Табиғаттың ластануы: атмосфера, гидросфера, литосфера және оны болдырмау

Кіріспе

1. Табиғи және техногендік төтенше жағдайлар және сол кездегі халықтың іс.әрекеті

2. Табиғаттың ластануы: атмосфера, гидросфера, литосфера және оны болдырмау

Қорытынды


Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Төтенше жағдай дегеніміз - табиғат немесе өндіріс апаттарының зардаптарын күнделікті қызметпен, қаражатпен жоюға мүмкіндік бермейтін, ол үшін әдейі материалдық, техникалық, ақша қаражатын және адам күшін талап ететін жағдай.
Қазақстан мемлекетінің орналасқан жері – орасан зор, кең байтақ. Ол жерлерде табиғат апатының неше түрі: жер сілкіну, қар тасқыны, қатты жел, су тасқыны сияқты құбылыстар жиі болып жатады.
Зілзала - бұл кенеттен пайда болатын, халықтың қалыпты тірлігін күрт бұзатын, материалдық құндылықтарды үлкен шығынға ұшырататын, сондай-ақ адамдар мен хайуанаттардың өлім-жітімі болатын табиғат құбылысы.
Әрбір зілзаланың өзіне тән физикалық қасиеті, пайда болу себебі, қозғаушы күші, сипаты мен даму сатысы, қоршаған ортаға өзіндік ықпал ету ерекшелігі бар.
Зілзала кез келген мемлекет үшін үлкен ауыртпашылық, келтірер залалы мол төтенше оқиға.
Қазақстан Республикасы аумағында мынадай зілзалалар болуы мүмкін: жер сілкінісі, сел, қар көшкіні, сырғыма, дауыл, су тасқыны, буырқасын, өрт.
Дүние жүзінде су тасқынына бүкіл зілзаланың 40 пайызы келеді екен, 20% - тропикалық циклондары, 15% - жер сілкінісінің, ал қалған 25% - зілзаланың басқа түрлері.
Каспий теңізі деңгейінің өзгеруіне, Арал теңізінің құруына, Балқаш көлінің таяздауына байланысты құбылыстар табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар арасында ерекше орын алады.
1. «Төтенше жағдай туралы» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 8 ақпандағы N 387 Заңы(Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2003 ж., N 3, 18-құжат; "Егемен Қазақстан" 2003 жылғы 15 ақпан N 37);
2. «Төтенше жағдайдың құқықтық режимі туралы» (ҚР-ның заңы, 15.10.1993 ж.);
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана: Елорда, 2006. – 44 б.
4. «Азаматтық қорғаныс туралы » Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 7 мамырдағы N 100 Заңы (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1997 ж., N 9, 93-құжат)
5. Домрин А.Н. Институт чрезвычайного положения в зарубежных странах // Международная жизнь. - 1993. - №5/6. - С. 5-10
6. Гончаров И.В. Обеспечение основных прав и свобод в условиях чрезвычайного положения: Дисс. канд.юрид. наук. – М, 2003. - 150 с.
7. Қазақстан Республикасы төтенше жағдайлар жөніндегі Агенттігі ТЖ және АҚ Республикалық курстары «Тіршілік қауіпсіздігі»курсы бойынша жоғарғы оқу орындары студенттеріне арналған оқу құралы І кітап
8. Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар туралы 1996 жыл 5 шілде // Төтенше жағдайлар және аумақтық қорғаныс жөніндегі материалдардың ақпараттық - әдістемелік жинағы. - 2004. - №4. – 21-32 бб.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Табиғи және техногендік төтенше жағдайлар және сол кездегі ... ... ... ластануы: атмосфера, гидросфера, литосфера және оны
болдырмау
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Төтенше жағдай дегеніміз - ... ... ... ... ... ... қаражатпен жоюға мүмкіндік
бермейтін, ол үшін ... ... ... ақша
қаражатын және адам күшін талап ететін жағдай.
Қазақстан мемлекетінің ... жері – ... зор, кең ... жерлерде табиғат апатының неше ... жер ... ... ... жел, су ... ... ... жиі болып
жатады.
Зілзала - бұл кенеттен пайда болатын, ... ... ... ... материалдық құндылықтарды үлкен ... ... ... мен хайуанаттардың өлім-жітімі болатын
табиғат құбылысы.
Әрбір ... ... тән ... қасиеті, пайда болу
себебі, қозғаушы күші, сипаты мен даму ... ... ... ... ету ... ... кез ... мемлекет үшін үлкен ауыртпашылық, келтірер
залалы мол ... ... ... аумағында мынадай зілзалалар ... жер ... сел, қар ... ... ... су
тасқыны, буырқасын, өрт.
Дүние жүзінде су ... ... ... 40 ... ... 20% - тропикалық циклондары, 15% - жер сілкінісінің,
ал ... 25% - ... ... түрлері.
Каспий теңізі деңгейінің өзгеруіне, Арал теңізінің ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар арасында ерекше орын алады.
1. Табиғи және ... ... ... және сол ... ... ... саласындағы мемлекеттік органдардың қызмет ету аясын
тану үшін және олардың мақсат міндеттерін ... ... үшін ... ... оның қалыптасу жолының кейбір ... және ... ... ашып ... қажет. Сонымен қатар, төтенше жағдай
мәселесін теориялық ... ... осы ... ... әлі ... ... заң ғылымында ала қойған жоқ. Осы жағдайлардың ... ... ... ... ... ... ... жағдай институты бірнеше ғасырды басынан өткеріп, ... ... ... ... бірі ... ... Төтенше жағдай институты
әрбір мемлекеттің тәжірибесінде әрқалай әр негіздерде дамыған ... осы ... аша ... ... біз ... ... жағдай
институтының елімізде құқықтық ... ... ашып ... ... құқықтық механизмде төтенше жағдай институты көптеген
батыс елдерінде абсолюттік монархия ыдырап, шекті монархияға өту ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
биліктің барлық тұтқасын жинағандықтан да, төтенше өкілеттіктерді билік
иесі қажет етпеді, екінші жағынан алып ... ... ... ... аясы ... ... ... де шектелмеді және оны қажетсінбеді
де. Алғашқы төтенше жағдай жөніндегі актінің ... ... А.М. ... ... ... ... ... жағдайлар режиміне
арналған алғашқы сот шешімі, кей жағдайларды оны “Су кемелерінің ақшалары
жөніндегі іс” деп ... ол ... 1637 жылы ... заңи ... ... не бәрі ... жыл бұрын [4, с. 150].
Бұл оймен келісе отыра, сөз етіп ... ... ... ... ... өту ... ... келгендігін байқаймыз. Бұл кезеңдерде
өкілдік билік адам құқығы деген мәселе де қоғамда маңызды орынға ие ... Осы ... ... ... ... ғалымдардың бірі И.В.
Гончарев бұл институттың өмірге келуін нақты былай сипаттайды: дегенмен ... ... ... ... ... ... ... еуропаның
көптеген мемлекеттерінде тек ХІХ ғасырдың ... мен ... ... Бұл орайда үздік Француздық тәжірибе болып табылаьын 1857 ... ... ... ... ... ... заң қабылданды,
ондай заң 1869 ж. – Австрия – Венгияда, 1870 ж. – Испанияда [5, с. 20].
Бұл ... ... ... өзімізге жақын Ресей тарихында төтенше жағдай
мәселесін ғылыми ... кім ... ... ... ... ... ... негізін қалауға ұмтылған алғашқы ғалымның бірі,
В.М. Гессен болып табылады. Ол өзінің 1908 жылы ... ... ... ... ... ... оны ... айқындайды: “ мемлекеттің
өмір сүруіне іштей немесе сырттай ... ... ... ... ... ерекше өкілеттіліктер жиынтығы” [6, с. 74].
Төтенше жағдайлар ... ... ... ... ... ... құқықтық негізделсе де, оның қазіргі ... ... ... ... ... орныққан болатын. Сол Францияның
тәжірибесі қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Бұл ортақ белгілер мыналар болып табылады:
1. Қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... әскери биліктің қолына берілуі. Бұл ... ... ... ... тек ... билік алып қоймаған қызметтерді жүзеге
асырады;
2. әскери билікті полициялық сипаттағы төтенше ... ... ... мен ... шектелінуі.
3. республиканың қауіпсіздігіне қарсы, конституцияға қарсы, тәртіп пен
қоғамдық тыныштыққа қарсы бағытталған қылмыстар мен ... ... ... ... мен ... ... ... істер әскери
соттардың қарауына беріледі [6 с. 156].
Көрсетілген жағдайлардың барлығы ... ... ... ... ... мәселесіндегі айқындаушы көрсеткішіне айналды.
Төтенше жағдайлар институтының тарихи тәжірибесіне ... ... ... ... ... ... ... қатар өрбіген
институт болып табылады. Қазіргі кезеңде төтенше ... ... ... байланысты әр түрлі көзқарастар орныққанын көреміз.
Төтенше жағдай мәселесінің табиғатын ашып көрсетуде еліміздің заңнамасынан
бастаған ... ... ... ... ... ... ... төтенше жағдайларға
берілген анықтаманы “Төтенше жағдай туралы” 2003 ... 8 ... ... ... ... ... ... “Төтенше жағдай –
азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және Қазақстан Республикасының
конституциялық ... ... ... ғана ... және
мемлекеттік органдар, ұйымдар қызметіне, азаматтардың, шетелдіктердің және
азаматтығы жоқ адамдардың құқықтары мен ... ... ... ... ... шектеулер белгілеуге жол беретін және
оларға қосымша ... ... ... ... ... ... табылатын
уақытша шара” [7, 44 б.]
Сонымен қатар “Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше ... 1996 ... 5-ші ... ... ... ... бірінші
бабында: “Төтенше жағдай – адамдардың қаза табуына әкеліп соққан немесе
әкеліп соғуы мүмкін, олардың денсаулығына, ... ... және ... ... ... ... немесе келтіруі мүмкін, халықты
едәуір ... ... ... ұшыратып, тіршілік жағдайын бұзған
немесе бұзуы мүмкін авария, зілзала немесе апат ... ... ... ... ... [8, 21 ... ... төтенше жағдайға осындай екі түсінік берілген.
Табиғи және ... ... ... ... заңда төтенше
жағдайдың анықтамасы сол бағытқа сәйкес ... ... ... ... сонымен қатар мынандай да түсініктер қарастырылған: “Табиғи
сипаттағы төтенше жағдайлар – дүлей зілзала (жер ... сел, ... ... және ... ... өрт, індеттер мен малдың жұқпалы аурулары,
ауылшаруашылық өсімдіктерінің және ормандарының кеселдері мен ... ... ... ... жағдайлар;
Техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар-өнеркәсіп, көлік авариялары және
басқа да авариялар, өрт (жарылыс), күшті әсер ... улы, ... ... ... қауіпті заттарды тарататын (тарату қаупі бар) ... мен ... ... ... ... ... тіршілікті
қамтамасыз ететін электр-энергетика және коммуникация жүйелеріндегі,
тазарту құрылыстарындағы авария туғызған төтенше ... [7, 21 ... ... ... төтенше жағдайдың арнайы салалық сипаттағы
ұғымының бар екендігін көрсетеді. Ал ... ... ... ... екі ... ... ... сәйкес келмейді. Біздің ойымызша,
төтенше жағдай түсінігіне байланысты заңнамада ... ... ... жағдайда бұл саладағы заңдарды қолдануда қарама-қайшылықтар
туындап, әртүрлі талқылаулар қалыптасуы мүмкін. Осы ... тағы бір ... ... Қазақстан Республикасында Азаматтық қорғанысты ұйымдастыру
мен жүзеге асыру ... 13 ... 2000 ... №165 нұсқауда жалпы төтенше
жағдай мен ... және ... ... ... ... былай
анықтайды:
“Төтенше жағдай – белгілі бір аумақта авария ... ... алып ... ... алып ... мүмкін, олардың денсаулығына,
қоршаған орта мен шаруашылық объектілеріне зардап келген, халықтың ... ... ... ... ... ... пен бұзылуына алып
келетін апатты немесе қауіпті жағдай.
Табиғи сипаттағы ... ...... зардаптан (жер сілкінісі,
сел, су ... және т.б.) ... ... ... ... ауыл ... ... мен ормандардың аурулар мен
зиянкестердің жоюынан туындайтын төтенше жағдай.
Техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар-өндірістік, көлік немесе ... ... ... ... әсер ... улы ... ауаға таралуы
апатынан, ғимараттар мен құрылыстардың кенеттен ... ... ... және өмір сүруді қамтамасыз ететін басқа
коммуникацияларға тазалау ... ... ... ... ... [9, с. 6] ... ... төтенше жағдайдың табиғатын ашуға байланысты
анықтамасын түзуде осындай жүйеліліктің болмауы жоғарыда айтып ... ... ... ... Мұның бірден–бір себебі, бұл
мәселеде ғылыми негіздің қалыптаспауынан. Бұл жағынан алып қарағанда, Ресей
ғалымдары белгілі бір ... ... О.Н. ... К.Р. ... Н.Г.
Заньколар еңбектерінде “төтенше жағдай – бұл белгілі бір аймақта немесе
экономика ... ... ... ... ... нәтижесінде
адам өліміне, олардың денсаулықтары мен ... ... ... ... өмір сүру ... ... және материалдық шығын алып келетін,
қауіпті табиғи құбылыстар немесе ... ... ... деп ... [10, с. 366-367]”
Қазақстандық оқулықтардан “Төтенше жағдай – адамдардың қаза ... ... ... ... соғуы мүмкін, олардың денсаулығына, қоршаған
ортаға және шаруашылық жүргізуші объектілерге ... ... ... ... ... едәуір дәрежеде материалдық шығындарға ұшыратып,
тіршілік жағдайын бұзған авария, зілзала немесе апат ... ... бір ... ... жағдай” [11, 7 б.] – деген анықтаманы
кездестіруге болады. В[11, 7 ... ... В.Д. ... ... ... ... ... бұзушылыққа
байланысты ерекшеліктерін қарай келе, сол тұрғыдан ... ... ... деп ... ... құқықтық тәртіпті қамтамасыз
етуден айырмашылығы сол, тек құқық бұзушылық ... ... ... ғана ... ... бірге аталған аймақта тұратын бүкіл
тұрғындардың мүдделеріне әсер етуі, оларға берілген ... ... ... ... ... [12, c. ... ... үлкен кеңестік энциклопедияда төтенше жағдай былай деп
түсіндірілген: ерекше жағдайларда белгілі бір мерзімге ... ... ... мақсатында ерекше амалдарды қолдануға ... ... ... ... [13, с. ... ... кең мағынадағы анықтамасы былай: “Көп жағдайларда
төтенше жағдайды белгілі бір объектіде немесе аймақта (акваторияда) ... ... ... ... апаттар, эпидемия, эпизоотия, және ... ... ... адами және материалдық шығын келген немесе
келуі мүмкін апаттар ... ... ... өмір ... мен ... бұзылуы деп анықтама береді. Төтенше жағдайды сонымен қатар
күтілмеген, ... ... ... ... бұл ... анықсыздық халықтың
стресстік жағдайда болуы, көп әлеуметтік – ... және ... оның ... адам ... ... ... жағдайдан тез шығу
мақсатында көптеген адами, материалдық және уақытша шығындарды ... ... ... ... әр түрлі жағымсыз салдарды (бұзылу, өрт ... жою. ... ... ... ... ... ... болатын,
алдын алуға мүмкін емес жағдайда жылдам әрекеттерді талап ететін жағдай деп
анықтама ... [14, с. ... ... ... ... ... саралайтын болсақ, оны
кең мағынада, нақты мағынада түсінігі ұмтылыстардың жасалғандығын көреміз.
Кейбір жағдайда ... ... әр ... ... ... қарау да,
оның бір қырына басымдық ... ... ... ... ... ... біз ... жағдайды былай деп тұжырымдаймыз: “Конституцияның талабын
негізге ала отырып, төтенше жағдай еліміздің демократиялық институттарына
және оның ... мен ... ... ... ... ... тікелей қауіп төнген жағдайда мемлекеттік
органдар өзінің қызметін қалыпты атқара алмаған ... ел ... ... ... ... болып табылады”.
Төтенше жағдайдың басты анықтаушы элементі оның бүлдіру аясының және
шығын келтіру ... ... ... ... ... ... ... отырып, түрлерге жіктеуге болады. Төтенше жағдайлар үш негізгі белгілер
бойынша жіктелінеді:
1. Пайда болу ... ... ... Аймақтық таралуы.
Пайда болу саласы бойынша төтенше жағдайларды мынадай етіп ... ... ... ... ... ... мынадай құбылыстарды жатқызуға болады:
- геофизикалық қауіпті құбылыстар (жер сілкінісі, вулкан);
- геологиялық қауіпті құбылыстар (көшкіндер, сел, ... ... ... және ... қауіпті құбылыстар (дауыл,
құйын, құрғақшылық, аяз және т.б);
- теңіздегі ... ... ... ... деңгейінің қатты
құбылуы, мұздар арыны және т.б.)
- гидрологиялық ... ... (су ... тасқындар, грунтті сулар
деңгейінің көтерілуі);
- табиғи ... ... ... шымтезектік);
- адамдардың жұқпалы ауруларға шалдығуы (эпидемиялар);
- ауылшаруашылық малдардың жұқпалы ... ... ... ... ... ... ... жатады:
- өндірістік;
- транспорттық авариялар (темір жол поездар, теңіз және өзен ... әуе ... ... ... (апаттар),
магистральді өткізу құбырларындағы авариялар);
- ... ... ҚӘУЗ ... ... ... ... СҚЗ ... (тасталуы ықтимал) авариялар;
- ғимараттардың кенеттен құлауы;
- электр-энергетикалық ... ... ... ... ... желілердегі авариялар;
- тазартқыш құрылыстардағы авариялар;
- гидродинамикалық ... ... ... ... ... төтенше жағдайларға төмендегілер жатады:
- қарулы шабуыл;
- кейбір аймақтардағы толқулар;
- соғыс уақыттағы әскери ... ... ... ... ... бойынша төтенше жағдайлар мынадай ... ... ... ... үй-жайлылық және коммуналды-тұрмыстық қызмет көрсету
саласында;
- көлікте;
- ауылшаруашылықта;
- орман шаруашылығында;
- көліктік ... ... ... өткізгіштер).
Аумақтық атқарылуы бойынша төтенше жағдайлар мыналарға бөлінеді:
- объектілік (зардаптардың таралуы ... ... ... ... (таралуы бірнеше елді мекендерде, ... ... ... ... бірнеше облыстарда шектеледі);
- кең ауқымды (зардаптардың ... ... және ... ... таралады).
Қазақстан Республикасына табиғи және техногендік сипаттағы төтенше
жағдайлардың, вулкандардың қопарылуынан, цунамиден, ... және ... ... ... ... ... ... қатар, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларды
нормативтік актілерге сәйкес, ... ... ... және ... ... ... ... жіктемелік көрсеткіші Табиғи және техногендік
сипаттағы төтенше жағдайлар жіктемесін бекіту туралы Қазақстан ... 2004 ... 13 ... №1310 ... ... Егер ... табиғи зілзала немесе апат нәтижесінде төтенше жағдай
аймағы өндірістік немесе ... ... ... ... ... бұл ... ... салдарлардың бірі туындаса немесе туындауы
мүмкін болса:
5-тен астам, бірақ 10-нан көп емес адам қаза болса;
50-ден астам, ... ... көп емес ... ... ету жағдайлары
бұзылса;
адамдардың денсаулығына, ... ... және ... ... ... ... ... мөлшері бес мыңнан он бес
мыңға ... ... ... ... ... табиғи және техногендік
сипаттағы төтенше жағдай объектілікке ... Егер ... ... ... ... апат нәтижесінде төтенше жағдай
аймағы өндірістік немесе әлеуметтік ... ... ... ... және ... екі ауданының шегінен шықпаса, бұл ретте ... бірі ... ... ... ... ... ... бірақ 50-ден көп емес адам қаза болса;
100-ден астам, бірақ ... көп емес ... ... ету ... ... қоршаған ортаға және ... ... ... ... ... ... он бес мыңнан жүз
мыңға дейінгі ... ... ... ... табиғи және техногендік
сипаттағы төтенше жағдай ... ... Егер ... ... зілзала немесе апат нәтижесінде төтенше жағдай
аймағы бір облыстың кемінде үш ауданының аумағын ... не ... ... ... екі ... аумағында болса, бұл ретте мынадай
салдарлардың бірі туындаса немесе туындауы мүмкін болса:
50-ден астам, бірақ 200-ден көп емес адам қаза ... ... ... ... көп емес адамның тіршілік ету жағдайлары
бұзылса;
адамдардың ... ... ... және ... ... келтірілген материалдық залалдың мөлшері жүз мыңнан екі жүз
мыңға дейінгі айлық есептік көрсеткішті ... ... және ... төтенше жағдай өңірлікке жатады.
4. Егер авария, табиғи зілзала ... апат ... ... ... Республикасының үш және одан да көп облыстарының аумағында болса
не шектес мемлекеттердің аумағын қамтыса, бұл ... ... ... ... ... ... ... болса:
200-ден астам адам қаза болса;
1500-ден астам адамның тіршілік ету жағдайлары бұзылса;
адамдардың денсаулығына, қоршаған ортаға және ... ... ... ... ... ... екі жүз ... аса
айлық есептік көрсеткішті құраса, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше
жағдай жаһандыққа жатады [15, с. ... ... ... ... ... бар. Бұл ... заңда былай
деп айтылған: “Төтенше жағдайды енгізуге себеп ... ... ... мен ... ... ... мен ... қорғауды,
Қазақстан Республикасының конституциялық құрылысын қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... енгізудің белгілі талаптары мен шарттары бар.
Талаптар мен шарттар ... ... ... ... ... және
оның негіздерін белгілейтін түсінікті сипаттайды. ... ... ... Қазақстан Республикасының демократиялық институттарына, тәуелсіздігі
мен аумақтық тұтастығына, саяси тұрақтылығына, оның ... ... және ... қауіп төнген және ... ... ... жұмыс істеуі бұзылған жағдайда
енгізіледі.
Сөзіміз дәлелді болу үшін, төтенше жағдайдың басты ерекшеліктерін ... ... жөн ... ... ... ... ерекшеліктері ... ... ... ... ... орын ... ... ... жүзеге асырылатын ... ... ... ... және ... апатты ... ... ... ... режимдегі шаралардың жүйесін ... ... ... |
1 - ... - ... ... ерекшеліктері.
Төтенше жағдайды енгізу негіздері болатын мән-жайларға, мыналар жатады:
1) шекаралас мемлекеттер аумақтарынан Мемлекеттік шекара ... ... ... ... ... ... ... ұмтылу; лаңкестік актілер; Қазақстан Республикасының
Конституциясын бұза ... ... ... ... ... ... ... ұстап тұруға бағытталған іс-әрекеттер; қарулы
қақтығыстарға тарту мақсатында басқа ... ... ... ... ... ... аумақтық
тұтастығын бұзу; жаппай ... ... ... ... ... топтардың жекелеген
жерлерді, аса маңызды ... ... ... басып алуы, заңсыз
әскери құрылымдар құру және олардың қызметі;
2) дүлей ... (жер ... сел, қар ... су ... ... дағдарысты экологиялық жағдайлар, ... ... ... және ... ... ... ... әсер ететін улы, радиоактивті және биологиялық қауіпті заттар
ауаға ... ... ... бар) ... үйлер мен
ғимараттардың кенеттен құлауы, су бөгеттерінің бұзылуы, тыныс-
тіршілікті ... ... ... ... ... ... құрылғыларындағы авариялар
себеп болған және жағдайды дереу тұрақтандыруды, құқық тәртібін
қамтамасыз етуді, қажетті ... және ... ... ... ... үшін ... ... талап ететін табиғи және
техногендік сипаттағы ... ... ... зілзаланың немесе кең көлемді аварияның (апаттың) нақты ... ... ... ... ... ... орталық атқарушы
органының ұсынуы негізінде төтенше ... ... ... ... ... ... енгізудің мүмкіндіктері осындай.
Төтенше жағдайдың қалыптасуына байланысты, яғни туу себебін негізге ала
отыра, бірнеше ... ... ... ... Бұл ... ... ... тәжірибесін негізге ала отыра, былай
топтастырып қарайды:
1. Мемлекеттік билік пен ... ... ... өзін-өзі басқару
органдары өздеріне берілген қызметтерді тиісті деңгейде жүзеге асырмау;
мемлекеттік ... ... ... шешімінің орындалуының
тұпсалануы конституциялық құрылыспен белгіленген жүйені ... ... ... ... және ... өмір ... ... ету
саласында: көтерілістер ұйымдастыру, кәсіпорынның жұмысын тоқтату, оның
ішінде халықтың өмір сүруін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... үзілуі; көліктің жұмысын тоқтату.
3. Қоғамдық-саяси салада: түрлі ұлтшылдық және ... ... ... ... ұлтаралық алаусыздық пен жау ... ... ... ... ... ... қою; ... Қоғамдық тәртіпті қорғау мен қылмыспен күресу саласында: бүкіл
аймақты қамтитын ... ... өрт қою, адам ... және ... ... ... органдары қызметтерінің арасынан кепілді
жаулап алу; халықтың және ІІБ қызметкерлерінің өмірі мен ... ... ... ... [16, с. ... ... туу ... осы тұрғыда бөлуді бізде орынды ... ... ... да ... ... туу ... ... болады деп ойлаймыз. Себебі, Қазақстан мен ... ... ... және ... жағдайдың тууына себеп болатын, негіздерде
біртекті.
Төтенше жағдайлар мәселесін сөз ... оның ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге де
созылатынын байқаймыз. Жалпы талап ... ... ... ... ... табылады. Ол белгілі бір аясы үлкен қауіптің себеп-салдарын жойғанша
қолданылады. Кейде бұл талаптан да ... ол ... ... жататын
кездер де болып жатады. Оған мына төмендегі деректер ... көз ... ... ... ... белгілі бір мерзімге жоспарланған ... ... ... ... оның мерзімі жыл бойы немесе ондаған
жылдарға дейін созылуы мүмкін. ... ... 21 ... 1948 жылы
енгізілген төтенше жағдай әлі күнге дейін ... ... иен ... және 1967 ... ... ... және ... жағдай, тек 1990 және
1991 жылдары ғана тоқтатылды. Ал Түркияның 13 провинциясында 1976 ... ... ... ... ... 1980 жылы ... 67 провинцияға
жарияланып, 80 жылдың соңында тоғыз провинциясында күші болды. Көріп
отырғанымыздай ... ... ... тұрақты әрекет ететін
мемлекеттің саясатына әсері бір ... ... және де ... де ... деңгейде әрекет етуде [4, с. 149].
Төтенше жағдай институтына байланысты қандай көзқарас қалыптаспасын және
оны тәжірибеде қалай қолданбасын, бүгінгі күні ... ... ... ... ... және ... ... сипаттағы бірімен-бірі
байланысты екі міндетті шешуге қабілетті. Біріншіден, барлық күш-құралдарды
топтастырып, мемлекеттік биліктің тиісті органдарының ... ... ... ... ... жою, ... билік
органдарының төтенше жағдай кезінде өкілеттіктерін кеңейту заңға қайшы
келмей, ... ... ... қамтамасыз етуді мақсат етеді.
Төтенше жағдайды саралап қарай келгенде, жалпы бұл ... ... ... ... ... бастаған кезде, өмірге
келген, мемлекеттік-құқықтық қоғамдық өмірдегі белгілі бір қайшылықтарды,
нақты айтқанда мемлекет халықына қауіп төндіретін ... ... ... тарихи тәжірибе өмірге әкелген жүйе болып табылады. Әлем
елдерінің ... ... ... ... қолданылу тәжірибесі әр
түрлі бағыттарда дамығанмен олардың заңнамаларын саралай, ... ... ... ... Ол ... ... ... қауіпті жоюға
күш-жігерді жұмылдырудан көрінеді.
2. Табиғаттың ластануы: атмосфера, гидросфера, ... және ... ... ... - «бу» және ... - ...
Жерді қоршап тұрған газды қабықша. Атмосфера деп Жерді онымен ... ... оны ... тұрған газды ортаны айтамыз. Атмосфераның массасы 5.15-
5.9 x 10тонна. Атмосфера Жер бетіндегі ... ... ... ... етіп, адамзат тірішілігінің барлық жақтарына үлкен әсер ... ... ... және отын ... кең ... жағуға
байланысты атмосферадағы бос оттектің қоры азайып, ал көмірқышқыл газының
мөлшері жоғарылауда. ... ... ... ... ... ... ... А.П.Виноградов зерттеулер нәтижесінде көмірқышқыл
газының концентрациясы жыл сайын 0,2%-ға ұлғайып ... ... ... адам ... отты ең ... рет қолданғаннан бастап осы
күнге дейін түрлі жану процестерінде 273 ... ... ... жұмсаған
болса, соның 246 млрд. тоннасы, яғни (90%-ға ... ... ... ... Көміртек айналымының бұзылуы мен атмосферада көмірқышқыл газының
концентрациясының жоғарылауы Жерлегі барлық химиялық тепе теңдікке үлкен
әсер етеді.
Атмосфера ... және ... ... жолмен ластанады.
Табиғи ластану. Атмосфера үнемі белгілі ... шаң ... ... жүретін табиғи процестер нәтижесінде түзіледі.
Шаңның үш түрі болады: минералдық (органикалық ... ... ... Тау ... үгітілуі мен бұзылуы, вулкандар атқылауы,
орман, дала, торфтардың өртенуі, теңіз беттерінен судың булануы минералдық
шаңның түзілуіне ... ... ... шаң ... ... ... споралары мен өсімдіктердің тозаңдары, т.б.
түрінде және өсімдіктер мен жануарлардың ыдырау, ашу, шіру ... ... ... шаң ... метеориттердің қалдықтарынан түзіледі. Бір жыл
ішінде оның мөлшері 2-5 млн ... ... ... ... шаң ... негізгі құрам бөлігі болып табылады. Табиғи шаң ... ... ... ... ... ... радиусы шамамен 10-
10 см болады және топырақ пен тау ... ... ... ... трофтардың өртенуі немесе су беттерінен булану
нәтижесінде түзілуі мүмкін. ... ... ... шаң ... ... ... ... немесе аэропланктондар бактериялар, өсімдік
споралары, саңырауқұлақтар, өсімдіктер мен ... ... ... өнімдерінен түзіледі.
Мұхит үстіндегі ауа атмосферасында магний, натрий, кальций тұздарының
майда кристалдары болады, олар су ... ... ... ... ... ... жолмен ластану биогеоценоздар мен онда тіршілік
ететін организмдер үшін аса көп зиян ... шаң Жер ... ... ... ... үшін белгілі
роль атқарады. Олар су буларының конденсациялануы үшін, олай болса жауын
шашынның ... әсер ... ... қатар күн радиациясын сіңіріп тірі
организмдерді күннің зиянды сәулелерінен қорғайды. Академик В.И.Вернадский
атмосфералық ауа планетамыздың ... ... роль ... деп ... бетіндегі заттардың биологиялық ыдырауы, оның ішіндегі топырақ
бактерияларының тіршілігі күкіртсутек, аммиак, ... ... ... ... зор мөлщерінің түзілуіне әкеліп соғады.
Жасанды ластану. Атмосфераны ластаушылардың ең ... ... ... ... ... жану ... ... Француз ғалымы Ж.Детридің есептеулері бойынша, автомобильдерден
бөлінген газдардың құрамында көмірқышқыл газы -9%, ... ... ... ... альдегидтер-0,004, азот оксидтері-
0,06%, күкірт оксидтері-0,006% барлығы 200-ге жақын ... бар ... ... ортаға көміртек, күкірт және азот оксидтерімен ... ... ... ... ... ... 3,4-бензопирен мен
қорғасын өте зиянды әсер етеді.
Атмосферада транспорттардан бөлінген газдардың ... ... ... ... және оның 40% диаметрі 5 мкм - ге ... ... ұзақ ... ... онымен бірге адамның организміне
түсетіндігі белгілі болды.
Қазіргі кезде бүкіл әлемде 500 млн. аса ... ... ... ... ... ауаның тазалығын сақтау адамзат үшін
қаншалықты маңызды екені түсінікті. Мысалы, Лос Анджелес ... ... 2,5 млн. ... ... 900мың, т.с.с. ластайды. Ал әрбір мың
автомобильден күніне ауаға 3000кг көміртек ... т.б. ... ... жану ... бөлінеді. Бұл физико-химиялық өоспалар тыныс алу кезінде
адам мен жануарларға аса зиянды болып табылады.
Ауа бассейнін ... ... және ... ластаушы жылу электр
станциялары. Қуаты орташа жылу электр станциясы 1cағатта 80т ... ... ... 5т күкіртті ангидрид және 16-17т күл ... ... ... ... әсер ... ... отынның сапасы,
жағу әдістері, газтазартқыш қондырғылар мен ... ... ... ЖЭС ... ... ... қалдықтар мөлшерін біршама азайтады.
Зиянды газдарды авиациялық транспорт та ... ... ... ... самолеттер ұщу кезінде кг\м альдегидтер,
6,5кг көміртек ... 1,7кг ... 4,3 кг азот ... ... қатты бөлшектер бөледі екен.
Атлант мұхиты арқылы ұшып өтетін бір ... ... ... ұшу
кезінде осы уақытқа 25000 га жердің орманы бөлетін оттекті жұмсайды екен.
Атмосфералық ауаны ластанудан сақтау және қорғау жолдары
Атмосфералық ауаның ластануымен ... ... ... жан ... ... ... ... мен күшті қажет етеді. Дегенмен ғылыми
техникалық прогрестің ... ... даму ... адам ... мен
қоршаған ортаға зиянды әсер ететін ... ... және ... ... ... ... іс ... жасауға мүмкіндік береді.
Атмосфералық ластанудың алдын алатын және зиянды ... ... ... ... іс ... төмендегідей үш топқа
бөлуге болады:
1. зиянды қосылыстар түзілетін технологиялық процестерді ... ... ... ... аз ... жаңа ... ... отынның құрамын, аппараттар мен карбюрацияны жақсарту және ауа
тазартқыш қондырғылар арқылы ауаға зиянды ... ... ... ... ... ... ... бөлетін объектілерді тиімді орналастыру және
жасыл өсімдіктерді көптеп отырғызу.
Гидросфераның ластануы
Жер планетасындағы ... ... ... 1386 ... Бұл судың 96,5%-ы
Әлемдік мұхитқа тиесілі.
Қазіргі кезде адамзат ... бір ... тұщы ... 3000км
шамасындайы жұмсалады. Суды ең көп пайдаланатын ауыл шаруашылығы. ... ... ... төрттен үш бөлігі қайтарылмайды.
Соңғы жылдары өзен, көл, теңіз бен мұхит суларының ... ... ... ... ... ... көздер төмендегілер:
1. Өндіріс орындарынан шыққан поллютанттар бар ағызынды сулар;
2. Фекалийлер, детергенттер, ... ... ... де) бар ... ... ... ағызынды сулар;
3. Улы химикаттар менминералдық тыңайтқыштармен ластанған
ауылшаруашылық ағызынды сулар;
4. ... ... ... газдар мен қатты заттар;
5. Мұнай өндіруші және өңдеуші өнеркәсіп орындарының ағызынды
сулары;
Өндірістің ... және суды ... ... байланысты ағызынды
сулардың мөлшері де артып отыр. 60-жылдардың өзінде ақ жыл сайын әлемде 700
млрд текше метр ... ... ... еді. өзендердің ластануы соңғы
жылдары қатты байқалып отыр.мысалы, тек қана Рейн ... жыл ... ... 1040 т мышьяк, 1700 т қорғасын, 1400 т мыс, 13000 т мырыш, 100 т
хрм мен 20 млн т ... ... ... ... ең лас ... теңізі болып табылады. Ағызынды сулардың
зиянды әсерінен ондағы балықтардың 80%-ы қырылып қалған. Кемелердің ... ... ... ... ... және ... өндіру жұмыстары
кезінде жыл сайын Әлемдік мұхит сулары 12-15млн тонна мұнаймен ... ... ... ... ... мен гидросфера арасындағы газ алмасу
процесін бұзып, оттектің жетіспеушілігінен гидробионттардың қырылып қалуына
себеп ... ... да суды ... көздердің бірі болып саналады. Ауыл
шаруашылығында қолданылатын улы химикаттар топырақтан шайылып, суға түседі.
Мал шаруашылығында түзілген өлі органикалық заттар (көң, ... ... суға ... олардың көп массасы улы ... ... да, ... ... әсер етеді. Органикалық заттары бар ағызынды суда
биогенді элементтер әсіресе, азот пен ... көп ... ... ... ... ... көбейіп төменгі сатыдағы су өсімдіктерінің қарқынды
дамуына жағдай жасайды. Бұл организмдер өсіп, дамып, ... ... ... ... массасы артады. Аэробты организмдердің
оттекпен тыныс алуы ... тез ... ... ... су ... ... ... онда анаэробты процестер
басым бола бастайды. Бұл процесс эвтрофикация деп ... ... суда ... не ... ... әсерінен биогенді
элементтердің жинақталуы ... су ... ... ... ... судың екінші реттік ... ... ... суға оңай ... ... тыңайтқыштардың түсуі, не
егістіктерден азот пен ... ... ... нәтижесінде де
болуы мүмкін. Нәтижесінде балдырлар мен планктон ... ... ... ... ... жетіспеушілігіне әкеп соғады, соның әсерінен
балықтар мен басқа да гидробионттар қырылып қалады.
Атмосфераның ... ... ... ... ... ... ... төмендегіше деуге болады:
• Сулы ортада өздігінен тазару, ауаға ... ... ... ... ... көздері өте көп;
• Сулы ортада жүретін табиғи процестер ластаушылар әсеріне
сезімтал және олар ... ... ... ... жер
бетіндегі тіршілік үшін аса маңызды болып табылады.
Соңғы жылдары ... ... ... заттармен ластану
жағдайлары күрт өсіп отырғаны байқалуда. ... ... жыл ... ... метр ... ... ... ал бұл сулардың 90%-ы алдын
ала тазартылмайды. Теңіздердегі ... ... ... ... ... жинақтап, олар қоректік тізбектер
арқылы көптеген консументтердің , ... ... ... ... ... ... құстар, т.б. жануарларды ... ... ... ... ең қауіптілері мұнай өнімдері, пестицидтер мен ауыр
металдар.
Өкінішке орай, теңіз ... ... ... қазіргі
таңда деградацияға ұшырауына байланысты өздігінен тазару қабілетін
жоғалтқан. Атақты ... ... ... ... ... ... ... кезде жалпы планеталық лас қалдық орнына айналып отыр,
себебі биосферадағы барлық ластану процестері, ол ... ... ... ең ... ... келіп түседі. Сондықтан ... ... ... ... ең бір ... тез ... ... табуды
талап ететін мәселе, бұл табиғи сулардыластауды тез ... ... ... ... ... ... ... осы бағыттағы
жұмыстарды кешенді түрде қолға алып, жүзеге асыру ... ... Бұл ... ... ... ... ... соң ақ планетамызда тұщы су дефициті
орын алады, ал тұщы су сарқылытын ресурс екені баршаға мәлім.
Суды ... ... ... ... ... ... ... ластаушылар |
|Қышқылдар ... ... ... |
|Сілтілер |Бактериялар ... ... ... ... ... да аура ... ... |
| ... | ... және ... | ... ... | | ... ... ... ... ... | ... | Шлам ... ... ... | Құм ... | | Ил ... азот және | | ... |
|нитритті азот | | ... ... | | ... ... ... ... тазару құбылысы жүреді. Бірақ бұл
процесс өте жай жүреді. ... ... ... ... ... ... кезде өзендерде өздінінен тазару құбылысы жеткілікті ... ... еді. ... ... орай, қазіргі таңда ғылыми техникалық
революцияның қарқынды дамуынан ... ... ... де ... ... отыр. Сол себептен, ағызынды суларды тазарту және оларды ... ... туып ... ... оларды ластаушы заттардан тазарту күрделі
процесс. Олар механикалық, физико-химиялық, химиялық және ... ... ... механикалық әдісі бойынша суды тұндыру және сүзу
арқылы ... ... ... тазартады. Көлемі түрлі бөлшектер
мөлшеріне қарай әртүрлі конструкциялы торлармен, су бетілік қоспалар ... ... ... ... ...... әдіс ... заттардың физикалық күйін
өзгертуге негізделген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кері осмос, ультрафильтрация, кристалдау,
дистельдеу, электролиз және электродиализ жатады. әдісте ағызынды сулардан
еріген органикалық емес ... ... ... ... ... ... ... Электролиз кезінде ағызынды сулардағы
органикалық заттар ыдырап, металдар, қышқылдар мен ... да ... ... ... алынады. Электролиттік тазарту электролизер ... ... ... ... ... Ағызынды суларды
электролиз арқылы тазарту, әсіресе, ... мыс ... мен ... ... орындарында тиімді.
Бұл әдісте:
• Коагуляцияда ағызынды суларға коагулянттар (аммоний, темір, мыс
тұздары, т.б.) қосылады, нәтижесінде ластаушы заттар тұнбаға ... ... ... ... ... ... қосылыстар мен заттардың өздеріне басқа заттарды
сіңіру қасиеті ... ... ... ... цеолит,
силикагель, торф, т.б.
• Флотация ағызынды суларға ауа жіберу арқылы суды ластаушы заттарды
(мұнай, май ... ... т.б.) ауа ... ... бетінде көбік тәрізді қабат түзуге негізделген.
Ластанған ағызынды суларды ультрадыбыс, ... ... мен ... ... да ... болады.
Химиялық әдіс екі түрлі жолмен жүзеге асырылады: нейтралдау және
тотықтыру. Нейтралдау кезінде ағызынды сулардағы қышқылдар мен ... үшін ... ... (ізбетас, кальцийленген сода, аммиак)
қолданылса, ал тотықтыру үшін хлор және оның қосылыстары ... ... ... ... әдісте суды тазарту үшін хлор және
оның хлорамин, хлорлы ... ... ... ... ... ... ... әдісі сулардың биохимиялық және
физиологиялық өздігінен тазару ... ... ... микроорганизмдер өсіру арқылы олардың судағы органикалық және
минералдық заттармен ... ... су ... ... ... ... ... қондырғыларының бірнеше типтері бар:
биофильтрлер, биологиялық тоғандар мен аэротенклер, метантенклер.
Суды ластаушылардан бөлу үш кезеңмен ... ... ... ... ... ... ірі ... қалдықтардан
тұндыру арқылы тазартылады.
Екінші реттік тазарту. Еріген органикалық заттарды бөлу. Ағызынды
суларды ... ... ... ... микроорганизмдер судағы еріген
органикалық заттармен қоректеніп, өсіп, дамып, көбейеді. Осылайша ... ... ... ... реттік тазарту. Негізгі мақсаты ағызынды судың құрамындағы
азот және фосфор қосылыстарын бөлу. Осы ... ... ... ... ... ... себеп болады. Үшінші реттік тазартуда
ластаушыларды химиялық реагенттермен тұнбаға түсіру арқылы суды тазартады.
Жер бетілік ... ... ... ... таңдағы аса маңызды
экологиялық мәселелердің бірі болып отыр. Осы ... ... ... ... ... ... және сусыз технологияларды дамыту, сол сияқты
айналмалы пайдалану жүйесін енгізу;
2. ағызынды суларды тазарту;
3. ... лас ... ... ... ... ... шаруашылықта, т.б. мақсаттарда пайдаланылған суларды ... ... ... қорғауда оның санитарлық гигиеналық жағдайы аса
маңызды рөл атқарады. Сондықтан су ... ... ... ... ... ... ... болады.
Литосфера ластаушылары және қорғау жолдары
Литосфера (грекше “lithos”- «тас» + “sphair” «шар») жердің қабығы,
құрамы силикатты, қалыңдығы 30-80 км ... жер ... ... қатты тас
қабықшасы. Литосферада тірі организмдер 3 км дейінгі тереңдікте тіршілік
етеді.
Топырақ ... ... ... үздіксіз алмасып
отыратын, олармен тығыз байланысты және ... ... ... де әсер ете ... өте ... ашық ... ... үнемі климат пен
ауа райы компоненттері, флора мен ... ... ... кезде түрлі
антропогендік зиянды әсерлерге ұщырап отыр. Топырақта эрозиялық процесстер
көбейіп, өздігінен тазару қабілеті нашарлап, құнарлылығы кемуде.
Топырақтың ... мен ... ... ... ... ... ... салыстырғанда бірқатар өз ерекшеліктері бар. Ең ... ... ауа мен жер ... ... ... әлдеқайда
қозғалыссыз орта, соған байланысты басқа орталарға тән аса ... ... ... жоқ. ... ... ... ... онда
жинақталып көбейе береді.
Табиғатты қорғаудың түрлі аспектілерін ескермей жүргізген адамның
шаруашылық әрекеттері ... ... ... ... топырақтың да
ластануына да әкеп соғады. Нәтижесінде топырақ өндірістік, ... жылу ... ... ... ... қазбалар мен
құрылыс материалдарын өндіру кезіндегі жердің бетіне ... ... тау ... ... мұнай өнімдері жиналған, т.б. ... ... ... ... ... ... ... Бұның
себебі, ластаушы заттардың құрамында табиғи күйде топырақта өте аз ... ... ... болады. Олар көміртек, күкірт, молибден,
мыс, кадмий, мырыш, ... ... ... ... ... ... бор, ... фтор. Бұндай жағдайда химиялық элементтердің топырақтағы
қалыптасқан ... ... ... бір жай, ... ластануы тек қана адамның
индустриялық қызметтерінен емес, сонымен бірге ауылшаруашылық өндірістің
нәтижесінде де жүреді.
Топырақты ... ... ... мал шаруашылығы комплекстері.
Көбінесе сұйық көң дұрыс ... ... ... ... Мысалы, 100
мың бас өсіретін шошқа комплексі немесе 35 мың бас ірі қара ... ... ... ... ... мың ... бар ... орталықпен бірдей дәрежеде болады. Сондықтан ... ... салу өте ... ... ... ... көп ... жанар жағар майларды сақтау ... ... ... Олар топыраққа түскенде ... ... ... Сол сияқты минералдық
тыңайтқыштарды жолдардың не егістіктердің жиегінде ашық ... ... ... және барлау жұмыстары ... ... ... ... ... болады. Нәтижесінде мұнай төгіліп, топырақтың
бетінде битумды заттардың түзілуіне әкеліп соғады. ... ... ... жуғыш заттар топырақтың тұздануына себеп болады.
Әдетте, бұндай жерлерде өсімдік өспейді.
Көптеген жерлер тұрмыстық және ... ... ... ... ... Бұл ... ... үйлер, мекемелерден
шыққан қалдықтар, әртүрлі ... ... ... ... заттардың қалдықтары, моншалар мен кір жуатын орындардан шыққан
ағызынды сулар, жаңбыр мен қар ... т.б. ... ... ... ... ... ластайды.
Топырақ бұлардан басқа пестицидтерді дұрыс ... да ... ... ... ... ... түрлері топырақта
жиналып, топырақ биотасының қырылып қалуына себеп болады. Ал ... ... және ... организмдердің жойылуы топырақ түзілу
процесіне әсер етіп, оның құнарлылығын төмендетеді.
Сондықтан шаруашылықтардапестицидтерді пайдалану ... ... ... Ал ... қолданғанда ғылыми зерттеу
мекемелерінің ұсыныстарын басшылыққа алу қажет. Табиғи аймақты, топырақтың
түрі мен ... ... ... ... ... ... ... не сілтіленуіне әкеліп, қоректік элементтердің
антогонизмін туғызады, олардың топырақ ерітіндісіне шығып қалуына ... ... ... ... инвазиялар, патогенді
микроорганизмдермен ластаушы фекалды массалар, ... ... ... су не ... ... т.б. болуы мүмкін.
Топырақтың гельминттермен өте ... ... ... үйлер маңындағы
бақшаларда жиі ... ... ... ... ... ... ... құнарлы жерлер орман, мал жайылымы, т.б, үшін ... ... ... ... ... ... әрекетінің нәтижесінде бұл жерлер түрлі
басқа мақсаттағы жұмыстар жүргізу ... өте ... ... ... әрекеттерінің нәтижесінде өсімдіктері
жойылған, гидрологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... бұзылған жерлер деп аталады. Пайдалы қазбаларлы
ащық әдіспенөндіру ауыл шаруашылығында пайдалануға жарамды жерлерге ... ... Бұл ... ... ... 400-500 м ... шұңқырлар
түзіледі.
Осындай жерлерді қайтадан шаруашылық мақсаттарға пайдалану үшін
оларды қалпына келтіпу керек. Бұзылған ... ... ... ... деп аталады.
Ауыр металдардың адам денсаулығына әсері
|Элементтер |Әсер етуінің зардаптары ... ... ... ... ... ас ... ... су мен |
| ... ... ... ... |
| ... ... өзгерістер | |
| ... | ... ... рак ... ... ... ... пен|
| |туғызады, жүйке жүйесіне әсер ... ... ... |
| | ... ... ... ... бұзады, қанда |Ластанған топырақ, |
| ... ... ... |жер ... жер |
| ... жүйесі мен бүйректің қызметіне |астылық сулар |
| ... ... | ... |Тканьдерде органикалық өзгерістер |Ластанған топырақ, |
| ... ... ... бұзады, |жер бетілік, жер |
| ... ... ... ... ... ... ... циррозын туғызады, бүйректің |Ластанған топырақ |
| ... ... ... пайда | |
| ... | ... өте ... ... сияқты өсу, даму және өзгеру үстінде
болады. Онда үздіксіз түзілу жіне бұзылу процестері жүріп жатады. Су, жел,
антропогендік ... ... пен оның ... ... ... құнарлы
қабатының сумен шайылу, желмен ұшу құбылыстары эрозия деп аталады.
Эрозия құнарлылықтың жауы. Мамандардың есептеуінше, ... ... жер ... 44га жер ... ... ... ... әсерінен адамзат қоғамы күн сайын 3 мыңнан аса га жерден айырылып
отырады. Ал барлығы ... ... 50млн га ... жер ... ... ... әсерінен барлық ауылшаруашылық дақылдарының өнімі
шамамен 20-40% төмендейді. Эрозияның зардаптары мұнымен бітпейді. Топырақ
бетіндегі ... ... ... ... ... жұмыстарын қиындатып,
топырақ өңдеуші және өнім жинаушы техниканың еңбек өнімділігін төмендетеді.
Топырақтың эрозиясы биогеоценоздардағы ... мен ... ... ... ... табиғи комплекстердегі қалыптасқан биологиялық тепе
теңдіктің бұзылуына әкеп ... ... деп ... ... ... ... ... өсуі мен дамуына зиянды әсер ететін ... ... Бұл ... ... ... ... ... мен Пакистан
т.б. құрғақшылық климатты аймақтарда белең алып отыр. Жыл сайын жер шарында
тұзданудан 200-300 мың га ... жер ... ... ... ... таңда 20-25млн га жер тұзданып, өнім беру қабілетінен айрылған. Бұл
жағдай Орта Азия мен Закавказье елдерінің ... ... ... ... аз ғана ... ... ... 20-30%, жүгері
40-50%, бидай 50-60% қысқарады. Тұздану орташа жүрген аймақтарда ... екі есе ... ал ... ... ... ... ... күресу егін шаруашылығындағы ең маңызды
мәселелердің бірі.
Эрозиямен күресу жолдары:
1. айтарлықтай үлкен территорияларда өсімдіктен жабынын ... ... ... ... әсерді шектеу.
2. жайылымдарда эрозиялық процестер көбінесе шектен тыс мал ... ... ... шөптесін өсімдіктер жабынының
зақымдануы кезінде, әсіресе ... ... ... су және ... болуы мүмкін. Таулы аудандарда шөптесін өсімдіктердің
болмашы зақымдануының өзінде су ... ... болу ... ... ... қолайсыз құбылыстарды болдырмау жолы мал жаю ережелерін
сақтау мен рекреациялық қысымды төмендету болып саналады.
3. егістік жерлерді қорғау шаралары:
• ауыспалы ... ... ... ... ... тамырлары бар шөптер қоспасымен алмастыру;
• жиектік жырту;
• өңдеуден бұрын бұзылатын құмды және құмдақ топырақтарды шығару;
• шағын егіс танаптарын табиғи ... ... ... ... ... ... ... топырақтың құрылымын түзуге мүмкіндік туғызатын органикалық
тыңайтқыштарды пайдалану;
• топыраққа әсер ... ... ... техниканы пайдалану;
Топырақты тұздану мен батпақтанудан қорғау. Топырақтың тұздануына ... ... ... ... бірі ... ... ... болған
тұздың жел арқылы таралуы. Суда еріген тұздар атмосфералық жауын шашын
арқылы да ... ... ... ... ... ... ... тұзды сіңіруге қабілетті, соның нәтижесінде топырақтың жоғары
қабаттарының одан әрі ... ... ... ... ... соң және ... ... түсіп, олар минерелданып, суда
еритін тұздардың мөлшері көбейіп, ... одан ... ... ... ... ... әсерінен суда еритін тұздардың
топырақта жинақталуы бір га жерде 500кг дейін жететін жағдайлар байқалған.
Тұзданудың алдын алу ... бірі ... 1-1,8 м ... ... ... Сол сияқты жаңбырлатып суғару ... ... ... ... ... Тұзды топырақтарды натрийдің
тұздарынан гипстеу арқылы тазартады.
Суарудың жетілдірілген ... ... ... жер ... деңгейінің көтерілуіне байланысты грунт суларын сорып алу арқылы
және топырақты шаю арқылы да тұзданумен күресуге болады.
Өніммен бірге әкетілетін қоректік ... ... ... ... ... ... ... қолдану, шөп себу. Пар жүйесі
арқылы топырақты ... ... азуы ең ... ... оның ... негізгісі қарашіріктің кемуімен байланысты.
Топырақ құнарлығының жойылуы топырақты интенсивті ... ... ... ... нәтижесінде топырақтың тығыздануы,
ластануға ең елдымен, «қышқыл ... мен ... ... ... байланысты болып отыр.
Қорытынды
Қорыта келгенде, айтарымыз Қазақстан Республикасы төтенше жағдайлар
саласында халықаралық және регионалдық деңгейдегі келісімдер мен ... ... ... ... Бұл ... оның төтенше жағдайлар
саласындағы органдардың қызметін жетілдіруде және ... ... ... ... ... ... ... тигізеді. Және төтенше жағдайлардың салдарын жою мәселесінде үлкен
көмек болып табылады. Жоғарыда біз сөз еткен ... де ... ... ... ... ... байланысты қандай көзқарас қалыптаспасын және
оны тәжірибеде қалай қолданбасын, бүгінгі күні ... ... ... ... сипаттағы және табиғи техногендік сипаттағы бірімен-бірі
байланысты екі міндетті шешуге қабілетті. Біріншіден, барлық ... ... ... ... ... ... өкілеттігін
кеңейте отыра, туындаған жағдайдың себеп-салдарын жою, екіншіден ... ... ... ... ... ... ... қайшы
келмей, тиісті құқықтық режимді қамтамасыз етуді мақсат етеді.
Төтенше жағдайды ... ... ... ... бұл ... ... ... дәстүрі қалыптаса бастаған кезде, өмірге
келген, ... ... ... ... бір ... айтқанда мемлекеттің халықты қауіп төндіретін ... ... ... ... ... ... ... жүйе болып табылады. әлем
елдерінің тәжірибесінде төтенше жағдай институтының қолданылу тәжірибесі әр
түрлі бағыттарда дамығанмен олардың заңнамаларын саралай, ... ... ... ... Ол ... ойымызша, белгілі қауіпті жоюға
күш-жігерді жұмылдырудан көрінеді.
Төтенше жағдайлар саласындағы мемлекеттік орган ... ... ... қалыптасып дамып келе жатқан және ... өсіп келе ... ... ... бірі ... ... жағдайлар саласында Қазақстан Республикасында ... ... ... ... Төтенше жағдайлар саласында Қазақстан
Республикасы Президентінен жергілікті ... ... және ... ... ... өзі бұл саланың мемлекеттік стратегиялық маңызы
бар бағыт екендігін көрсетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Төтенше жағдай ... ... ... 2003 ... ... N 387 ... ... Парламентiнiң Жаршысы, 2003 ж.,
N 3, 18-құжат; "Егемен Қазақстан" 2003 жылғы 15 ақпан N 37);
2. «Төтенше ... ... ... ... ... заңы, 15.10.1993
ж.);
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс ... ... ... ... ... Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы. – Астана: Елорда, 2006. – 44 ... ... ... ... » ... Республикасының 1997 жылғы 7
мамырдағы N 100 Заңы (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң ... ... N 9, ... ... А.Н. Институт чрезвычайного положения в зарубежных странах //
Международная ... - 1993. - №5/6. - С. ... ... И.В. Обеспечение основных прав и свобод в ... ... ... ... ... – М, 2003. - 150 ... Қазақстан Республикасы төтенше жағдайлар жөніндегі Агенттігі ТЖ және АҚ
Республикалық курстары «Тіршілік қауіпсіздігі»курсы ... ... ... студенттеріне арналған оқу құралы І кітап
8. Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар туралы 1996 жыл ... // ... ... және ... ... ... ... - әдістемелік жинағы. - 2004. - №4. – 21-32 бб.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты4 бет
Табиғатты қорғау 4 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
«Атмосфераның құқықтық режимі»16 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь