Қазіргі нарық теориялары және оның даму тарихы


КІРІСПЕ 3
1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫҢ КЛАССИКАЛЫҚ МЕКТЕБІНДЕГІ НАРЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУДЕП НАРЫҚ ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛАР 4
2. НАРЫҚ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯЛАРЫ 6
3. ЭТАТИСТИКАЛЫҚ (МЕМЛЕКЕТТІКТЕН) АРАЛАС ӘЛЕУМЕТТІК.БАҒЫТТАЛҒАН НАРЫҚТЫҢ ЭКОНОМИКАҒА КӨШУ 9
ҚОРЫТЫНДЫ 12
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 13
Нарык қатынастарының зерттеуін экономикалык теориянын классикалық мектебі өкілдерінің еңбегінен іздегеніміз дұрыс. Оған-Адам Смит мен Давид Рикардо жатады. Адам Смит нарықтық экономикаға барынша еркіндік беру кажет деп есептеген. Мемлекет «laissez faire» — «өзінше жүре берсін» саясатын жүргізгені абзал. Нарықтың өзі ұлы ұйлестіруші саналады. Нарықтық тепе-тендік жай адам эгоизмінің негізінде жүзеге асады-пайдаға (табыска) мүдделі және еркін бәсекенің болуы. А.Смиттің ойынша, адам нарықта өз пайдасын коздей отырып, «қаперінде жоқ нәрсеге көрінбейтін қол арқылы мақсатқа бағытталады. Өзінің мүддесін көздей отырып, қоғам мүддесіне жиірекқызметжасайды».1 Еркін нарыққа бар ниетінің артуының арқасында А. Смит либерализм мектебінің кернекті идеологы болды (Іфегаіів-еркін деген латын сөзі).2
К. Маркс экономикалық теорияда, нарық тепе-тендігі мәселесін үш деңгейде қараған: микродеңгей-кеп салалы шаруашылык деңгейін және қоғамдық шаруашылықтың ең жоғарғы, көп факторлы, үдайы өндіріс дәрежесінін деңгейі.
Мысалы, К. Маркс «Капиталдың» екінші томында нарыктык тепе-тендіктің жалпы схемасын экономиканың әртүрлі аясындағы ендіріс пен қорланудың өзара байланыстылығына қатысты қарастырған. К. Маркс схемасында ұдайы өндіріс, қоғамдык үдайы ендірістің екі бөлімшесі талданады (І-өндіріс кұрал-жабдығының үдайы өндірісі, ІІ-түтыну заттарыньщ үдайы ендірісі) және өзара айырбастың болуы қарастырылады.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗІРГІ НАРЫҚ ТЕОРИЯЛАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ

ЖОСПАРЫ

КІРІСПЕ 3
1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫҢ КЛАССИКАЛЫҚ МЕКТЕБІНДЕГІ НАРЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУДЕП НАРЫҚ ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛАР 4
2. НАРЫҚ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯЛАРЫ 6
3. ЭТАТИСТИКАЛЫҚ (МЕМЛЕКЕТТІКТЕН) АРАЛАС ӘЛЕУМЕТТІК-БАҒЫТТАЛҒАН НАРЫҚТЫҢ
ЭКОНОМИКАҒА КӨШУ 9
ҚОРЫТЫНДЫ 12
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 13

КІРІСПЕ

1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫҢ КЛАССИКАЛЫҚ МЕКТЕБІНДЕГІ НАРЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУДЕП НАРЫҚ ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛАР

Нарык қатынастарының зерттеуін экономикалык теориянын классикалық
мектебі өкілдерінің еңбегінен іздегеніміз дұрыс. Оған-Адам Смит мен Давид
Рикардо жатады. Адам Смит нарықтық экономикаға барынша еркіндік беру кажет
деп есептеген. Мемлекет laissez faire — өзінше жүре берсін саясатын
жүргізгені абзал. Нарықтың өзі ұлы ұйлестіруші саналады. Нарықтық тепе-
тендік жай адам эгоизмінің негізінде жүзеге асады-пайдаға (табыска) мүдделі
және еркін бәсекенің болуы. А.Смиттің ойынша, адам нарықта өз пайдасын
коздей отырып, қаперінде жоқ нәрсеге көрінбейтін қол арқылы мақсатқа
бағытталады. Өзінің мүддесін көздей отырып, қоғам мүддесіне
жиірекқызметжасайды.1 Еркін нарыққа бар ниетінің артуының арқасында А.
Смит либерализм мектебінің кернекті идеологы болды (Іфегаіів-еркін деген
латын сөзі).2[1]
К. Маркс экономикалық теорияда, нарық тепе-тендігі мәселесін үш
деңгейде қараған: микродеңгей-кеп салалы шаруашылык деңгейін және қоғамдық
шаруашылықтың ең жоғарғы, көп факторлы, үдайы өндіріс дәрежесінін деңгейі.
Мысалы, К. Маркс Капиталдың екінші томында нарыктык тепе-тендіктің
жалпы схемасын экономиканың әртүрлі аясындағы ендіріс пен қорланудың өзара
байланыстылығына қатысты қарастырған. К. Маркс схемасында ұдайы өндіріс,
қоғамдык үдайы ендірістің екі бөлімшесі талданады (І-өндіріс кұрал-
жабдығының үдайы өндірісі, ІІ-түтыну заттарыньщ үдайы ендірісі) және өзара
айырбастың болуы қарастырылады.
Жай және ұлғаймалы ұдайы өндіріс зандары айкындалады және жиынтык
қоғамдық өнімнін өткерілу шарты керсетілген. Жиынтық қоғамдык өнімінің
өткерілуі І-ші мен ІІ-ші бөлімшелердің арасындағы және әр белімшенің өз
ішіндегі пропорциясының сақталғанында ғана жүзеге асу мүмкіндігін К. Маркс
ұлғаймалы үдайы ендіріс схемасында көрсеткен. Осы пропорциясыньщ бүзылуы
әртүрлі өндіріс саласынын езара байланысының бүзылуына әкеліп, артық өндіру
дағдарысын тудырады.
К. Марстың үлғаймалы ұдайы ендіріс схемасындағы жалпы нарыктықтепе-
тендік швейцар экономисі Леон Вальрас (1834-1910 жж.) осы тектес теориясына
дөп келеді. Итальия экономистрі Вальфредо Парето (1848-1923 жж.) мен Энрико
Бароне (1859-1924 жж.) сияқты замандастары дер кезінде ол теорияны
бағаламады. Шынын айтсақ, жалпы тепе-тендікті талдау шаруашылықты жоспарлы
жүргізутеориясының салдарын жасады.' Нарық мәселесін В.И. Ленин өз
еңбектерінде ерекше мәң береді. Нарық туралы әңгімелеу. 1893 жылы және
Капитализмнің Россияда дамуы (ішіндегі шағын айдары Ірі өнеркәсіп үшін
ішкі нарыкгың қүрылу процесі) 1899 жылы шыкан жүмыстары дәлел бола алады.
Бүл еңбектерінде В.И. Ленин нарықтың мәнін, оның тууы мен дамуының
экономикалык салдарын, сондай-ақ оның үйымдық, бірлестірілу мен ынталандыру
кызметгерін аша түскен. Нарықтық катынастардьвд әсерінен түйыкталған,
локальды, шектелген жергілікгі нарыктар бүзылып, интернационадды нарық
қалыптасады. В.И. Лениннін пайындауынша, бұл процесс тауар ендірісі даму
процесін байкатып кана коймай, сонымен қатар жалпы экономикалык прогресті
керсетеді.
Рессейде 1921 жылы жана экономикалык саясатгьщ (ЖЭС) енуіне байланысты
В.И. Лениннің Азык-түлік салығы жайлы еңбегі шыкты. Онда үсак және орта
жеке кәсіпорынға сүйене отырып, еркін нарықтық катынастарды қолдану
қажетгілігі көтерілген және еркін нарықты түсінуді айткдн. В.И. Лениннің
есептеуінше, нарыктың үйымдасу мен бірлесу кабілеттілігі — экономиканың
басты фундаменті, себебі одан мемлекеттік өкімет барынша сүйеу табады.

2. НАРЫҚ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯЛАРЫ

Батыс мемлекеттері шаруашылық саласындағы саясатты анықгайтын, қазіргі
әртүрлі экономикалық теория мен мектеітгердің шартты түрде екі бағытын
бөліп қарауға болады: біреулері сүранымды ынталандыруды жақтаса, екіншілері
— үсынымды күіггайды.
Бірінші бағыттың негізін қалаушы ағылшын экономисі Дж.М.Кейнс болып
табылады. Оның басты еңбегі — Еңбекпен қамту, пайыз бен ақшаның жалпы
теориясы (1936) деп аталады. Нарық жағдайыңца сүранымының ынталаңдыру
қаблеттілігі жаппай жұмысыздықтан қүтқарады деген тұжырымға кедді.
Жүмыстылық деңгейін мемлекеттік реттеу жүйесіне кешіру Дж.М.Кейнстің
жасаған негізгі қағидасы. Батыста ХХ-шы ғасырдьщ 30-шы жылынан 80-ші жылына
дейін кейнстіліктің әсерінен нарықты ретгеу жүйесі жүзеге асты.
Дж.М.Кейнстің ізбасарларына француз дирижистерін де жатқызамыз. Олардын
ойынша, экономиканың өзін өзі реттеуі автоматты түрде жүзеге асатынына
сенімін жоғалтқан. Олардың басты жоспарлайтын нәрсесі макроталдау
(макроанализ) болды. Экономиканың негізін жалпы нәрселер құраған: мысалы,
үлтық табыс, корлану мен түтыну, жиынтық қоғамдық, сұраным мен үсыным
мәселелері және т.б. Экономиканың тиімді дамуын бүл бағыттағы экономистер
мемлекеттік реттеумен байланыстырады. Мемлекет салык жүйесі арқылы пайданың
көптеген белігін алып, оны тиімді сүраным мен толық жүмыстылықты камтамасыз
етуге колданады: экономикада мемлекетгік секгор үлғяады, қосымша жүмыс
орыңдары дайындалады, азаматтарды әлеуметтік қорғау жүйесі (зейнет ақы,
жәрдем ақы, білім мен денсаулық сақтауға каржылар т.б.) іске асады. Осы
бағытты қолдайтын экономистердің ойынша, экономиканың дамуына мемлекет
басты бағыттаушы күшке айналып, оның кемегімен нарықтьщ келеңсіз жактары
баяулайды.
ХХ-шы ғасырдың жетпісінші жылдарындағы экономикалық дағдарыс пен
кәсіпкерліктің белсеңділіктің бәсеңсіуі А. Смиттің мемлекеттік реттеудің
тиімсіздігі идеясына алып келді. Осы жағдайлардың толқынымен экономикалық
теорияда жана бағыттар туа бастады. Осы бағыттағы экономистер үсынымды
ынталандыру идеясын тілге тиек етгі. Олардың ойынша, нарық механизімі,
бәсеке негізінде өсуді баланстандыру қамтамасыз етіледі немесе сұраным мен
үсыным арасында тепе-тендік калыптасады. Мемлекеттің ролі еркін бәсекеге
дұрыс жағдай жасаумен шектелуі қажет. Бұл неоклассикалык немесе
неолибералдық бағытгың кездегені жекешелендіруге пайдаға салық өсімін
төмендету арқьшы және бәсеке жайдайында жеке кәсіпкерлікті күшейтіп,
ұсыньщды ынталандыру. Мемлекет жұмыспен камтамасыз ету идеясынан бас
тартып, әлеуметтік бағдарламаны барынша қыскартады. Әлеуметгік
амортизаторлар сақталып, тегін кызмет көрсету сияқты әлеуметгік
кепілдікжойылып. кәсіпорын акцияларына иелікжасау арқылы жұмысшыларды
кәсіпкерлікке тарту, баскаруға катыстыружәне сол сиякты бой көтере
бастайды. Олардьщ коддауынша, жеке кәсіпкерлік өндіріс пен коғамдык әл-
ауқаттың қаркынды өсуіне алып келеді. Үсынымды ынталандыру теориясы
рейганомика мен тетчеризмнің негізін қалады.
Неолиберализмнің белгілі өкілдеріне американ экономисі Людвиг Мизес
(1881-1973 жж.), Чикаго мектебінің экономисі Милтон Фридмен (1912 ж.т.),
Германияда — Фредрих Август фон Хайекті (1899-1964 жж.) жаткызамыз. Чикаго
мектебі насихаттап жүрген экономикалық теорияның қазіргі вариантынан осы
бағытқа монетаризмді айтуға болады. Экономика тұраксыздығының басты ошағы
акша аясында жатыр және оны реттеудін мәнісі шамалап бүзылған ұдайы өндіріс
циклын жоюда болып табылады. Монетаризмнің басты стратегиясы —
экономикалық өсудің мүмкіндігі мен тиімділігін калыпына келтіруді,
мемлекеттік бюджетген экономикаға ынталандыру салымын алмай жүзеге асыру.
Негізгі екі бағыттын іштей дифференциацияланудың өрбуі осы бағыттардың
өзара жакындасу тенденциясын тудырады. Осы тенденцияның айқын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Инвестиция және оның теориялары
Тәрбие және оның даму тарихы
Тұлғаның даму теориялары
Нарық ұғымы, оның функциялары, даму тенденциялары
Халықаралық туризмнің даму тарихы және оның кезеңдері
Криминалистиканың даму тарихы және қазіргі жағдайы
Әуетасымалдаудың тарихы және оның қазіргі туризмдегі ролі
Нанотехнологияның даму тарихы және оның жетістіктері
Жүмыссыздық туралы жалпы түсінік және оның теориялары
Физалогия ғылымы және оның даму тарихы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь