Түркі тілдерінің салыстырмалы гарамматикасы

Алғы сөз
Кіріспе
Түркі тілдерінің жіктелуі (классификациясы)
Салыстырмалы фонетика
Дауыссыз жыбыстаржүйесі
Салыстырмалы морфология
Түркі тілдерінің фонетикасы
Қазақтың халық және ұлт тілдерінің жасалуы
Лексика
Фонетика
Жеке дауыстылардың дамуындағы ерекшеліктер.
Дауыссыз дыбыстар
Морфология
Тіл дамуының маңызы шарттарының бірі – тілдерді оқыту мен қызмет аясын кеңейту бүгінгі заман талабынан туындап отыр. Мемлекет тарапынан тілдерді қолдану мен дамыту мемлекеттік бағдарламасы қабылданып, онда нақты іс-шаралардың жолдары мен бағыт-бағдары айқындалған. Бағдарламада Қазақстан халықтарының тілдерін оқып үйренумен дамыту үшін жағдай жасау қажеттілігі айтылған. Осы құжаттың түркі тектес халықтар тілдерінің ғылыми айтылған. Осы құжаттың түркі тектес халықтар тілдерінің ғылыми негізде дамуына, зерттелуіне үлкен бағыт берері сөзсіз. Бұл іс-шараның жоғары оқу орындарында пән ретінде жүретін салыстырмалы грамматикаға да қатысты бар.
Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы арнайы пән болып, жоғары оқу орындарында ғылыми курс ретінде өтіліп жатқанына да біраз жылдың шамасы болды. Университеттің қазақ филологиясы факультетінің, қазақ, түрік, азербайжан бөлімдерінде оқу жоспарына сәйкес арнайы сағат бөлініп өткізіліп келеді. Бірақ осы кезге дейін оларға бөлінген сағатқа сәйкестендіріліп жасалын ған арнайы бағдарламасы жоқ. Осы уақытқа дейін жалпы бағдарлама болғандықтан, дәріс жұмыс жоспарының негізінде жүргізіп келді. Сол себепті де университеттің қазақ филологиясы факультетінің бөлімдерінде осы пәнге бөлінген сағатқа лайықталып, бағдарлама жасау мақсат етілді.
Салыстырмалы грамматиканың мақсаты – түркі тілдері, олардың жалпы сипаты, жеке түркі тілдерің өіндік ерекшеліктерің жанжақты, терең қарастыру. Студенттерге түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасының тақырыптары мен мазмұны бойынша ғылыми негізде, жүйелі білім алуына бағыт беріп, туыстас тілдердің ерекшеліктерінен кең түрде мәлімет ауларына жағдай туғызу. Ол тіл біліміне қатысты басқа пәндер секілді болашақ білімді де, білікті тіл мамандарын ғылыми-теориялық тұрғыдан терең қарулануына мүмкіндік береді.
        
        Түркі тілдерінің салыстырмалы гарамматикасы
Алғы сөз
Тіл дамуының маңызы шарттарының бірі – ... ... мен ... ... ... ... талабынан туындап отыр. Мемлекет тарапынан тілдерді
қолдану мен дамыту мемлекеттік бағдарламасы ... онда ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан
халықтарының тілдерін оқып үйренумен дамыту үшін жағдай жасау қажеттілігі
айтылған. Осы құжаттың түркі ... ... ... ғылыми айтылған.
Осы құжаттың түркі тектес халықтар тілдерінің ... ... ... ... ... ... ... Бұл іс-шараның жоғары оқу
орындарында пән ретінде жүретін салыстырмалы грамматикаға да ... ... ... салыстырмалы грамматикасы арнайы пән болып, жоғары
оқу орындарында ғылыми курс ... ... ... да ... ... ... ... қазақ филологиясы факультетінің, қазақ, ... ... оқу ... ... арнайы сағат бөлініп өткізіліп
келеді. Бірақ осы кезге дейін оларға бөлінген сағатқа сәйкестендіріліп
жасалын ған ... ... жоқ. Осы ... дейін жалпы бағдарлама
болғандықтан, дәріс жұмыс жоспарының негізінде жүргізіп келді. Сол ... ... ... филологиясы факультетінің бөлімдерінде осы пәнге
бөлінген сағатқа ... ... ... ... етілді.
Салыстырмалы грамматиканың мақсаты – түркі тілдері, олардың жалпы
сипаты, жеке ... ... ... ... ... терең
қарастыру. Студенттерге түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасының
тақырыптары мен мазмұны бойынша ... ... ... ... ... ... туыстас тілдердің ерекшеліктерінен кең ... ... ... ... Ол тіл біліміне қатысты басқа пәндер секілді ... ... ... тіл ... ... ... ... қарулануына
мүмкіндік береді.
Бұл бағдарлама – түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы бойынша
лекция, семинар және өзіндік сабақтарды ... ... ... – тіл ... бір ғылыми саласы. Түркі тілінің салыстыра
зерттеу дамыған, жетілген, теориялық негізі қалыптасқан, белгілі бір ... ... ... ... студенттерге түсіндіре отырып, оларға оны
меңгертудің жолдарын үйрету. Бұл студенттердің ... ... ... ... әдіс-тәсілін ... ... ... оны ... ... туғызады. Тарихи тілдік
деректердің қалыптасуын, жасалуын, ... ... ... ... ... тілдерінің даму жолдарын, жағдайын игереді.
Ғылыми көзқарастар мен тұжырымдамалардың негізінде ... ... – сол ... ... ... ... жүргізулуге тиіс. Қай
халық болмасын өзінің тілін, әдебиетін, ... ... жете ... ... Соны танып – білудің бір жолы-тілдерді салыфстыра ... ... ... ... тарихынан, олардың
топтастырылуынан (классификация), жіктелуінен, әр түркі тілінің өзіндік
ерекшеліктерінен ... ... ... бір-бірінен ажырата білуге үйрету.
Тілдік ... ... ...... оқу, зерделеу арқылы іске
асады. Салыстырыла оқу, зерттеу қатаң заңдылыққа ... ... ... ... ... ... ... бірге, оларды басқа тілдік
жүйедегі тілдерден ... ... ... қарап, талдау.
Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасының негізгі ... ... ... ... ... грамматикалық құрылысы
Түркі тілдерінің жүйесіне тән оларды өз алдында жеке ... ... ... ... 2. ... 3. ... қабаты. 4. Синтаксистік құрылысы.
Түркі тілдерінің сылыстырмалы грамматикасының өзіндік ерекшеліктері
бар. Ең алдымен қазіргі ... ... ... мен ... ... оның ... қалыптасу жағдайындағы себебін (мотивін) шешу үшін,
міндетті ... ... ... ... әдіс ... ... етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... дыбыстар жүйесінде болған тарихи
өзгерістерді, тілдің ... ... ... ... ... ... ... болады. Студенттерге жоғарыда
аталған туыстас тілдердің тарихи ... мен ... ... болады. Ол тілдік деректерді салыстыру арқылы
жүреді.. Түркі тілдерінің тілдік деректер ... ... ... ... ... салыстырылып берілуі тиіс.
Ұсынылып отырған бағдарлама осы курсты жүргізу ... ... ... салыстырмалы зерттеулері мен туыстас түркі тілдерінің
грамматикалары ... ... ... ... ... ... ... Бағдарлама соңғы типтік ұстанымдардың негізінде жасалады. Түркі
тілдерінің салыстырмалы грамматикасы – жоғары оқу ... ... ... ... деректерінен ғылыми тұрғыдан терең білім ... және ... ... ... ... тигізеді сөзсіз.
Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы пәні бойынша өтетін лекция
(20), семинар (16), СӨЖ ... ... ... ... – тіл ... бір саласы.
Түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасының курсының мақсатымен міндеті,
оның зерттеу нысаны. Түркі тілдерінің зерттелуі. Түркі ... ... ... кезеңдері: а) Түркі тілдерінің қалыптасуындағы ... ... ... б) ... ... ... көне түркі дәуірі (Ү-ХХғғ); в)
Түркі тілдерінің дамуындағы орта ғасырдәуірі (Х-ХҮғғ); г) Жаңа дәуір ... ... ... ... д) Ең Жаңа түркі дәуірі. (Қазан
төңкерісінен кейінгі дәуірді қамтиды).
Түркі тілдерінің жіктелуі (классификациясы)
Тілдік жіктелулер, ... ... ... ... І. ... 1. Бұлғар тобы (көне бұлғар, хазар, чуваш); 2. Оғыз тобы ... ... ... ... ... 3. ... тобы (қыпшақ-
половец: қарапайым, қарашай, балқар, құмық, қырым-татары; қыпшақ-бұлғар:
татар, башқұрт; қыпшақ-ноғай, ноғай, қазақ, ... 4. ... ... ... ... ... хун тілі: 1. Ұйғыр-оғыз тобы (ұйғыр-тува, тува, тофа, яқұт,
хахас: хахас, шор, ... ... 2. ... ... ... ... тілдерінің бұлай бөлудің лингвистикалық негіздері. Тілдер
туысқандық жағынан жіктеу (классификация) ... тіл ... үшін ... ... ... ... анықтап, олардың қаншалықты ... ... ... ... ноғай немесе қазақ-
чуваш т.б.) әлем тілдеріндегі тілдерді салыстыра зерттеулер негізінде іштей
бірнеше туыстас топтарға бөліп ...... бар ... ... ... тіл ... ... жіктеудің ғылыми ұстанымдары негізінен
анықталған. Түркі тілдерін ... ... ... т.б. ... ... топтастыру мәселесі дұрыс
шешілсе де, ғылымда әлі зерттелетін қырлары бар екені даусыз. Сондықтан бұл
тұста да ... ... ... ... ... ... жеке тапсырма-жұмыстар (СӨЖ) жүргізу арқылы жүзеге асырылады.
Сол арқылы уақыт үнемделеді. Әсіресе, қыпшақ тобы тілдерінің ... ... ... оның ... ... ... ... көзделеді. Сонымен бірге туысқан тілдердің өзіне тән
тілдік заңдылықтарына ерекше мән берілу – практикалық және ... ... ... ... ... ... мақсаты да осында.
Салыстырмалы фонетика
Фонетикалық жүйе бойынша салыстырмалы зерттеудің нысаны, мақсаты,
әдісі. Қазіргі түркі ... ... ... мен ... фонетикалық өзгеріске ұшырағаны анық байқалады. Сол ... ... ... бірі екіншісінен ажыратылады. Бұл – түркі
тілдерін ... мен ... ... ... ... негізгі ұстанымдардың (критерий) бірі. Түркі
тілдеріндегі дауысты дыбыстар жүйесі жайлы ... ... ... ... ... ... тілдеріндегі дауыстылардың
ерекшеліктері. Жеке дауыстиылардың дамуындағы ерекшеліктер (о>у, д>е>и, ц>
ү ... ... 1. ... 2 ... 3. еріндік-езулік
болып жұптасуындағы заңдылықтар. Түркі тілдеріндегі ... ... 1. ... а, ә, о, ө, у ү, ы, и. * ... түр. ат, ұйғ. ат, ноғ. ат; 2 Созылыңқы:а:, ә:, о:, ө:, у:, ... и:, * қа:з, ... га:з, якут ха:с; ... (праязык) *ө дауыстиы
дыбысы ізі әзербайжан, түрік, түркімен, ... ... ... ... ... ... ... сөздің басқы буынында сақталған. Бұл тілдерде сол
алғашқы қалпын сақтап қалса, ал башқұрт, ... ... ө>ү ... ал
шуваш тілінде ө>у>ъ> і бірнеше ьаламада келеді. Жеке дауыстылардың сипаты
*а, ә (д), е (э), о-ө. ... ... ... ... ... ... тіліндегі сөздің екінші буындарында немесе ... ... ... кездеспеуі: қырғ. токум, қаз. тоқым т.б.
Түркі тілдеріндегі дауысты дыбыстарды жіктеудің негізгі ұстанымдары
жалпы бірдей болғанмен, ... ... ... ... ... ... сапасы бірдей еместігінде.
Дауыссыз жыбыстаржүйесі
Қазіргі түркі тілдеріндегі барлық тілдерге ортақ 23-25 ... ... ... ... ... ... топ құрауы – ұзақ дамудың
нәтижесі. Дауыссыз ... ... ... ... ... белгіге
сүйеніп топтаситырылатыны. Көне жазба ескерткіштер тілінде дауыссыздар
саны 16-17 ... ... Жаңа ... ... ... ... ішкі ... басқа тілдермен қарым-қатынастың ықпалымен болуы мүмкін. Дауыссыз
дыбыстарды салыстырып зерттегенде, екі жақты құбылысқа ... ... ... ... ... ә) көне ... тілдеріндегі
дауыссыздардың ұқсастығы мен өзгешеліктері. ... оғыз ... д, г, ғ ... ... ... ... ... тілдерде
керісінше, қазақ тілінде сөздің басында ж қолданылса, өзбек ... ... ... с~ ш, д ~т, қ ~ ғ сәйкестіктері т.б. ... ... ... ... ... үндесу
заңдылықтарының (ассимиляция) дамуы. Түбір мен қосымша, сөз бен ... ... ... ... ететіні.
Салыстырмалы морфология
Сөздің морфологиялық құрамы. Сөздің өзі морфологиялық бөлшектерден
тұратыны. Олардың басты ерекшеліктері. ... ... ... ... ... ... басты ерекшелігі – мағыналық дербестігінің
болатындығы. Түбірлердің синкректизмі ... ... ...... қалыптасуының негізгі көзі екендігі. Сөздің морфемдік санының
көбейіп, күрделенуі түркі тілдерінің құрылымдық ... ... ... ... негізгі ерекшелігі – жалғамалы тілдердің ... ... жігі ... ашық ... ... ... ... Сөз – күрделі тілдік бірлік. Ол - әрі лексикалық мағынаны, әрі
граматикалық мағынаны білдіреді. Сөз ... ... ... ... морфемдік бөлшектерден тұрады. Грамматикалық мәннің берілу
тәсілдері Әр ... ... ... ... ... ... ... мағыналық, қызметтік сипаты. Сөз тұлғаларының түрлену
жүйесі, оның сөз таптарына ... ... ... ... мен ... ... ... жайлы, олардың ... ... пен ... ... ... ... отыруы.
Осымен байланысты олардың қалыптасқан орны мен ... мәні ... ... тілдеріндегі аналитикалық формалар, олардың ... ... ... -а, ып ®қал, - а, ып ® сал, -а, ып ® бер, -а, -ып
®түс т.б. ... ... ... Есім сөз ... өзгерту тәсілдері.
Студенттердің жеке сөз таптарының грамматикалық құрылысынан хабар бар және
олардың ... ... ... ... ... ... ... жүйелей беріп, кейбір тілдердегі
ерекшелікке тоқталған жөн. Мәселен ілік септігін ... ... 1 ның, -ның. 2. ... -нуң, -лун, - дөн, - тың, - төң, - тын, -
тун дауысты дыбыстардың ... ... ... ... ... ... ... мерзімі жағынан бұрынырақ болғандығы. Зерттеушілердің пікірлері.
Түркі тілдерінде тек якут тілінде ілік септігі ... Тек – ... ... ілік пен ... ... ... мағыналары беріледі.
Бұл ерекшелік монғол тілдерінің ықпалы деп түсіндірілуі. Барыс септігі
түркі тілдерінде әртүрлі сипатта көрінеді: -ха//- хо, -а// - йа, - ған //
- ғар. Т.б. ... ... ... мен ... ... ... ... болып бөлінуі. Тіл ғылымындағы түрлі пікірлер.
Қазіргі түркі тілдеріндегі сандық, көптік ... ... ... ... берілуі: - лар// - лер (-ләр). Өзбек тілінде – лар бір ... ... Ал, ... , якут тілінде 16 ... ... - лер, - дар // - дер, - тар // тер, дор // - дөр, ... // - төр, - нар // - нер, - нор // - нөр т.б. ... ... 12
варианты, башқұрт тілңнде 8 варианттары бар. Тек , ... ... - ... жоқ, оның орнына - сем // (сен) ... ... ... ... ... сингармонизм заңдылығы сақталатындығы. Түркі
тілдерінде көптік-жинақтық ... ... ... ататілден қалған
көрсметкіштердің қалдықтары ... з, к, л, р, с, ч, ... ... ... ... ... ... Тілдік көрсеткіштері: м, -ым // -им; - ң, ың// - иң, ... - сы//- си ... ... ... негізінен сақталған. Тарихи
тұрғыдан тәуелдік жалғауының ... ... ... ... көзқарастар. –быз // - биз көне ... ... ... Якут ... ... ... ... тілдердегі
варианттарынан өзгешелігі: жекеше: - ум, -уң, - а/о. көпше –быт//- бит, -
пыт // - мут, - қыт // - хут// - нут, ... ... ... ... ... ... білдіретін бірліктер.
Бірліктер. Ондықтар. Жүздіктер. Бұл ... ... ... ... ... Түркі тілдеріндегі есімдіктің ... мен ... ... ... ... ... ... топтары.
Етістік және оны грамматикалық категориялары. Етістік – ... ... ... ... амал ... ... қалып т.б. етістіктері болып бөлінуі. Есім –етістік синкретизмі туралы
ғалымдардың пікірлері. Етіс ... ... ... ... етістік
түрлері. Олардың түрлері, мағынасы, жасалуы. Етістік – рай, шақ, ... ... ... ... ... ... білдіре
алатын сөз табы. Ашық райдағы іс-әрекеттің ... ... ... ... көрсеткішінің болмайтындығы. Шақ категориясы етістікті
өзге сөз таптарынан ерекшелендіретін негізгі грамматикалық категориясы
екендігі. ... ... ... ғалымдардың пікірлері. Олардың мағанасы,
мағананы білдіретін амал-тәсілдер. Осы шақ. Келер шақ – ачак // - ... ... ... ... ... ... – ар// -ыр
көрсеткішінің болмауы. Кейбір ... – ғу+ т.ж. ... ... ... ... (кейбір түркі тілдерінде шақтың бес түрі ... рай, оның ... ... ... рай, оның ... ... -са, сар, - сан. ... рай, білдіретін мағынасы,
олардың берілу ... – ғай, // ай, ... //-а. ... ... жақ категориясы. Жіктік жалғауының жалғану ерекшеліктері.
Салыстырмалы синтаксис
Сөз тіркестері. Сөздердің ... ... Сөз ... Есімді тіркесте.: қабыса байланысу, матаса байланысу, меңгеріле
байланысу. Етістікті сөз тіркестері: ... ... ... Жай сөйлем, оның түрлері. Құрмалас сөйлем, оның түрлері.
Семинар ... ... ... ... бойынша лекциямен бірге
практикалық сабақтар жүргізу жоспарланған. Негізгі мақсат студенттердің
ғылыми курстан меңгерген ... ... ... оны ... ... білу дағдысын қалыптастыру және тұрақтандыру.
Сонымен қатар студенттердің өз бетімен жұмыс ... ... ... және
білімін толықтыру мақсатында қосымша ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы грамматикасының
зерттеу нысаны
Түркі тілдерінің қалыптасу, даму кезеңдері. Түркі тілдерін жіктелуі.
Олардың ортақ заңдылықтары, ерекшеліктері.
Түркі тілдерінің фонетикасы
Дауысты ... ... ... ... Түркі тілдерінің
арасындағы дыбыстық айырмашылықтарына көңіл бөлгізу. Дауыссыз ... ... ... ... ... ... ... топтау
белгілері, қолданылу орындарын, ... ... тіл ... ұштастыру. Әр тілдердегі ... ... ... өздік жұмыстар арқылы игерту. (р-з-д-т, й-д-
ж, к-г, ш-с т.б) Түркі тілдерінің ... ... ... ... мен ... ... сипаттама беру. Түркі тілдеріндегі
сингармонизм заңғдылықтары жайында. Дыбыстардыңғ үндестік (дауыстылар мен
дауыстылардың , ... мен ... ... ... ... ... тілдерінің салыстырмалы морфологиясы
Түркі тілдеріндегі морфологиялық ... ... ... ... ... қалыптасуы, дамуы.
Лингвистикадағы пікірлер, тұжырымдамалар. ... ... ... ... ... ... ... жалғаулары, олардың ұқсастықтары мен
айырмашылықтары. ... ... ... ... ... ... сипаттама.
Сөз таптарының таптастыру заңдылықтары. Оның мәні мен сипаты. ... сөз ... ... мен дамуы. Түркі тілдеріндегі сөз
таптары: Есімдер: зат есім, сын есім, сан ... ... ... ... Шақ, Рай, Жақ категориялары. Мағынасы, жасалуы, қызметі. Олардың
ерекшеліктері.
Салыстырмалы синтаксис
Түркі тілдеріндегі сөз тіркестері. Сөз тіркесінің ... және ... ... ... ... сөз ... ... даму сипаты. Сөз
тіркестерінің түркі тілдеріндегі үлгілері ... Сөз ... Есім ... Түркі тілдеріндегі изафеттік тіркестер. (Изафет-
1, изафет-ІІІ). ... ... ... ... жай сөйлемдер, оның
түрлері. Құрмалас сөйлем, оның түрлері. Одлардың ... ... ... қай ... де, оның ... фонетикалық жүйе ... ... ... ... тіліміздің өз құрылымындағы тіл
дамуының жаңа фазасының ... мен ескі ... ... ... ажыратып
тануға негізделеді. Тіл дамуының барысында болған өзгерістер әдетте бір
сипатты болып келе бермейді. Белгілі бір ... бір ... ... ... ... бір ... эпизодтық ыңғайда қалып қояды, немесе керісінше
болып ... ... ескі ... тілі мен ... ... тілі
фактілерін ғана салыстыру әлі грамматикалық категория жүріп өткен жолды
түгел ... ... ... ... туыс ... ... ... шығады. Алайда, туыс тілдер ... де ... бір ... лайық пайдаланғанда ғана нәтиже беретіні белгілі. ... ... ... мен грамматикасының жеке мәселелерін анықтау ыңғайында ең
алдымен қыпшақ-ноғай тобындағы тілдердің, сонан соң жалпы ... ... ... ... ... салыстыру жемісті болмақ. Ежелгі
ескерткіштер мен қазіргі ... ... туыс ... ... ... ... ... дәлелдеу үшін чуваш, якут ... де ... мәні бар. Бұл ... чуваш, якут, караим тілдері ескі
дәуірдегі жалпы түркілік сипаттың негізгі белгілерін сақтаған тілдер екені
еске алынады.
4. Түркі ... ... ... ... ... анықтау үшін түркі тілдерін
жіктеген ғалымдардың еңбектеріне тоқталудың мәні зор. ... ... ... ... ... ... тілі түркі
тілдерінің әр түрлі тобында қарастырылып отырған.
Қазақ тілін С.Е.Маловтың «жас» тіл деп ... ... ... ... ... жүйесінде түркі тілдері фонетикалық ... ... бірі – сөз ... сөз ... ескі ... ағ, ... тіркестерінің орнына дифтонгтардың қалыптасқандығы. Алайда, ... ... ... бұл ... бір жақты қарастыруға болмайды.
Тілдің басынан өткен қандай бір ... ... тіл ... ... ... алып келеді. Дифтонгтардың қалыптасуы да қазақ
тілінде ... ... ... ... алып ... Осыны ескерсек, қазақ
тіліндегі бақ пен бау, сақ пен сау, бақ пен бай, т.б. ... ... ... ... бір ғана ... екі түрлі көріністері екені
айқындалады. Екінші жағынан, олай болса ... ... сын ... ... ... ... ... қ алдыңғы сөздер құрамындағы қ-
мен әсте бірдей емес, арғы тегі тұрғысынан екі ... ... ... ... бұл ... бір ... екі ... қырын көреміз: ... ... ... ғ,г, ... ... ... ... ішінде айрықша көзге түсетіні - ә ... ... ... ... ... оның фонемалық мәні аздаған сөздердің
басқы шенінде ғана көрінеді: Әли-ғали, Әбдірахман – ... ... ... ә дыбысының айтылуы әдетте шығыс ... ... ... Осы ... ... қостай отырып, дегенмен бұрын бір тілден
екінші ауысу ... ... ... қажет. Жәй, шәй, сөздерінің
құрамындағы ә алдыңғыдан мүлдем басқаша, ... ... ... ... әпер ... кіріккен сөздер құрамындағы ә - ... ... ... ... ... ... жайлы айтқанда, қазақ тілінің,
басқа да қыпшақ-ноғай тілдері сияқты, басты ерекшеліктерінің бірі – ... о, ә, е ... ... осы ... ... қалғандығы
ескерілу керек.
Сонымен қатар, қазақ тілінде кездесетін дыбыс сәйкестіктері (о-ү, ы-і,
ө-ү, т.б.) қазақ тілінің негізін ... ... ... ... ... даму барысында пайда болған ... ... ... ізі ... баса назар аудару қажет.
5. Дауыссыз дыбыстар жүйесі тарихи дамуының ерекшелігі жайында
айтқанда, ең ... ескі ... ... дауыссыздар жүйесінің ерекшелігі
еске алынады. Сонда қазақ тіліндегі ... ... ... мен
кейін пайда болған «жаңа» дауыссыздардың ара жігі ашылады. Алайда, қазақ
тілінің қалыптасу, даму ... ... ... ... ... тобы барлығы айрықша аталуға тиіс: біріншіден, басқа тілдерден ауысқан
дыбыстар, екіншіден, ... ... ... ... ... ... нәтижесі.
Басқа тілдерден дыбыс ауысу қазақ тілінде позициялық ... ... ғ,г,х ... осы ... тек ... басқы шенінде,
онда да белгілі бір сөздер құрамында ғана айтылады.
Батыс тілдерінен ауысты деп қаралатын в,ф, ... да тек ... ... ғана ... ... ... ... айтылғандай, тілдің даму барысында
тарихи өзгеріске түсті. Бұған сөз ортасындағы ескі түркілік д,з-ның ... ... ... р ... ... з дыбыстарын жатқызуға
болады.
Қазақ тілі консонантизмі құрамында болған өзгерістерді салыстыру арқылы
айқындағанда: түркі ... ... ... р-д m-з -й ... ... ... үзік-үзік із қалдырғаны байқалады. Қазақ тіліндегі р-з, р-
й, д-й, з-й сәйкестіктері жоғарғы ... ... ... ... Кейде р-з сәйкестігінің соңғы звеносы -з қазақ ... ... ... ... ... ... ... салыстыр сөздің
құрамындағы с, сондай-ақ ... ... ... с сондай
құбылыстың нәтижесі.
Дауыссыздардың ішінде айрықша тоқталуды қажет ететіндері: ж. қазіргі
қазақ тілінде ... ж ... ... мен ... дж бары ... Қашқари еңбегінде ж, дж дыбыстары қыпшақ тілі ерекшелігі делінеді
де, ... ... ... сол ... й дыбысы ... ... ... тілінде кейбір фактілер ыңғайында дж-ның «екі
жарылуың байқалады: жалаң-далаң, ... ... Бұл ... ... орнына кейін ж қалыптасты дейтін тезисті әсте дәлелдемейді.
Үлкен мәселенің бірі – дауыссыздардың сөздің ... ... ... Ескі ... тілінде сөздің абсолют басында ғ, г, р, ... ... ... ... ... ғ,г. Дыбыстарынан басталатын
сөздер сырттан енген, басқа тілден ауысқан. Ал р,л ... ... екі ... түсіндіруге болатындығы белгілі.
Түркі тіодеріндегі сөз соңы да тарихи ... ... ... ... сөз соңында ұяң дауыссыздардың (ғ,г,б, ал з-өте сирек)
айтылмауы, сол позицияда у, й, қ, с ... ... ... өзгерістің
нәтижесі.
6. Дауыстылардың үндесуі алтай тілдерінің ішінде ... ... ... ... тілдерінің кейбірімен салыстырғанда, қазақ тілінде
қатаң сақталатынын мәлім. Мысалы, өзбек ... ... бір ... жуан буын да, ... буын да көршілес айтыла береді. ... де ... ... енген сөздер құрамында әркелкілік бар. Мысалы:
кітап, рахмет. Бірақ бұл әркелкілік тек осындай ... ғана ... ... ... ... ... де бар. Қазақ тілінде,
басқа да түркі тілдеріндегідей, к,ғ, дауыссыздары жуан ... ал ... тек ... дауыстыларды қажет етеді. Түркі тілдерінің қалыптасқан жүйесі
тұрғысынан қайшы көрінетін бұл жай әзір шешімін ... ... ... қазіргі түркі тілдерінде екі түрлі көрініс бар: жуан мен
жуан жауыстылар, жіңішке мен ... ... ... Бұл ... деп аталады. Сонымен қатар, түбірдегі ерін ... Бұл ... ... ... ... ... айрықша
назар аударатын мәселе – сингармониялдық варианттар. Әдетте осылай аталытын
жұп сөздердің шығуы – бір ... ... ... ... еріндік-
езулік, жуан-жіңішкелік үндесуінен басқа, ашық-қысаң ыңғайында ... ма ... ... ... байланысты. Сингармониялық варианттар
көбінесе ашық-қысаң дауыстылардың алмасып келуіне құрылады: ... ... ... ... шаңқыл-дау-шіңкілдеу
т.б. олардың арасында жуан-жіңішкелік үндесуге қалыптасқандары да бар:
аңқаудау-еңкеңдеу т.б. ... ... ... ... жіктеліске түсіп, дербес мән алған: ағу-ығу, жару-жыру т.б.
А.Ысқақовтың «еліктеуіш ... ... ... ... не ... ... болуы сол сөздің мағынасына әсер етеді» деген пікірі алтай тілдерінің
түбіріндегі ішкі флексия ... ... ... ... ... ... тілдің ежелгі дәуірінде ... деп ... ... ... ... ... жүр. ... полисинтетикалық құрылымы кезінде вариантталған сөздер мен
агглютинация құрылымы дәуірінде вариантталған сөздер тең ... ... ... ... ... ... ... жемісі болса керек. Орхон-Енисей жазбалары тілінде л мен т, м мен
т, р мен т, н мен т ... ... ... ... ... ... шегінде ұшырайтын мұндай «үйлесімсіздік» орта ғасырларда сапалық
үйлесімге түсе бастайды. Мысалы: қалқы, шалқы, ... ... т.б. ... ... ... ... «үйлеспеуін көреміз. Бірақ бүл
«үйлеспеу қазақ тілінде сөз мағынасын ... ... ... қалыптасқан.
Сөйтіп, фонетикалық варианттардың тілдің даму барысында өзара жіктеліп мән-
мәнерге ие болуын байқауға болады. ... ... ... бір ... ... тілдің даму барысында сөз құрамына өзгеріс алып ... ... ... ... екі дауыссыздан басталмайтын ежелгі
заңдылығы қазақ тілінде бірсыпыра ... ... ... ... ... ... болды. қазіргі тілімізге кейбір ... ... ж сол ... ... ... ... йығ-әылығ-жылы
т.б. сөз ішінде қатар айтылатын екі дауыссыз дыбыстың арасында айтылған
эпентезаның дыбыстардан ... ... ... т.б. ... сөздер
қалыптасқан. Жалпы протеза, эпентеза құбылыстары тіл ... ... ... ... ... ... Сөз басындағы, сөз ортасындағы
дыбыстардың элизияға ұшырауынан да көптеген ... ... ... ... ... мән, ... т.б. сөздердің тарихи дамуында із қалдырған
құбылдыстың бірі – ... ... ... ... тану ... ... ... айқындауға көмектеседі.
7. Грамматикалық құрылыстың тарихи даму эволюциясын білу ... ... ... ... қазіргі қазақ тілі фактілерімен салыстырып
зерттеуге құрылады. ... тіл ... ... ең алдымен ...... ... тарихи өзгеріске түскенін
дәлелдейтін, тілдің ... ... ... ... ... ... ... айтқанда «... туған тілдің» материясы мен формасын
оның ... мен ... ... ... ғана ... ... ... өзі, біріншіден, сол тілдің өзіне ғана тән ... ... ... және ... туыс ... ... назардан тыс қалдыруға
мүмкін емес»
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... отырып, қазақ тіліндегі алғашқы дыбыс тіркестері,
фонемалар, одан кейін морфтар, ... мен ... ... ... ... пайда болған, әуел бастағы тіл дыбыстары жалаң дыбыстар
емес, созылыңқы дыбыстық түйіртпектер болса керек. олар ... ... ... ... ... ... ауырсыну, ашулану т.б. ішкі сезімдерге
байланысты одағайлар, табиғи құбылыстарға еліктеуден туған деген ... ... ... аса маңызды бөлігі – тарихи морфология. Тарихи
морфология сөздерінің түбірін, ... ... ... жіктелу
процесін, грамматикалық формалардың шуға, қалыптасу жолдарын, қосымшалардың
пайда болып, дамуын түсіндіруге ... ... ... ... ... айқын жіктелген грамматикалық кластары – зат ... ... Сөз ... ... ... ... устеулер мен шылаулардың
бұл жазбалар тілінде тек ізі ғана бар да, ... ... сөз табы ... көрінбейді. Ал орта ғасыр ескерткіштері
тілінде әлгі айтылған сөз ... ... тән ... бастағаны байқалады.
Септеу категориясының дамуы, қазіргі күйіне жетуі ұзақ ... ... ... ... ... ... кейбірі екі түрлі қосымшаның
бірігуі нәтижесінде қалыптасқандыңы байқалады.
Септік категориясының дамуындағы екінші бір ерекшелік - ... ... Ескі ... ... бір ғана ... ... ... меңгеруі әдеттегі құбылыс болды. етістіктердің өз ішінде
семантикалық, грамматикалық жіктелесі, яғни ежелгі ... ... ... ... қолдынылуының да семантика-грамматикалық
сферасын ... ... ... ... ... одан әрі ... ... белгілі бір дәуірлерде ... ... ... жиі ... жүр. Бұл пікір ... ... ... болатын «қыстырма» элементінің шығуын бір ... ... ... ... ізі, ... деп ... ... Мысалы: ал-ды-ға, ал-ды-н-да; көне – ал-ы-на.
Морфологиялық құрылыстың ... ... сөз ... баса ... ... бірі – ... ... Н.К.Дмитриев
етістіктердің грамматикалық класс ретінде қалыптасуының үш ... ... ... ... ... ... ... синтаксистік қолданылуына қарай болды, екінші кезеңде етістіктер
мен ... ... ... дыбыс алмасулар бойынша жіктеледі,
сонан соң ғана аффиксация тәсілі қалыптасты деп қарайды.
9. ... ... ... ... дамуы жайында айтқанда, екі
түрлі басты мәселе есте болу керек. ... сөз ... ... ... ... кластарының ерекшеліктерімен
байланысып жатады. Сондықтан сөздердің грамматикалық ... ... ... сөз ... ... да ... бір ерекшеліктердің
пайда болуына алып келеді. Екіншіден, сөйлем түрлерінің қалыптасуы ... ... ... ерекшеліктерімен ұштасады. Осы тұрғыдан келгенде,
түркі тілдері ... ... ... ... ... ... жайлы мәселенің мәні зор.
Қазақтың халық және ұлт тілдерінің жасалуы
Қазақтың халық тілінің ... ... ... болуымен тығыз
байланыста қарау керектігі. Қазақ тілінің шығу тегі өте ерте ... ... көне ... ... ... ... тайпалардан
тайпалық одақтар, тайпалық одақтардан қазақтың халық болып қалыптасқаны.
Тайпалардың моңғол шабуалына дейін-ақ ... ... Сол ... ру ... ... тілдері, тайпа тілдерінен тайпалық одақтар
тілдері, ... ... ... ... ... ... тілі қалыптасуы.
Бұл процестің тек ХҮ-ХҮІ ғасырда аяқталғаны және ... ... ... шығу тегін, қалыптасуын дәуірге бөліп ... Оның ... ... ... ... ... ... тектестігі.
а) Түркі тілдері дамуындағы ең көне Алтай дәуірі. Қазіргі түркі, моңғол
тілдері бір негізден ... ... ... ... ... ... моңғол, тунгус-маньчжур тілдерінің бір-бірінен әлі толық
ажырамағандығы. Ол ... тіл ... тек ... ... ... қалпына келтірілген кейбір тіл белгілеріне қарап пікір
айтуға болатындығы.
ә) ... ... ... ... ... мен ... ... Ү
ғасыры аралығындағы хуни дәуірі. Қазақ тарихындағы алғашқы ... осы ... ... екендігі. Олар туралы мәліметтер, тілдері
жайында ... Көне ... ... ... жерінде ірі тайпалық одақтардың негізі
қарала бастағаны. Қазақстан жерінде ... ... ... ... он оқ бірлестігінің қазақтың халық болу процесіндегі рөлі.
Ү,ҮІІ,ҮІІІ ғасырлардан қалған көне түркі жазуы, ІХ-Х ... ... ... ... ... ... ... көбіне ортақ
екендігі.
в) Түркі ... ... ... Қазақ халқының құрылуына
тікелей қатысы бар Қараханидтер мемлекеті мен ... ... ... ... ... болу процесін 300-400 жылға кешіктіруі жеке
тайпалық одақтарыннан ұлыс және ұлыс одақтарының ... ... ... ... азая ... бірыңғай халық тілі болуға бағыт алуы.
Тайпалардың бірігуінде олардың көршілес, қоғыстас боулынан ... ... ... ... үлкен рөл атқарғандығы.
Бұл дәуірдегі түркі тілдерінің сипатын білдіретін басты ... ... ... ... тілдерге тән я қатысы бар ескерткіштерге
шолу.
г) Түркі тілдері дамуындағы жаңа ... ... ... ... моңғол басқынқыншылығынан кейін қайтадан үстем бола
бастауы. Алғашқы ... ... ... ... өзі ... бұрынғы дәуірде
қалыптасқан тайпалық одақтардың халық болып бірігуіне мүмкіндік ... 30 ... бері ... ... ... бастауының
экономика, мәдениет, тіл жағынан игілікті ықпал тигендігі. Тайпалық ... ... тілі ... даму, қалыптасу дәуірі. Қыпшақ тілдерінде, оның
ішінде қыпшақ-ноғай тобындағы тілдерге тән белгілерді сақтай отырып, ... ... ішкі заңы ... дами ... және ... түркі халықтарының бұл дәуірдегі ... ... ... ... Алишер Навоидың «Мухакамат ул-луғатайины»,
«Темір ханның Фатих ... ... бай ауыз ... ... ... ... эпостық жырлар тілі; кітаби тіл элементтері, қисса тілі. Бұл
заманғы ақын, жыраулардың шығармаларының ... ... ... ... ауыз ... негізгі белгілері мен дәстүрлерін
сақтағанмен, жазба поэзияға тән кейбір элементтер кездесетіні.
д) Түркі ... ... ең жаңа ... Бұл ... ... ұлт ... Бұл процестің ХІХ ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... Сол ... бері ұлт ... жаңа бағытта
даму процесі. Шын мәнінде ұлттық әдеби тілдің жасалуы, қазақ ... ... ... Ұлт тілінің халық тілінен ... ... осы ... ... даму дәуірлерін еліктеме түбірлер
тұрғысынан проф. А.Ысқақовтың жаңаша жіктейтіні: 1. еліктеме тіл құрылысы
дәуірі. 2. ... тіл ... ... 3. ... тіл ... дәуірі. 4.
Жинақтамалы-талғамалы тіл құрылысы дәуірі.
Лексика
1. Қазақ лексикасының көнетүркілік негізі, орта ғасырларда ... ... ... ... қазақ лексикасының одан
кейін халықтық және ұлттық дәуірлерде даму ... Көне ... мен ... лексиканы ескерткіштер арқылы танитынымыз, ол кездегі сөйлеу
тілі лексикасы бізге толық жетпегені, сөздердің жазылуы мен айтылуы
қашан да бірдей бола ... ... ... ... ... бір ерекшелігі түбір сөздің
ықшамдылығында. Ең алғашқы түбір сөздердің ... бір ... ... болып келетіні туралы мәселе.
3. Қазақтың халық тілінің ... ... ... ... ... отырып, негізгі сөздік қордың ... жаңа сөз ... шолу ... ... ... ... ... ортақ лексика. Моңғол, қазақ тілдеріне ортақ лексика. ... ... ... ... ... ... ... тілі қалыптасу дәуірлеріндегі басқа тілдерден енген сөздердің
сипаты. Сөз ауысудың екі тілге де ... ... ... ... ... тоқырауы, орыс тілінен сөз ауысуы.
5. Сөз мағынасындағы өзгеріс. Көптеген сөздердің негізгі мағынасын
жоғалтып, ... ... ... көп мағыналы сөздердің туу
тарихы.
6. Тұрақты сөз тіркестерінің қалыптасу ... ... шығу тегі ... ... ... Сөздердің бір-бірімен тіркесуінде,
қолданылуында шек бар екендігі. Мағынасын жоғалқан сөздердің ... қос ... ... ... толығу жолдары:
а) сөз байытудың негізгі жолдарының бірі – дайын сөзді ... ... алу ... ... сөздердің жаңа мағынаға ие болуы;
б) дыбыстық өзгерістер арқылы. Бұған сөз ... ... ... әсер ... ... сөз ... жолдарының тарихы.
а) Екі сөздің қосылуы арқылы жаңа ұғым, жаңа сөз ... ... ... Даму ... ... ... ... ажырап, дыбыстық
деформацияға ұшырауы - оны жұрнаққа ... ... ... сөз ... ... тәсіл екені. Сөздік құрамда қосымша
арқылы жасалған түбірлердің ара ... ... ... мағыналы
түбір сөзден шығуы туралы тарихи деректер.
Фонетика
Түркі негіз тіліндегі дауысты дыбыстар жүйесі жайлы мәселе. ... ... ... пікірлер. Ескі түркі алфивитінде
дауыстылардың берілу ерекшелігі, ол жайындағы ... ... ... ... ... Ескі ... ... дауыстылармен тіркесінің қазіргі түркі тілдеріндегі түрлі
көрінісі. Қыпшақ тобындағы тілдерде дифтонгқа, түркі ... ... ... ... Бұл ... қазіргі қазақ тіліндегі үш
түрлі көрінісі: а) дифтонгқа ... ә) ... б) ... ... ... ... ... тілдің даму барысында
семантикалық мәнер алуы.
Жеке дауыстылардың дамуындағы ... ... ... ... ... ... ыңғайда у-ға, кейде ұ-ға
айналуы.
Ескі түркілік ы, і, ү дыбыстарының даму ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары.
Түбір құрамында тіл алды дауыстыларының тіл арты дауыстыларына сәйкес
келуі, ол ... ... Тіл арты ... тіл арты ... ... процесс екендігі. Қазақ тіліндегі сондай сәйкестіктердің
іздері.
Қазіргі түркі тілдері арасындағы дауысты дыбыстар ... ... ... ... ... ... редукциясы.
Дауыссыз дыбыстар
Ескі түркі тілі дауыссыздар жүйесі, оның қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... жайлы пікірлер. Қазақ
тілінде кейін қалыптасқан ... оның ... ... ... Дж ... оның ... ... жайлы пікірлер.
Қазақ тіліндегі бұл африкаттың үш түрлі көрінісі. Анлаут ... ...... тобындағы тілдер ерекшелігі, оның ескі ... ... ... ... ... себептері.
Мұрын жолды ң дыбысының қалыптасуы, оның ... ... ... ... сөз ... ... ң-н ауысуы, мұның ң ... ... ... ... сөз ... з ... оның ... тіліндегі ізі / й-
ге айналуы, сирек д сақталуы: азақ-айақ-ада болуы.
Жеке дауыссыздардың қолданылу ерекшеліктері. Сөздің анлаут позициясында
қолданылатын ... ... ... осы ... ... сан жағынан молдығы, оның тарихи себептері.
Ескі түркі тілінде дауыссыздардың қатаң, ұяң ... ... ... ... оның ... ... ... басының
ұяңдауының себебі мен кезеңі жайлы мәселе.
Сингармонизм – дауыстылар мен ... ... ... ... керісінше кейбір дауыссыздардың сапалық
басымдығы. Сингармонизмнің ... ... ... ... ... ... түрлері, олардың әрқайсысына тән фонетикалық
қоршау. Сингармониялық варианттар арасындағы семантикалық ерекшелік, ... ... ... икемділігінің артуына әсері.
Үндестік заңының көне түркі тілдерінде қатаң сақталғаны. Қазіргі түркі
тілінде оның сақталуы бірдей еместігі. Қазақ ... ... ... ... үндесуі.
Дауыссыз дыбыстар үндесуі заңдылықтарының дамуы. Ескі ... ... ... ... тіркес құруы, ондай құбылыстың қазақ тіліндегі
іздері. Дыбыстардың комбинаторлық өзгерістері. Комбинаторлық ... ... және ... тілдерінің дамуында ұшырасатын метатеза ... оның ... ... ... қалыптасуына әсері, қазақ тіліндегі ізі. Оның
көп жағдайда сөйлеу тілінің еркіндігінен туатыны.
Дауысты, дауыссыз дыбыстардың ... ... ... ... мен дауыссыздардың редукциясы мен элизиясы, ... ... жеке ... ... тарихи әсері. Тарихи
тұрғыдан «жалғастырушының ... ... ... ... ... ... қалуының сөздің, грамматикалық формалардың ... ... ... ... ... ескі ... тілінде-ақ
қалыптасқандығы.
Дыбыстардың конвергенциясы мен дивергенциясы, олардың тіл ... ... ... тұлғалардың қалыптасуына әсері.
Екпін. Сөз екпінің орны жайлы мәселе. ... ... ... екпіннің
сөз соңына қарай жылжуының себебі жайлы мәселе. Екпіннің орын ... ... ... ... екпін, оның сөз құрамына әсері.
Морфология
Тілдің грамматикалық құрылысының баяу өзгеретіндігі. ... ... ... ... тілдік процестер олардың сөздің
морфологиялық құрамына әсері.
Сөз түбірінің дамуы. Байырғы түркі сөздерінің бір буындылығы ... ол ... ... ... ... ... ... мәселе.
«Жайылыңқың түбірлер». Сөздің буын соңының ұзарып, ... ... ... ... ... ... өзгерістердің
морфологиялық құрылыс құрамындағы өзгерістермен байланыстылығы. Түбірлердің
синкретизмі жайлы мәселе. Синкретизм-қазіргі тілдегі ... ... ... ... ... тұрғыдан түсіндірудің негізі. Қазіргі
тілдегі «өлең ... ... ... флекция құрылысы арқылы
жіктелісі жайлы мәселе, бұл ... ... ... ізі. Ішкі флекция
құбылысының дыбыс ... ... ... байланысы және
сингармониялық параллельдерге қатысы.
Сөз негіздерінің тарихи екі түрі туралы. Қазіргі тілдегі ... ... ... «өлің» түбір мен қосымшаға жіктелетіні туралы.
Ескі түркі тіліндегі қос сөз түрлері. Ескі ... ... ... ... қазақ тіліндегі баламалары, өлі түбірге айналып, кеткен
сөздер.
Қосымшалар. ... арғы ... ... қазіргі түркологиядағы екі
пікір: а) олардың арғы ... ... ... деп қарайтын көзқарас, ә) кез
келген қосымшаның арғы негізі дербес сөз деп қарауға бола ... ... о ... ... ... ... бұл пікірлерді
дәлелдейтін фактілер. Қосымшалардың синкретизмі, ескі түркі тіліндегі бұл
құбылыстың ... ... ... ... ... ... ... тіл дамуының соңғы, жоғарғы сатысының жемісі екендігі.
Сөз ... ... ... ... оның ... ... жайлы. Субстантивация, сөздің синтаксистік қолданылуы-сөздердің
грамматикалық кластарға жіктелуінің негізгі ... ... ... ... есімдердің жасалуыынң қалыптасқан түрлері жайында.
Ономастикалық, ... ... ... ... ... ... ... дамуы. Ескі түркі, орта түркі тілдеріндегі
септіктер жүйесі. Ол дәуірлердегі түркі тілінде ... сан ... Ол ... ... ... ... ... жеке сөздер
құрамында «өлің қосымша ретінде кездесуі. Септік жүйесінің ... ... а) ... жалғаулардың қолданудан шығуымен
байланысты ... ... тән ... мәндердің бір тұлғаға
шоғырлануы, ә) септік тұлғалары варианттарының азаюы, б) ... ... ... мәні мен ... ... тілдің ескі дәуірінде ұшырасатын септік жалғаулары арасындағы параллель
қолданыстың грамматикалық мәнер алып, синонимдік ... ... екі ... ... ... жай ... Тәуелдеулі септеудің
белгілі бір кезеңдердегі басымдылығы. Оның септеу категориясының кейінгі
дамуына әсері, ... тіл ... ... ... Орхон-Енисей жазбалары тіліндегі атау тұлғасының қызметі
мен мәні. Атау септігінің грамматикалық тұлғасы ... ... ол ... пікірлер.
Ілік септігінің Ү-ҮІІІ ғасыр жазбаларында қолданылу ерекшелігі, ... ... ... Ілік ... ... ... септік
жалғауларымен байланысы жайындағы мәселе, ілік жалғауының ескі тұлғасының
жеке сөздер құрамындағы ... ... ... ... ... Ілік ... меншіктілікпен, тәуелдікпен байланысты ... ... ... ... ғ., орта ... ... әр
түрлілігі, олардың арасында байқалатын кейбір мағыналық дифференсиация.
Ескі ... тілі ... ... ... «Кодекск
куманикустегің мұнар, бармаса формалары. Қазақ фольклоры ... ... ... қолданылу ерекшеліктері. Барыс септіктің қолданысының
саралануы: Жеке сөздер құрамында барыстың ескі тұлғасының сақталуы. Қазіргі
түркі ... ... ... екі түрі. Оның себептері ... ... ... ... ... ... ... ескі жазбалар тіліндегі екі түрлі тұлғасы. Ескі ... ... ... ... тілдерінде бұл жалғаудың екі түрі
қалыптасуы. Ескі түркі тіліндегі табыс жалғауы ғ-ның ... ... - ... ілік ... ... болуы жайлы пікірлер. Ескі түркі ... ... ... ... септік тұлғасының түркі тілінде негізінен бірыңғай екендігі.
Шығыс септік тұлғасының Ү-ҮІІІ ғ. жазбаларында сирек ұшырасуы, оның
себебі жайлы ... ... ... ... ... ... кейде
меңгеруші сөзге байланысты болып отыратындығы. Орта ғасыр жазбаларында
шығыс жалғауының ашық, ... ... ... варианттарының
кездесуі. Орта ғасырларда шығыс пе жатыс септіктер арасындағы диффуздық
қолданыстың кездесуі, оның ... ... ... ... ... пікірлер.
Тарихи тұрғыдан барыс, жатыс, шығыс жалғауларының генезистік бірлігі
жайлы пікірлер.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
Жұмыстың негізгі мазмұны49 бет
Мәскеуде жүр бір қазақ туған елдің тынысын кеңейтем деп2 бет
Ноғайлы дәуіріндегі жырлардың тілдік ерекшеліктері150 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. 2.Салыстырмалы-тарихи зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдерінің дамуы мен қалыптасу кезеңдері. Алтай, Хұн дәуірлері4 бет
Қазақ тілі тарихын зерттеудің әдістері4 бет
«Ленгір-Баянауыл» автомобиль жолының технико-экономикалық негіздеу58 бет
Алматы қаласының АҚ “Темірбанк” Алматы-2 банктік қызмет көрсету орталығы35 бет
Кәсіпорынның маркетингтік іс-әрекеттері52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь