсыз түрге жатады.
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің, Ресей Федерациясынан
ерекшелігі, жеке ... ... ... ... әсер ... ... босату сияқты түрі жоқ. Қазақстан ... ... ... ... ... ... тек ... ету шараларын қолдану арқылы сотпен ... ... ... бұл ... ... ... түрі көрініс табады, тек
қылмыстық жауаптылықтан ғана емес, ал ... ... ... [38, ... ... ... ... босатудың түрлерін негізгі және
өтпелі бөлуін, босатудың заңдық мазмұнына байланысты ... ... ... ... қылмыстық іс бойынша өндірісті тоқтатумен, не ... ... ... анықталады. Өтпелі түрлер болса қылмыстық
жауаптылықтан да, ... да ... ... ҚР ... ... іс-жүргізушілік заң шығарушы анализі, оған ... ... ... түрі ... ... ... ҚР
қылмыстық іс жжүргізу кодексінің 38 бабының 1 бөліміне сәйкес «Сот,
прокурор, ... ... ... ... ... анықтау органы
тиiстi жағдаяттар болған ... ... ... немесе
айыпталушымен ымыраласуына байланысты Қазақстан Республикасы қылмыстыє
кодексiнiң 67-бабында көзделген ... ... ... ... ... ... ақтамайтын өзге де жағдаяттар
бойынша адамды қылмыстық жауаптылықтан босата отырып, қылмыстық ... ... ... ... сот қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... да ... [39, 14 б.]. Егер ... бойынша тұлға айыптау үкіміне дейін қылмыстық жауаптылықтан, ... ... ... – жазалаудан босатылса, Қазақстан Республикасының
заң шығарушысы бойынша ... ... ... сонымен бірге
жазалаудан сот айыптау үкімін шығарғаннан кейін босатылады.
Жоғарыда көрсетілген түрлердің мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... келтіруге болады:
1) Заңдық табиғатына байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату жалпы
және ерекше болып бөлінеді.
Жалпы түрі ... ... ... ... ... ... жауаптылықтан босату туралы негіздері болған кезде ... ... ... ... ... ... байланысты
қылмыстық жауаптылықтан босату немесе мән-жайдың өзгеруімен байланысты
қылмыстық жауаптылықтан босату.
Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне қатысты қолданады
2) Міндетіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату түрлері міндетті
және факультативті бола ... ... ... ... ... ... ... кезде босатуды қарастырады. Қылмыстық ... ... ... ... ... түрлерге – мерзім ескірумен
байланысты және ... акт ... ... ... босату
жатады. Босатудың кейбір арнайы түрлері міндетті болып ... ... ... ... ... жауаптылықтан босату.
Факультативтіктер құқық қолданушыға қылмыстық жауаптылықтан босатуды
қарастыратын қатысты нормаларды ... мен ... ... ... Факультативтіктерге босатудың барлық жалпы түрлері (ескіру мерзімі
мен рақымшылық актіні қолданудан басқа),ескіру мерзімін ҚК 69 б. 5 ... ... ... ... ... ... көбі жатады.
Былай болса, қылмыстық жауаптылықтан босату – бұл ... ... ... ... ... ... жауап ұстау міндетінен
босату, сонымен қатар ... ... жаза ... ... ... бас тартуы. Қылмыстық жауаптылықтан босату тулғаның ақталуына,
оны қалмыс жасалуда кінәсіз екенін мойындалуына тең мәнде емес.
Қылмыстық заң ... ... ... ... ... ол ... ... толмаған қылмыскерлерді қылмыстық әсер ету ... ... ... ... ... ... құқығында
«тәрбиелеу» жаңа принципін «ұғыну» принципі ауыстырды. Егер «ұғыну» ... ... ... онда ... ... ... жалпы
ережесінің кәмелетке толмағандарды, заңның ... ... ... ... ... болды. Тәрбиелеушілік
принципі кәмелетке толмағандар үшін көбінесе алдын-алушылық міңезде болады
және оларды ... ... ... бағытталған.
Қазіргі шетелдік заң шығарушыға кәмелетке толмаған қылмыскерді түзеудің
ұқсас институты белгілі. Ол ... ... әсер ету ... және тәртіптің жалпы ретін, шартты түрде екі түрге ... ашық ... ... ... әсер шаралары;
2) жабық ортада қолданылатын тәрбиелік әсер шаралары.
Бірінші түрге сынама кіреді. Сынама кәмелетке толмағандардың қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік зерттеу жүргізу, кәмелетке толмағанның
тұлғасын және оның жүрген ортасының жағдайын зерттеу жатады [40, 211 б.].
Кәмелетке ... ... ... ... ... ... бар ... шаралары арасында жабық ортада айналысу
немесе институализация ерекше орын алады. ... ... ... болып табылады. Оның негізгі мазмұны – ... ... ... ... ... мекемелеріне орнату, басқаша айтқанда,
қозғалу бостандығын, міңез-құлық түрінің таңдауын, кейбір ... ... ... ... ... оның алдындағы Қазақ ССР Қылмыстық кодексі
1959 ж. қабылданған, ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан тәрбиелеу әсері бар
мәжбүрлеу шараларын ... ... ... қарастырған.
Бірақ қылмыстың ауырлық дәрежесінің заң шығарушылық классификациясының
болмауы жағдайында оның маңызды және ... ... ... ҚР ... ... ... ауыр, орта ауыр, ауып және аса ауыр
қылмыстар категоризациясы бар.
Ескі нормаға сай ... ... ... ... жаңа нормасымен жойылды. Оның нақты мазмұны кішігірім ауыр
немесе орта ауыр қылмыс жасаған кәмелетке ... ... ... ... ... қолданумен жазалаудан босату мүмкіндігі берілді. ... ... ... ... қылмыстық кодексі бойынша тек
сотта ... ... ... ... бар ... қолдану құқығы
бар.
Бұл ережелер белгісіздік Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 81
бабында тәрбиелік әсері бар ... ... ... ... ... ... ... әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолдана
алынады:
а) ескерту;
б) ата-аналарының немесе олардың орнындағы адамдардың не мамандырылған
мемлекеттік органның ... ... ... ... ... міндетін жүктеу;
г) бос уақытын шектеу және кәмелетке толмағанның жүріс-тұрысына ерекше
талаптар белгілеу;
д) кәмелетке толмағанға ... ... ... немесе емдеу-
тәрбиелеу мекемесіне орналастыру.
Кәмелетке толмағанға бір мезгілде тәрбиелік әсері бар бірнеше тәрбиелеу
шаралары тағайындалуы ... ... бар ... ... жеке ... ... толмағанға оның әрекеті мен ... ... және ... ... ... қайталап жасаудың
зарадаптарын түсіндіруден тұратын, бір реттік акт болып табылады және ол
сотпен ... беру ... ... олардың орнындағы адамдарға не
мамандырылған мемлекеттік органдарға кәмелетке толмағанға ... ... және оның ... ... ... ... жүктеуден тұрады.
Келтірілген зиянды қалпына келтіру міндеті кәмелетке ... ... және оның ... ... ... болуын есепке ала отырып
жүктеледі.
Кәмелетке толмағанның бос ... ... және оның ... ... ... белгілі бір орындарға баруға, бос ... бір ... оның ... ... ... құралын басқаруға
байланысты нысанын пайдалануға тыйым салуды, тәуліктің ... ... ... ... тыс ... ... ... мемлекеттік органның
рұқсатынсыз басқа жерлерге баруын шектеуді көздеуі мүмкін.
Тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шаралар мазмұнының ерекшелігі ... ... келу ... ... ... ... тәрбиелеу
әсері арнайы сөйлесулер, қоғамға пайдалы еңбекке баулу, заңдарды, этикалық
және ... ... ... ... іске ... ... ... бар мәжбүрлеу шараларын таңдаудың маңызды шарты – ата-
аналардың, олардың орнындағы адамдардың ... ... ... ... ... ... әсер көрсетудің нақты
мүмкіншілігін соттың білуі. Егер кiшiгiрiм немесе орташа ауырлықтағы ...... осы ... ... ... ... ... жаза
шарасын қолданусыз түзелуi мүмкiн деп танылса, сот ... ... ... ... ... ... ... босатуға және оған Қазаєстан
Республикасы қылмыстық кодексiнiң 82-бабында көзделген тәрбиелiк ... ... ... қолдануға құқылы.
Кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан тәрбиелік әсері бар
мәжбүрлеу шараларымен босату келесі ... ... ... шарттары болу
кезінде мүмкін:
кінәлі тұлғаның кәмелетке толмаған жасы (18 ... ... Бұл, ... бар ... ... кәмелетке толған тұлғаға сотпен қолданылмайды
деген сөз. Басқаша айтқанда, кәмелетке толмау ... тек ... ... ғана ... ... қатар қылмыстық жауаптылықтан босату кезінде
де ... роль ... ... егер тұлға кәмелетке толмаған болып, қылмыс
жасап, ал сотта іс қарастыру ... ол ... ... онда берілген
тұлғаға тәрбиелік әсері бар шараларды қолданбайды;
тәрбиелік әсері бар шараларын тек сот ... ... ... ... ... ... немесе орташа ауырлықтағы
категорияға жату керек;
берілген тұлғаны кішігірім не орташа ауырлықтағы қылмыс ... ... рет ... ... қылмыстық жазалау шараларын қолданылмай, қарастырылған
шараларды қолдану арқылы түзелуі туралы соттың сенімі. Бұл шарт бірінші
төрт ... ... ... ... ... Оның мәні – ... түзелуі қылмыстық жазалау шараларды қолданбаусыз, іске асырылуы
туралы соңғы шешімі.
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінде мұндай ... жоқ. ... ... ... ... орташа ауыр қылмыс жасаған үшін бірінші
рет ... ... ... ... босату қарастырылған. Егер
оның түзелуі тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолдану жолымен іске
асырылады деп сот ... ... ... жазалаудан босатудан басқа, кәмелетке
толмағанды қылмыстық ... ... ... бар ... ... ... қарастырады. Қылмыстық істі тоқтату Ресей
Федерациясының ... ... ... ... ... ... тергеушіде құқық бар. Сәйкесінше берілген заң. бойынша
кәмелетке толмағанға ... ... ... бар ... шараларын
қолдану туралы шешім қабылдайды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолданумен босатуды
қарастыра отырып, ... заң ... ... кәмелетке
толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан босатуды ... ... ... ... кәмелетке толмағанды
қылмыстық жауаптылықтан сотқа дейінгі сатыда босату мүмкіндігі жоқ.
Біздің ойымызша, қазақстандық заң ... ... ... ... ... ... қылмыстық жазалаудан босату ... ... іске ... ерекше нысаны. Ол ... ... ... бекітілген тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу
шараларының ... шыға ... бұл ... ... ... ... ... ерекше нысаны болып табылады» [41, 224 б.].
Кәмелетке ... ... ... ... ... бар ... қолданумен босату қылмыстық жауаптылықтан өзіндік босатылуы болып
саналады. В.Д. Филимонов көрсетіп кеткендей «18 ... ... ... ... ... жоғарғы қауіптілігі болмаса, тұлғаның түзелуі
қылмыстық жазаны қолданбастан тәрбиелік ықпал ету ... ... ... ... ... ... бұл қылмыстық жауапкершіліктен
босатудың түрін қолданудың негізі болады» [42, 93-96 бб.].
Кішігірім немесе орташа ауыр ... ... үшін ... рет сотталған
кәмелетке толмағанды жазалаудан босату мүмкіндігін қарастыра отырып, ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығының спецификасын ескере отырып,
кәмелетке толмағандарды жауаптылықтан ... ... ... ... әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолдану мүмкіншілігі кәмелетке
толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... босату
мүмкідігінің жоғы іс жүргізуінің ұзарып кетуіне әкеледі.
Одан басқа, біз, қазақстандық қылмыстық заң шығаруында ... ... ... ... құқықтық парадокске кездесеміз. Заңға сәйкес
кәмелетке толмағанды ... ... бар ... ... қолданумен
қылмыстық жазалаудан босату туралы сұрақты шешкенде, судьялар тұлғаның
қылмыс жасағаны сотталатынын әлде ... ... ... ... ... рет сотталу фактісі әркелкі, бұл оның ... ... ... ... ... егер ... кәмелетке толмағанға
соттық реттте тәрбиелеу әсері бар мәжбүрлеу шаралары қолданылса, ... ... ... ... ... ... ... толмаған тұлға сотталуы жоқ деп саналады, өйткені тәрбиелік әсері
бар мәжбүрлеу шаралары кәмелетке толмағанды ... ... ... ... ... егер ... ... кішігірім немесе орташа
ауыр қылмыс үшін көп сотталса, онда оны көп рет қылмыстық жазалаудан босату
және оған ... ... бар ... ... ... толмағандарға тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын
қадағалаудың негіздері жасалған ... ... және оны ... жеке ... ... ... Кәмелетке толмағандарды
жазалаудың шараларын қолданбай, түзелуінің ... ... ... ... кәмелетке толмағанның тұлғасын жасалған қылмыспен байланысты
міңездеме ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті
әрекет жасалуының объективті және субъективті байланыс туралы ... ... ... ... ... ... сенімі – оның
өмірін, жүріс-тұрысын, қылмыс жасағанға деійнгі оның ... оның ... ... ... сипаттамасын, берілген тұлғаның
жақсы мен жаман туралы ... ... ... түсініктерін зерттелуін
есептейді [43, 64-65 бб.]. Сонымен бірге ҚР ҚІЖК 481 бабына ... ... ... ... оның өмір сүру және тәрбиелеу жағдайларын
орнату қажет.
Осы және басқа ... ... ... сот ... ... тұлғаның
болашақтағы міңез-құлығы туралы бағдарлама ... [44, 86 б.] ... ... ... бар ... ... ... түзелуі
мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды.
Заңда мынаны қарастыру қажет: егер кәмелетке ... оған ... бар ... ... қолдану кезінде, өзін жақсы жақтан көрсетіп,
және келесіде оған осы ... ... ... ... онда арнайы
мемлекеттік орган сот алдында оны қолданудың алдын-ала тоқтатылуы ... ... ... ... ... мұнын барлығы кәмелетке
толмағандардағы ... ... ... ... уақытта ҚР Қылмыстық кодексі, егер тәрбиеләк әсері бар мәжбүрлеу
шарасын қолдану өз мақсатына ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жазалаудан тәрбиелік ... ... ... ... ... ... қылмысқа әсер етуінің бір
нысаны болып табылады. Ол – қылмыстық саясаттың ... ... ... ... мен тәрбиеленуі қылмыстық жазалаусыз да іске ... ... ... өте ... емес қылмыс ... ... ... ерекше тәрбиелеушілік мәні тәрбие әсері бар ... ... үшін ... кезінде қылмыстық істерді, сотпен дайындық
пен қарастыру процессінде жатыр. Осы ... ... ... кінәлі
адамға, сонымен қатар соттық процессуалды әрекеттерде ... ... ... максималды тәрбиелік әсер көрсетілу ... ... бар ... ... душар болған тұлға, осы сеніммен намыстану
керек, өзінің жауаптылығын мен ... сезу ... ... іске ... ... ... керек. Және егер ... ... ... ... ... осыны түсінсе, онда нақты тәрбиелік әсері бар ... ... жеке және ... ... мен тәрбиелеу функциясын жүзеге
асырды деп санауға ... ... ... ... бүгінгі таңда өскелең өмір
талабына сай, азаматтар мен қызметтегі лауазым иелерінің Ата заң ... ... ... өмір сүруі -құқықтық мемлекеттің қалыптасуының негізгі
шарты.
Мемлекетіміздің заңдылық пен құқық тәртібіне байланысты ... ... ... ... бір ... ... ... қылмыстық
іс жүргізу заңының ролі едәуір, ол – заң ... ... ... ... ... ... бағытталған.
Елiмiз тәуелсiздiк алғаннан бергi кезеңде қабылданған сот
реформасы туралы ... ... да сот ... судья
мәртебесiне қатысты заңдардың барлығы да Сот ... ... ... ... ... Оған Ата заңымыз Конституциядан бастап
қабылданған және ... ... ... ... ... ... бола
алады. Бiрақ мұнымен сот реформасы бiттi деп ... ... ... Қазақстандық реформаны одан әрi жан-жақты жаңартып сол ... ... тура ... тәртiппен заңдылықты нығайтуда ... ... ... бiр ... ......... құқығы орын
алады. Оның негiзгi мiндетi болып – ... ... ... ... ... күресуде құқықтық құрал кешенiне кiретiн сот ... ......... ... өндiрiстiң қорытындысы шығарылатын
құқықты қолданудың аса маңызды кесiмi болып ... ... ... үкiм ... Республикасының атынан шығарылады ... және ... ... ... ... - ... ... маңызды қүрал, ол арқылы мемлекет
адамды , оның құқын, бостандығын заңды ... ... ... мен занды мүдделерін, қоғамдық ... және ... ... ... ... ... қоғам мен
мемлекеттің заңмен қорғалатын ... ... ... ... мен
қауіпсіздігін қылмыстық қастандықтан қорғайды. Үкім шығару — мемлекеттік
органның, яғни ... ... да ... ... ... үкім ... ... қылмыс жасаған адамның әрекетіне қорытынды баға беріледі. Үкім шығару
кезінде заң ... ... ол ауыр ... ... соғады. Үкім
шығаруда адамның өмір құндылықтарына көзқарасын, оның ой - ... ... және ... ... ... ескеруі тиіс. Сонымен
қатар адамның әлеуметтік қасиеттерінің маңыздылығын да бағалау керек. Сот
айыпталушыны тек ... ... ... алатын жай субъекті
ретінде ғана емес, қоғамның белгілі бір ... адам ... ... Сот нақты жағдайларға байланысты әр уақытта да кінәлінің жеке ... ... мәні бар ... ... анықтау қажет. Оның ішінде
кінәлінің қылмыс істегенге дейінгі немесе одан кейінгі мінез-құлқы, ... ... ... оны ... оң ... ... мән-жайлардың
бәрі де ескерілуге жатады. Бұрын сотталғандарға, ішімдікпен нашақорлықпен
әуестенушілерге, қоғамдық тәртіпті бұзушыларға, ... ... ... жасағандарға шектен тыс жеңіл жаза ... ... ... ... мемлекет, қоғам, отбасы алдындағы өз
міндеттерін адал орындап ... ... ... ... мінездермен
сипатталатын адамдардың бірінші рет қылмыс жасауы олар үшін жеңілірек жаза
тағайындап, үкім шығаруға негіз бола ... ... ... ... ... ... ... төмен
екендігін көрсететін оның әлеуметтік қасиеттерін ашуға тиіс.Үкім ... ... ... ... ерекшеліктерін ескеругс тиіс: еңбек
міндеттемелерін орындауға көзқарасын, ... ... мен ... ... ... мінез-құлқын, т.б. Айыпкердің жеке басын
сипаттайтын мән-жайларды үкім ... ... ... ... ... жол береді.Үкім мемлекеттің атынан шығарылатындықтан ... ... ... сай ... керек.
Үкім шығару әлеуметтік әділеттіліктің қалпына ... ... ... сотталғанның да, басқа адамдардың да жаңа қылмыс жасауын
болдырмауға ... ... ... жаза ... сот ... ... сәт. Сот жасалған қылмыстың тек қоғамға қауіптілік сипатын
ғана емес, оның қоғамға ... ... де ... тиіс, егер қоғамға
қауіптілік сипаты - сапалық көрсеткіш болса, қоғамға қауіптілік ... ... ... ... ... бір ... ... олар қылмыстық заңның
жалпы құқықтық және салалық арнаулы принциптерінің ... ... ... ... қоғам көлемінде әлеуметтік әділеттілік қалпына келу үшін
сот әділ үкім шығаруы тиіс, сот ... ... ... ... ... ... жазалайтындығын, жазалай отырып қоғамдық тәртіпті,
қоғамдық қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, жалпы халық денсаулығын, басқа ... ... ... Заң үкім ... ... байланыстырады. Сондықтан сот тек қана әділ үкім шығару үшін
өте ұқыптылық танытуы тиіс.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ала
отырып, сот жаза тағайындағанда сотталушынының денсаулығын, ... ... ... мен оған ... ... ... ... уындағы адамдардың санын, тағы да басқа мәліметтерді жан-
жақты ескереді. Мемлекет қылмыстык заң ... ... ... арқылы
қамтамасыз етеді, себебі бұл нормалардың бұзылуы заңның басқа салаларындағы
нормалардың бұзылуына қарағанда ... ... ... мүддесіне немесе
жеке азаматтар мүддесіне, үлкен зиян келтіреді. ... жаңа ... ... ... ... пен қоғам алдында жеке адамның
жауапкершілігін арттыру.
Осы еңбектен байқағанымызда, қозғалып ... ... тура осы ... мен ... ... арналуда.
Бiтiрушiлiк жұмысым төрт негiзгi бөлiмдi қамтиды. Ең алдымен жалпы
"үкiмге" сипаттама ... ... ... күшiне енбеген сот үкiмдерiн қарау
тәртiбi мен осы сот үкiмiн бұзу және өзгерту негiздерi туралы сөз қозғалып,
жан-жақты, ... және ... ... ... ... – осы
апелляциялық сот сатысының ... ... оның ... ... тәжiрибеде осындай жағдайлар күннен күнге өсiп, ... ... ... ... бiрiне айналуда. Мұның куәсi
болып, Жоғарғы Сот Пленумының, Пленарлық отырыстарының қаулылары табылады.
Зерттеу барысында көптеген қазақстандық, ресейлiк, ... ... ... ... ... ... қолданылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл. – ... – 40 ... ... Ф. Н. ... ... процессуального доказывания. Науч.
ред.: Аврах Я.С. - Казань: ... ... ... 1973. - 176 ... Курс ... права: очерки по истории суда ... ... в ... ... и ... - СПб.: ... Альфа, 1995. – 846 с.
4. Алауханов Е.О., Рахметов Е.Ш.. Жаза: ... оқу ... ... "Өркениет", 1999. - 248 с.
5. Төлеубекова Б.Х.Қазақстан Республикасының қылмыстық iс ... ... ... ... 2000.- ... ... И.Я. Курс ... судопроизводства. Санкт-Петербург,
1996 - 607 с.
7. Оганесян Р.М. Оправдательный приговор в Советском ... ... ... ... М.С. ... обвиняемого на защиту и презумпция
невиновности.// ... 1984. С. ... ... В.Н. О правопонимании и законности // Государство и право,
1994 №3  - С. 3-5.
10. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу ...... 2007. – 200 ... ... А.С. Роль ... ... ... ... ... исследований доказательств по уголовному
делу: автореф. ... ... ... ... ... – Алматы, 1998. – 18 c.
12. Архив районного суда г.Кызылорда. Уголовное дело № 2- 167/00/
13. ... И.Д. ... в ... ... процессе. – М., 1960. –
167 с.
14. ... Л.М. ... ... дел о ... ... теории и практики. – ... ... 1981. ... Давыдов П.М. Приговор // Предварительное расследование и судебное
разбирательство уголовных дел. – ... 1990. – С. ... ... П.А. ... и обоснованность решений в уголовном
судопроизводстве. – М., 1972. – 79 ... ... М.А. ... ... ... ... и их применение к
несовершеннолетним. – Казань: Изд-во Казанского ... 1980. – 124 ... ... И.Я. Курс ... судопроизводства. – СПб.:Альфа,
1996. – 551 с.
19. Игошев К.Е. ... ... ... ... 1973. – 153 ... ... Э. Б. Профилактика безнадзорности детей и подростков //
Правозащитник. – 1999. – № 2. – С. ... ... В. ... ... и ювенальное уголовное право
// Российская юстиция. – 2002. – № 5. – С. ... ... Н.П., ... С.А. ... ... ... дел ... несовершеннолетних. – СПб., 2005. – 172 с.
23. 2004-2006 жылдар ішінде республика соттарының қылмыстық ... сот ... іске ... ... ... анықтама //
http://www.supcourt.kz/site/SupCourt.NSF/Document/0E05C35D3DEF3C824625732A00
1FECFF?OpenDocument
24. Трайнин А.Н. Учение о составе преступления. – М., 1946. – 160 с.
25. ... Г.А. ... ... ... // ... – 1960. – №7. – С. ... ... Т.Ж. Теория и практика освобождения несовершеннолетних от
уголовной ответственности: учебное пособие. – Костанай, 1998. – 112 ... ... С.Г. ... ... освобождения от уголовной
ответственности. – М., 1974. – 232 с.
28. Наумов А.В. Правовые ... ... ... ... ... // ... юстиция. – 1976. – №20. – С. 23-26.
29. ... А.И. ... ... ... ... ... от нее: ... канд. юрид. наук: 12.00.08. – Л., 1982. –
26 с.
30. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. – ... 2004. – 647 ... ... Г.Б. ... освобождения от уголовной
ответственности и ... с ... мер ... ... ... 1970. – 223 ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы:
Юрист, 2007. – 200 б.
33. Чугаев А.П. ... ... за ... и ... по ... ... – Краснодар: Кубанский ун-т,
1979. – 96 с.
34. Курляндский В.И. Уголовная ответственность и меры ... – М., 1965. – 142 ... ... ... Қылмыстық кодексіне түсінік. – Алматы:
Норма-К, 2004. – 647 б.
36. Каиржанов Е.И. Уголовное право Республики Казахстан (Общая ... ... 2003. – 254 ... ... ... ... часть / отв. ред. И.Я. ... ... – М., 1999. – 567 ... ... Т.Ж. Теория и практика освобождения несовершеннолетних от
уголовной ответственности: учебное пособие. – ... 1998. – 112 ... ... ... ... іс жүргізу кодексі. – Алматы:
Юрист, 2007. – 200 б.
40. Таганцев Н.С. ... ... ... Часть общая. – М., 1994. –
Т.1. – 476 с.
41. Виттенберг Г.Б. Вопросы освобождения от уголовной ответственности и
наказания с ... мер ... ...... 1970. ... ... Филимонов В.Д. Понятие освобождения от уголовной ответственности и
наказания. – Томск, 1963. – 227 с.
43. Горбатовская Е.Г. Освобождение от ... ... в ... ... мер ... воздействия или принудительных мер
воспитатаельного характера. – М., 1976. – 96 ... ... Л.Д. О ... ... ... ... – 1983. – № 3. – С. 86-88

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Басты сот22 бет
Сот үкімі және басты сот талқылауы84 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет
2003 - 2005 жылдары экономиканы дамытудың негізгі қорытындылары және Үкіметтің 2003 - 2006 жылдарға арналған бағдарламасы67 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
XVII-XIXғғ патша үкіметінің әкімшілік саяси реформалары.25 бет
«Алаш» партиясы және Алаш орда үкіметі8 бет
«Алаш» партиясы мен «Алашорда» үкіметі10 бет
«Электронды үкіметті» қалыптастыру және дамыту5 бет
«Электрондық үкімет. Мемлекеттік қызметкерлерге электрондық қызмет»10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь