Ұлттық баспа

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I Тарау. «Өнер» баспасы . мәдениет пен дәстүр жаршысы
1.1.Баспа тарихы және тақырыптық бағыт.бағдары.
1.2.Кітаптардың мазмұндық және пішіндік даралықтары
1.2.1. «Қазақ өнерінің қайраткерлері» сериясы
1.2.2. «Әйгілі адамдар» сериясы
II Тарау. ҰЛТТЫҚ БОЯУ: ТАЛАП ПЕН ТАЛҒАМ
2.1. Ұлттық нақыш
2.2. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында басылып шыққан кітаптар.
2.2.1.Қазақстандағы оқу мәдениеті
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланған әдебиеттер
Бітіру жұмысы тақырыбының өзектілігі. Баспаның қалыптасу мен даму жолдарын анықтай отырып, нарық жағдайындағы баспалардың жай-күйін көрсету. Тәуелсіздік жылдарында жарық көрген баспа өнімдерінің мазмұндық және пішіндік ерекшеліктерін зерттеу. Қазақ баспаларының нарық жағдайында қалыптасу деңгейін, бағыт-бағдарын ерекшелеу. Қазақ баспа ісі нарықтық кезеңге қаншалықты бағыттала алды және баспалардың өнімдерін сату мәселесі қандай деңгейде, біз аталмыш жұмысымызда осы тұрғыдан көбірек сөз қозғағанды жөн көрдік. Қазіргі полиграфия өндірісі қаншалықты дәрежеде дамып отыр, қазақ баспалары бәсекелестік деңгейге жете алды ма, бұл мәселелер де ғылыми тақырыбымыздың негізгі өзегіне айналып отыр.
Кітап – адамзаттың рухани байлығы, өмір айнасы, тарих шежіресі. Өткеннің өсиеті, болашақтың бағдарламасы кітаптан артық ешнәрсе жоқ десек, қателеспейміз. Өйткені, ол – тауар, ол – рухани қазына, ол біз үшін ұмытылымайтын сыйлық. Ол – құрал. Ұлттық сананы қалыптастыруда да кітаптың алатын орны ерекше. Еліміздің келешегі саналатын жастарымызды елін сүюге, жерін сүюге тәрбиелеуде де кітаптың берері мол.
Осы рухани азықтың қайнар көзі саналған кітапты басып шығарып, көпшіліктің игілігіне жарататын, тарататын баспаның адамзат өмірінен алатын орны зор екені бұлтартпас дәлел.
Кітап мұрасы дүниежүзі халықтарының көпғасырлық мәдениеті мен тарихын, тілі, дәстүрі мен әдет-ғұрпын бейнелеп қана қоймай, ұжымдық естеліктің басты бөлігі болып есептеледі. Осы асыл мұраларға байланысты біз бүгін көп қырлы көп ғасырлық дүние жүзілік өркениеттің даму тарихын терең зерттеп, барлық адамзаттың пайдаланған таптырмас тәжірибесін пайдалана аламыз.
Баспа өндірісі, соның ішінде кітап басу ісі экономика айналымының елге қызметін жақсартуға өз тарапынан үлес қосуына мүмкіндік жасайды. Кітап – қоғамдық сананы, тәрбиені, ағарту ісін, ақпарат таратуды қалыптастырудың қуатты құралы. Сонымен бірге оның тұтыну құны да бар. Жалпы мәдениет төмен болған жағдайда кітапқа деген зәрулік әлеуметтік-мәдени тоқырауға әкеледі.
ХХІ ғасырда білімі мен ғылымын дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық. Ұлттық тарихымыз қайта өрлеп, өркениетті елдердің қатарына жетуге бетбұрыс жасап, экономикада сындарлы жылдарда әр түрлі сатылардан өткен соң, ғылымның бір міндеті кітап басу ісін бір жүйеге келтіру. Қазақстанның қазіргі кездегі әлемдік бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру Стратегиясында бәсекеге қабілетті болу үшін елдің ғылымы мен білімі жоғары деңгейде болу қажеттігі көрсетілген. Ғылымның негізі – кітапта. Сондықтан кітаптардың тарихын зерттеу арқылы біз еліміздегі ғылымға қалай көңіл бөлінетінін, қандай деңгейде болғанын анықтаймыз.
1.Мәженқызы Р. Кітап – ғасыр мұрасы /ХІХ-ХХ ғасырлар үлесінде. //Кітап жаршысы.-2008.-шілде №5.
2.Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері: Оқу құралы.-Алматы: Санат, 1997.-71б.
3.Қазақстан Республикасының баспасөзі.Статистикалық жинақ-ҚР Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы.-Алматы,2007.
4. Қалың қалай кітап?: Қазақ тілінде шығатын кітаптар тағдыры жайлы баспа басшылығынан сұхбат.Әңгімелес:Оспанов//Қазақстан тұтынушылар кооперациясы.-1993.-№9.
5.Бақтыгереева А. Ашкөздер билеген қоғамда әділет болмайды. //Общественная позиция.-2010.-1 қыркүйек.
6.«Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері», Анықтамалық, Құрастырған: Р.Мәженқызы, Қ.Қайрамбекова.- Білім, 2005.-15-28б.
7. Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті.-Өнер,-2007.
8.«Өнер» баспасы, 2009 (Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті);
9.«Өнер» баспасы, 2010 (Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті);
10.Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті.-Өнер,-2011.
11.Асқар Тоқпанов: фотоальбом/құраст.Кәдірбек Уәли, Есенәлі Ералы, Аман Құлбаев, Гүлмира Ауғанбаева; көркемдік жоба авторы Ә.Көпіш.-Алматы: Өнер,2005.-165б.
12.Есболған Жайсаңбаев: фотоальбом / құраст. С.Қожанова; көркемдік жоба авторы Ә.Көпіш.- Алматы: Өнер,2009.-54-67б.
13.Сатыбалды Нарымбетов:кітап-альбом.- Алматы: Өнер,2009.-69б.
14.Ахмет Жұбанов: Құрастыр, Н.С.Кетегенова, А.В.Омарова Өнер,2006
15.Қасым Жәкібаев: фотоальбом.Алматы:Өнер,2010.-49б.
16.Ыдырыс Ноғайбаев: Құрастыр,Ф.Шәріпова.Жоба авторы-Ә.Көпіш, Өнер-2009
17.Ерболат Төлепбай: «Мен сенің жаныңдамын адам орыс», Өнер,2005
18.Әнуар Молдабеков /баспаға дайын. Ә.Бөпежанова. Алматы: Өнер,2007
19.Фарида Шәріпова/баспаға дайындаған Ә.Бөпежанова.- Алматы: Өнер,2006.-76-79б.
20.Райхан Мәженқызы: «Нұр-Астана» 2006 жылы 3 мамыр «Кітап-ең басты құндылық»
21.Байтұрсынұлы Д.Кітап әлеміндегі біздің ел//Әдебиет айқыны.-2010-11 қыркүйек.
22. Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті.-Өнер,-2005.
23. Сейдуманов Ж.Т «Қазақстан Республикасының тәуелсіздік жылдарындағы баспасөзі (1991-2008ж.ж)-ақпараттық анықтамалық жинақ»
24. Сатыбалдиев Ғ.Оқытудың оқулықсыз жолы бұлдыр//Қазақстан мұғалімі.-2010ж.-қыркүйек.
        
        КІРІСПЕ
Бітіру жұмысы тақырыбының өзектілігі. Баспаның қалыптасу мен даму
жолдарын анықтай отырып, ... ... ... ... ... ... ... көрген баспа өнімдерінің мазмұндық және
пішіндік ... ... ... ... ... ... ... бағыт-бағдарын ерекшелеу. Қазақ баспа ісі нарықтық
кезеңге қаншалықты ... алды және ... ... сату мәселесі
қандай деңгейде, біз аталмыш жұмысымызда осы тұрғыдан көбірек ... жөн ... ... полиграфия өндірісі қаншалықты дәрежеде
дамып отыр, ... ... ... ... жете алды ма, ... де ... ... негізгі өзегіне айналып отыр.
Кітап – адамзаттың рухани байлығы, өмір айнасы, тарих шежіресі. Өткеннің
өсиеті, ... ... ... ... ешнәрсе жоқ десек,
қателеспейміз. Өйткені, ол – ... ол – ... ... ол біз ... сыйлық. Ол – құрал. Ұлттық сананы қалыптастыруда да ... орны ... ... келешегі саналатын жастарымызды елін сүюге,
жерін сүюге ... де ... ... ... ... азықтың қайнар көзі саналған кітапты ... ... ... ... ... ... ... өмірінен алатын
орны зор екені бұлтартпас дәлел.
Кітап ... ... ... ... мәдениеті мен тарихын,
тілі, дәстүрі мен әдет-ғұрпын ... қана ... ... ... ... ... есептеледі. Осы асыл мұраларға байланысты біз бүгін ... көп ... ... ... ... даму ... терең зерттеп,
барлық адамзаттың пайдаланған таптырмас тәжірибесін пайдалана аламыз.
Баспа ... ... ... ... басу ісі ... ... елге
қызметін жақсартуға өз тарапынан үлес қосуына мүмкіндік жасайды. Кітап ... ... ... ... ... ... таратуды қалыптастырудың
қуатты құралы. Сонымен бірге оның тұтыну құны да бар. Жалпы мәдениет төмен
болған ... ... ... ... ... ... ... ғасырда білімі мен ғылымын дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері
анық. Ұлттық тарихымыз қайта өрлеп, ... ... ... ... ... экономикада сындарлы жылдарда әр түрлі сатылардан ... ... бір ... ... басу ісін бір жүйеге келтіру. Қазақстанның
қазіргі кездегі әлемдік ... ... 50 ... ... ... бәсекеге қабілетті болу үшін елдің ғылымы мен білімі жоғары
деңгейде болу ... ... ... негізі – кітапта. Сондықтан
кітаптардың тарихын зерттеу ... біз ... ... ... ... қандай деңгейде болғанын анықтаймыз.
Көрнекті ғалым Шериаздан Елеукеновтің тұжырымы ... ...... және ... ісі ... ... ... Кітаптану
ғылымының кешенді ғылым аталу себебі оның зерттелу объектісі – ... ... ... ... тұратындығына байланысты. Расында да
автордың қаламынан туған қолжазба бірден кітапқа ... ... ... ... редакцияларында қызмет істейтін ... ... соң ғана одан әрі ... жіберіледі, яғни баспаханада
теріледі, басылады, бүктеледі, түптеледі. Содан кейін кітап ... ... ... сауда жүйесіне, кітапханаларға жіберіледі, одан ... ... ... ... ... ... кейін бұрынғы қолжазба дайын кітапқа айналып, оқырмандардың
қолына түседі. Аталған жұмыстар ... бір ауыз ... ... ісі ... ісі деп ... ... Қазақстанда пайда болып, қалыптасуы ұзақ және күрделі
жолдардан өтті.
1920 жылдың ... ... ... (сол ... ... ... Советтік Социалистік Республикасының) бірінші астанасы болған
Орынбор қаласында, мемлекеттік ... ... ... ... ... Ол баспа Киргосиздат, онан кейін Казгосиздат деп аталған
болған. Баспаның ... ... ... тарихының мағызды кезеңі
болды. Қазіргі Қазақстандағы кітап ісінің негізі қаланды.
1925 ... ... ... ... ... Орынборда
орналасқандықтан, Қазақстанның полиграфиялық базасы ... ... ... Ташкент, Мәскеу, Қазан қалаларында да Қазақ КСР ... ... ... ... ... тұрды.
Қазақстанда мәдениет мәселесімен айналысқан ғалымның бірі А.Қанапин өз
еңбектерінде баспа ісі, полиграфия, кітап ... ... ... ... ... ... баспа ісі туралы Ш.Үржанов,
А.К.Бектемісов ... ХХ ... ... ... ... ... ... баспа ісінің 400 жылдық тарихына арналған еңбекте кітап баспа ісінің
қағидалары мен ұлттық ... ісі ... ... да ... кітаптары екі тілде де жарық көрген. Ол қазақтың баспа
кітаптарының тарихын баяндайды, 1800 ... 1917 ... ... ... ... көлеміндегі тасқа басылған қазақ кітаптарының қашан, қай жерде
басылғаны, оларды шығарушылар кімдер екендігі, жазба мұраны жинаушылар ... ... ... береді.
А.Г. Каримуллинның еңбегінде 1917 жылғы қазан төңкерісінен кейінгі кітап
баспа ісінің қалыптасуы сипатталып, оның ... жеке ... ... ... ... ... ... көп жылдар
бойы баспа жүйесінде қызмет істеді. Ізденімпаз мінезінің арқасында ол барша
саланы жоғарыда біз атап өткен үлкен биіктерге ... қана ... ... шын ... ... ...... басшысына айналды. Сол
мінезінің ... ... ... бұрын болмаған жаңа мамандықты
меңгеріп, оның ғылыми негізін қалады.
Қазақстанның кітап басу ісі ... ... 70-80 ... алға басты. 60
жылдармен салыстырғанда баспа атаулары бойынша кітап шығару ... ... ... екі ... ... Ал ... ... үш есеге өткені байқалды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін ... жаңа ... ... кешірді. Нарықтық экономикаға көшу жағдайында
екі мемлекеттік және 300-ден астам жеке меншік баспалар пайда ... ... бұл ... бар ... ... кеткен даңқын, оның
өркениетті таңғажайып құбылысқа айналып ... ... оның ... орны ... қордалы затын қазіргі күндері кім жоққа шығара
алар екен? Өзіне жүктелген мәртебесі биік ... те, ... ... ... ... леппен, асқақ ойлы шабытпен атқарып келе жатқалы
қай заман! Ұлы қазақ ғұламаларының, ақындары мен жырауларының, теңдесі ... ... мен ... ... ... еңбегі арқылы жарық көрген
өлмес-өшпес кітаптар халқының жүрегіне нәр ... ... ... бір ... емес. Ол оқырмандарын өмір қойнауларына терең
араластыра, өнер-білімге деген ... ... ... ... ... ... ... творчестволық белсенділігін арттыруда қисапсыз мол
еңбек етті, әрі еңбек ету үстінде. Қазақ ... ... ... атам ... ... ... ... жадында жатталып келе жатқан және қанша
заман өтіп, өмір ... ... ... ... жатса да иә ескіріп, мәнін
жоғалтпайтын, иә тозып, өңінен ... ... ... ... ... жолдасың», «Кітап адамзат ақыл-ойының мұхитында толассыз
жүзіп келе жатқан корабль» дейтін аталы да аяулы ... ... өн ... өмір ... ... ... ... айдынында бірден туа
қалған данышпан да, жерден тысқары ... ... ... ... ... де ... Ұлылардың өзі де ұлылық тұғырына неше қилы кедергілер
мен тосқауылдарды жеңіп, кедір-бұдыр жолдардан өтіп ... ... ... ... да, оның ... ... кітабының дамуы да сондай-сондай
қиялардан өтіп, ... ... ... ... ... ... бірегейі патшалық
өкіметтің орталық саясаты еді. Аталмыш саясат қазақ ұлтының ... ... ... ... ... ... ... алып қана қойған жоқ,
сонымен бірге ақыл ойын құрсаулап, сана ... ... ... ... ... ғасырлар бойы солай етті. Басқа шектеулерді (мектептер,
кітапханалар ашу, мәдениет үйлерін, ... салу ... ... ... ... мен баспаханалар ұйымдастыру, сөйтіп Қазақ
өлкесінде ... ... ... ... ... ... де ... шыққан
жоқ. Сондықтан біздің халық бұл мәселеде кешең қалып, мешең ... ... ... көп ... ... ояу, көзі ашық ... ... кітап шығару үшін өзге жұртқа қарады. Қазан, Уфа, ... ... ... жеке ... баспаханалардың иелеріне иек
артты. Өзімізде баспа және баспахана болмаған соң Абайдың «Өлеңдер» жинағы
мен Ахмет Байтұрсыновтың ... ... ... 1909 жылы ... ... көрді.
Ал оның бергі жағында Ресейдегі кітап шығару ісінің біршама жетіліп келе
жатқан сыңайы бар еді. XVIII ғасырдың екінші ... өмір ... ... әрі ... әрі журналшы, әрі баспагер Николай Иванович Новиков,
мәселен Мәскеу қаласында баспахана, кітапхана, ... ... ... 16
қаласында кітап дүкендерін ұйымдастырған. Сонымен бірге өз ... ... ... «Кошелек») арқылы ол Ресейдегі басыбайлы
проваға қарсы күрес жүргізген.
Өз жұртында мұндай күреске әрі ақын, әрі зерттеуші, әрі ... ... ... бірге қазақ елінің әрі тұңғыш баспагері Ахмет Байтұрсынов
пен Мұхаметжан Сералин де білек сыбана кірісіп отырды.
Қазақ жерінде ... ... ғана жеке ... ... ... баспа (издательство) деген мекеме атымен жоқ еді.
Қазақстанда кітап шығару ісінің ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу және өсіп, өркендеуі жайында
Қазақ АКСР оқу-ағарту Халық Комиссариаты үлкен рөл атқарып еді.
1917 ... ... ... ... ... сияқты Қазақ ССР-інде
кітап басу ісін жолға қою аса қиын, қоғамдық-саяси өмірдің ... ... ... Бұл ... бір ... ... ... ерлік
ісімен қатар өктемдік пен төрешілдік, екінші ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудағы аса ірі қатерліктер ... орын ... ... ... осы уақытқа дейін аз зерттелген мәселелерінің бірі
- өткен ғасырдың 20-30 ... ... ... ... ... ... ... рөлі. Осы кезеңде мәдени құрылыс пен оқу-ағарту ісінің мақсаты
баспа ісін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... зор үлес ... – А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы, Н.Төреқұлұлы,
Х.Досмұхамедұлы, Ә.Бөкейханұлы, С.Сейфуллин және т.б.
Қазақ Автономиялық Республикасының мемлекеттік баспасы 1920 ... ... Оны құру ... ... сол жылдың 4-12
қазанында ... ... АКСР ... ... ... ... Бұл
съезде республика үкіметі мен мемлекеттік органдары құрылды. Сонымен қатар
съездің шешімінде: ... ... ... ... ... ... ... комиссариаты жанынан мемлекеттік ... ... - деп атап ... жылдың 3 қарашасында Қазақ Орталық Атқару Комитеті өзінің кезекті
мәжілісінде ұлттық мемлекеттік баспа туралы ереже қабылданды. Бұл ... ... мен ... ... ... ... делінді: «...бір
орталықтан идеялық басшылық жасау және әдеби-баспагерлік ісі мен ... ... іске ... жергілікті орындарға әдебиеттер мен ақпараттық
байланыстар бөлінісін ... ... ... ... ... ... ... тікелей бағынышты болды.
Сөйтіп, республикада алғаш ресми баспа ұйымы құрылды. Баспа редакциясы
құрамына А.Байтұрсынұлы, ... ... ... ... ... 1921 жылы 31 ... ... мәжілісінде қазақ тілінде
оқулықтар дайындау және шығару жөнінде шаралар белгіледі. Мектепте өтілетін
пәндер ... ... ... ... авторлардың тізімі
бекітілген. Біріккен кеңестің ... ... ... жылы ақпанда өткен Республика Орталық Атқару Комитетінің ... ... ... ... ... ... баспасының
құрылуын жоғары бағалап, Орталық Атқару Комитетінің жүзеге асырған іс-
шараларының бірі – ... ... ... ... деп атап ... ... тіліндегі оқулықтар шығарыла бастады. Өйткені оларға сұраныс
өте жоғары еді. 1921 жылы баспа үлкен қиыншылықпен ... ... атты ... ... шығарды. Ол кейін Орынбор, Қызылорда, Ташкентте
бірнеше рет қайта басылды. Сондай-ақ, кескінді ... ... ... ... ... қолы ... Бұл жаңадан құрылған
баспаның ең алғашқы қазақ ... еді. Орыс ... ... АКСР ... ... шешімдері және қаулысы жарық көрді.
Бірақ, қиындық жеткілікті еді. Баспаларға қағаз, қаріптер, бояулар, құрал-
жабдықтар, тағы ... ... ... ... мамандар аз,
әсіресе, араб қарпімен мәтін терушілер жоқтың қасы болатын.
1922 жылдың бас кезінде баспахананың ... ... әріп ... ... ... мерзімді курстар ашылды. Оларда 20 адам оқыды.
1921 жылы Орынборда 10 баспахана болған, оның жетеуі мемлекет ... ... ... ... ... ... ... алуы бүкіл баспа ісінің дамуына жаңа серпін
берді. 1991 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... сияқты небәрі 12 баспа тіркелген
болса, қазіргі кезде олардың саны едәуір өскен.
Қазіргі, 2010 жылдың ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық мемлекеттік кітап палатасында
тіркелген ... мен ... ... айналысатын ұйымдар саны 284-ке
жеткен.
Мемлекеттік органдар жүйесінің үйлесімді болу ... және ... одан әрі ... беру ... жүйе-жүйесімен жүзеге асыру
мақсатына орай Республика президенті жаңа Жарлыққа 1999 жылы 22 қаңтарда
қол қойды. Бұл ... ... ... екі жыл ... ... Ақпараттық және
қоғамдық келісім министрлігі ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық ... ... ... ... ... көп жыл ... ... көрген Мәдениет
жөніндегі комитет жаңа құрылып ... ... ... ... ... және ... келісім министрлігі 2003 жылдың қыркүйек
айынан бастап Қазақстан Республикасының Ақпарат министрлігі ... ... ол бір ... ғана өмір ... Ал, ... ... жарлығымен 2004
жылдың 29 қаркүйек айында құрылған Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... еш өзгеріссіз қызмет істеп келеді.
Баспаларға - басшылық! Осы ... ... оның ... ... ... ... қайраткерлерінің арқасында қазақ кітабының даңқы жер
жарып, бар ... ... оның ... ... ... ... байлық жасалды. Егер 1918-1927 жылдар аралығындағы тоғыз жыл ішінде
Қазақстанда 2 млн. 400 мың ... 759 ғана ... ... ... жылдар
аралығындағы төрт жыл ішінде 10.618 аталым кітап шықты. ... ... 132 ... мың ... ... емес пе? 1991 ... дейін біздің
елімізде 14 кітап баспасы ... ... ... «Қазақстан», «Жазушы»,
«Рауан», «Жалын», «Өнер», «Қайнар», «Ғылым», «Қазақ энциклопедиясы», «Ана
тілі», «Білім», «Балауса», «Қазақ ... ... ... ... 2002 ... ... ... баспасы қосылды. Осылардың бәріне
мемлекет жасап отырған қамқорлық бар. Ал бұлардың сыртында ... ... ... біріккен жеке меншік баспалар қаншама.
Бітіру жұмысының нысаны. Баспаның тақырыптық бағыт-бағдарын ... ... көзі ... баспа туралы әр жылдары жазылып, жарық көріп
отырған ... мен ... ... ... қарастыру. Әрі
баспадан жарық көрген кітаптардың, ... ... ... ... ... ... материалдарға көбірек
тоқталу.
Жұмыстың әдістемесі. Материалдарды талдау, деректер мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми жұмысқа «Қазақстан
баспагерлері мен полиграфистері» жинағының ... ... ... ... ... ... пен ... «Жаңа әлемдегі Қазақстан», С.Р.Рахымжанованың «Қазақ кітабының
тарихы» кітаптары және ... ... ... ... ... ... ... Зерттеу жұмысында «Қазақ әдебиеті», «Алматы ақшамы»,
«Алтын орда», «Мәдени мұра», «Егемен ... «Ана ... ... ... ... и ... ... правда», «Известия» және т.б. газет-журналдар ... ... және ... ... ... ... дамуы жолдары жан-жақты зерттеліп, талданды. ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
жұмыстар негізінде топтамалар жинақталып, сол бойынша іздене отырып, одан
бөлек, ... ... ... өзге де ... ... ... ... де қазақ баспаларын салыстыра отырып, зерттеуге
тырыстық.
Жұмыстың теориялық және ... ... ... ... ... баспа ісі саласын тану бағытындағы ... ... ... ... ұстаздарға айқын бағдар болмақ.
Теориялық мәні – «Өнер» баспасының қалыптасуы мен ... ... ... ... ісі және ... ... теория мәселесі
кемшіліктерінің орнын толтыру.
Практикалық мәні – зерттеу жұмысы «Өнер» баспасының тарихын зерттеуде
тиімді құрал ... ... ... мемлекеттік, бүгінде жекеменшікке
айналған баспа жүйесінің қалыптасуы жолдарын көрсетіп, сондай-ақ қазіргі
уақыттағы ... ... ісін ... ... ... ... рөл ... құрылымы. Ғылыми жұмыс кіріспеден, негізгі бөлімнен, негізгі
бөлім екі ... ... ... және ... ... тұрады. Бірінші тарауда баспаның тарихы, баспа ... ... ... ... және ... ... ... қатар
бағыт-бағдары жөнінде мәліметтер берілген. ... ... ... ... ... ... ... мұра» бағдарламасы аясында
шыққан кітаптары ... ... ... мен алға ... ... ... Тарау. «Өнер» баспасы – мәдениет пен дәстүр жаршысы
XX ғасырдағы қазақ ұлтының зиялысы, көркем сөз ... ... ... ... ...... ... күшімен. Өнер, білім
күшейеді – оқумен, оқу күшейеді – ... ... ... ... ... ... жетелейді, бірімен-бірі тығыз
байланысты. Қазақтың асылы мәдениетте. Мәдениеттің көркеюінің тетігі – оқу
менен әдебиетте”, - деген екен/1/.
Кітап және ... ... – бұл ... ... өмірінің көрінуі. Қазақ
кітабы қазақ тілінің сақталуының кепілділігі бола отырып, халықтың білім
алуына, тіл мен әдебиеттің, ... ... және ... ... ... үлесі зор/2/.
1991 жылы желтоқсан айының 16 жұлдызында Республиканың мемлекеттік
тәуелсіздігі жарияланып, ... ... ... ... ... Республикасы деп аталды. Еліміз ... ... ... ... жүзеге асыруға, демократиялық қоғамды, айқын
экономиканы құруға кірісті. Еліміз егемендікке қол ... соң ... ... дамуында жаңа кезең басталды. Қазақ кітабы жаңа ... мен ... ... үлес ... ... ... мемлекеттік кітап палатасы – баспа және
ақпараттық қызметтер саласының ... ... ... ... ... ... міндеті – интеллектуалдық және ақпараттық
потенциалды арттыру, ... ... ... ... ... ... ісінің дамуында мемлекеттің мүддесін қамтамасыз ету. Кітап
палатасының баспа өнімдер қорлары мен ... ... ... ... есептелінеді де онымен қорғалады. ... ... ... ... ... 5 ... ... данасы сақталуда/3/.
«Кітап - білім бұлағы, білім - өнер шырағы» деген қағиданы жақсы ... ... ... ... аз ... Олар ... жиһаз есебінде
жинауды үйреншікті ісіне, игі дәстүрлеріне айналдырған. Білім дәрежесі, ой-
өрісі өсіп, өркендеген халқымыздың кітапқа деген ықылас, ... ... ... тақырыптағы осынау кітаптарды ... ... ... республикамыздағы мемлекеттік баспалар игілікті істер атқарып
келеді/4/.
2010 жыл республиканың кітап ісі ... ... ...... ... ... 90 жыл ... отыр. Тоқсан жыл бойы Қазақстан баспа
ісі ... ... ... ... ... ... ... философиялық, әскери-патриоттық әдебиеттер, өнеркәсіп,
техника, медицина ... ... ... ... ... ұйғыр, неміс
тілдерінде шығарылады/5/.
Қазіргідей қарбаласқан қалың көштің шаңын қауып қалмас үшін жол іздеп,
жігерін жаныған көп ... ... ... ... да шыдамдылық танытып,
ежелден қалыптасқан міндетін – ел өнері мен мәдениетін насихаттау жұмысын
хал-қадерінше атқару ... ... ... сүю мүмкін бе, әсте?! Өнердің өмір әрі сәні, әрі
мәні ... ... дау айта ... Осы ... халыққа жеткізу, түсіндіру,
сусындату, тарату мәдениеті елдің аса қасиетті де қастерлі ісі деп ... ... іске ... бар өнер ... бірі – ... баспасы.
1.1.Баспа тарихы және тақырыптық бағыт-бағдары.
«Өнер» баспасын құру КСРО ... ... және ... ... ... 1979 ... 30 қазанындағы «Қазақ КСР-ның «Өнер»
баспасын құру туралы №542 ... ... іске аса ... ... ... бұл ... құру қажеттілігі сол кездегі Қазақстан баспа комитетінің
төрағасы Ш.Р.Елеукеновтың берген ұсынысын ... ... ... ... ... Д.А ... ... қолдауымен Мәскеудегі
тиісті орындарға айтылып, мақұлданған болатын.
Бұл іс сонан ... ... ... ... ... ... ... №142 бұйрығынан соң «Өнер» баспасын құру ... ... ... ... ... 20 қарашадағы №145 бұйрығы шығып, мұнан кейін
Қазақ КСР Министрлер кеңесінің төрағасы ... қол ... 1979 ... ... №454 ... («Искусство») республикалық баспасын құру туралы
қаулысы жарық көрді.
Сөйтіп, мемлекеттік «Өнер» баспасы 1980 жылдың 1 ... өз ... ... бері ... ... ... мен өнерін
насихаттайтын біршама кітаптар жарыққа шығып, өз оқырмандарын тапты/6/.
Баспадан шығатын әдебиеттер ауқымы кең. ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тілде оқу
әдістемелік әдебиеттер, бұқаралық басылымдар. Балалар ... әр ... ... ... әңгімелер, сөзжұмбақтар, шетел
классиктерінің белгілі шығармаларының аудармаларын атауға ... ... ... сәйкес 1-11 сыныптарға арналған әдістемелік
нұсқаулар, жоғары оқу ... ... ... оқу ... ... ... ... кітапханасы» сериясымен шыққан Асқар ... ... ... Ж. ... ... Ғұмыр Машқар
«Оқтаулы мылтық», Жандыбаев Ғ. «Ақ теңізден бір тамшы», Құлахметов Ғ.
«Үйірі жоқ ... ... Б. «Во имя ... ... Т. «Айқай»,
Серікқалиев З. «Алтын Жамбы», т.б кітаптары көпшілік колына тиіп отыр.
«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасымен ... ... ... ... ... ... «Орал Таңсықбаев»,
«Қазақстан XIX ғасыр суретшілерінің шығармаларында», «Сергей Калмыковтың»,
«Средневековые ... ... ... мен кітап альбомдары және
соңғы жылдары «Өнерді» жоғары сапалы және ... ... ... ... ... ... «Әзірбайжан Мәмбетов», «Асанәлі Әшімов», «Қазақ
қыздарының парасат ... ... ... ... ою ... кітабы», «Білім теңізіндегі ақ кеме», «Темірші ... ... және ... ... ... ... ... «Көш керуен» атты екі томдығы, т.б. ... мен ... ... ие болды/7/.
Аталмыш еңбектердің арасында қазақ кино және театр ... ... ... ... ... Асанәлі Әшімовке арналған ... биік ... деп ... болады. Аталмыш ғылыми еңбектердің
ерекшеленетін себебі, бұл ... ... әр ... бедерін
бейнелейтін фото баяндарды таба ... ... ... ... архив үшін таптырмас дерек көздері.
«Өнер» баспасының өзге баспалардан тағы бір ... ... ... ... қатысты шығармалардың көптеп жарыққа шығуы. Оның ... кино ... ... фото ... мен ... ... «Әйгілі адамдар», «Қазақ өнерінің қайраткерлері» сериясымен ... ... ... ... ... Құрманбек Жандарбеков,Серке
Қожамқұлов, Жүсіпбек Елебеков сынды қазақтың мықты ... ... ... ... өзі ... ... ... ерекшелігін
көрсетіп тұрады.
Қазақ оқырманы үшін Әбілхан Қастеев ... ... есім ... ... ... ерекше із қалдырған Қастеев мұрасы атадан балаға мирас болып келе
жатыр. Белгілі қылқалам шеберінің қолтаңбасы белгіленген суреттер жеке ... ... ... көрген. Аталмыш баспаның «Өнегелі өмір» сериясы деп
атауында да мән бар. ... ... ... еткен, артында мол мұра қалдырған,
қазақ өнері мен мәдениетінде есімдері алтын әріппен жазылған ... ... ... ... ... ісі ұрпағына өнеге, келешегіне аманат.
Ұлтын сүйген ... асыл ... ... да ... ... өнімдерге жеке-жеке тоқталар болсам: визиткалар; шақыру
билеттері; ... ... ... ... қағаздары;
бүктемелер; жарнама парақшалары; бланкілер; ... ... ... авторефераттар; монографиялар; кітапшалар; жинақтар; журналдар;
фотоальбомдар және т.б.
Ендеше, кітап – қоғамның рухани жағынан ... ... ... ғана ... із ... ... ... қайнар бұлағы әрі оның өзекті саласы да.
Осы басты байлықтың қатарын өсіруде ... ... ерен ... етіп ... баспа рухани тұрғыдан аса қажет көптеген кітап ... ... ... ... ... орынды иеленіп отыр.
2010 жылы еліміз Бауыржан Момышұлының жүз жылдығын атап ... ... ... ... ... мұрасымен Бауыржан Момышұлыны
тоғыз томдық шығармалар жинағы «Өнер» баспасынан жарық көрді. Отыз ... ... ... ... ... ... әртүрлі шығармалары,
естеліктері, әскери повесттері мен ... ... ... ... ... ... ... үшін шайқас» сияқты шығармаларын да отыз томның
ішінен кездестіресіз. Одан бөлек, «Өнер баспасы» батырдың фото ... ... еді. Фото ... Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қан майданның
қасіреті мен қоса, ... әр ... ... ... ... 2005 жылы ... 7 ... шығарған. 2006 жылы 12 альбом,
1 нұсқау-әдістемелік және оқу плакатын шығарды. 2007 жылы 3 ... ... және оқу ... 1 ... ... ... шығарды.
Ал 2008 жылы «Өнер» баспасы небәрі 4 альбом ғана басып шығарған/8/.
“Өнер” баспасының ішкі құрылымы: 1.Қызметкерлер штаты: Офис, ... ... ... ... Авторлар. 2.Кітап өнімдерінің
негізгі тапсырыс берушілері: ҚР Мәдениет, ақпарат және ... ... ... ... таңда Әшірбек Көпішев Сейілханұлы басқарып келеді. Ол
1947 жылы Жамбыл облысы, Қордай ауданының Керу ... ... ... ... баспагер 1970 жылы әл-Фараби ... ... ... ... Осы жылы Республикалық «Қазақстан пионері», қазіргі
«Ұлан» газетінде еңбек жолын бастады. ... ... ... жас» ... «Жас ... газетінде әдеби қызметкер, бөлім
меңгерушісі, 1978-1987 ... ... ... ... «Ақ ... жауапты хатшысы , 1987-1994 жылдары Қазақстанда жаңадан ашылған
«Арай»-«Зара» журналдарының бас редакторы қызметін атқарған.
1994 жылы «Қазақстан» теледидарының бас ... ... ... ... және теледидары» республикалық корпорациясының
президенті болды.
1996 жылдан бері «Өнер» баспасының директоры.
«Дөңгеле, күн, ... (1985), ... ... ... ... ... ... (2003), «Көк аспанның әміршісі» (2003),
«Құмайкөк» (2005) атты прозалық кітаптары жарық көрген.
Қазақ КСР ... ... ... (1982), ... ... 10 жыл (2001) ... марапатталған.
«Баспа және полиграфия» ісінің қайраткері (2005)/9/.
Халықтың рухани өсуінің көрінісі – әдебиеттің дамуында ... ... ... ... ... Сонымен, “Өнер” баспа өнімдерінің даралығын
саралар болсақ: 1.Баспа ... ... сан ... олардың ішінде
поэзия, проза, публицистика, көркем шығармалар, балалар әдебиеті, тарихи-
танымдық дүниелер, оқулықтар мен ғылыми және ... ... де ... тек ... шығарумен шектелмейді, сонымен қатар шақыру билеттері,
ашықхаттар, ... ... ... жарнама парақшалары,
визиткалар, фотоальбомдар шығарумен де айналысады. ... ... ... жетістіктерге сай безендірілуімен ерекшеленеді.
4.“Өнер” баспасы Қазақстанның жазушыларына ... ... ... ... ... ... байланыста жұмыс жүргізеді. 5.“Өнер”
баспасының өнімдері ... ... ... тыс ... ... өзінің басты бағыт-бағдары – жаңа ғасырдағы әдеби үрдістің
жанашыры мен ұйытқысы болу, әдебиетіміздің әлемдік ... ... ... талмай үлес қосу екенін жақсы ұғынып, осы жолда еңбек ету.
“Өнер” баспасындағы жазушы мен ... ... ... ... ... діттейтін мақсаты талапшыл оқырмандарымызға идеялық-
көркемдік ... ... әсем ... ... шығарылған жаңашыл
кітапты, дос пейілді кітапты, сыйлық болар кітапты тарту етіп шығарып отыру
болмақ.
2007, 2008 жылдары ең көп ... ... ... ... 10 ... (Алматы
және Астана қалаларында)
|№ | Баспа ... ... | ... | ... |
| | ... ... ... |(%) |
| | ... |саны,2008ж. | | |
|1 ... |84 |95 |+11 |+13,0% |
|2 ... |61 |62 |+1 |+1,6% |
|3 ... LTD |33 |79 |+46 |+139,3% |
|4 ... |64 |48 |- 16 |- 33,3% |
|5 ... |42 |28 |- 14 |- 37,8% |
|6 ... |71 |49 |- 22 |- 44,8% |
|7 ... |23 |31 |+ 8 |+34,7% |
|8 ... |33 |45 |+12 |+36,6 |
|9 ... |35 |42 |+7 |+20% ... ... |49 |62 |+13 |+26,5 ... ... ... ... ... және ... ... бейнелеу (изо) басылымдар.
|Жыл | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... саны ... саны ... саны |
| ... | 2 | 2 | 7 |
| ... оқу | | | ... ... |- |1 |- |
| ... ... | | | |
| ... |- |1 |- |
| ... | - | 3 | 12 |
| ... оқу | | | |
| ... |- |5 |1 ... ... ... | | | |
| ... |27 |- |- |
| ... | | | |
| ... |1 |- |- |
| ... |1 |- |- |
| ... күнтізбелер |- |1 |- |
| | | | | |
| ... | 3 | 10 | 3 |
| ... | | | |
| ... |6 |4 |- |
| ... оқу | | | ... ... |12 |1 |1 |
| ... ... | | | |
| ... |3 |- |- |
| ... | | | |
| ... ... |- |1 |- |
| ... | | | |
| ... |- |- |1 |
| ... | 8 | 6 | 4 |
| ... | | | |
| ... |2 |- |- |
| ... оқу | | | ... ... |19 |3 |- |
| ... ... | | | |
| ... |14 |1 |- ... мазмұндық және пішіндік даралықтары
“Өнер” баспасы бүгінде ірі өндірістік құрылым болып саналады. ... ... ... маркетинг және өнім ... ... ... бар. Сонымен бірге, баспаның өнімдер сақтайтын жеке
қоймасы да бар.
«Өнер» ... ... ... да ... ... ... ... Қалдаяқовтың «Бақыт Құшағында», «Той жыры», «Тойда айтылатын әндер»
т.б.кітаптары оқырман көңілінен шыққан.
Белгілі жазушы Жақсылық Түменбайдың ... ... да ... жарық көрген. Аталмыш жинаққа қаламгердің «Мен сүйген қыз»,
«Махаббат қорығы», «Келіншектер» ... ... ... ... ... жылдық мерейтойы қарсаңында жарық көрген «Келіншектер» ... ... ... жарық көрген өнімдерінің бірі ... ...... ... ... ... бірі. Неша
алуан тақпақ, жаңылтпаш, санамақ, ұлттық ойындар, әндер мен ... ... ... ... арналған мақал-мәтелдер»,
«Жұмбақтар» т.б. кітаптар шығарылған/10/.
1.2.1. «Қазақ өнерінің ... ... ... ... ... ... ... шығатын
кітаптарына да тоқтала кетсек, Есболған Жайсаңбаев, Сатыбалды Нарымбетов,
Қасым Жәкібаев, ... ... ... ... ... ... Шоқпарұлы, Ыдырыс Нағайбаев, Төлеген ... ... ... ... және т.б.
Кітаптардың өзіндік ерекшеліктерін жеке-жеке талдар болсақ:
Асқар Тоқпанов. «Қазақ өнерінің қайраткерлері» сериясымен 2005 ... ... ... аса көрнекті перзенті, қазақ сахна өнері ұлы
тұлғаларының бірі – ... ... ... ... Асқар Тоқпанов –
қазақтың сахна өнерін дамытуға өлшеусіз еңбек ... ... ... негізін салған тұңғыш профессионал режиссер, актер,
драматург, аудармашы.
Асқар ... ... ... халық артистерін, өнер қайраткерлерін
даярлап, ел театрының ... ... ... ... ... ... ... сияқты тұлғаларды сомдады.
Бұл кітапқа Тоқпановтың өзінің 1991 жылы жарық көрген «Іңкәр дүние»
кітабынан үзінді, замандастары мен ... ... ... ... өмірінің соңғы кезеңінде жазған күнделігі және әйгілі 1986 жылғы
Желтоқсан оқиғасына байланысты кітап ... ... ... ... ... ... ... дейін құпия болып келген
архивтік құжаттар енгізілген.
Республикамыздың мәдени ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік театр және кино ... ... ... ... артисі Асқар Тоқпановтың есімін
жақсы біледі.
Асқар Тоқпанов 1915 жылы қазан ... ... ... Іле ... ... ... ... келген. Ол 1939 жылы Мәскеудің мемлекеттік
А.В.Луначарский атындағы театр институтының ... ... соң, ... ... ... белсенді түрде қызу араласып
кетті. Асқар Тоқпанов жоғары білімді ... ... ... ... ... ... ... 1940 жылы М.Әуезов ... ... ... ... ... мемлекеттік академиялық
драма театрының сахнасында қойды. Ол бұдан кейінгі жылдарда да осы қара
шаңырақ ... ... ... ... ... ... ... Республикалық балалар мен жасөспірімдер театрында, бірқатар облыстық
театрларда бас режиссер, көркемдік жетекші қызметтерін абыроймен ... ... ... ... және ... оқу ... ... жылдарында жетпіске жуық көркем спектакльдерді сахнаға
шығарып, бүгінде Қазақстанның ... ... ... етіп ... ... ... артистер мен режиссерлерге ұстаздық етіп, негізгі ... ... ... ... шыңына көтеретін бір құдіретті күш бар. Ол – ... ... ... ... бөлейтін компонент көп. Музыка, ... т.б. ... ... ... күштерден бөлек, актерлік шеберліктің
басқы нышаны болып ... осы ... ... ... әуенін, тарихи
әуезін бар болмысымен түсініп қабылдаған режиссерлердің көш ... ... ... Қазақтың құйқалы қара тілінің майын тамызып, ... ... ... ... ... ... қалай ашуды көпке
үйретуден жалықпайтын да осы өзіміздің ағамыз.
Бір басында сан өнердің ... ... ... әнші, актер, режиссер
өзінің ... ... ... қоса ұзақ ... ... ... жүріп өткен жолы мен қалыптасуы мен дамуы мәселелеріне
арналған мақалалар мен еңбектер ... да ... ... ... Соның
ішінде «Сахна сазы», «Кешеден бүгінге дейін» деген кітаптары дүниеге
келді./11/
Есболған Жайсаңбаев. ... ... ... ... ... жылы жарық көрген.
Өмірден ерте өтсе де ... ... із ... ... сан ... еркін меңгерген, бесаспап шебер, М.Әуезов ... ... ... ... ... актері, ХХІ ғасыр сахнасында сан қырлы
рөлдерді биік деңгейде сомдаған – ... ... ... ... артисі –
Есболған Жайсаңбаевтың шығармашылығы жайында бұл фотоальбомда толық бейнелі
мағлұматтар берілген. Сахнамен бірге кино ... ... да зор ... актердің өмірі мен шығармашылығына арналған бұл фотоальбом ... ... және ... ... ... атты үш ... ... жылы Ш.Айтматовтың «Аңсаған менің әнімсің» - Сейіт ... ... ... - Е.Сандыбаев рөлінде;
1963 жылы М.Әуезов «Абай» - ... ... жылы ... ... - ... ... жылы М.Әуезов «Түңгі сарын» - Нұрхан рөлінде;
ҚазКСР-ның еңбек сіңірген артисі (1940-1983). ... ... ... ... енді ... ... тұсында «Лениншіл жастың» (қазіргі «Жас Алаш»)
газетінің бір тілшісі М.Әуезов атындағы академиялық қазақ драма ... ... жас ... ... ... ... ... күліп, ал
қуанып тұрғанда еңіреп жібере аласың ба?» - деп сұрақ қойыпты. Оның берген
жауабы – ... ... ... ... ... көз ... ... боздап
берейін. Күлу мен жылау қолынан келмейтін ... ... ... өзі ерсі
емес пе?»,- деп жауап ... ... әрі ... ол ... әлеуметтік сыр-
сипатын, түрлерін, сахналық әдебиетпен астасып жату қажеттілігін өзінің
ойнаған рөлдерінен мысал келтіріп, ... тап ... ... ... ғана ... ... әлеуметтік жүгі салмақты, белгілі бір нысанаға
бағытталған күлкіні, өзінің актерлік қызметіне арқау ... ... ... де ... ... із қалдырған Есболған Жайсаңбаев тамаша күлдіргі актер
болумен бірге, драмалық рөлдерді де еркін меңгерген бесаспап шебер еді.
Өнерге жастайынан құштар, ... ... ... ... ән ... терме мен жырды, небір қызық ... ... ... өзі ... алты ... құралақан емес, халық мұрасының кәусар бұлағынан қанып
сусындаған Есболғанды екі жылдық ... ... ... алып ... де
өнерге деген осы құштарлық пен сүйіспеншілік. Қабылдау емтиханында ... ... дәл ... ... сахналық нұсқадан-ақ сарапшы-
ұстаздар оның бойынан тұнып тұрған табиғи юмордың ұшқынын ... ... ... ... ... екі жылдық студияға білімді сахна
шеберлері сабақ беріп, кешкілік қойылымдардан солардың өнерін ... ... үшін ... еді. ... ... жатқан спектакльдерден ұлы Серке
Қожамқұлұлы, Елубай ... ... ... ... бейнелері
– баға жетпес шеберлік тәжірибесі болғаны түсінікті құбылыс. ... ... ... мен оның ... ашу ... ... үйлесімділігі, бірін-
бірі қас пен қабақтан ұғынатын ... ... ... ... Студияны бітіргеннен кейін әйгілі театрдың группасына қабылдануы –
көктен іздегені жерден табылғанына қуанышының шегі жоқ. Енді ... ... де ... ... мен ... ойынын жібермей,
шеберлік сырына үңілу – Есболғанның үйреншікті ... ... ... ... шәкірттік соқпақтардан сүрінбей өтуі – ... ... ... ... ... ... жайын достарымен әңгімелегенде Хасеннің болашақ
перзенттерін ... соң ... ... ... тап ... ... ... арман-жоспарын жариялауы актер ойынында шынайы шыққан.
Актер жасаған сахналық дүниелердің ішінде спектакльдің жалпы көркемдік
атмосферасына ... ... ... ... повесі негізінде
қойылған «Аңсаған менің әнімсіңдегі» Сейіт бейнесі. Мұндағы Данияр ... ... ішкі ... ... ... ... осы Сейіт
әрекеті арқылы ашылатынын Е.Жайсаңбаев терең барлаған. Ең ... ... ... ... қисындылық дәлділігін сақтауға ерекше көңіл
бөлген. Бұл сахна тәжірибесінде К.С.Станиславский әкелген әйгілі «ұсынылған
тосын жағдайдан» шынайы ... ... ... ... ... өсу ... ... ол Жәмиламен бірге, Даниярға да асқан құрметпен
қарайды, іштей жақындық сезеді. Актердің сахнадағы болмысынан бір сәт ... ... ... пен ... ... ... шынайы сипатын
сезгендей боласың. Кейіпкердің мұндай сәттерін ол көбіне үндемей-ақ, бет
әлпетіндегі өзгерістерімен, ... ... бір ... мен бетін, жағын сипау т.б. детальдарымен жеткізіп отырған.
Жас ... ... ... көркемдік жетістікке жетуіне өзінің
талантын драматургпен бірге, сөз жоқ, сол ... ... ... ... ... ... әріптестері Ф.Шәріпова мен марқұм
Ы.Ноғайбаевтың жүрек тебіренткен тамаша ойларының ... да мол ... ... шеберлігінің қалыптасуын танытқан ендігі бір
үлкен сахналық туындысы – М.Әуезовтің «Еңлік – ... ... ... ... кезінде театр тарихына енген талай тамаша орындаушылары болған.
Солардың ішінде қазақ ... ...... ... ... ... даралықтарына қарай қайталанбас сахналық
бейне жасағандар. Осылардан кейін Есболғанның еншісіне тиген ... рөлі ... ... ... ... ... тапты. Алдыңғы ағаларының тәжірибесіне
сүйенумен бірге, Жапалдың сырт қалпынан бастап, ... ... ... айту ... ... ... ... Жусанды далада тірлік кешкен
мұның Жапалы туған жердің жомарт табиғатымен бірге біте қайнасып, ... ... ... ... ... ... сахналық бейнелердің ұзын
ырғасы қырыққа барып жығылады. Мұның бәрі бірдей ... ... ... ... ... оның мол ... нәтижесі, эстетикалық талғам
деңгейін айқандаған сахналық туындылар екеніне талас жоқ. Солардың ішінде
ат ауызды орақ ... ... ... көп ... ... Ә.Тәжібаевтың «Майрасындағы» Бақтияр актердің ... ... ... ... Оның өзіне ғана тән ... ... ... ... айбарлық кескіннен әлемнің бар тұтқасын
саудамен ұстап жүрген айлалы да ... ... қыр мен қала ... ... ... ... да сасыған бай Таймандар тайсақтап қарсы
келмеуге ұмтылады. Оның сомдаған Бақтияры шындық пен әділдікті ... ... ... дараланған.
Комедиялық рөлдердің бояуын қандырып жеріне жеткізе ойнағанымен,
Е.Жайсаңбаев еш уақытта ... бір ... ... ... ... оның
табиғи шеберлігі әр қилы жанрда жазылған ... ... ... ... ... ... шығармашылығында таза драмалық әрекетке ... ... жиі ... ... «Қобыландысындағы» Қараман рөлі қызық
сахналық шешім тапқан. Оның сахналық ... ... ... ... ... ұқсамайды. Актер алдыңғы ағаларының сахналық
тәжірибесіне сүйенгенмен қайталамайды, өзінің сара ... ... ... ... ... ... сериясы, 2009 жылы
жарық көрген.
Жазушы, кинорежиссер, өнер қайраткері Сатыбалды Нарымбетов қазақ өнерінің
ХХІ ғасыр ... ... ... өнер ... ... Бұл кітапта
суреткер өмірін жан-жақты және әр кезеңін қамтитын, ... ... мол ... және оның шығармашылығы туралы бірер мақала, ... ... ... ... оның өзінің эсселері – ... ... ... ... атты ... ... ... тереңірек тануға мүмкіндік береді. Бұл әлемді таныған, пікірлес,
мұраттас болған жанның ой ... ... ... – қазіргі қазақ көркем өнерінің биігін, ... ... ... ... ... ... ... ресми де, биресми де
мойындалған, өмір ұстанымы, өмір салты, жалпы болмысымен ... ... ... аша ... тұлға. Ресми дейтініміз –
Нарымбетовтың атақтары атан түйеге жүк болғандай, ал, ... ... ... бір ... те ішкі ... ... ... соншалықты бір
қарапайым да жап-жарық болмысына ... ... ... ... айтып отырмыз.
Өнер жолын жазушылықтан бастап, таланты өз алдына ... ... ... ... ... ... көп ... өзінің бала кездегі,
мүмкін түйсіктік деңгейдегі құпия арманы кино кеңістігіне ойысып, ... жол, ... ... ... ... барып, еңсесін тіктеген
суреткер туындылары – ХХІ ғасырдың ... ... ... ... қоғамының уақыт ағынындағы көркем бейнесі, көркем зердесі. Өз
дәуірінің көкейкесті мәселелерін, жандертін және оның түп ... ... ... тану ... ... ұмтылатын ол жеке тағдырларға ерекше
ден қояды. Бұл тұста оның жекелік эстетикалық танымы этикалық ... ... ... ... ірі ... ... ... мен өмірлік тәжірибенің көркемдік нәтижесімен шартталады. «Меніңше,
әрбір суреткер өз ... ... және өмір бойы өз ... өз әлемі туралы
айтып өтеді. Ол сөз, сурет, әуен өзгелердің жан ... ... ме, жоқ па ... ... ... ... өзі. Бұл ... ғана емес, ол тектес шоң
суреткерлердің қай-қайсысының да ... ... ... ... ... ... «Бовари ханым - меніне», ХХ ғасыр ... ... тағы да ... салсаңыз Феллинидің «Егер мен балық туралы фильм
түсірсем, ол да өмірбаяндық ... ... ... ... ... ... ең ... әрине, Созақ ұғым; тағылымы
мықты дегенде бүкіл контекстімен ұлы ұстаздары, қазақ рухани мәдениетінен
әлемдік рухани мәдениетке дейін ... ... әлі де ... көкжиегін
кеңейткен ізгілікті жолы, тынымсыз рухани, рухани-көркемдік ... ... және ... ... сарқылмас сезім, үнемі тірек сенімін
қосыңыз...
Суреткер Нарымбетов өнерін ... ... ... ... ол - ... ... бастауын мықты ұстай отырып, өз отбасы,
ауылы, елінің тарихын ... ... ... ... ... ... ... көтере отырып, өнерлендіретіні және бұл ретте
әлемдік рухани ... ... ... жүзе отырып жаңа, күтпеген
тұсыңыздан мүлдем жаңа мағыналар тудыратыны;
Екіншіден, терең гуманизмі және бұл ... оның ... ... ... ... ... көтерілген идеяларының астар
ағыны болып шығатыны. «Бүкіл адамзат баласының түп-тегі бір – Адам ата ... ... ... Құдай, Алла Тағала,Жаратқан біздің жүрегімізде.
Жүрегімізге үңіліп,оны тани білейік» дейтін және бүкіл шығармашылығымен осы
идеяны ... келе ... ол ХХ ... ... идеясын жалғастырушы
ғана емес, жаңғырта жетілдіруші деу керек. Бұл контекст оның нақышты ... ... ... де және ... ... Гамлет»,
«Көзімнің қарасы», «Қызжылаған», «Мұстафа ... ... ... ... ... ... фильмдерінің әлемнің қай түкпіріндегі көрермен
үшін қызғылықты да қымбат болатыны, кәсіби мамандар ... ... ... ... ... керек;
Үшіншіден – ғажайып юморы мен ирониясынан туындайтын жасампаздық сипаты.
Жан дүниесі әлемге ашық суреткер табиғаты қашан да ... ... ащы да ... жан ... ... ... жасырынады/13/.
Ахмет Жұбанов. «Қазақ өнерінің қайраткерлері» сериясы. Қазақстан
Республикасы Мәдениет және ... ... ... және ... ... ... шығарылған. Ахмет Жұбанов ... ... ... ... ... өнер зерттеуші әрі қазақ музыкасының үлкен
жанашыр насихаттаушысы Ахмет Жұбановтың артында қалған ... мен ... ... ... ... кітаптары халқымыздың рухани қазынасына
айналған. Туғанына жыл толуына орай шығарылып ... бұл ... ... ... ... ... мен
композитор-педогогтың өзінің де өнер туралы мақалалары енгізілген. Кітап
музыка зерттеушілерге, жоғару оқу орындарының студенттеріне, ... ... ... ... үш бөлімнен тұрады. Біріншісі: Өнерғұмыр. Екіншісі: ... ... із деп ... басылым Қазақ ССР ның халық артисі, ... ... ... ... ... арналады. Осы жинаққа әр
жылдар жарияланымдары енді: арнайы жазылған жаңа және бүгінгі күнге ... ... ... мақалалар.
Материал үш бөлімге топтастырылды. Бірінші бөлімде Ахмет Қуанұлының
қалам ұшынан ... ән күй ... және ... өнер ... ... мерзімдік баспада жарияланған ... мен ... ... Оларға қыздары Ғазиза Ахметқызының және Ажар
Ахметқызының әйгілі династияны беделді көрсететін естеліктері ... және ... ... ... сияқты қатаң хронологиямен
реттелген (соған сәйкес 1945 ж. және 1966 ... ... мен ... жолы туралы бірнеше буын өкілдерінің
жарық көрген еңбектері де бар.
Екінші ... ... ... шоғырланған.: қызметтес
серіктері Ғ.Мүсірепов, ... ... ... ... туралы жазылған бірінші кітаптардың авторлары
Қ.Жұмалиев, П.Аравин ... ... ... ... олардың қатарындағы музыкантшылар Б.Ерзакович (1951),
Г.Бисенова (1966) және ... ... ... ... ... А.Қ. ... арнаған соңғы мақаласы назарға
ерекше түседі.
Үшінші бөлімде әр онжылдық мерейтойлар ... ... ... ... ... ... жылы жазылған материалдар (2006 жылы) ... ... ... мен ... ... ... зерттеу
материалдардың ішінде ғалым компазитордың отаны Ақтөбеде өткен 100 жылдық
мерейтойда ерекше белсенділік танытқан ... ... ... ... Бұл бөлім авторларының құрамына ... ... ... ... Қуанұлының аспиранттары болған өнертану
кандидаттары З.Қоспақов (1969) пен Н.Кетегенова (1967) кірген.
«Қажырлы да ... ойлы да ... ... ... ... ... мәдениеттің дамуына қосқан үлесі өз
дәрежесінде іргелі және ... ... ... Аталмыш басылым
А.Қ.Жұбановтың өмірі мен шығармашылығын зерттеуге қосылған тағы да ... ... ... ... ... ... музыка техникумының
ашылуынан басталды. Музыка искусствосының жаңа түрлерін қолға алу үшін ең
алдымен кадр керек ... ... іске ... А.Жұбанов бар жігер, бар ынтасын салып
жұмыс істеді, бірден техникум ісін жолға ... ... үшін ... оның жанынан музыка ... ... ... ... әр ... ... ... шақырылды.
Қазақстандағы музыка искусствоның жалпы дамуы үшін де, оның күрделі
жанр ... тез ... өсуі үшін де ... ... зор ... ... сол ... драмалық постановкалардың музыкаларын жазғандар ... ... ... ірі-ірі симфониялық шығармалардың авторлары да
музыка ... да, ... ... да ... техникумының оқытушылары
мен оқушыларынан шықты. Ахмет Қазақстанда музыка ... қай ... түрі ... да ... ... ... ат ... басшылық етуінің
арқасында үлкен құрметке ие болды.
Қазір де Одақ ... ... ... ... ... ... бастамалары, ең қиын кезеңдері ... ... ... ... ... да, «Ұлт ... ... да, 1936,
1949, 1958 жылдары Москвада өткен қазақ әдебиеті мен ... ... ... да, 1937-38 ... «Қыз ... «Ер ... ... бірінші рет дирижер болған да, 1945 жылы ... ... ... ... ... өз мойнымен көтеріп,
ұйымдастырушы да, 1945 жыл СССР ... ... ... ... ... тану секторын құрып, оның ... ... да – ... Жұбанов.
Ахмет әр сөзінде-ақ өзінің музыка өнерінен мамандық алуында,
творчестволық жалпы өсу ... әрі ... әрі ойлы ... ... ... да біз ... творчестволық өсу жолына көз
тіксек өз пікірлеріміздің дұрыстығына шек келтіреміз.
Ахмет Жұбановтың көркем өнердегі басқару, ұйымдастыру ... ... ... да, ... ... де,
«Халық музыкасының мұраларын» тексеру, ... бар ... ... ... көріктеп, көркемдеу жағын күшейту, халық
музыкасындағы ерлік, талап, ... ... ... ... ... ... ... искусствосын өркендетуде Ахаңның негізгі нысаны осы
болғанын аңғарамыз.
Ол музыка саласындағы ... ... ... ... ... ... ... жинау, зерттеу және композиторлық жұмыстарын ... ... ... творчестволық жолын 1931 жылы жазылған «музыка
әліпбиі» деп аталатын кітабын санасақ, ... ... ... ... ... кітаптары бар. «Евгений Онегин», «Музыкальная грамота», ... ... ... және ... ... жұмысы 1938 жылдан бері қарай. Бұл ... ... елу ән мен ... ... ... Тоқтаров» опералары,
«Сары», «Бақыт таңы» музыкалық пьесалар және «Аманкелді», «Райхан» т.б.
кинофильм музыкаларын жазу, сонымен ... ... ... музыкалық
туындылар: «Абай», «Төлеген Тоқтаров» тақырыптарына жазылған фантазия,
қазақ күйлерінің тақырыбына ... ... ... ... ойнауға
лайықталып жазылған көптеген ... ... ... ... лайықталып
шығарылған қазақ, тәжік билері, тағы басқа да музықалық шығармалар
Бұл келтірілген фактілер А.Жұбановтың ... ... ... бір адам үшін ауыз ... ... та, мақтанарлық та.
Әрине, оларға талдау жасау, теориялық тұрғыдан бағалау ... Ол ... ... жоғары.
Біздің сөз етпегіміз Ахмет Жұбановтың қазақ музыка мұраларын жинау,
зерттеу еңбектері. Бұл жағынан Қазақстан музыка мамандарының ... ... ... ... ... ... халық музыка мұраларын жұртшылыққа таныту,
зерттеу бағытындағы істерінің ең ... ұзақ ... бойы көп ... және ... орай, әрі сәтті, әрі күрделі ... ... ... ... ... өзі барып, халық композиторларының өмірі
жайлы мәліметтерді жақсы ... ... ... ... қалалардың шаң
басқан архивтерін ақтару, тағы ... ... ... адам айтқысыз көп
материалдар жинастырғандығы, екі кітапты оқып шыққан адамға ... ... ... бола ... ... зерттеулердің қара
жұмыстарын өз қолымен жүргізуі бір ... ... ... ... жағынан, өзінің ғылыми-зерттеу жұмыстарына мейлінше жауапкершілікпен
қараушылық. Ахмет қаламынан туған туындыларды ол жаңа бір ... ... ... бір ... ... ... да ... болар.
Көп жылдар бойы ел аузынан жиналған материалдардың негіздерінде Ахмет қазақ
халқының ... ... ... ... әрі нанымды әрі ... ... ... ... ... оқып ... ... мен творчестволары сөз
болып отырған композитор, әншілердің бәрі де үлгілі, өнер ... ... үшін ... ... жандар екенін аңғару қиын емес. Олардың
кейбіреулерінің бастарынан өткен ... хал, ауыр ... ... ашыса, үстемдік етушілерге қарсы жүргізілген күрес, өжет ерліктеріне,
сонау бір кертартпа қысыл-таяң кезде әдемі ән, асқақ күйлерінен қол ... асыл ... ... қатты риза боласың.
Туғаны мен өлгеніне ғасырлар өтіп, іздерін ... ... ... тек сүрлеуі ғана қалған, олар жөніндегі аңыз-әңгімелер ... ... әр ... ... ... ... кешірген. Кейбіреулері
олардың өмірлерінің жақсы жақтарын баса айтса, ... мін таға ... ... ... ... өзі сықылды кейінгі біреулерге
асатаяғындай ұстатып, кетушілік – аты ... ... зор ... ... бола ... ... ... Әбіш Кекілбаевтың Ахмет Жұбановқа арнаған «Шын сүйері
халықтың» атты ... ... ... ... ... ... жөн
көрдік.
«Осынау жердің бетінде бәрімізге бөлекше қадірлі, бөлекше сүйікті бір
адам бар. Ол ... ... сары ала ... ... ақ бас Алаутаудың
көгілдір бір бұйратының ... ... ... ... ... тыңдайды; сосын күнде думан, күнде жиын болып жатқан ... ... ... ... ... көзі ашық ... белгілі
мөлшерде Ахмет Жұбановқа қалай да қарыздар екенін айтады. Өйткені ол
Махамбет пен ... ... ... Құрманғазы мен Дәулеткерейдің,
Тәттімбет пен Қазанғаптың, Біржан мен ... ... ... ... ... ... көріп елегізген рухани жетімсіреген болар еді.
Ахмет ... ... ... ... музыканты, тұңғыш
профессионал музыка педогогі, музыка ... ... ... ... докторы, тұңғыш профессор.
Қазір ол күллі саналы өмірге өзек болып келе жатқан бір ілгері тақырып
үстінде еңбек етуде. Ол – ... ... ... ... орны әлі күнге ...... ... бас штабы... Академияның бір жұпынылау бөлмесінде иін тіресіп,
бес стол тұр. Соның ... ақ ... ... Ахмет Жұбанов иемденеді.
Қасында қазақ музыкасының көкейкесті мәселелерімен айналысып жатқан кешегі
шәкірттері, бүгінгі әріптестері... Сосын ... ... ... ... толы ... ...... цех сияқты. Соның бір бұырышында өз
станогында осы цехтың өз тиегіне сұңғыла жетік кәрі ... ... Ол ... ... ... ... ... самай ақ шалған басын асқақ ұстайды.
Осынау шын мәніндегі Халық артисі, ... ... ... ... ... ... ... ұлы өнер мен ұлы халықтың ... ... ... иіп, тағзым етумен келеді»/14/.
Қасым Жәкібаев. «Қазақ өнерінің қайраткерлері» ... 2010 жылы ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығының
иегері, көрнекті сахна шебері және киноактер Қасым Жәкібаевтың ... ... ... ... ... ... әңгіме болады.
Кітапта әріптестерінің, өнертанушылар мен қаламгерлердің ой-толғамдары мен
сұхбаттары топтастырылған. Театр және кино ... өнер ... ... ... ... ... ... бағасы болмаса керек. Бірақ өз ісінің
майталмандары хақында қоғамда әділ де тұшымды ... ... ... ... ... ... талант бір ғана нәрсені мойындайды және ол
оның ... ... ... Ол ... сынымен санаспайтан
халықтың әділ сынына жауап бере алу. Осы ... ... өте ... киелі өнердің нағыз иесі саналмақ. Кино ... хас ... ... исі ... ғана ... ... ... әртіс десек артық айтпаған
болармыз. Нұржұман Ықтымбаевтың ... ...... мойындатқан
актер» деп айтуы да тегін емес.
Бойы ... ... арық сары ... ... есінде ұмытылмастай
сақталып қалуының себебі неде? Оның жауабын табу үшін ... ... ... ... ... жатудың қажеті жоқ. Халық
көңілінде бас ... ... ... ... ... эпизодта
көрінген Қасым сынды сахнагердің қалып қойғанына да ... ... ... ... ... ой ... ... қаламын ұстататын
әртістер болады. Олар көп емес. Олар өздерінің ерекше ойлау жүйесі мен
қиялының ... ... ... ... ғана емес,
режиссер мен театр мамандарын, тіпті көрермендерді де ойландырады. ... ... ... ... ... де сол керек» пьесасын
Жәкібаевқа арнап жазыпты. Сәкен Жүнісов «Жаралы ... ... ... пен ... Жәкібаевқа арнаған екен. Жәкібаевтың ... ... екі ... да ... мен ... театрының
репертуарында табысты жүреді.
Актер Оралхан Бөкейдің «Атау кере» ... ... ... ... ... мекендеген қарттың көкірегі шежіреге ғана емес, шерге де
толы кейпін бейнелейді.
Қасым Жәкібаев театр сахнасында ... ... ... ... екі
жүзден астам бейне сомдаған, көп қырлы талант иесі.
«Алтын ... - ... ... пен махаббатта» - Вурле, «Мөлдір
махаббатта» - Қайрақбай, «Өзіме де сол керек» - Хайдарбек, ... ... - ... ... ... - ... ... Жәкібаевтың кино саласындағы қай кейіпкерін көрмеңіз, ... ... ... ... жеңісі де сол – өзін-өзі қайталамауында.
Бәрі жеке-жеке тұлға, ішкі әлемі өзге бейнелер.
Бұл фотоальбомда Асанәлі ... ... ... ... ... ... биікке», Болат Атабаевтың «Актерлік шеберліктің шыңында»
және т.б. Қасым аға жөніндегі естеліктер мен сұхбаттары ... ... ... ... ... ... ... рөлін, «Махаббат
бекетінде» Жансебіл, «Қан мен тер», «Қош бол, Медеу!», «Сұржекей», «Қызғыш
құс», «Тоғысқан Тағдырлар» ... ... ... ... ... ... ... серясымен шыққан
басылым. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2009.
Бұл фотоальбомда қазақ өнерінің қара шаңырағы ... ... ... ... драма театрының уығын қатайтуға аяндай
атсалысқан, халқымыздың тарихындағы Қобыланды батыр, дана ақын ... ... ... ... ... ... жүрегіне
терең қалыптастырған, Қазақстанның халық артисі, КСРО ... ... ... КСРО ... ... иегері, сахна, кино әлеміндегі дара
тұлға, ұлы актер – Ыдырыс Ноғайбаевтың ... ... ... ... театр мен кино өнерінің майталманы, ұлы актер, халқымыздың дарынды
перзенті ... ... ... ... ... ... үшін
қайталанбас дүниелердің бірі. Бұл кітаптан ұлы актердің әр ... ... мен ... жолын таба аласыз. Ыдырыс Ноғайбаевқа
арналған фотошежіреде ұлы актердің ... ғана ... ... тарландарының
да бейнелерін кездестіресіз. Ұлы актердің сүйікті жары, Қазақстанның Халық
әртісі, ... ... ... ... ... ... тың ... осы
фотоальбомнан табасыз. Ақын жарымен әр жылдарда түсірілген фотобаяндар сол
бір күндердің, сағымға айналған ... ... ... табылады. Жас
кезінен сахна мен кино өнерінің жауапты, әрі ауыр ... ... ... мен ... ... беріп, өз өмірін толығымен ХХ ғасырдағы ... ... ... шарықтап шығуына арналған ... ... ... ... ... ... ... атты үш бөлімге
сомдалды. Сахна, кино өнерінің зерттеушілеріне, оқу ордаларына, жалпы қазақ
қауымына арналған/16/.
Ерболат ... ... ... ... ... «Өнер» баспасы-
2005.
Ерболат Төлепбай – көркемсурет өнерінің әйгілі ... ... ... иесі XX ... 70-80 ... ... ... терең
дәстүрмен байыта келіп, адам өмірінің ішкі ... ... ... ... батыл түрде алып ... ... ... өкілі. Оның суреттері әлемге мәшһүр Сальвадор
Дали туындыларымен қатар ... ... орын ... Бұл альбомға
Ресей, Чехия, Қырғызстан, т.б. ... ... ... ... ... Е.Төлепбайдың негізінен, шығармашылық үрдіс жолының бастапқы
кезеңі мен соңғы жылдары салынған туындылары молырақ топтасқан/17/.
1.2.2. «Әйгілі ... ... ... өзге баспалардан ерекшелігі де жоқ ... ... ... ... ... фото ... ... де ерекшеленеді. Өнер
баспасында ұзақ жылдардан бері ... ... келе ... ... бірі ... ... Халқымыздың өнері қандай бай болса, оның дарынды дүлдүл
перзенттері де соншама көп. Осы орайда ... өнер ... ... ... ... алынған еді. «Асқар ... ... ... ... «Евгений Брусиловский» және т.б. туралы шыққан кітаптар
фото шежірелер іспеттес ... Бұл ... ... ... өмір ... ғана ... қоймайды, олардың өнер
жолдарындағы түрлі ... толы ... де ... ... анық.
Олардың ерекшеліктеріне тоқталсақ:
Әнуар Молдабеков.(«Әйгілі адамдар» сериясы-2007 жыл).
Бұл кітап қазақ өнерінің аса ірі тұлғасы, ... ... және ... ... КСР ... ... мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Әнуар
Молдабековтың жасындай жарқылды өнер жолы, шығармашылығы , ... ... сыр ... және орыс ... екі ... тұратын жинақта Республика және
одақ сыншыларының мақалалары мен ... ... ... ... ... және бай ... хас ... қорғансаң-қалқан орнына жүрген қайран ... және ... ... ... ... таза жүректен ғана шығатын саф өнерді бағалаған көзқарақты қауымға,
жас буынға, жалпы өнерсүйер қауымға арналған. ... үш ... ... ... «Әріптес туралы сөз», «Он не мог жить по-другому».
Актер жайлы Әзірбайжан Мәмбетов: ... ... ... ... есімі 1965 жылы «Ән қанатында» көркем фильмінен ... ... ... ... еді. Бұл ... ... ... Николай Ановтың «Ән
қанатында» романы бойынша түсірілген алғашқы картинам болатын. Мұндағы ақын
Мұсаның – Иса Байзақовтың прообразы – ... ... ... ... ... ... бұл ... С.Сейфуллин атындағы Қарағанды театрының
актері, әлі кеңінен ... ... ... ... лайықты деп танылды.
Әнуар Молдабеков мұнда Мұса бейнесі арқылы бір ғана ақынды, жаңа өмір
үшін ... ғана ... ... ... ... бойына сіңіре
білген ақынды бейнеледі. Экрандағы ақын бейнесі көрермендер мен сыншылар
тарапынан жылы ... ие ... Мұса ... ... ... үшін ... Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды.Алғашқы рөл
және алғашқы жеңіс.
Оның рөлге жан-тәнімен берілетіндігін ... ... ... ... дайындық жасап жатқанбыз. Әнуар дәл сахнаның ортасында
талып қалды. Бұрыннан ауырып жүретінін ... ... тап ... ... қайдан білейін!? «Жедел жәрдем» машинасын шақырдық, ол ... ... ... ... ... ... ... зорға оның есін
жиғызды. Бір кезде ... ол ... ... ... ... да рөлін
қайтадан ойнап кетті. Ол осындай жан еді.
Әнуардың рөлдерінің шыңы деп Чеховтың «Сүйікті ... ... ағай – Иван ... ... рөлін айтар едім. Ол атақ-даңқ ... ... ... ... Үлкен адамгершілікті, үлкен өнердің Азаматы болды.
Ол әлі ұзақ жыл бойы адамдарға өзінің ... ... ... ... еді, ... ... еді. Әттең, шығармашылық күш-қуатының
кемеліне келген кезде ажалдың аузында кете барды! Бірақ, Әнуар Молдабеков
өз ... ... ... Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Елубай
Өмірзақов Құрманбек Жандарбеков, Шәкен ... ... ... ... сақталады, еліміздің театры мен ... ... ... ... ... ... әр рөлге деген көзқарасы талантты адамға лайық. Мына ... еске ... ... ... ... пьесасы бойынша
спектакль қойылды. Тақырып бүгінгі күн, басты рөлде Сабира ... ... ... ... ... ... жылпос, кемпірді
алдағысы келеді. Қалаға тіркелгісі келеді. Сонда Әнуар не істейді дейсіз.
Шашын ... етіп ... ... сиықты, адамға ұқсамайды. Көзі жұмылып
тұрады, өзі бір орында тұрмайды. Сәбира апам: «айналайын, мынау бір ... Сен ... ғой, оң ... шығу ... деп, бұл сол ... шығады
немесе үстіңгі жақтан шығып, қарап тұрады... Бұл не деген адам, не ... ... ... ... ойынымен қасындағы сахналастарын таң қалдырып
тұрады ғой. Талантты актер сөзді ғана айтпайды, ойнамайды, сөз арасындағы
пайзаны ... ... ... рөлі Ваня ағай – ... барып көрсеттік. Ең Жоғары
бағаланған Әнуар болды.
Әнуардың жанында жас ... ... көп ... Оның аурасы сондай
болатын. Жастарға қажет кезде ұрысып та ... Өзі ... ... ... ... осы ... нағыз актері, ең шыншыл, ең
таза ... деп ... деп ... Ал, меніңше, ол халықтың актері, халық
арасынан шыққан данышпан. Өз заманында туған ұлы актер»/18/.
Фарида Шәріпова. «Әйгілі ... ... 2006 жылы ... ... Бұл
кітап – көрнекті сахна жұлдызы және киноактриса, халық ... ... ... Фарида Шәріпова әлемі біртұтас сөз болып, ... ... ... ... ... ... хас ... рухани
эстетикалық және адами әлемін зерделеуге, сол ... ... ... ... ... толымды еңбек, ұжымдық еңбек.
Кітапта Шәріпова ... ... ... ... белгілі
суреткерлер, өнертанушылар, журналистер сөйлейтін және Шәріпованың ... ... ... ... ой ... ... өз ... және М.Әуезов театры музейі ... ... мол ... ... ... ... жастарға, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... белгілі есім. Оның
жарты ғасырға жуық ... ... ... ... ... ... театры сахнасында сомдаған көркем бейнелері, сондай-ақ
киноэкранда жасаған кейіпкерлері де миллиондаған көрермендерге жақсы ... ... ... Ажар, Толғанай, Ақбола, Миранда, ... ... Осы және өзге де ... ... ... ... ... айналды.
Қай ортада болсын, өзінің бар екенімен, рухани күш-қуатымен, болмыс
тазалығымен, түйіп айтқанда ... ... ... ... ... ... ... болады. Суреткер Шәріпова Осы санаттан.
Өмір - өнер ұстанымы толық үндес актрисаның ойын ... ... ... ... ... берген талантты өз алдына бүкіл
шығармашылық ғұмыры рухани ізденіс, өзін-өзі жетілдірумен, өнерге ... ... күн ... келе жатқан актриса, жарты ғасырлық биіктен ... ... ... ... ... ... өз қырынан дамытқан,
рухани көркемдік ізденістердің көкжиегін кеңейткен тұлға. Сахна өнеріндегі
құбылыс. Соған қарамастан ... ... бір ... ап-анық та
түсінікті, қарапайым әлем. Ал, енді бір ... ... мол, ... ағыны терең әлем. Бұл кітап осы қарапайым да күрделі әлемге бастар
жол деуге болады.
Әзірбайжан ... ... ... арнаған «Өнері өнеге» атты
естелігін осы кітаптан оқи аласыздар.
«Өнерді жүрегімен қалап келген жан оған ... ... ... өнерге,
өнерін өмірге айналдырады. Мұндай құбылыс ендігі жерде бола ма, жоқ па ... ... ... ... ... осы ... ... әкелу
бақытына, біздер, «60-жылғылар» ... ... ие ... Бұл ұрпақ
өнердің әр саласында еңбек етті. Олармен бірге сахна өнеріне де қоғамдық,
әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... мен емес,
сыншылар, мәдениеттанушылар, пәлсапашылар айтады. Өз өнер-өмір биігімнен
көз сала отырып ... ... ... әддім жоқ.
Фарида театрға оқуын бітірісімен келеді. Режиссерлік ...... ... ... ... Фарида өзіне ғана тән
тартымдылығымен, табиғи ... ... ... ... ... ... Күрделі спектакльдерімде небір күрделі
бейнелерді ... ... ... Сенімім үнемі артығымен ақталып
отырды. Фарида қойылымдарыма ерекше бір шарм ... ... ... ... ойынымен, партнерін соншалықты бір сезінумен – қай
спектакльдің де негізгі арқауын ұстай білді. Әдеби ... ... де ... ... ... аз ... жоқ» ... Шын мәнінде Фарида
Шәріпованың өнері, өзіндік мектебі кейінгі жастарға тәлім. ... ... ... ... ... ... болмысында» атты естелігін оқи
аласыздар.
«Өнердегі жолы нәзік те күрделі. ... ... ... ... көп жасалды. Актер мен көрермен арасы алшақтау болды.
Ал, ... ... ... ... адами, қарапайым кейіпкерлер
келді. Ол өз табиғатында өте кішіпейіл, артық ауыз мінезі, сөзі жоқ ... ... бір ... ... бар. ... сахнада бірден
көзге ұрмай, бірте-бірте ашылады. Фарида театрға алғашқы ... ... ... ... тұрып шығармашылығымен алғашқы ... ... ... ... ... дегеніндей, Фарида бүгінгідей шыңына
табандылықпен, талмай іздену, толассыз, тынымсыз еңбекпен, жан еңбегімен
шыққан ... ... ... ... жұмысы. Т.Нұрмағамбетовтің «Ескі
үйдегі» екі кездесу пьесасы бойынша қойған спектакльімде Фарида эпизоттық
рөл, Ана ... ... ... ауыз сөз ... ... ... ... жауапкершілігін көрсеңіз. Сахнаға тап бір жаңа шығатын адам
сияқты. Мұндай толқу ... ... ... ... ... бар.
Ал,Фарида «Қарағым, кішкене жоғарырық ұсташы, болашағың ... ... ауыз сөз ... Ал, оның ... ... бүкіл атмосферасы қандай
десеңізші! Мұндай актрисамен жұмыс істеу режиссерлерге ... ... ... көп ... ... Ол ешкімге кеудемсоқтық жасаған емес. Бір
ауыз пікірінің өзінде үлкен салмақ жатады. Бірақ, өзім осы ... ... ... бір қатты айтқан кезін, сөзін естімеппін. Талай ... ... ... ... ден ... ... режиссерлік трактовканы, актерлік ойын өрнектерін сыншыдай,
театртанушыдай талдайды. Фарида өз ішкі ... ... ... ... ... өз ... ... жасағанның өзінде
соншалықты бір мәдениетпен, ... ... ... Шәріпованың тағы бір ерекше қасиеті – ол сахнада ғажайып партнер,
серіктес. ... ол ... ... ... ... Бұл орайда
оны ұжымдық жеке орындаушы деуге болады. Жүйрік аттар бірге шапқанда бірден
суырылып шықпай, біртіндеп алға түсіп, ең ... өзі жеке дара ... ғой. ... ... ... да осындай. Ол өмір бақи өз терін өзі
алып жүреді. Өз көзіне құйылған ащы ... өзі ... ... ... маңдайының жарқырағаны – Мәмбетовтей суреткерге кездескені.
Мәмбетовтің бақыты – ... ... сол ... ... ... Сәбит,
Әнуарлардың келуі. Кеңірек аядан алғанда, Фариданың және ... ... ... гүлдену кезеңіне; кешегі Асқар Сүлейменов,
Сәкен Жүнісов, сондай-ақ Шыңғыс Атматов, ... ... ... көсегесін көгерткен кезеңіне тап келуі. Фариданың ... ... ... оған Алла ... ... берген және сол
талантын аялай алатын парасат берген. Ыдырыстай хас талантқа жар, ... бола ... ... ... ... мен ... ... отырған жеңешеме
ұзақ ғұмыр, шығармашылық табыстар ... ...... ... отыз жыл ... өте ... ... жақын
табысқан талантты әріптестерім, талантты серігім. «Жәмилә», «Ана – ... ... ... ... бір ... ... жұлдызы» сияқты
қойылымдардың қай-қайсысы да қиындығына төзген, рахатына ... еске ... ... - деп ... күндерін актриса Бикен
Римова апамыз да сағына еске ... өзге ... ... ... келе жатқан «Отырар кітапханасы»
сериясы бар. Ол сериямен 2007 жылы Әбдіраштың Жарасқаны «Парыз, ... ... ... «Ақ ... бір тамшы», Машқар Ғұмардың
«Оқтаулы мылтық», Оразақын ... ... ... ... ... ... ... Момышұлының «Во имя отца», Ғабиден
Құлахметтің «Үйірі жоқ ... ... ... ... ... көрген.
Белгілі қаламгер Тынымбай Нұрмағанбетовтың жаңа кітабына соңғы 6-7 жылда
жазылған жаңа шығармалары енген.
«Айқай» повесі сонау грек-түрік соғысы ... ... ... ұшыраған қарапайым түрік баласының тағдырын арқау ете отырып, ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге соғыс-
зауал деген ой тұжырымдайды.
«Мешкей» повесі бүгінгі өмірдің тауқыметі мен ... ... ... ... ... ... ... «Жастық желігі», «Шұбырынды
елдің шұбырынды әңгімесі», «Тұлып», т.б. ... ... ... ... ... мен ... тағдырының қиын күрмеулерін суреттейді.
Шығарманың тілі ... ... ... ... Тарау. ҰЛТТЫҚ БОЯУ: ТАЛАП ПЕН ТАЛҒАМ
2.1. Ұлттық нақыш
Халқымыздың қолөнері де тұнып ... бай ... ... ... ... ... ... таныстыру мақсатында көптеген
кітаптар шығарылды. Солардың бірі Шөптібай Байділдәұлының «Қазақтың ою-
өрнектері» атты альбом ... ... ... ... ... ... ... өзіндік
ұстанымы, көзқарасы, қолтаңбасы бар. Ол қазақтың халықтық ою-өрнегінің
символы ... ... ... мүйіз» айшығын өз өнерінің негізін қалаушы
басты элементі ретінде қолдана отырып, сол арқылы бүтін бір ... ... ... ... жүйемен жасап, қалыптастыруды
ұсынады.
Альбомға шебердің ұзақ жылдардан бері ізденіп, тер ... ... ... ... ... негізінде өз қолымен жасаған ою-өрнектерінің озық
үлгілері енгізілген.
Кітап ою-өрнектер тақырыбына және қолданыс аясына орай үш ... ... ... ... ... ... «Тұрмыстық
заттарға лайықты ою-өрнектер» және «Күрделі ою-өрнектер» деп аталады.
Сонымен қатар, ұлттық нақышты айқындайтын «Қазақ киімі» кітабы.
Ұлттық киім ... ... ... жеткен материалдық мәдениетінің
жетістігі. Қазақтың ұлттық киімі ғасырлар бойы қалыптасқан және ... ... ... ... келетін аңызақ даладағы тіршілікке бейімделген
халық мұрасының құрамдас бөлігі екендігі белгілі. ... ... ... ... Волгаград, Астрахань сондай-ақ Қазақ ... ... ... мен ... да музейлердің қорларында сақтаулы
тұрған экспонаттардың негізінде қазақтың ... ... ... ... ... еткен.
Бұл альбом 1996 жылы «Өнер» баспасынан ... ... ... ... ... ... яғни 2-ші ... альбом-кітап ұлттық мәдениетіміздің бір көрінісі, көненің көзі
қазақы киімнің, оның ... ... ... ... ... бұл ... ... ерлер киіміне арналған.
Альбом төрт бөлімнен тұрады. Олар: «Бас киім», ... ... «Аяқ ... ... ... ... бөлінеді. Ерлер киімі мұражайы ... ... ... ... ... ... талдау
жасалынған.
Баспадан шыққан «Темірші-ұсталар» кітабы да өзіндік ерекшелігімен көзге
түседі. Ағайынды үш ұста ... ... ... ... ... ... өнерін дамытып, көшпелі ата-
бабаларымыздың әскери жорықта қолданған қару жарақ, сауыт-сайман ... ... ... ... бері ... жүр. ... ... жаңғыртып, ел игілігіне айналдыруда қол ... ... ... ... түйген ағайынды теміршілердің жасаған қару-жарақ,
сауыт-сайман, музыкалық аспаптары мен тұрмыстық бұйымдарының басым бөлігін
қамтыған бұл ... үш ... ... көшпелі бабаларымыздың дәстүрлі өнеріне, ерен батырларымыз ұстаған
қару-жарағы мен киген сауыт-сайманына киелі ... деп ... ... әрі ... аса қадір тұтушы көпшілікке арналған.
«Өнер» баспасы музыкалық, бейнелеу өнері саласы бойынша, соңғы кездері
түрлі кітаптарды шығаруды ... ... Осы ... ... ... ... бұл кітабында XIX ғасырдағы ... ... ... ... ... археологиясы, этнографиясы тақырыбы
көрініс тапқан. Суретшілердің ... ... жаңа да ... деректер
келтіріп, олардың қазақ халқының өмірі мен тұрмысы және оның жер көлемінің
ерекшеліктерін ыждаһаттылықпен нұсқалағаны айтылады.
Альбомда ... орыс ... ... ... бар. ... да көптеген суретшілер шығармаларында қазақтың
сәулетшілдік, сәндік-қолданбалы өнерінің баға жетпес нұсқаларын бейнелеп,
бүгінгі ұрпаққа жеткізіп отыр. Бұл ... ... ... ... айтпай
кету мүмкін емес/20/.
«Өнегелі өмір» сериясы
Серәлі Қожамқұлов. «Өнегелі өмір» сериясымен жарыққан шыққан басылым.
«Шеберлік ... ... ... естеліктер жинағы.
Құрастырған.А.Мусинов, М.Құлмұхаметов. Алматы, «Өнер», 1993
Бұл жинаққа қазақ ... ... ... салушылардың бірі, Қазақ ССР-нің
халық артисі, Социолистік ... Ері ... ... өнердегі өмір
жолы, актерлік тәжірибесі, театрдың келелі мәселелері ... ... ... ... ... бетінде жарияланған мақала. Очерк,
естеліктері және сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... қалың оқырман қауымға арналып отыр.
Әбілхан Қастеев. «Өнегелі өмір» сериясы. Тәуелсіз Қазақстан дәуірінде
өмір сүріп жатқандар үшін ... 2004 жылы 100 ... ... атап ... ... ... ... Ш.Уәлиханов атындағы мемлекеттік
сыйлықтың иегері, қазақтың тұңғыш кәсіби сурет өнерінің негізін қалаушы
Ә.Қастеевтің ... ... ... ең бір ... белгісі. Осы тамаша оқиға шебердің мұрасына ... ... ... оның ... және ... жолына көз
жүгіртіп, тұлғаның талантының мәні мен ... ... ... ... 100 жылдық мерейтойға орай ... ... ... ең озық ... ... ... «Өнегелі өмір» сериясы. Қазақтың кино, сахна тарихындағы
көреген көсемдігімен, ... адал ... ... ... ... ... ... етіп жазып кеткен тұлғалар бар. Сол ... ... ... ... ... 90 ... ... орай
шығарған бұл фотоальбомнан қазақтың ұлттық өнерінің айбынын, театр
сахнасында классикалық ... ... ... ... ... ... ... өлшеусіз үлес қосқан дарында режиссер өмірінің,
шығармашылығының әр кезеңдерінен сыр шертіледі. ... ... ... ... өнер ... ... жайында естеліктері
берілген/21/.
“Өнер” баспасы даму жолында үлкен ... ... ... ... ... ... ... көрсете білді.
«Өнер» баспасынан шыққан «Аққан жұлдыз» ... ... ... ... ... ... ... еңбектер жөнінде
жазылған. (Құрастырған: М.Әбдіраманұлы) - Алматы: «Өнер» баспасы,2007. «...
Ашыққан, тарыққан, қалжырағын ... ... аш ... ... ... ғана ... сөздерін айтармын...». 1937 жылғы сталиндік
зұлматтың құрбаны, жазықсыз жазаланған ... ... ... ... ... 50 жыл ... орай жарық көріп отырған
бұл жинаққа оның 1928 жылы ... ... ... ... атақты
«Түркістандағы Совет автономиясының он жылдығына» және т.б. ... Бұл ... ... Орта Азия мен ... ... ара ... өз талдауын жасап, ұлтаралық қайшылықтарды ашады,
сонымен бірге Кеңес өкіметінің күшпен орнатылу ... ... ... ... ... қайраткері С.Қожанов туралы ... ... ... жарияланған мақалалар мен ... ... ... бір кітап: «Ақ бата» /Құрастырушы Алма Тұрлыбаева.-
Алматы: «Өнер»,1992.
Дастархан басында, түрлі жиын тойларда, адам ... ... ... ... ... той ... қуаныш иесіне, т.б. арнап қол жайып
бата тілеу, сондай-ақ қиын ... алыс ... ... ақ жол ... ... келе ... ... қазынасы, көне дәстүрінің бірі.
Батаның да қисыны болады. Өкінішке орай, ел ... ... ... жарым
үлкен ақсақалдар болмаса, кейінгі ұрпақ халқымыздың ақ ... ... ... ... имандылыққа, сабыр мен парасатқа, ақыл ... ... ... Бұл ... ... өнегелі дәстүрді,
аздап болса да, жаңғыртып, асыл қазынаны шым-шымдап халқымызға қайтару
мақсатында шығарылған. ... ... ... ... бата ... ... Жамбыл атамыздың, Үмбетей жыраудың және т.б. бата-тілектері
енгізілген.
Халық бата тілегі:
Уа, жаратқан жарылқа!//Бақ дәулетін аумас қыл!
Жарылқағанмен жалғас қыл,//Ала ауызды алыс ... ... ... ақ ... пәк ... асыл қыл!
Қолқасын шаң қаппасын,//Жүрген жерін жасыл қыл!
Жамбылдың батасы:
Құдайым бұл үйге дұға берсін,// Тіл аузын дұшпанының бұға ... ... бала ... ерін сары балалар туа берсін!
Үмбетей жыраудың батасы:
Бөгенбай сынды батырдың,//Береке берсін ... ... ... ие жар болып,//Бейіште нұры шалқығай.
Ахмет Байтұрсынов:
А,құдайым, оңдасын!//Оңдағанның белгісі:
Мың саулығың қоздасын!//Сексен інген боталап,
Сегіз келін қомдансын!//Тіленшінің ... ... ... түйесін берсін!//Біткен ұрпақтарға тие берсін!//Аллау әкпар!
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ... ... ... ... ... – Алматы : «Өнер» 2009. - 416 бет
Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің бай тарихы,
даңқты дәстүрі, ... ... ... ... ... биік ... ғылыми дәрежесі, дамыған әлеуметтік және оқу- материалдық базасы -
университеттің әлемдік деңгейдегі инженерлік білім беру мен ... ... ... ... бір ... оқу орны ... ... жылы Қ.И.Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ-дың құрылғанына 75 жыл толды.
Осы уақыт аралығында табанды оқытудың, ... ... ... ... қабырғасынан 100 мыңнан астам инженер кадрлар білім алып
шықты. Яғни, ҚазҰТУ-дың тарихы – бұл ... ... ... ... беру мен мәдениеттің қалыптасу және даму
тарихы жөнінде. Кітапқа ҚазҰТУ-дың тарихы, 75 ... даму ... ... ... оқу орнын басқарған директорлар мен ... ... ... ... ... қосқан үлесі мен
атқарған қызметтері ... ... ... ... ... мен ... және мәдениеті, бүкіл әлемдегі білім
кеңістігіндегі алатын орны ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіне композитор,
дирижер, орындаушы ретінде өшпес із ... ... Ол бес ... ... төл туындылардың авторы. Осынау мол ... ... аясы ... ... ән, күй, ... ... поэма, контата, опера,
балет,т.б. Сүйікті шығармаларынан «Достық ... ... ... ... ... ... таулар» операсын, «Ата толғауы» және
оркстр үшін жазылған «Халық қуанышы», «жеңіс ... ... ... ... ... Оның ... ... «Арман», «Ата толғауы»,
«Әлқисса», «Қорқыт туралы аңыз», «Махамбет», ... ... ... ... ... «Ақ ... «Өз елім», «Ақ жайық» сияқты
ондаған әндері халықтың бояу нақышының қанықтығымен, өзіндік қолтаңбасының
айқындығымен жұртшылықтың сүйіп ... ... ... айналған. Мұның
сыртында қырықтан астам пьесаға, жиырмадан астам ... ... ... ... ... ... ... Әуезовтің, Шәкен Аймановтың,
Тахауи Ахтановтың, Әбділда Тәжібаевтың пьесалары, сондай ақ «Қыз Жібек»,
«Қилы ... ... атым ... ... құйрығы неге айыр», ... ... ... ... ... ... өнерінің классикасына
айналған.
Есболған Жайсаңбаев: фотоальбом – Алматы: «Өнер» баспасы, 2009,176б.
«Бәйдібек баба-Алып Бәйтерек» ұрпақтар шежіресі. Құрастырушы авторы
Асангелді Отаров.- ... ... ... ... ... ... ... сериясы идеясының,
мәтіндік нұсқасының, безендіру жобаларының авторы- Әшірбек Көпіш
Шежіре халқымыздың сан ... асыл ... Атам ... Байтақ
Алаштың арғы-бергі күллі ұрпағын бір кісінің баласындай ... келе ... ... тін. ... ... ... ... бірлігімізді, ұлттық рухымызды, түпкі тарихымызды қастерлегеніміз
болып табылады. Бұл қазақтың Ұлы жүзі ... ... Баба ... ... ... ... ... Албан, Суан, Дулат,
аталарының шежіресін тарататын көп томдық тізбектің кезекті томы/22/.
2.2. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында ... ... ... ... ... – Қазақстанның мәдениеті мен
рухани құндылықтарының қайнар бұлағы. Осы «Мәдени мұра» ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
тәуелсіздік алған кезеңіне аздап тоқталған дұрыс болар.
Тәуелсіздік – ұлт болып ұжымдасқан әрбір ... үшін ең ... ... жолында адамзаттың қаншама «тар жол тайғақ кешуді» ... өз ... ... ... ... куә. 1991 жылы 16 ... Республикасы өз тәуелсіздігін ... Әлем ... ... ... ... ... ... таныды.
Осындай жағдайда, енді ғана тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... баспасөзге басты маңыз беріп, зор ... Сол ... де ... ... ... байыпты да сабырлы саясат
жүргізуі қажет болды. Өйткені, империяның тұтастығы мен ... ... жас ... ... ... салу ... басты бағыты
ретінде ақпарат құралдарын негізгі қаруына айналдыруға әрекет етіп бақты.
Сонымен қатар, егемендігімізге қалай қол ... оны ... ... жолды таңдап, Қазақстан деген елді әлемге танытуда ... ... ... жүргізіліп жатқан реформалардың неден
бастау алып отырғаны, баспасөз, ой ... ... ... ... ... тұрған міндеттер, туындап жатқан саяси-әлеуметтік және
экономикалық құбылыстар мен ... ... ... ... жан-жақты
баяндып беру де баспасөздің міндеті еді. Жаңадан тәуелсіздікке ие болған
жас ... ... ... ішкі ... және әлеуметтік
жүйесін түбірінен ... ... ... ... пен ... лайықты орнын алу тәрізді ұлан-ғайыр міндетті абыроймен орындау
жолында жасалған игілікті істерді ... ... мен ... ... ... танытудағы баспасөз құралдарының атқарған рөлі орасан зор.
Қазір де осы ... ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрпы бір-біріне ұқсамайтын алыс елдерді жақындастыратын, әр
құрлықтағы адамдарды бір-бірімен ... ... ... өмірінен
алатын орны өте зор. Адамдар арасындағы қуаныш пен қайғыны, жақсылық пен
жамандықты, ... пен ... ... сүю мен оның іс-әрекетін, қиял-
арманын құрметтеу жолдарын сөз ететін құралдардың бірі - кітап. ... ... адам ... ал енді сол ... ... ... өсіріп,
күшіне-күш, ойына-ой қосып, оны қоғам мен табиғаттың қожасына айналдыратын
да – кітап. Кітап – адамдардың көп ... ... ұзақ ... ... ... қауымымен де түсіну құралы. Осындай бүкілхалықтық ... ... ... ... ... қарым-қатынастың құралы болып
отырған кітап ... ... ... әлі де ... ... ... ... атқарылып жатқан ірі де игілікті істердің бірі – кітап шығару
ісі. Тәуелсіз даму жолына қатар ... өзге ... ... кітап
шығару ісінен де мемлекетіміздің алға суырылып ... ... ... ... ... тұрақтылықтың арқасында жасалған «Мәдени
мұра» бағдарламасы.
Бұл мемлекеттік бағдарлама Елбасының бастамасымен және өзінің ... іске ... ... орындау үшін қажетті қаржы
бөлініп, бұл іске зиялылардың шығармашылық үлкен ... ... ... ... шежірелері беттерінен нық орын алатын «Мәдени
мұра» мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыруда Қоғамдық ... ... және ... ... еліміздегі салалық ғылыми институт
қызметкерлері, ғалымдары, аудармашылары, зерттеушілері, ... ... ... ... ... ... зор. ... алғаш рет
өзінің өркениет ... ... ... бола ... ... жинақтап, жүйелеп, зерттеп, саралап ... ... ... ... орыс және тағы ... ... ... қазақ тіліне аударып
басып, шығарып отыр.
«Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыру барысында ... ... да ... мән ... ... мұра» бағдарламасы аясында кітап шығару ісі негізінен, екі
бағытта жүргізіліп отыр.
Бірінші – ... ... пен ... сан ғасырлық тәжірибесін қорыту,
көркем және ғылыми сериялардың топтамасын шығару;
Екінші – әлемдік ғылыми ой-сананың, мәдениет пен ... ... ... Осы ... ... көркем ойдың қазақ тіліндегі
біртұтыс ... ... ... ... ... ... іске асыру барысында баспалардың орнын айқындау;
- Әлемдік ғылыми ой-сананың мәдениет пен ... ... ... гуманитарлық білім берудің мемлекеттік тілдегі
толыққанды қорын жасаудағы кітап баспалардың қызметін зерттеу;
- ... ... ... ... аясында кітап баспалардың іс-
шаралары;
- «Мәдени мұра» бағдарламасы: ... ... ... ... ... мұраны сақтау – стратегиялық маңызы бар мемлекеттік
мәселе. ... ... ... және ... құндылықтар, тарихи тәжірибе
ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын қазына. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... – кез ... халықтың мемлекеттік бет-бейнесін айқындап,
базистік құндылықтарын қалыптастырады. Сол ... де ... ... қабылдануы мемлекеттік мәдениет мәселелеріне деген ... ... ... ... ... ... - өз ... ететін барлық халықтардың мәдени игіліктерінің жиынтығы. Олар тарих
пен археологияның, архитектураның 25 мыңнан астам ... ... ... ... ... ... ... дәстүрді жаңарту мен дамытуға, соның ішінде
мәдени мұраларды зерттеу, қорғау, ... мен ... ... ... ... мен ... белгілейді. Сондай-ақ,
бағдарлама тарих, этнография, фольклор, ежелгі ... ... ... ғылыми зерттеу және сериялы басылым шығару, тарихи және мәдени
ескерткіштерді қалыпқа келтіру, сақтау және ... сол ... ... ұлттық мәдениетімізді тиянақтау шараларын көздейді.
Бағдарламаның жоспары ... 16 ... ... ... шығару
тапсырылған. Бағдарламаны жүзеге асыру барысында кітап ісі саласына ... ... ... Қазақ халқының тарихы мен мәдениетіне қатысты қолжазбаларды,
кітаптар мен ... табу және ... ... ... ... ... ... Мысыр, Өзбекстан, Армения, АҚШ, бірсыпыра Батыс
Еуропа ... ... мен ... ... ... ... Қазақстанның өнері, тарихы,
этнографиясы ... бес ... жуық ... мен ... басылымдары
табылды;
- Ұлттық және әлемдік ғылыми ой-сана, мәдениет және ... ... ... және ... ... ... ауқымды
жұмыстар жүзеге асырылды. Үш жыл ішінде барлығы 218 аталым көлемді ... ... ... ... ... ... ... Мәскеу халықаралық кітап
жәрмеңкесінде, Франкфурттағы, Тегерандағы кітап жәрмеңкелерінде ... ... ... ... ... жинағы мәдениет саласындағы
теңдессіз жоба деп бағаланып, оқырмандардың үлкен ... ... ... ... ... ... дейін тарихи, мәдени,
мұрағаттық ізденістер жасап, оның алғашқы жемісін ... ... ... ... ... ... басты мақсаттары қатарында
ұлтымыздың мәдени мұрасын зерттеудің тұтас жүйесін құруға алғышарт ... ... ... ... мен ... ... ... Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Дулати, Қ.Жалайри ... ... ... ... ... халыққа тарату жұмыстарын жолға қою
керек.
«Мәдени мұра» бағдарламасындағы кітап ісінің мәнін көрсетер келесі бір
маңызды аспект, сол кітаптардың ... ... ... ... ... ... ... атқарылып жатқан
«Қазақстан тарихы түркі тілдес деректемелерде» сериясы еліміздегі және шет
елдердегі көптеген қолжазбалар жинақтарындағы жазбаша жәдігерлерді ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Халыққа ақпарат беретін, сана-сезіміне әсер ететін мүмкіндектерді де
дұрыс пайдалануымыз ... ... сол ... ... ... ... да пәрменді құрал – кітап ісін де үнемі қаперде ұстағанымыз абзал.
Өз міндетін атқаруды ғасырлыр өтсе де, ... бұл ... ... ... ... алтын діңгегіне айналуын қаласақ, онда оның
мәні мен маңызына, ... мен ... ... ... ... ... шарт.
Елімізде «Мәдени мұра» бағдарламасы іске асып жатқанда, кітап – үлкен
қазына, нағыз ... ... ҚР ... Н.Ә. ... ... болашағын барлай отырып «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты
биылғы Жолдауы мазмұны жағынан да ерекше, тәуелсіздік жемістерін, ... ... ... сақтап қалу арқылы азаматтарды басқа адамдардың
тәжірибесі ... ... ... ... ... және ... да осындай рөл жүктеледі» деп көрсетті.
Қазақ елінің алыс-жақын шетелдер мен әлем ... ... ... бұл сала ... ... ... ... жатыр.
М.Әуезов шығармаларының 50 томдық академиялық толық жинағын шығару ... ... - ... классиктердің алдыңғы қатарынан орын алатын
заңғар суреткердің бірі. Ол ... ... ойы, ... ... ... арқасында сан салалы тақырыптарды құлаштай ... ... ... қалам тербеді. Қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін, эпикалық
тұрғыда кең тыныспен суреттейтін суреткерлік шеберлігінің түпсіз ... ... ... ... «Мәдени мұра» бағдарламасы арқылы қазақстандық
деректеметану қоры толықтырылып отыр.
«Бейнелеу өнері» секциясының ұсынуымен қазақтың бейнелеу өнерінің озық
үлгілері – ... ... ... Таңсықбаев», «Сергей Калмыков», «ХІХ
ғасыр ... ... ... ал ... секциясының жетекшісі К.Байпақовтың ұсынуымен «Қазақстан
археологиясы», «Қазақстан петроглифі», «Қазақстанның ежелгі қалалары» кітап-
альбомдары «Өнер» ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы аясында шыққан
кітаптарына да тоқтала кеттік.
«Орал Таңсықбаев» ... XX ... ... ... ... Орталық
Азиядағы ерекше тарихи жағдай тұтас бір дәуірдің өкілдері саналатын ерен
тұлғаларды айшықтады. Солардың бірі КСРО ... ... КСРО ... ... ... ... Республикасының Хамза атындағы
Мемлекеттік ... ... Орал ... орыс және ... ... ... түрде иек арта отырып, ортағасырлық Азияның
дәстүрлерін ... оның ... мен ... жандандыра келіп,
жаңа социалистік ой жүйесіне арқау етті. Таңсықбаевтың ... 100 ... ... ... альбомға суретшінің ортағасырлық Шығыс миниатюра
дәстүріндегі, осы заманғы Батыс өнерінің үлгісіндегі ... ... ... ... Дүзелханов» кітабы.
Бұл альбомға өнердің көркемдеу, қолданбалы ... ... ... зор ... ... келе жатқан әйгілі суретші, ... ... ... ... Республикасы Мемлекеттік сыйлығының
лауреаты Ағымсалы Дүзелхановтың таңдаулы шығармалары ... ... ... ... ... бөлігі әлем халықтарына танылып, Қазақстанның ұлттық
құндылығына ... ... ... өнер ... ... ... өнер сүйер көпшілікке арналған.
Өмірге, өнерге ерекше озық ... ... ... ... XX ... ... ... – Сергей Калмыков.
Адамдық болмыстың баянды ... ... толы ... мен ... ... ұлы суретшінің талантты туындылары Қазақстанның шын
мәніндегі аса бай көркем-сурет ... асыл ... ... ... ... ... қызығушылығын танытып отыр.
Альбом суретшінің Ә.Қастеев атындағы Қазақстан ... өнер ... ... 250-дей шығармалар негізінде
жасалған.
Сондай-ақ, академик С.Зимановтың ... он ... ... ... » 8 томы «Жеті жарғы» баспасынан шықты.
«Қазақтың ата ... ... ... ... ... мәдениет
тарихында өзіндік орны бар ... ... ... ... ... ... Өйткені, бұл серияда белгілі тарихи тұлғалардың,
ойшылдардың ғылым мен мәдениеттің ... ... ... ... ... әдет-ғұрып заңдары және қазақтың ... ... ... олардың биліктері мен шешендік өнері, ел ... ... ... ... ... ең құндысы – ұлттық тіліміз. Сол
асыл мұраның кенеуін кетірмей, ... ... ... ... ... ... сын. ... басты бір жолы – сөздіктер шығару ісін ... ... ... ... ... жасалды/23/.
2.2.1.Қазақстандағы оқу мәдениеті
Соңғы он жылдықта мас-медия кеңістігінің ... ... ... ... оқуға деген қызығушылық төмендеді. Қазіргі кездегі қоғамның
даму сатысында, елімізде оқу мәселесіне жаңа көзқарас ... ... ... ... және қоғамдық ұйымдармен ... ... да ... ... ... ат ... керек.
Ересек тұрғындар арасында мүлде кітап оқымайтындар халықтың елу
пайызын ... ... беру ... оқитын жастар, оқуына байланысты,
негізгі оқырмандар болып табылады. Бірақ, жастар ... ... ... ... ... ... ... шектеледі.
Жастардың мұндай әдебиеттерге көңіл бөлу себебі, мамандық алуға, кездескен
практикалық мәселелерді шешуге ... ... ... ...... ... ... отыр, егер ата-анасының оқу мәдениеті ... бұл ... ... ... не ... ... ... алады деген сұрақты
қарастыру барысында, оны оқуға ынталандыратын бірнеше себептерді көрсетуге
болады. ... ... ... ... ... талдайтын
болсақ, олардың 32%-ы детективті шығармалар, 35%-ы ... ... ... ... 5%-ы ... және 17%-ы фантастика оқиды.
2004 жылдан бастап Қазақстан Республикасы ТМД ... ... ... ... ... ... мен баспаханалар аясындағы бірлестік
бойынша Мемлекетаралық кеңесте төрағалық ... 2005 жылы ... ... ... «Ұлы ... жолымен» атты III
халықаралық ... және ... ... өтті. 2005 жылдың 19 тамызында
өткен XVII Мәскеудің халықаралық кітап және баспахана жәрмеңкесі ... ... ТМД ... ... ... атты ... ... болып өтті.
2006 жылдың 16 наурызында Астана қаласында ... ... ... атты ... ... бойынша 2005 жылы шыққан
кітаптар жәрмеңкесі ... Бұл ... ... ... ... сандық және сапалық деңгейіне әсер етті.
Жоғарыда айтылғандай, Қазақстанда 300 ден астам баспа және 800 ден
астам баспаханалар ... ... ... 1 ... 44 ... 22 ... жоғары оқу орындарына тиесілі және 27 пайызы баспа
өнімдерін өндіретін басқа ... ... ... ... ... астам үлкен кітап сату
ұйымдары қызмет етеді. Қазақстанда таратылатын ... ... ... ... және ... ... ... стандарттарға
сай. Бүгінде әлеуметтік маңызды басылымдарды шығарудың ... ... ... мемлекеттік тапсырысты бөлу ... ... ... жылы ... ... әзірлеп және шығару үшін, мемлекеттік
бюджеттен, 323,222 млн.теңге, 2005 жылы – 339,383 ... 2006 ... ... 2007 жылы - 262,9 ... 2008 жылы - ... 2009 жылы – 236,8 ... ... әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару және әзірлеу»
республикалық бюджет бағдарламасы шеңберінде 6 мың басылым, 74 мың ... бар ... ... ... ... ... балаларға
арналған, тарих, сөздік-анықтама, әдебиет, қазіргі қазақ қарасөзі, қазіргі
қазақ поэзиясы, құжатты-көркем, музыкалық, заң, ... ... ... және ... басып шығару ісінің басыңқы бағыты түрлі-түсті әсерлі суретті
балалар әдебиеттерін, әлемдік балалар ... ... ... ... ... және ... көпұлттық мәдениетті,
ұлттық және әлемдік мәдени мұрағатты дәріптеуші ... және ... ... ... ... басу ... ... саясатқа қысқаша тоқталсақ, Қазақстан
Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігінің Ақпарат және мұрағат
комитеті баспалар арасында мемлекеттік ... ... ... ... ең ... бағыты еліміздің мәдениетін, ... ... ... ... насихаттайтын, әсем безендірілген балалар әдебиеті,
әлемдік балалар классикасы, Қазақстанның ... ... ... ... мен ... да басылымдар болып табылады. Қоғамдық
әлеуметтік және рухани дамуы үшін ... ... пен ... бірігуі мен
ең үздік әлемдік, ғылыми, мәдени жетістіктер негізінде мемлекеттік ... ... ... қорын қалыптастыру алға қойылып отыр.
2004 жылдан бастап Қазақстан Республикасы ТМД ... ... ... ... ... ... мен баспаханалар аясындағы бірлестік
бойынша Мемлекетаралық кеңесте ... етіп ... ... ... да, ... де, ... да. Өзіне ұнайтынын,
талғамына сайын. Бүгінде баспа да көп, ... ... ... та көп. ... бәрі де оқырман талабынан шығып отыр деп айту ... ... көбі ... аса қажетті кітапты қай баспадан,қашан сатып
алу керектігін білмейді. Тіпті қандай кітап шығарылып жатқандығын ... мұң. ... ... ... ... және ... ... жеке баспа бар. Жыл
сайын осы баспалардын 2500-дей атаулы кітап шығарылады. Олардың барлығы да
рухани байлығымызды арттыруға үлес ... ... ... ... ... ... басым бөлігі жеке авторлардың кітаптарын шығаруға құмбыл.
Түсінікті де. Жұмсалған шығынды қайтару керек. Ол ... дені ... ... дегенде таразы басын теңестіре бермейді. Мәселе ... Жыл ... ... ... ... осы ... ... Мемлекет қаржысына біраз кітап шығарады. Бірақ оның барлығы да
кітапсүйерлердің ... тие ... ... ... ... ... ... табу оңай емес. Яғни, баспа мен ... ... жоқ. ... ... ... тиіс ... қай ... қандай кітап шығатынын алдын ала біле алмайды.
Еліміздегі ірі-ірі деген 6 баспада ғана сайт бар екен. Ал, жеке ... ... ... ... деп әуре ... ... шамалы. Өйткені олардың
сайтында тек баспа ... ғана ... бар. ... ... ... оның ... ... сұрай тіптен артық. Ол кітаптардың көбісі сауда
нүктелеріне жетпей жатады. Мәселен, бір баспадан ... ... 2000 ... ... ал ... 3000 нан аса кітапхана бар. Сонда әлгі ... ... ... данадан таратқанның өзінде де жетпейді ... ... ... ... Әрине оның бәрі де кітапханаларға
түсіп жатыр деп тағы да айта ... ... ... атағы дырдай
жазушыларымыздың кітабы 300 мың тиражбен ... ... Ал ... ... ... ғана ... Ал ... шығатын кітаптарға баспаның
сайтымен бірге пошта жәшігі қоса ... ... ... ... ... ... ала ... Ал біздегі кітап ... ... ... әңгіме.
Кезінде «Қазақкітап» атты іргелі мекеме жұмыс істеді. Оның барлық облыстар
мен аудандарда, тіпті ауылдарда да ... ... ... ... де ... істейтін. Шығарылған кітаптардың барлығын осы мекеме
таратып отыратын. Жазушы мен ... ... ... тұрған осындай
алтын көпірдің тінін үзіп алдық. Бірақ, осындай керемет жүйені қайтадан
жандандырып ... ... да ... бастады. «Атамұра» баспасы
еліміздегі барлық облыстарда өзі ... ... ... арнаулы
дүкендерін аша бастады. Бұл теңіздің қасындағы тамшыдай болса да ... ... ... ... анық.
Елімізде жеке баспалардың қандай кітаптар шығарып жатқанын хабарлап
отыратын ... жоқ. ... ... ... үні ... десе ... Мұның бәрі де сайып келгенде «Баспа ісі» туралы заңның жоқтығына
келіп тіреледі. Баспаның, баспагердің ... ... ... ... ... ... басы ... мәселелердің бәрін жіпке
тізіп, түзейтін кез келген секілді. Арнай заң болғаннан кейін баспалардың
бағы ашылар, бәлкім...
Кітап ... ісі ... ішкі ... ... ... ... және әдебиеттің жеке түрлеріне зәрулік; оқырман ... ... мен ... ... ... ... ниетінің төмендігі;
ғылыми-техникалық үрдіс және монографиялық басылымдар санының азаюы. Жыл
сайын баспадан шығарылатын ... ... ... ... ... 50-60 ... ... Сараптамаға қарағанда, кітап
дүкендерінде саудадағы 10 пайыз кітап қалып қалады.
Дамыған баспаларға да тоқталуды жөн көрдік.
Аст ... ... ... ... ... ... ... және
барлық дәрежедегі оқырмандардың арасында танымал, қызмет көлемінің тұрақты
ұлғаюына байланысты соңғы бес жыл аралығында ... және ... ... ... ... баспа – «Аст» баспасы. 1993 ... ... емес ... 2003 жылы 4241 ... жалпы таралыммен
40 миллион дана шығарды. Қазіргі замандағы Ю.Нагибин, Б.Васиильев ... ... ... ... ... ... киноромандар
және шығармалардың басқа, «оңай оқылатын түрлерін» басып шығарды. 1994-1996
жылдары «Іздестіру лабиринттары», «Қалпақ» атты серияларын ... ... ... ... ... ... ... сериясын шығара
бастады. «ХХ ғасырдағы шетел прозасы» атты ... 2001 ... ... және 2003 жылы 40-қа жуық ... ... ... оның ішінде
Хейли, Б.Шоу, ... ... және ... ... ... ... кіреді. 1999 жылдан бастап, баспа «Классика
мектебі – ... мен ... ... ... атты сериясын
шығарды. Содан бері 100 шығарылым басылды.
Эксмо баспасы. Қызметінің көлемі бойынша екінші орында – ... 1997 ... ... 2003 жылға дейін басылымдардың шығарылымы 3 есе
өскен. 1997 жылы 1032 аталымнан, 2003 жылы 4017 ... ... ... ... ... баспалар сияқты «ЭКСМО» баспасы 2001 жылдан
бастап, әлемдік классикалық әдебиетіне де ... ... ... ... атты ... шыға ... Екі жылдың ішінде 41 шығарылым басылып
шығарылды.
Дрофа. Қазіргі заманға сай, жыл сайын 700 ... аса ... ... ... ... ... «Феникс» (400 аталымнан аса),
«Питер», «Приор», «Астрель» (300 аталымнан аса) өнім ... ... ... ең ірі ... жатады.
«Дрофа» жеке меншік баспасы 1991 жылдан бастап жұмыс істейді және 1995
жылдан бері балаларға арнап оқулықтар мен ... ... ... ... ... «Мектепке дайындық» атты сериясын шығарды. ... ... ... және ... әліппе», «Санауды үйренемін»,
«Ағылшынша үйренемін» барлығы 15 шығарылымы шықты.
Высшая школа. «Высшая школа» мемлекеттік баспаның қызметінде де ... өсу ... анық ... Ресейдің жоғары білім жүйесіне арнап
оқулықтар мен оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының жоғарғы оқу орындары осы
оқулықтардың көп ... ... ... ... ... ... школа»
баспасы «Тарихшының кітапханасы», «Филологтар кітапханасы», «Әдеби ғылымның
классикасы» және т.б. сериялық ... ... ... ... ... ғылым, техника және білім бағытындағы актуалды серияларын да басып
шығара бастады.
Экзамен ХХІ. ... ... ... 1992 ... бастап келді. 1994
жылдан бастап басым бағыттарының бірі оқулықтар шығару болса, оның ... мен ... ... оқу ... ... ... ЖОО-
на түсушілерге арналған «Экзамен» атты жаңа танымдық оқу ... ... ... ... тұрақты сұранысқа ие болды. Танымал
серияның аты баспаның атына айналды.
1998 жылдан бастап «Экзамен» баспасы ... ... ... ... Осы ... ... оқулықтар бағыты белсенді түрде даму ... ... ЖОО ... ... ... ... отырған әдебиеттер
тізімін кеңейтті, сонымен қатар, МГУ оқушылары, кейін ... да ... ... ... жазушыларына айналды.
Сұранысты мұхият талдау және өзгеріп тұратын жағдайда ... ... ... ... ... ... әдебиеттерді ертерек шығаруғы
мүмкіндік береді. Және ол ... ... ... ал ... ... дүкендерге, одан әрі сатып алушыларға жеткізеді.
Қазіргі уақытта «Экзамен» - сатып ... ... ... және ... ... ... қанағаттандыруға жаңа бағыттарды
ашқан өсіңкі дамушы баспа.
«Питер» баспа үйі. Өткен ғасырдағы 90-жылдардың басында бастау алған,
«Питер» баспа үйі ... және жаңа ... ... ... ... ... «Питер» баспасы өзінің он жылдығында Ресей кітап нарығында
сенімді орынға ие болды. Бүгінде кітап шығарудың жаңа ... ... әрі ... ... ... ... аудандарды танымдықпен жаулап ала бастады. Мәскеу,
Харьков қалаларында өз өкілін ашты. Сонымен қатар, ... ... және ... ... кітаптарды шығаруды қолға алды. Жылды
қорыта келгенде, кітаптардың сандық таралымы ... ... ... ... ... ... ... компьютерлер әдебиет нарығының
төрттен бір бөлігін жаулап ... ... ... ... ... ... шығаруды меңгерген. Баспа дәстүрлі бағытты дамыта
отырып, жаңа да қызықты жанрларды іздестіру үстінде.
«Азбука» баспасы. «Азбука» баспасы 1995жылы ... ... ... ... ... пен ... ... ауданындағы
көркем әдебиет саласындағы ең ірі ... ... ... ... ... баспалық ұйымға кіреді.
«Азбука» жыл сайын 100-ден астам кітап серияларын және ... ... ... орта ... 10 ... ... дана кітап шығарады.
«Азбуканың» көптеген баспалық жобалары беделді ресейлік кәсіби ... ... ... қызметінің негізгі бағыттары – орыс және шетел классикасы,
қазіргі замандағы отандық және көркем аударма әдебиеті, ... ... ... және тарих пен өнер ... ... ... баспасы. Алғашқы мемлекеттік емес баспалардың бірі. 1990
жылдан бастап ... ... ... ... ... негізі және
кітаптаратушы желісі бар ... ... ... ... ... халықтың
да, парасатты оқырманның сұранысына өте ... ... ... ... ... сирек кездесетін және бағалы репринттік жаңғыртулар
баспаға ерекше танымдықты, саудалық табысты және атақ-даңқты әкелді. ... 90 ... ... ... жинағын «Брокгауз-
Ефронның еврейлік энциклопедиясын» репринттік басылымдар ретінде шығарды.
Қазақстандағы ... ... және ... ... ... ... шығатын кітап өнімдерінің тақырыбына, көлеміне ... әсер ... ... ... аралықта қазақстандық кітап өнімдерінің жалпы
таралымы 2,5 есе кеміп ... ... ... палатасының мәліметтері
бойынша, 1991 жылы шығарылған ... мен ... саны ... бойынша
1534, жалпы таралымы 32 327 дана, ал пайыздық көрсеткіші бойынша 4,5 пайыз
болды. Таралымы 16 пайыз ... 1992 жылы ... мен ... саны
аталуы бойынша 1224, жалпы таралымы 30 512 дана, бұл жалпы кітаптар мен
кітапшалар саны 308-ге ... ... яғни ... ... 3,5 ... саны 815 мың ... ... бұл жалпы санның 15 пайызы.
1991 жылмен салыстырғанда 1994, 1995 жылдары кітаптар мсен ... одан әрі кеми ... ... 1994 жылы 1148 ... мен ... таралымы 18 999 мың дана болып басылды, бұлар тиісінше 3,3 және 9,5
пайызды ... 1995 жылы ... 1115 ... ... 13 051 мың ... ... бұлар тиісінше 3,2 және 6,5 болды, бұл өлкен жылмен
салыстырғанда атауы жөнінде 419-ға ... 3 ... ... жылы ... мен ... ... 1995 жылмен салыстырғанда 2
есе артты. 2008 жылы ең көп, 4611 атаулы кітаптар мен ... ... 12 ...  387 мың дана ... ... ... мен ... бойынша 2 есе артқанымен, олардың таралымы қысқарды. Қазіргі кезде
Қазақстандағы кітап өнімлдері нарығы, сырттан әкелетін ... ... ... ... бөлігі Ресейден әкелінеді, бұл шамамен 60-80
пайыз болады, себебі ресейлік кітап өндірісі, отандық өндіріске қарағанда
әлдеқайда жоғары. Бұл әрине ... ... ... ... және өндіріс
көлемінің үлкендігіне байланысты. Біздегі бар мәліметтер бойынша, ... ... ... ... ... өнімдерінің көлемі екі жарым есеге қысқарған,
оның есесіне шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы таралым «Рауан» баспасында
басылды, онда 1996 жылы 17 867 мың дана ... ... ... одан ... 1997-2000 жылдар аралығында өндірістің төмендеуі
байқалады.
2001-2003 жылдар аралығында баспа ... ... ... ... алға ... (8000 мың ... Ал, 2004-2008 жылдар аралығында
«Мектеп» баспасы мен «Атамұра» баспасы орташа ... 2000 ... ... ... алға шықты. Мұндай үлкен таралымды басу, оқулықтар шығаруға
байланысты екені белгілі.
Қазақстанның тәуелсіздік алған алғашқы жылдарында басылымның ... ... ... ... ... ... ... іскерлік,
оқулық басылымдары артып, 2008 жылы барлық басылымның 42 пайызын ... ... ... ... ... оқу, ... ... ғылыми
тақырыптағы әдебиеттер, анықтама басылымдары мен ... ... ... ... ... 2008 жылы ... өнімдері негізінен
оқулықтар шығару есебінен өскенін көреміз.
1991 жылдан 2008 жылға дейін шығарылған кітаптар мен кітапшалар
|Жылдар ... мен ... ... |
| ... |Мың дана ... |1534 |32327 ... |1226 |30512 ... |1159 |25267 ... |1148 |18999 ... |1115 |13051 ... |1226 |21014 ... |1015 |13148 ... |1384 |17592 ... |1301 |11540 ... |1777 |9781 ... |2400 |12629 ... |3031 |13419 ... |3576 |14403 ... |3906 |12765 ... |3478 |13869 ... |4121 |13671 ... |4211 |12819 ... |4611 |12387 ... ... ... Қазақстан өз тәуелсіздігіне қол
жеткізген, егеменді ел болған соң, қоғамда жариялылық, демократиялық
принциптер ірге тепкенмен, кейін республиканың экономика, ғылым, мәдениет,
ауыл ... ... ... мекемелері мен кәсіпорында да
бұрынғы болмаған мүлдем жаңа қызмет кезеңі басталды.
Өте күрделі, аса қиын ... ... өту, ... ... пысықтық, тапқырлық көрсету жағдайына көшу бүкіл
кітап ісі жүйесін ... ... ... тура келтірді.
Нарықтық эконмикаға көшу барысында, баспаханалар да қатты дағдарысқа
ұшырады. Республикада қағаз ... ... ... ... бояулардың және басқа да полиграфия материалдарының
тапшылығы олардың бағаларының бірнеше есе ... ... ... Қағаз - 100
есе, бояу - 160 есе, түптеу материалдары - 60 ... ... ... ... ... ... көрсетіліп, салалық министрлік бұл өндірістің
өткір мәселелеріне назар аударып, ... ... ... ... ... – баспа өнімдерін ұлғайту, полиграфиялық базаны ... ... ... ... даярлау т.с.с.
Кітап шығару ісінің және полиграфия өндірісінің өзекті мәселелерін
жүзеге асыру жолдары белгіленді.
Қазақстандағы бүгінгі баспахана ... ... даму ... ... өз ... ... сапалы полиграфия құралдарын қолданады.
Аймақтардағы майда ... ... ... ... әлі де ... ... кезде өте көп майда баспаханалардың дәл санын көрсету мүмкін
емес. Бірнеше белгілі ірі ... ... ... олар ... ... ... ... басылым баспаханасы «ТОП»
т.с.с.
Біз зерттеген мерзім ішінде шығарылатын басылымдардың баспаханалық
сапасы мен дизайны жақсара түсті. Егер ... ... ... қағазына ақ-
қара түспен басылатын болса, қазір олар офсеттік машиналармен ... ... ... ... етіп ... ... оқырмандарыдң сұранысына ыңғайластырылған. Біздегі көптеген
басылымдардың, жұмыс барысында қолдануды және ... ... ... ... кезде еліміздегі баспаханалардың ішінде ең қуаттысы «Атамұра»
полиграфия комбинаты. Мұнда кітап шығару процесінің барлық кезеңі ... ... жүйе ... Полиграфия комбинаты «Атамұра»
баспасы мен өзге де ... ... мен жеке ... ... ... ... ... шығарады. Соңғы он жылдың
ішінде баспаханада Германия, Швейцария, Дания фирмаларының осы ... ... ... жұмыс істейді.
Бүгінде «Атамұра» комбинаты Орта Азиядағы ең үздік техникалармен
жабдықталған полиграфия мекемесі деп ... ... ... ... жылы ... ... ... екі ірі полиграфиялық мекеме
«Кітап» фабрикасы мен газет-журналдар баспасын қосу ... ... ... ... ... ЖШС ... ... техникалармен жабдықталған дәуірдің өнімдері еуропалық
технологиялық стандартқа сәйкес шығарылады. Материалдарды теру мен ... және ... ... ... ... қазіргі
бағдарламаларды пайдалана отырып, компьютермен ... ... ... ... ... саласы бойынша мамандар Мәскеу
және Львов полиграфия институттарында даярлайтын.
Полиграфистер алдындағы тағы бір мәселе – жаңа заманғы ... ... ... ... ... даярлау. Жаңа технологияны ... ... және ... ... төмендейді. Жаңа заманғы
полиграфиялық технологияның жай-жапсарын жақсы ... ... өте ... ... ... ... ... техникалық қызмет
көрсету саласының мамандары – инженерлер, механиктер мен технологтар қажет.
Аталған кемшіліктердің алдын алу ... озық ... ... ... ... ... полиграфия мамандарының шет елге шығып,
тәжірибеден өту ... ... ... ... ... ... қозғалыс, қазақстандық полиграфистердің
экономикалық және кәсіби аядағы әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... – саланың бірлігін сақтау мен
өзін-өзі ... ... ... бір шарты.
Қазақстанда әлем халықтары тілдерінде кітап шығару.1990 жылдардың бас
кезінде республика тұрғындарының 2/3 ... орыс ... ... ... тілінде радио тыңдап, телеарналарды орыс тілінде көретін еді. ... 1/3 ... ғана ... ... басылымдарды пайдаланып келді. Дегенмен,
1990 жылдан бастап, қазақ тілін қоғамдық өмірде қолдану ... ... ... ... Ұлттық мемлекеттік кітап палатасының
статистикалық жинағындағы мәліметтер бойынша, 1991 жылы ... ... ... ... ... таралымы 13930,4 данамен басылса, орыс тілінде - ... ... ... ... 17887,8 мың дана ... ... 2008 ... тілінде 2049 атаудағы кітаптар, 6412,22 мың дана ... орыс ... -1558 ... ... ... ... 4612,78 ... болып шықты, яғни қазақ тіліндегі басылымдардың өсуі 373% болса, ... - 174% ... ... ... ... ... ... 2007 жылы шет
тілдерден аударылып басылған кітаптар атауларының саны 218 ... ... ... саны 19-ға ... 612,56 мың данамен басылды, яғни ... 9,5%, ал ... ... 101,7% ... ... ... ... орыс тілінен аударылғандары 79 атаулы кітап, 250,85
мың данамен, қазақ тілінен аударылғаны 37 атаулы, араб ... ... ... ... ... 8 ... кітап басылып шыққан. Сонымен қатар,
башқұрт, бенгал, ... ... ... ... ... ноғай, парсы және
басқа да тілдерден аударма басылымдар шығарылды. 1991 жылмен салыстырғанда
2008 жылы қазақ ... ... мен ... саны 2049 ... ... өсуі 1500 атау ... Ал, орыс ... кітаптар мен кітапшалар
саны 572 атауға артты. Қазақ және орыс тілдерінде шығарылған кітаптар мен
кітапшалар сандарының өсу ... ... ... ... ... ... мен ... санының өсуі артық екенін көреміз.
Біздің елде шет елдер тілдерінде және Қазақстан халықтары тілдерінде
кітаптар мен ... ... ... Бірінші орында ағылшын
тілдерінде шығатын басылымдар тұр, бұл республикада ағылшын ... ... оқып ... ... ... Қазіргі кезде ағылшын тілінде
шығарылатын басылымдар, орыс тіліндегі басылымдармен бәсекелесе ... 2007 жылы ... ... 43 атаулы кітаптар мен кітапшалар 367,95
мың данамен шығарылса, 2008 жылы - 50 ... ... 189,73 ... ... ... халықтар тілдерінде шығарылатын кітаптар
саны бойынша ұйғыр тілінде шығарылатын кітаптар саны ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша, 2006 жылы ұйғыр
тілінде 67 атаудағы кітаптар 49,19 мың дана ... ... ... – 58 ... ... 90,54 мың ... ал 2008 жылы – 63 атаулы
кітаптар - 53,54 мың дана ... ... көп ... ... тұратын мемлекет, оның аймақтарында 120
түрлі ұлт өкілдері өмір сүреді. Тіл ... ... ... ... түседі, көп ұлттық өкілдері Қазақстанның бірлігін ... ... ... ... ... ... ... республикада газеттер мен
журналдар 11 ұлт өкілдерінің тілдерінде ... 44 ... 12 ... ... ... 18 ... – 7 ... хабар
таратады. Жыл сайын, ... ... ... ... ... ... 30-ға тарта кітаптар, жалпы таралымы 80 мың дана ... ... ... ... ... тәжік, татар, араб, неміс, түрік,
украин, француз тілдерінде де ... мен ... ... шығады.
Соңғы 15 жылдың көлемінде, көркем әдебиет шығармаларымен таныс емес
жас буын өсіп қалыптасты. ... ... ... ... ... ... ... тауып, баю болып кетті. Осыдан соң ... ... ... ... ... оның асыл ... түсінбейтін қазақтар бар. Осындай
қоғамды ... ... ... ... орын өте ... ғана ... әр бұтаның түбінде шырылдап қалған ... ... ... ... бар. ... – тәрбие мен сананың бастауы. Оқымаған адамның ... ... ... ... ... ... ... отырғаны -
елдің соры.
Бұл уақыт ішінде жасөспірімдер мен балалар оқуы мәселесінде ... ... ... ... пен ... негізделген «коммерциялық оқу» кең етек алып
отыр, сонымен бірге терең білімді қажет етпейтін, оқырман ... ... ... етпейтін «жеңіл оқулар» - ... ... ... көп ... отандық әдебиеттерге, оның ішінде классикаға және ... ... ... қызығушылықтың жоқтығы;
- жастар санасындағы «оқырманға» арналған бос кеңістікті, әдебиеттік
сюжеттерге құрылған кинофильмдер мен РВ-сериалдар үлкен ... ... ... ауыр ... ... қарау, оны модадан шыққан әрекет деп
қабылдау, оқудың беделін түбегейлі ... ... ... ... ... сипаттама жүргізіледі. Отандық
көпшілік ақпарат құралдары бұл ... ... ... ... мен кітап туралы мақалалар жарияланбайды.
Қазіргі кездегі белгілі қолда бар ... ... ... ... ашып ... ... ... мен кітаптарды оқу ... ... ... ... ... ... ... жоқтығы білініп тұр. Бұл мәселеге отандық көпшілік ақпарат
құралдары мен қоғамдық ұйымдар көңіл бөліп отырған жоқ. Ондаған ... ... ... ... ... ... ... байланыс
үзілген. Бұгінгі кұндері газеттер мен журналдарда маманданған сыншылардың
кітаптарға пікір білдірген шолу мақалалары өте ... ... ... ... мен кітап дүкендерінің қызметтері туралы, кітап - әдебиет
әлеміндегі жаңалықтар мен оқиғалар туралы тек кейбір ... ғана ... ... ... ... ... кітап туралы арнайы
хабарлар жоқ. Сонымен бірге, Қазақстанда арнайы кітап жаранамасы жоқ, кітап
дүкендері ондай ... ... етіп ... жоқ. ... олар ... ресейлік көпшілік ақпарат құралдарында, интернетте, ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Қазақстандық кітап нарығының даму беталысы
осыдан он жыл бұрын ... ... «RBC daily» ... ... 47% кітаптар таралымы 5 мың данадан төмен, 36%-ның таралымы – ... 10 ... ... ... ... шығарған кітаптардың 40% - ... ... ... қалған.
Дегенмен, қазақстандықтардың 59,4% жылына 4-тен 8-ге дейін кітаптар
сатып алады. Халықтың 16,4% ... ... ... ... жатқызуға
болады. Орал әр ай сайын кемінде бір кітап сатып алады.
«Оқырман ... ... ... ... ... кітап нарығындағы жылдық қаржы айналымы 50-60 миллион доллар деп
бағаланады. Сарапшылардың пікірі ... бұл ... жыл ... ... отырады,көркем және іскерлік әдебиеттер бойынша өсім -20-30%, ал
балалар ... ... - ... оқу ... ... өсім – 50
- 70%- ға жетеді.
Кітап палатасының мәліметі бойынша, Қазақстанда жыл сайын 4 мыңдай
кітап ... ... ... 12 ... дана ... ... ... 1991-1995 жылдар аралығында, кітаптарды ең үлкен таралыммен
шығарған он баспа
2-диаграмма. ... ... ... кітаптарды ең үлкен таралыммен
шығарған он ... ... ... ... ғасырлар бойы қоғамның дамуын белгілейтін
басым жағы болғанын тарихи тәжірибе куәландырады.
Қай елде ... да, ... ... ... қаншалықты кең көлемді және нәтижелі
қызмет істеуіне байланысты, сол елдің жалпы экономикалық, әлеуметтік-саяси
жағдайы туралы ... ... ... емес, экономикасы жоғары
дамыған елдердің көбісінде ... және ... ... ... ... сақтау және берудің бірегей бұлағы – кітап әлемдік даму
барысында өзгереді, қалыптасады, бірақ ... ... ... ... бойынша, кітап оқу адамға әр түрлі жайда үлкен ... ... және ... ... ... және ... мұрасын
меңгеру); қоғамдық (білім – адамның қоғамдық өмірге белсене қатысуының
алдыңғы жағдайы); ... ... ... мен ... ... ... ... жоғары білімді, барлық жақтан да
сауатты мамандарды талап етеді, ал ... ... ... ... ... ... ... (баспа сөзі – плюрализмді қамтамасыздандырудың
ең нәтижелі тәсілі: демократия көп оқыған, ... ... ... ғ. соңы – ХХІ ғ.басы жалпы біздің елдің тарихының, сондай-ақ, кітап
баспа ісі тарихының ең маңызды кезеңдерінің бірі. Бұрынғы ... ... ... жаңа ... ... ... ... Оның дамуы үшін
кітап баспа ісі, ... және ... сату ... тиімді жүйесін құру
қажеттілігі пайда болды. Бұл мәселе, өз ... ... ... ... Кітап шығару, полиграфиялық және кітап сату ... ... ... географиялық шектері кеңейіп, қазіргі ... ... ... ... 26 ... ... істеп жатыр.
Қазіргі Қазақстанның кітап баспа жүйесінің қалыптасуы мен дамуын
зерттеу ... іс ... ... ... ... әдісіне
өтпелі кезеңін жеңуіне әсер еткен негізгі себепкер шарттары анықталды.
Еліміздің кітап ісіндегі тиімді өзгерістерге ... ... ... бірінші кезеңде, редакциялық-баспалық процесінің
демократияландыруына әсер еткен құқықтық базасы туралы айтып өту қажет ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
және бірқатар басқа заң шығаратын актілер.
Баспа ісінің ... ... ... жаңа ... ... (акционерлік, жеке меншік және т.б.) мүмкіндік берді.
Қазіргі кезде, баспа жүйесі толық жекешелендіруге ... ... ... ісі ... ... ... мүмкіндіктер береді. Оған жету
үшін нарықтық шаруашылық жүргізу механизмдерін, баспалық ... ... ... ... кітап нарығы қазіргі кезде дағдарыстың апатты кезеңінен
өтті. Кітап ісінде баспа орындарының арасындағы ... ... ... ... ... кәсіпкерлік дәстүрлер пайда болды.
Соңғы жылдары отандық ... ... ... нарығының тәжірибелік
қажеттіліктерін есепке ала ... ... ... жасап
құрастырады, яғни халықтың, оқырмандардың әр тобының нақтылы сұраныстарына
сәйкес.
Барлық ... ... ... ... бүгінгі кезде әлемнің
саяси мәдениеті өрісінде болып жатқан ... ... ... бірлестіктегі терең және өсіңкілік өзгерістер әсер ... ... ... және ... да ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясатын іске асыруға,
мәдениеттері мен ... ... ... ... әрекетіне,
бірігуіне көмектеседі. Қазақстандық баспа орындарының халықаралық қызметі
бүкіл әлемнің баспа ... ... ... ... ... мен ... құруға белгілі үлес қосады. ... ... ... ... ... ... ақпараттық бірлестігі
қалыптасуына қажет.
Еліміздің саясаттық, экономикалық, мәдениеттік салаларындағы түбегейлі
өзгерістер кітап ... ... ... ... сын ... ... кітап
шығару мен таратудың қазіргі заманға сай түрлері мен әдістерін табуды қажет
етеді.
Басылып шығарылған кітаптардың ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тілде ғарыштық зерттеулер, жоғары
технологиялар, салыстырмалы теориясы, ... ... ... ... ... алып сандар теориясы, үйлесім теориясы бойынша
басылымдар өте аз ... ... ... оқу және ... ... мен ... арналған кітаптарды шығаруын
кеңейту мәселесі шешілмеген.
Өкінішке орай, осы ... ... көп ... ... ... ірі,
күрделі еңбектер қазақ тіліне аударылып шығарылмаған. Оларға – медицина,
денсаулық сақтау, математика, физика, ... ... және т.б. ... ... кіші және орта ... бойынша, кәсіптік, ауылшаруашылығына
арналған кітаптарды шығару қажет.
Бірінші кезектегі маңызды мәселелер: кітап саласы ... ... ... ... ... шығару ісінің концепциясын өңдеу.
Соңғы жылдары баспа орындары әр түрлі шежірелер, тарихи ... ... ... діни ... көп ... жатыр. Бірақ
олардың арасында мазмұнының сапасы төмен басылымдар да кездеседі.
Баспа ісі саласында ... ... ... жоқ десе де ... ... көбісі шығарылған өнімдерінің міндетті данасын ... ... ... қаламақысын төлегісі келмейді, салық
төлеуден қашады.
«Өнер» баспасының қызметкерлері бүкіл еуропалық мәдениеттің ... ... ... ... ... мөлдір бұлағы болған көне
грек және ескі рим өнерін де жүйелі түрде насихаттап келеді.
«Өнер» баспасының ... ... ... ... мен ... және талантты ұл-қыздарымыздың творчестволық өмірі
туралы, жалпы өнер тарихына қатысты кітаптарды ... ... ... ... ... драматургтер, бейнелеу өнерінің шеберлері,
киношылар, сәулетшілер, театр қайраткерлері, актерлер, әншілер мен күйшілер
секілді ... ... ... оқырмандарға баспа өз өнімдерін
ұсынып, талап-тілектерін қамтып отырады.
Кітапты саудалап, бірден мол табысқа ... ... ... ... ... ... біз ... капитализмге әлдеқашан бет бұрған батыста да
көп қаржыны талап етеді. Қазір ... жыл ... ... 8 ... полиграфиялық жабдықтары жеткізіледі. Олардың 80 пайызы лизингтік
және несиелендіру жүйелері ... ... ... тұра ... ... ... өз ... жақсы ұғынып, баспа өнімдерін шығаруда
ТМД ... ... алғы ... ... ... ... мен алға қойған мақсаттары, баспагерлік
мамандыққа деген зәрулік – бүгінгі ... да ... ... ... ... ... КСРО ... дейін полиграфия саласының
мамандары Мәскеуде және Львовта тағайындалған болатын. Тәуелсіздіктің
алғашқы жылдары бұл ... ... ... тұрмақ, газет-журналдарды
шығару қиынға соққаны белгілі.
Қазір жеделдетілген экономикалық реформаларды жүзеге ... ... ... келе ... Қазақстан «баспа ісі және ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
агенттіктің мәліметінше, елімізде баспа ісінде және қағаз өндірісінің
жүйесінде 1160 ... ... ... Оның ... кадрлар даярлауда
Қазақстандағы үш оқу орнына ауыртпалық түсіріп отырғаны анық. (№5 ... ... ... және тек бертінде ғана, яғни 1994 жылы Қ.Сәтбаев
атындағы ... ... ... ... және ... жылы әл-Фараби атындағы ... ... ісі және ... ... ... ... ... мектебін жаппақ ниетте де
болған. Бірақ кадр мәселесінің өзектілігі айтылып жатып, бұл тақырып жабулы
қалған. Ал шет елде ... оқу ... ... оны ... ... болған емес. Мәселен, Германияда полиграфия өндірісіне ... ... аса оқу ... даярлайды. Мұның өзін немістер аздық көріп отыр. Бірақ
аз деген біздегі оқу орындарында ... ... ... де ... ... ... компьютерлік дизайн, суретші өнерін ... ... бояу ... ... ... ... білімі
бар мамандар өте аз. Мәселен, балалар кітабын шығаратын ... ... ... толы ... ... ... ... бағдарлама негізінде
дискеттерге жаздырып алдыртады. Әрі авторлық ... ... ... Осы ... бас ... «балалар кітабының ерекшелігі
мен маңызы – суретте. Суреттерді ... және ... етіп ... ... ... ... кез келген полиграфист-дизайнерлердің
қолынан келе ... Сол ... ... ... ... ... наразылық
баспагерлерге қаратылып айтылып жатады. Оған себепті факторлар бар. Барлық
кітап, газет-журналды ... ... ... ... ... аян.
Дегенмен, баспа мен типография ... ... ... көбіне үкіметтегілердің назарынан тыс қалуда. Мәселен, қосымша
құн салығына ... ... шет ... ... техникаларға,
типографиялық бояуларға, пленка мен пластинкаларға, қағаздарға берілмейді.
Полиграфиялық компаниялар төлеген қосымша құн ... ... тағы ... ... ... Қосымша құн салығынан кейбір арнайы ... ... Ал сол ... ... шығарушы баспаханалар одан босатылмайды.
Ол еріксіз баспа өнімінің құнын арттыруға әсер ... ... ... салық салынбайды, ал кітаптың құны удай қымбат» деп түрпідей
тиеді. Сол секілді ... ... әрі ... ... 20 ... ... шектеледі. Ал ресейліктер бұл көрсеткішті 100-250 мыңға
жеткізіп отыр. Мұндай сандық ... ... үшін ... ... ... ... ... алады? Әрине, банктен. Дегенмен
банктің белгілі бір салаға ... ... жоқ. ... ... ... ... ... қасы. Мәселен, Польшада кітап
бизнесіне жеңілдетілген несиелер 5-6 пайыздық ... ... ... бәрі қазіргі қоғамымыздағы баспагерлердің арқасына артылып жатқан
жүк.
«Өнер» баспасының техникалық жарақтануы халықаралық ... ... ... ... ... шығару үшін кіші сарапшы болатын. ... ... ... ... ... ... Одан кейін ол
кітап сарапшы ... ... ... Ол ... сауаттылығын, тыныс
белгі, емлесіне дейін ... Одан ... ... ... ... Ол кітаптың идеялық жағын назарға алады. Бұл кітап оқырманға
пайдалы ма, ... деп ... ... па, емес пе, оны ең ... ... ... ... қана ол өндіріске жіберілетін. Ал баспада қазір
оның бәрін тек жалғыз редактор атқарады.
“Өнер” баспасы ... бері ... ... ... ... ... ... халықаралық кітап жәрмеңкелерінің, ... ... ... ... Тек қатысушы ғана емес, «Өнер»
бірнеше рет ... ... ... Ол да ... ... жоғары
сапалығын көрсетеді.
Қорыта айтқанда, А.И.Герценнің «Кітап тек ... ғана ... ол ... ... ... қан мен терге малшынған азапты
сапар барысында табылған барлық ақиқаттар мен ... ... ... ... құжат іспетті» дегендей, тәуелсіздігіміздің қоғамдық
өзгерулерге тың құлшыныс, ал мәдени-рухани саламызға кең ... ... ... ... сабақтастықты, әдейі бітелген рухани қайнарларды,
керексіз деп ... ... ... жетпіз жыл бойы санаға
сіңіліп ... ... ... ... ... өн ... бүгіп
жатқан арғы-бергі ұлттық тарихымызды қайта қарап, тың ... ... оны ... ашып көрсетудің, ағы мен қарасын ажырата
айқындаудың, осылайша танымымызды тазалаудың жұлдызды сәті ... ... ... ел болуымыздың, егемендігіміздің қаз басып қалыптасуы үшін ... ... үшін де, ... ... ... ... әлемге
таныту үшін де өте қажет еді. Сондықтан да өмірдің өзі ұсынып ... ... ... әбден сарыжұрт болған ескі үрдісті өзгертіп,
халықтың орасан зор ықыласын ... – ел ... ... ... ... пен ... дәстүрімізге деген қызығушылығы, ел жадынан
ұмытылған есімдерге қайта оралу мен ... ояну – ... ... ... ... ... жаңаша түзуді талап етті.
Еліміздің тәуелсіздігі үшін жаны мен қанын беріп күрескен ерлер көп
болды. Олар жайлы Президентіміз Н.Назарбаев: «Кез ... ... ... асқақ рух керек. Қай уақытта, қай елде ... ... ... мен ... ... ең ... өз ұлтының, халқының
рухын көтеруді ойлаған» - деген ... ... ... сарғайып жатқанымен де асылдың ... ... ... ... азап ... арыстарымыздың еңбектері де
халқына жол тартты. Ең бастысы оларда ... ... ... ... мен ... атамұраларымыздың құндылықтары хақында, ел мен
жердің тағдыры мен болашағынан сыр шертер ой маржаны мен сөз ... ... ... ... ұрпағымызға ауадай қажет ұлттық ... мол еді. ... ... ... ... қайта қауышты.
Республикалық баспадан тұңғыш рет Шәкәрім Құдайбердиевтің «Менің өсиетім»
деген ... ... ... ... ... ... Байтұрсыновтың, Мағжан
Жұмабаев, Жүсіп Көпеев т.б. ... ... өз ... өткені мен бүгініне деген шөліркіген сұранымы жаңа ... ... жаяр ... сенім артқан ұлттық жұмылу үрдісімен
ұласты ... ... ... ... баспа ісі саласында ... ... ... ... ... ... ... біздің кітаптардың
мазмұндық және сапалық сипатында қандай өзгешеліктер бар, жаңа ... бен ... ... тың ... аяқ ... нарықтық қатынастарға бейімделуіміз қалай жүзеге асты, міне, ... ... ой ... ... өзіміздің қай деңгейде келе
жатқанымызды ... үшін ... ... ... ... шығару тәжірибесіне
зер сала қарауға тиіспіз.
Адамзат ақыл-ойының өркендеуіне, өркениеттің ілгері дамуына кітаптың
қосар үлесі өлшеусіз. ... да ... ... қай ... болмасын
үлкен көңіл бөлінеді. Баспа ісіне қатысты мемлекеттік саясатқа қалың
оқырман ... да ... ... ... орай ... ... ... мемлекеттік саясат ілгері жұмыс істейді.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Мәженқызы Р. Кітап – ғасыр мұрасы /ХІХ-ХХ ғасырлар ... ... ... Ш. ... ... Оқу ... ... 1997.-
71б.
3.Қазақстан Республикасының баспасөзі.Статистикалық жинақ-ҚР Ұлттық
мемлекеттік кітап палатасы.-Алматы,2007.
4. Қалың қалай кітап?: Қазақ тілінде шығатын ... ... ... ... ... ... А. ... билеген қоғамда ... ... ... ... ... мен полиграфистері», Анықтамалық,
Құрастырған: Р.Мәженқызы, Қ.Қайрамбекова.- Білім, 2005.-15-28б.
7. ... ... ... ... ... ... 2009 (Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті);
9.«Өнер» баспасы, 2010 (Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті);
10.Кітаптарға арнайы жасалған жарнама буклеті.-Өнер,-2011.
11.Асқар Тоқпанов: ... ... ... ... ... ... Ауғанбаева; көркемдік жоба авторы ... ... ... / ... ... көркемдік
жоба авторы Ә.Көпіш.- Алматы: Өнер,2009.-54-67б.
13.Сатыбалды Нарымбетов:кітап-альбом.- Алматы: Өнер,2009.-69б.
14.Ахмет Жұбанов: Құрастыр, Н.С.Кетегенова, А.В.Омарова Өнер,2006
15.Қасым Жәкібаев: фотоальбом.Алматы:Өнер,2010.-49б.
16.Ыдырыс Ноғайбаев: Құрастыр,Ф.Шәріпова.Жоба ... ... ... «Мен ... ... адам орыс», Өнер,2005
18.Әнуар Молдабеков /баспаға дайын. Ә.Бөпежанова. Алматы: Өнер,2007
19.Фарида Шәріпова/баспаға ... ... ... Мәженқызы: «Нұр-Астана» 2006 жылы 3 мамыр «Кітап-ең басты
құндылық»
21.Байтұрсынұлы Д.Кітап ... ... ... ... ... ... ... жарнама буклеті.-Өнер,-2005.
23. Сейдуманов Ж.Т «Қазақстан Республикасының тәуелсіздік жылдарындағы
баспасөзі (1991-2008ж.ж)-ақпараттық анықтамалық жинақ»
24. Сатыбалдиев Ғ.Оқытудың оқулықсыз жолы бұлдыр//Қазақстан мұғалімі.-
2010ж.-қыркүйек.

Пән: Полиграфия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркістан өлкесіндегі ұлттық баспасөз дамуының проблемалары48 бет
Ұлттық баспасөз ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан тарихының дерек көзі58 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
Қазақстан мен Ұлыбритания бұқаралық ақпарат құралдарындағы ұлттық мүдде мәселелерінің берілу ерекшеліктері56 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
Adobe Photoshop бағдарламасымен жұмыс жасау кезеңдері21 бет
Word мәтіндік редактор11 бет
Word редакторы50 бет
Word редакторында құжатты басып шығару13 бет
«Білгенге маржан» баспасының бизнес- жоспары8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь