Аудит және бизнесті категориалдық талдау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І Аудит және бизнесті категориалдық талдаудың негіздері ... ... ... ..
4
1.1 Аудиттің мәні, қажеттілігі және зерделеу аспектілері ... ... ... ... ... ... 5
1.2Операциондық аудит түсінігі, түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3 Бизнесті категориалдық талдаудың негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 9

ІІ Операциондық аудит және аудиттелетін бизнес ... ... ... ... ... ... ...
14
2.1 Аудиттелетін бизнестің тиімділігін бағалаудың критерийлері ... ... .. 14
2.2 Бизнес тиімділігі операциондық аудиттің әдістемесі ретінде ... ... ... 17

ІІІ Бизнеске талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

3.1 Бизнес ұйымдарының өтімділігі мен қаржы тұрақтылығын бағалау. 19
3.2 Коммерциялық ұйымдардың қаржы жағдайы мен қызмет тиімділігін кешенді бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
22

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
27
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Әкімшіл-әміршіл жүйеден әкономиканы басқарудың нарықтық тетіктеріне көшу бизнестің әр түрлі салаларындағы шаруашылық операқиялар жөніндегі уақытылы және анық сенімді ақпарат алуға деген қажеттілікті арттырады. Осы жерде ұлы ақын Абайдың он бесінші үзіндісінен мысал келтіріп өтейін: «....Егер де есті кісілердің қатарында болғын келсе, күнінде бір мәрте, болмаса жұмасында бір, ең болмаса, айында бір, өзіңнен өзің есеп ал!». Қазіргі нарықтық әкономика жағдайында берілетін есептің дұрыстығының маңызы зор. Мен осы курстық жұмысымда бизнестің тиімділігіне талдау жасап, кәсіби аудиттің жеткілікті дәрежеде әзірлену мәселесін қарастырып өтемін.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастың дамуы шаруашылық әдістерін және формаларын қайта өзгертудің объективті қажеттілігін тудырады. Әміршілдік-әкімшілік жүйеде кеңінен тараған қоғамдық мүлікті талан-таражға салу нарықтық әкономиканың ажырамас атрибуты болып табылатын іскерлік және ұқыптылықпен орын алмастырды.
Қазақстан Республикасында индустриясы дамыған елдердін озық тәжірибесіне сәйкес бизнестіи жаңаша кешенді тәуелсіз кәсіби аудиті жүзеге асырылуда. Операциоидық аудит пен қаржылық есептілік аудит және оның басқа да мақызды түрлері посткеқестік аумақтарда нарықтық әкономиканың қалыптасуындагы шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметініқ тиімділігін арттыру бойынша гылыми негізделген үсыныстармен және шындыққа жанасымды ақпараттар-мен мүдделілік танытатын пайдаланушылардын қажеттіліктерін қамтамасыз етеді.
Бизнестіқ кәсіби аудит проблемасын зерттеудің көкейтестілігі мүмкіндігінше аз шығынмен аса жоғары әкономикалық тиімділікке қол жеткізуді оқтайлы ұйымдастыруға ұмтылатын барлық қатысушы-лардын мүддесінен білінеді. Аудит жоспарлау, талдау, үйлестіру, есеп, ұйымдастыру, бақылау және реттеу сияқты басқару қызметтерімен тыгыз байланысты. Егер есептіқ көмегімен ақпарат көздері қалыптасатын болса, онда оның кешенді аудиті шаруашылық жүргізуші субъектілердің әкономикалық проқестерін жоспарлау, ұйымдастыру және реттеу барысында жіберілген кемшіліктер мен қателіктерді аныңтауға және оны қайтадан болдырмауға мүмкіндік береді.
Бизнестің тиімдшгін талдау мен кәсіби аудиттіқ жеткілікті дәрежеде әзірленбеу мәселесі оның біршама дайын нұсқасын нақты-лауды гана емес, сондай-ақ белгілі бір әкономика секторының әр түрлі салаларындагы дагдарыс жиілігінде, нарық коньюнктурасы өзгергенде және бәсеке деқгейініқ болжап білуге болмайтын өзгеше жағдайларында оны ұйымдастырудық принқиптік жаңа тәсілдемелерін әзір-леуді де талап етеді.
1. З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева. Аудит. Оқулық, 2006 жыл
2. К.Ш. Дүйсенбаев, Ә.Т.Төлегенов, Ж.Г. Жұмагалиева Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Оқулық, 2001 ж.
3. Абленов Д.О. Аудит негіздері. Оқулық, 2005 ж.
4. Абленов Д.О. Қаржылық бақылау және басқарушылық аудит: теориясы, әдіснамасы, тәжірибесі. Оқу құралы, 2007 ж.
5. Шеремет А.Д., Суйц В.П. Аудит, 2001 ж.
6. Дюсембаев К.Ш. Теория аудита, 1995 ж.
7. ҚР Аудиторлық іс-қызмет туралы 15.01.2001 жылғы заңы (09.02.2009 ж.) толықтырулар мен өзгерістер
8. Банкроттық жайындағы ҚР 1997 ж. 21.01.№67-1Заңы
9. Насырова М.Р., Токсанбай С.Р. Современный экономический русско-казахский толковый словарь-справочник. Алматы, 2003 ж.
10. Шеремет А.Д. Экономический анализ хозяйственной деятельности.
        
        Жоспар
| | ... ... | ... ... және ... ... ... |4 ... | ... ... мәні, қажеттілігі және зерделеу |5 ... | ... ... ... |8 ... | |
|1.3 Бизнесті категориалдық талдаудың |9 ... | |
| | ... ... ... және ... |14 ... | ... ... ... ... ... |14 ... | ... ... тиімділігі операциондық аудиттің әдістемесі |17 ... | |
| | ... ... ... |19 ... ... | |
| | ... ... ұйымдарының өтімділігі мен қаржы тұрақтылығын бағалау. |19 |
|3.2 Коммерциялық ұйымдардың қаржы жағдайы мен қызмет ... | ... |22 ... |
|............. | |
| | ... ... | ... |29 ... ... | ... жүйеден әкономиканы басқарудың нарықтық тетіктеріне
көшу бизнестің әр ... ... ... ... жөніндегі
уақытылы және анық сенімді ақпарат алуға деген қажеттілікті ... ... ұлы ақын ... он ... ... ... келтіріп өтейін:
«....Егер де есті кісілердің қатарында болғын ... ... бір ... ... бір, ең ... айында бір, өзіңнен өзің есеп ... ... ... ... берілетін есептің дұрыстығының
маңызы зор. Мен осы ... ... ... ... ... ... аудиттің жеткілікті дәрежеде әзірлену мәселесін қарастырып өтемін.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастың дамуы ... және ... ... ... ... ... ... жүйеде кеңінен тараған қоғамдық ... салу ... ... ... ... ... ... және ұқыптылықпен орын алмастырды.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... бизнестіи жаңаша кешенді тәуелсіз кәсіби аудиті жүзеге
асырылуда. Операциоидық аудит пен қаржылық есептілік аудит және оның басқа
да ... ... ... ... ... әкономиканың
қалыптасуындагы шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметініқ тиімділігін
арттыру бойынша гылыми негізделген ... және ... ... ... танытатын пайдаланушылардын қажеттіліктерін
қамтамасыз етеді.
Бизнестіқ ... ... ... ... ... аз ... аса ... әкономикалық тиімділікке қол жеткізуді
оқтайлы ұйымдастыруға ұмтылатын барлық қатысушы-лардын мүддесінен білінеді.
Аудит жоспарлау, талдау, үйлестіру, ... ... ... және ... басқару қызметтерімен тыгыз байланысты. Егер есептіқ көмегімен
ақпарат көздері қалыптасатын болса, онда оның ... ... ... ... ... ... жоспарлау, ұйымдастыру
және реттеу барысында жіберілген кемшіліктер мен қателіктерді аныңтауға
және оны ... ... ... ... ... ... мен кәсіби аудиттіқ жеткілікті ... ... оның ... ... ... ... гана ... белгілі бір әкономика секторының әр түрлі ... ... ... ... ... және бәсеке деқгейініқ болжап
білуге болмайтын өзгеше жағдайларында оны ұйымдастырудық ... ... ... де ... ... ... және ... категориалдық талдаудың негіздері
Ел Президентінің Казакстан халкына «Казакстан - 2030» ... ... ... және ... артуы»
Жолдауында XX ғасырдын 90-ыншы жылдары республика әкономикасында орын ... ... ... оны жеңудің жолдары айтылған. Радикалдық
саяси және әкономикалык реформаларды ... ... ... ... ... ... әлемдік шаруа-шылық қатынас жүйесіне енуі
дагдарыстың ... ... ... мен ... жүмыс, қызметтің
бәсекеге қабілеттілігін күрт төмендетуге объективті жағдайлар тудырды. Бұл
дәстүрлі ... ... ... ... тудыруға, шектен тыс
инфляқияға және көптеген шаруашылық жүргізуші ... ... әкеп ... ... ... ... арқылы ұзақ мерзімді
жеті артықшылықтың бірі ретінде жоғары шетелдік инвестиқия мен ішкі ... ... ашық ... әкономикаға негізделген әкономикалық ... ... өсу ... ... ... ... етуге, аса маңызды салаларға инвесторларды тартуға, шешуші
бизнес ... ... ... ... ... ... енгізуге
және акқенттерді шаруашылық жүргізудің макро-дан микродеңгейіне ... ... ... ... ... ... ... рөлі мен барлық тауар-ақша қатынас жүйесін күшейтуге бағытталған.
Нарықтық әкономика-ның ... оның ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруға
мақсаттылығын әлемдік тәжірибе көрсетіп берді. Марықтық қатынасқа тауар
өндірушілердің ... ... ... ... ... ... болдырмаушылық, өндіріс саласындағы еркін
әкономикалык байланыстар және қоғамдық өнім айналымы және оны тұтыну тән.
Қашқстандық ... ... ... үшін оны үйммдастырудың озық
қүралдары мен нақты тетіктерін, оның әдіс мақсатты-бағдарламалық әдісті
көптеген факторлар ... ... ... ... және ... қабылдауды қолдану аса қажет. Барлық ресурс түрлерінің аса ... ... ... үлттық әкономиканың қозғаушы күші ... ... ... аудару керек.
Мемлекеггік меншіктерді жекешелендіруді ... ... ... ... ... дамыту, қаржылық биқылауды жақсарту және осы
заманғы ... ... ... сияқты факторлардың маңызы зор.
Бір шегі жоқ тұтынушылық, екінші жағынан, ресурстардың болуы шаруашылық
жүргізудің қажеттілігін тудырады.
Әміршіл-әкімшілік ... ... ... ... ... ... тек ... ... ... шаруашылық
операқиялардың зандылығын сақтау, яғни оның заңға сәйкес болуын және
мемлекет қарауындағы ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді ғана талап етті. Ал, нарықтық
әкономика жағдайында шаруашылық ... ... ... ... берушілермен, меншік иелерімен, акқионерлермен және
басқа да ... ... ... ... шындыққа
жанасымды ақпаратарға қажеттілік бірден артады. Бұл арада тек ... ... ... ғана ... ... қатар шаруашылық
жүргізуші субъектілердің қызметтерін жақсарту бойынша ғылыми ... ... ... ... ... және басқадай да жоғары кәсіби
деңгейде ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен қалыптасуы-бұл бүгінгі таңда да
жалғасын тапқан айтарлықтай ұзақ проқесс. Аудиттің ... ... ... оны ... әдістемесін, теориялық негізін және мәнін ашу
керек.
1.1 Аудиттің мәні, ... және ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің
негізгі тұжырымдамасы бойынша (AAA аудите мынадаи анықтама берді: «Аудит ... ... ... ... ... ... ... оның және
мүддел, пайдаланушылардық нәтижелерін ұсынатын
Классикалық ұғымда аудит - кәсіпорында жүмыс ... ... ... ... ... ... ... сырттаи қаржылық бақылау.
тәуелсіз Мұндай кәсіби бақылау аудитке ... ... ... ... ... ... ... дамуы мен капитал өсуінің әсері;
2) Өзін-өзі реттеуге ұмтылатын ұйымдар санының арта ... ... ... ... ... және
кредиторларға олардың салған ақшаларының сақталуына кепілдік ... ... ... ... қажеттілігі;
4) Компаниялардың операциясы көп әрі күрделі болуы мүмкін,
пайдаланушылар ол ... ... ... алуға мүмкіндігі болмағандықтан
аудиторлардың қызметіне мұқтаж;
5) Қаржылық ... ... ... ... ... ... жете ... және олардың тиісті тәжірибелері
жиі бола бермейді;
6) Пайдаланушылар қабылдайтын ... ... ... үшін ... ... ... ... да аудитор арқылы алатын ақпараттың толық
болуы мен анықтығы ... ... ... - бұл біздің ... ... ... және ... да ... жүргізуші субъек-тілердің
қызметін әкономикалық ... және ... ... ... жаңа ... Бұрын бақылау мен тексеру қызметі жүзеге асырылмаған
деп, айтуға болмайды. Алайда ... ... ... ... бір-
біріне жақын болса да, ревизия мен аудит екеуі бір ұғымды білдірмейді.
Аудит ... ... ... ... ... Ол
әкономикалық бақылаудың формалары мен ... ... ... іс әкономикалық талдау, кешенді құжаттық тексеру, балансты
немесе ... ... ... тексеру туралы біздің
үғымымыздан бөлек болса да ... ... ... жүзеге асыру барысында
аты аталғандардың және ессмтік, бақылаушы-талдамалы тәжірибе салаларының
рәсімдерін ... ... ... ... Я.В. ... ... мақсаты - кемшіліктерді қүрту және жамандықты жою, ал
аудиттің мақсаты - ... ... және ... ... құқы бар және ... байланысты үстанатын тексерушіні
клиент өз қалауымен таңдамайды. ... ... ... ... ... ... және олардың арасындағы қарым-қатынас ... жол ... ... ... ... және бақылау түсініктеріне қарағанда, аудит үғымының аясы кең,
өйткені бұл үғым қаржылық көрсеткіш-тердің ... ... ғана ... ... ... ... ... ету мен табысты
оңтай-ландыру үшін шаруашылық ... ... ... ... ... ісін ... ... келісімшарт негізінде жүзеге асырылатын, оның
ішінде, бухгалтерлік есеп, ішкі бақылау және ... есеп ... ... ... ... ... ... ресурс-тарды
пайдаланудың тиімділігін арттыру және шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... өзінше бір
түрі ретінде анықтама беруге ... ... ... үшін ... бір ... мен ... іс-
әрекеттің жагдайы туралы шындыққа жанасымды ... ... кең ... ... ... қажет.
Мемлекеттің, аймақтың әкономикалық жағдайы белгілі бір ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді
алу бойынша бірқатар әдістемелік тәсілдемелер мен нұсқамслар 310 «Бизнесті
білу» атты аудиттің халықаралық стандартында ашып ... (15). ... ... ... есеп берулердің аудитін ұйымдастыруда қолданылады, ал
аудиттің басқа түрлері ... ... әр ... салаларында болатын
оқиғаларды, проқестерді және қүбылыстарды бағалауда ... ... ... әдістерге және өлшемдерге ие. Осы ... ... ... ... ұйымдастыруды жетілдірумен байланысты теориялық және іс-тәжірибе
сипаттарындағы ... ... ... болады.
Тұтастай алғанда аудитті және талдауды уақтылы жүзеге асыру шаруашылық
жүргізуші субъектілердің қызметін қаржылық-кредиттік, ... ... ... өндірісті ұйымдастырудың тиімділігін және
жоспардың баланс-тылығын арттыруға ықпалын тигізеді. ... ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік,
қаржылық, кредиттік, ведомствалық, салықтық және басқа да органдар белсенді
әсер етуі мүмкін. Бірақ осы буындардың бірде-біреуі ... ... ... және баға ... ... өндірісті, отандық өнімдердің,
жүмыс, қызметті өткізуді ынталандыру есебінен ... ... ... үшін қолайлы әкономикалық ... ... мен ... бір өкілеттіліктері болса да елеулі комек ... әрі ... ... ... ... ұйымдастыруды
жақсартуға ықпалын тигізбейді.
Бизнесті басқару жүйесін нарықтық әкономиканың ... ... ... ретінде қарастыру қажет. Жалпы әкономикалық жағдайдың
түрақтылығына қол ... ... ... ... ... мен қуаттылықты пайдалануды жақсартпайынша, шар-
уашылық жүргізуші субъектілердің жабдықтаушылық, өткізу-шілік және ... ... ... ... ... ... емес.
Нарықтық әкономика жаі дайындағы бизнестің кәсіби аудитін дамыту
мәселесінің көп қырлы болуы мына ... ... үшін ... көрсетүге
мүмкіндік тудырады:
1) Теориялық: кәсіби аудиттің мәнін, мазмүнын және ... ... ... ... да ... ... және ... байланысын анықтау; аудиттің нұсқаларын, түрлерін және типтерін
ғылыми ... ... даму ... ... ... ... ... мен талдауының принқиптері мен компоненттерін, постулаттарын
нақтылай ... ... ... ... аудиттің жалпы және жеке әдістемелерін анықтау,
бизнес ... ... ... жүйесін, өлшемдерін, әдістерін
таңдау, әкономикалық әлеуетті (потен-қиалды) пайдалану тиімділігіне әсер
ететін ... ... және ... ... ... ... ... әзірлеу;
3) Ұйымдастырушыльщ: бизнес аудитін ... мен ... ... және ... ... мағынасын
ашу; аудиторлық бақылаушы-талдамалы қызметтердің технологиясы мен нақты
рәсімін ... ... ... ұсыныстарды әзірлеу.
Бизнестің кәсіби аудит мәселесін зерттеу аспектілерінің ... ... ... ... ... ... опера-қиялары мен
проқестерінің аудитін жүргізу үшін алға қойылған мақсаттарға қол жеткізу;
- ... ... ... ... ... ... озық ... анықтау;
- қаржылық-әкономикалық талдау мен аудиттің озық ... ... ... әрі оған ... ... ... жақсарту бойынша халықаралық озық
іс-тәжірибелерді жалпылау;
- ... ... ... ... ... мен ... қүрылымын жетілдіру;
- бастапқы мәліметтерді алу мен өңдеуде ӘВМ-ді және ... ... ... шар-уашылық жүргізуші субъектілер қызметін
басқару жүйесін оңтайландыру.
Кәсіби аудиттің даму проблемаларымен осы аспектілерді ... ... ... ... ... ... нақты секторындағы
шаруашылық жүргізуші субъектілердің жабдықтаушылық, өндірістік, ... ... ... ... ... мен ... ескеру арқылы оның ұйымдастырылуын ... ... ... мен әзірлеуді тереңдетіп зерттеудің әдістемелік негізіне
қызмет етеді.
1.2 Операциондық аудит түсінігі және түрлері
Соңғы ... ... ... әр ... ... ... ... каржылык киындыктар жете зерттелген нормаларды. компанияның
әкономикалык әлеуетін баскару ... ... іс ... кемшіліктермен тікелей немесе жанама ... ... ... ... ... ... ахуалдарда
бөлінеді және төленбеген ... ... ... ... бейнеленді, бұл әрбір шаруашылық жүргізуші субъект үшін күн
талабындағы мәселе болып табылады. Ком-панкяның ... және ... ... шартта-рының бірі - оның ағымдағы активтерінің ... ... ... тек ... ақпаратпен ғана шек-телмейді,
өйткені оның аясында ішкі бақылау, ұйымдастыру-шылық құрылым, жабдықтау,
компанияның ... мен ... ... ... ... ... бизнестің операциондық аудиті шаруашылық
операцияларын ... есеп ... мен ... ... ... ... әлдеқайда күр-делі екендігін көрсетті.
Операциондық аудит пен контроллингтің байлынысы анығырақ ... ... ... ^ ... ... ... ... арнайы кешенді, яғни оның табыстылығын басқару жүйесі ... ... ... ... ... жәке
арнайы сияқты ерекше түрлерін ... ... ... мен ... тиісті ықтимал проблемалар саласын терең зерттеу ... ... ... ... ... ... ... проқестерінің
әрбір саласында ағымдағы активтерді қалыптастыру мен ... ... анық ... айқындауы тиіс.
Ұйымдастырушылық аудитті өткізу компанияның ... ... ... ... ... ... ... және
реттеудің жағдайын анықтауға мүмкіндік ... Бұл оның ... ... ... ... және ... жол ... Сонымен бірге,
шаруашылық есептің барлық ... оның ... ... және ... ... мүмкіндігінше толық жина-
лып, зерттелуі тиіс.
Кешенді сипаттағы қаржылық есеп ... ... ... әр қилы аспектілерін көрсететін мәлімет-терге ерекше көңіл
бөлген жөн. ... ... ... (№1 ... ... мәліметтер
«Табыстар мен шығыетар туралы есепте» (№2 ... бар ... және ... ... пен ... ... ... үшін ен мол ақпаратты
форма кәсіпорынның бухгалтерлік балансы болып табылады. Ол ... ... ... ... мен ... көрсетеді, олар бизнесті
тиімді жүргізуді аныктауға тікелей ... ... ... ... ... ... бұрын оның ҚЕХС (Қаржылық есеп берудің ... мен ... ... ... ... ... ... дұрыстығына.. аралық және жалпы қорытындыларды, басқадай тура және
жанама бақылау арақатыиастар көрсеткіштерін есептеу мен ... ... мен ... көз жеткізу қажет.
1.3 Бизнесті категориалдық талдаудың негіздері
Әкономикалық әдебиетте табыс (пайда) әкелетін іс-қызметтің кез ... ... ... ... ... ... ... кең қанат жайған.
Алайда басқа пікірлер де жоқ емес. Мысалы, кейбір ... ... ... шығу тегі бар («busy» - «шұғылдану» түрінен) деп
санайды. ... өте келе ... ... әр ... мәнге ие бола бастаған:
іс, жұмыс, кәсіп, мамандық, ... ... ... ... еңбекақы көзі және т.б. «бизнес» үғымының өрісін кеңейтіп тұр.
Байқағанымыздай «бизнес» сөзі өте күрделі және көп ... ... ... ... ... оны түсіндіру белгілі бір шектеулі талдауларды
талап ... ... ... ... ... ... -
айтылғандар, белгі) - зерттелетін ... әр ... ... ... ... ... ... қарастырылатын «бизнестің»
зкономикалық іс-әрекетін шынайы тану ... ... ... ... ... ... немесе басқа
қызмет «хобби», қайырымдылық ... ... ... ... және
ақшалай қаржыны сыйлау мен беру, жай уақыт өткізу, бос уақытты пайдалану
және т.с.с. болып ... және ... ... ... тығыз байла-нысты.
Көбіне оларды синоним ретінде қолданады. Бұл дұрыс емес, ... ... ... ... көп ... бар. ... - жүмыс
және қызмет кәрсетудің, өнімнің жаңа ... ... мен ... үшік
мүмкіндіктерді жүзеге асыруда ізденіспен, тәуекелмен бел ... ... және ... ... іс-әрекет ретінде түсіндіріледі.
Бүрын-соңды болмаған ... ... ... ... бар жаңаны ізденуші
іскер адамдарды ғана кәсіпкер деп есептеуге болады.
Творчество, іс-қызметтің жаңа тиімді бағыттарын ... мен ... ... кәсіпкерлік пен бизнестің арасындағы негізгі ... осы. ... ... ... негізгі мақсат - табыс пен пайда алуда кез ... ... ең ... іс-әрекетті анықтау үшін қолданылады. Алайда
бұл жағдайлар ... ... ... ... кең ... ... алға қойылған мақсат - ірі табыс пен мол пайдаға тез
жетуін ... ... ... ... ... ұғымынан мазмүны
жағынан ғана емес, қатысушылар құрамы жөнінен де кең ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты
қамтиды және қүрамына бизнесмендердің іс-әрекеттерік ғана ... ... ... жұмысшыларды, қолданылады.
Кез келген адам, топ, үжым және ... да ... ... ... әр түрлі жеке және шағын кәсіпорыннан бастап,
трансүлттық ... ... мен ... өз ісін ... ... ... ... - бизнеске қатысушылардың барлығы түрмыс
жағ-дайларын түзеуді қамтамасыз ету, материалдық игіліктер мен ... ... алу, ... ... ... сипатына қарай әр түрлі болуы мүмкін. Категориалдық
талдау олардың ең маңыздыларын ... ... ... ... ... ... ... үлкен мәні бар:
- ... және ... ... ... ... дамуы үшін капитал жинақтау;
- ... ... ... мүдделерін ескере отырып, қоғам
қажеттіліктерін толық қанағаттандыруға ... ... ... алғы ... алу мен ... ету өрісін кеңейту;
- өнімнің, жұмыстың және корсетілген қызметті ... ... ... ... ... ... ... талаптарын қанағаттандыру мен мүдделерді
сақтау;
- бизнеске қатысушылардың өз қабілеттерін ... ... ... ... ... әр ... салала-рында
табыстарға жету;
- бизнес мәселелерін шешуге творчестволықпен қарауды дамыту;
- ең кәп ... ... және ... ... ... ... арттыру (27, 29, 110).
Әртүрлі бөліктер мен әлементтерден ... ... ... бизнесті бақылаудың кешенді тәсілі ерекше мәнге ие болады. Сонымен
бірге, шаруашылық жүргізуші су-бъектілердің іс-қызметіндегі әкономикалық,
құқықтық, саяси, ... ... ... ... ... ... қосып, бизнестің, макро-, мезо- және микроорта
жағдайын арнайы талдауға ... ... бәлу ... ... ... ретінде
әкономикалық қызметтің өзара байла-нысқан бөліктері мен әлементтерінен
қүралатын, әрбірі жүмыс істеудің жалпы режимінде оз ... ... ... ... ... Бизнес кешенді талдау мен әкономикалық талдау
объектісі ретінде ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады. Бизнес жүйесіне ... сан килы ... және оның ... жеке салалар,
ұдайы өндіріс аймақтары мен проқестері, менеджмент, маркетинг, қаржы және
шаруашы-лық ... ... ... қатынастарының басқа
аспектілері кіруі мүмкін.
Сонымен бірге, бизнес - оған белгілі бір қатысушылардың әкономикалық
қарым-қаты настарының жиынтығы ... ... ... ... көптеген
қатысушыларын ірілендірілген 4 топқа болуге болады:
1. Кәсіпкерлер - өнімді, жұмысты және көрсетілген қызметті өндіру ... ... ... ... ... жүзеге асыратын түлғалар.
2. Жалдамалы персонал және олардың кәсіподақтары. Осы іскерлік топтың
мүддесі сатып алатын тауарлар орында-латык ... ... және ... да ... қарым-қатынасы арқылы жузеге асады. ... ... ... ... саласын құрайды.
3. Іс туралы мәмілеге тікелей қатысушы мемлекеттік ор-гандар,
мекемелер мен ұйымдар. ... ... ... мемлекеттің де, барлық
азаматтарының да қажеттіліктерін қана-ғаттандыру мақсатымен жалпы қоғамдық,
ғылыми-техникалық, өндірістік, ... жәие ... ... ... ... байқалады. Бұл топ мемлекеттік бизнес өрісін қүрайды.
Материалдық ... пен ... сала да ... ... ... ... ... бизнес объектілері бола алады. Іс-әрекет өрісіне
байланысты, ең алдымен, өндірістік, коммерқиялық және қаржылық ... ... тану ... Олар ... ... түрі болып табылады және
өзара байланыста, бірін-бірі толықтыруы мүмкін.
Өндірістік бизнес ел әкономикасының дамуында маңызды және ... ие. Бұл ... ... де қиын ... ... ... өту ... ТМД елдерінде кәсіпкерлердің көпшілігі бизнестің
коммерқиялық саласына басымырақ ұмтылды. Қоғамдағы әкономикалық жағ-дайдың
тұрақтану ... ... ... бизнес кеңейеді және жетекші орынға не
болады.
Қаржылық бизнес - сату-сатып алу ... ... ... құнды
қағаздар мен борыш міндетемелері шығатын коммерқия» лық ... ... ... - ... және ... ... ... жүргізу
шығындарды жабу меи пайда алу үшін ... ... ... етуі
тиіс. Қаржылық бизнес валюталық рынок пен құнды ... ... ... негізделеді.
Бизнестің кез келген түрі қалыпты жүмыс істеуі үшін ... ... ... ... - шаруашылық жүргізуші
субъектілердің сан қилы ... ... бір ... ... және ... ... формалардың жиынтығы.
Бизнестің инфрақүрылымының манызды әлементтері мыналар:
- ... ... ... мен ... каты ... ... ... банктер мен қор биржалары;
- инвестиқиялық және ... ... ... мен траст
компаниялары;
- сауда-делдалдық ... ... ... ... мен аукқиондар;
- салықтық, кедендік, бақылау және бизнесті мемлекеттік ... ... ... консалтиигтік, жарнамалық және ақпарат-тық ұйымдар
мен бұқаралық ақпарат ... ... ... бар ... және ... ... ... көптеген функқиялары арасында, әсіресе өндірістік міндеті
ерекше бөлінеді.
Бизнестің қазіргі нарықтық түжырымдамасы бүрынғысынан да өте ... тез ... ... ... ұзақ ... ... ... табыстың түрақтылығына бейімделумен ерекшеленеді. Бәсекенің
қабылдауға ... ... мен ... ... ... баға ... ... адал бизнесті мемлекеттік реттеу мен ынталандыру
көмегімен үйлестіру оның әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... әкономи-каның даму
тенденқияларын тиісті табыс ... және ... ... алудағы
әділеттілік пен теңдік мүмкіндіктері мен ... ... ... ... ... еркіндік алуы мен бірігуін ... мен ... ... - ... ... ... мен осы кезеңдегі басым фактордың жиын-тығының ықпалын
айқындай отырып, өздерінің бизнеске ... ... ... ... оның жаңа
түжырымдарын жасап шығаруда. Сонымен бірғе нарықтық әкономикасы, өнеркәсібі
дамыған ... ... ... ... формалары мен озық
тәжірибесі сын түрғысынан т&чданады. Мәселен, ... ... бос ... ... ішкі фир~ ... ... жаьандану мен
бизнес дамуының халықаралық аспектілері сияқты ... ... ... ... де әкономикалық дамуының әр түрлі кезеңдерінде ... әсер ... ... айқындаушы мәнге ие болады. Қазіргі уақытта
жаңа технологиялар мен өнім түрлерін жасап шығаруға назар аударылады.
Бизнесті кеңейту жағдайларын қарастырғаида ұдайы ... ... ... ... ... тиіс табиғи, еңбек және материалдық
ресурстар ... ... ... ... ... ие. Нақ осы ... қатысушы-лардың барлығының, өндірісті ... ... ... қаржы-несие мен ... ... сала ... бастамашылдығы мен қүзыреттілігі
көрінуі тиіс.
Бизнес беталысының қалыптасып, нығаю жолында мемлекет-тік реттеу,
монополия мен ... ... ... ... қоғам тарапынан
және оның ұйымдастырушылық-институқиональдық қүрылымын қолдау сияқты
нарықтық емес факторлар оз ... ... ... ... ... ... ... мен тиімділігін қамтамасыз ету үшін әкономика мен саясатта
болжанбаған қүбылыстарды уақтылы және барабар қабылдауға ... ... ... жаңа ... бағыттарын іздеу мен жүзеге асыру
- кәсіпкерлік пен бизнестің арасындағы ... ... осы. ... ... ... негізгі мақсат - табыс пен пайда алуда кез келген
күнделікті немесе ең қарапайым іс-әрекетті ... үшін ... ... ... ... ... негізінде өркендеп, кең тара-луын
шектемейді, керісінше, алға қойылған мақсат - ірі табыс пен мол пайдаға ... ... ... ... ... ... ұғымынан мазмүны
жағынан ғана емес, қатысушылар қүрамы жөнінен де кең ... ... ... әкономиканың барлық қатысушылары арасындағы қарым-қатынасты
қамтиды және ... ... ... ғана ... ... ... ... мемле-кеттік,
шаруашылық, әлеуметтік және тағы басқа құрылымдардың қызметкерлерін өзіне
тартады.
ІІ Операциондық аудит және аудиттелетін ... ... пен ... ... бойынша уақтылы шешім
қабылдау, өндірісті материалдық және қаржылық ресурстармен қамтамасыз етуде
олқылық пен іркіліске, нормативтен тыс ... ... жол ... жекелеген қызметкерлерге айыптық санкқиялар қолдану арқылы
оларды басқару ... ... ... мүмкіндік береді. Бизнес
тиімділігінің артуына өндірістік ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің қызметкерлерін материалдық және
моральдық ынталандыру жүйесін енгізу себеп ... ... ... ... ... - ... мен тартылатын
ресурстардың ең аз шамасымен ең жоғары қаржылық нәтижелерге жету. Осыны
ескере отырып, ... ... ... әкономикалық әлеуетін
тиімді пайдалану-дың аудиті мен ішкі бақылауды, бухгалтерлік есепті ұйым-
лястьшуды ... ... ... ... ... ... ... енгізу мён да-мыту, коммерқиялық
тәуекелділіктің, тиімді деңгейінің арасында кәсіби ... ... ... жоғары табысы мен өтемпаздықты сақтау - бизнесті
басқарудың стра-тегиялық мақсаттары болып ... ... ... қойылған
мақсаттарға ақшалай түсімді, өніммен жабдықтауды және ... ... ... ... ... ... бұл ... едәуір жылдам-датады.
2.1 Аудиттелген бизнестің тиімділігін бағалаудың критериелері
Аудиторлық ... ... ... және , ... ... акті ... сәйкес жыл сайын тексеруге жататын, шаруашылық
жүргізетін субъектілер тізбесі елеулі түрде кеңейді:
- ... ... ... ... бар ... ... ... субъектілері;
- банктер мен басқа кредиттік мекемелер;
- ... ... ... ... активтерін
басқару жөніндегі компаниялар, инвестиқиялық қорлар; іеһ
- сақтандыру ұйымдары мен ... ... ... ... және қор ... - ... егер жарғылық капиталда
шетелдік инвес-торларға тиесілі үлес бар болса, мөлшеріне қарамастан.
Тексеру объектісін бағалау - ... ... мен ... ... ... ... негізделген тәсілдерді анықтау операциондық
аудиттің әдістемесін ... ... ... болып саналады. Егер
қаржылық есептеме аудиті үшін бухгалтерлік есеп пен ... ... ... мен ... ... ... көрсетілген
принциптер, критерийлер мен көрсеткіштер ... он да ... үшін ... жағдайлары мен бизнестің тиімділігін ... ... мен ... ... өте күрделі мәселе.
Әкономикалық әдебиетте (34, 36, 39, 78 және т.б.) ... ... ... ... ... ... атқару проқесінде қолданылатын
белгі - өлшемдерді анықтаудың кейбір тәсілдері, алғышарттары мен көздері
ғана ... ... ... ... ... ... ... болатын маңызды көздерге мыналар жатады:
• өткен кезендердегі өзгерістерді бағалау ... ... ... ... сол ... аймақтағы немесе халықаралық деңгейдегі бизнесті
ұйымдастыру жағдайының салыстармалы тиім-ділігі;
- ұлттық әкономика мен ... ... ... салаларында
қолданылатын бизнестің техникалық, технологиялық, сапалық және басқадай
стандарттары мен ... ... ... ... ... ... операциондық
аудиті объективті қажеттілік болғандықтан, ... ... ... ... деген көзқарасына қосыламыз. Соның ішінде, ол негізгі ... ... ҒЗИ мен ... оқу ... ғылыми-зерттеу секторлары болған
жоғары білікті ... ... ... және ... ... ... сан ... мен көлемі жағынан зор ... ... ... ... ... ... ғалымдар мен
мамандардың көбі нарықтық әкономиста өту ... ... ... ... және ... болып қайта маманданды, сондай-ақ өздерінің
ауди-торлық, консалтингтік және сарапшылық-талдамалық фирмаларын құрды.
Дж. К. Робертсон (46-), Ә.А. Арене және Дж. К. ... (39), ... және В.П. Суйқ (42), К.Ш. ... (44), М.С. Ержанов (47-), ... (54); Ә.С. ... және М.Ф. Ван ... (58), Л.А. ... ... белгілі шетелдік және отандық ғалымдардың еңбектерінде жалпы аудитті
ұйым-дастырудың, шаруашылық жүргізуші объектілерді қаржылық есеп беру ... ... ... әдіснамалық пробле-малары қаралады. Алайда,
оларда ... ... ... мен ... операциондық
аудитті немесе шаруашылық жүргізуші субъекті іс-қызмет түрлерін ... ... ... бөлім мен немесе жеке әдістеме жоқ.
Осыған орай, бизнестің ... ... ... ... ... аудитті ұйымдастырудың тетіктерін анықтауға объективті
қмындықтар бар.
А.А. ... ... есеп ... ... ... ... ал ... - белгілі бір желікке жету үшін
қолданылатын ресурстар ... ... ... саясатын қалыптастыру үшін шаруашылық ... ... ... ... және ... нәтижелерін
бағалаудың баламалы әдістеріне жол беретін бух-галтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық аудитті
өткізгенде саясаты қаншалықты дұрыс жасалғанын тексеріп, ... ... ... ... ... беру керек. Осыдан кейін
субъектінің өндірістік ресурстарға қажеттілігін ... ... ... мен нормативтердің озаттығы мен негізділігін ... жөн. ... ... ... ... және келешектегі
қажеттілігінің ұйымдас-тырушылық аудит оның белгілі бір сәтіндегі қаржылық
жағдайын ... ... ... Ең ... ... ... мен
құрылымы, міндетемелер мен капитал, кредиторлық пен дебиторлық берешектер
арасындағы ... ... ... арақатынастар қолайлы ма, әлде
қолайсыз екендігін бағалау қажет. Бұл үшін ... ... үш ... ... ... жыл ... мен сала көрсеткіштерін қолдану
ұсынылады.
Көптеген аудиторлар мен талдаушылар маңызды ... ... үшін ... ... ... ... нәтижелер тәсілі шамамен бағалауды қабылдау алдында
елеулі артықшылықтары бар. Бұл ... ... және ... ... ... көруге, сондай ақ дамудың болашақ тенденқияларын болжауға
мүмкіндік береді. Алайда, транзиттік әкономика жағдайында ... ... ... ... ... ... жасаған жөн. Кейде
өткендегі жақсы нәтижелер осы шақ пен болашақта жарамсыз болуы ... ... ... жағдайы, инфляқия, толенбеген төлемдердің
әсері және т.б. ескерілмейді.
Салалық корсеткіштер әдісін қолдану багалаудың алдағы ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... бірдей
саладағы басқа фирмаларымен сол бір уақыттағы іс-қызмет қорытындыларын
салыстыруды көздейді. Салалық көрсеткіштер ... ... ... ... екі ... бір ... жұмыс істесе де, оларды салыстыруға
келмеуі мүмкін;
2) ірі компаниялардың ... бір ... ғана ... ... да ... ... ... түрде салыстыруға болатын кәсіпорындар жоқ
Компанияның әкономикалық жағдайын тексеру активтердің ... ... мен ... қаржысы, өзгеріс қарқыны мен оның қаржылық
түрақтылық ... ... ... ... ... мен ... деңгейін анықтауға тиісті мұндай әдістің негізділігі күмән
тудармайды. ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъекті іс-қызметінің нақтылы
жағдайларына негізделіп, оны ... ... ... ... ... мен белгі-өлшемдерін (критерийлерін) мұқият
таңдауды талап етеді.
2.2 Бизнес ... ... ... ... жағдайда бизнестің қаржы-әкономикалық тұрақтылығы операциондық
аудит әдістемесінің маңызды әлементгері болып төменде ... ... ... ... ... мен оның ... ... деңгейін алдын ала шолу;
2) іс-қызмет процестері мен ... ... ... ... мен ... ... ... әзірлеу;
3) аудиторлық тәуекелділіктің елеулігі мен деңгейін ... ... ... жайлы ақпараттың анық сенімділігін тексеру мен
жинау, өңдеу;
5) ... есеп пен ... ... ішкі бақылау
жүйелеріндегі болуы ықтимал «күрделі нүктені» бағалау;
6) бизнесті басқару жүйесінің оңтайлы ұйымдастыру аудиті;
7) ... ... және ... ... ... жабдықтау, өнім, жұмыс және көрсетілетін қызмет өндірісі ... ... ... ... факторлық талдау;
9) өнімді өткізу, кіріс any, ... алу мен ... ... ... ... ... ... қорыту, түжырымдарды қисындастыру,
резервтердің жиынтық бағасы мен бизнестің тиімділігін арттыру ... ... ... әрбір әлементі мен кезеңінің өз әдютемелік және
ақпараттық қамтамасыз ... ... мен ... ... ... ... ... көбіне қорытындылайтын қаржылық
коәффи-қиенттерді есептеу кіреді, бұл әр ... ... ... ... ... өзара байланысты.
Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайын бағалау үшін
салыстырмалы кәрсеткіштер ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді жәие меншікті капиталды тік
(құрылымдық) талдаудың маңызы да кем ... ... ... ... -
баланс қорытын-дысында жеке баптардың үлес салмағын есептеу және ... ... Тік ... ... ... ... және ... тиімділігіне басқадай әсерді бәсеңдету арқылы
аралық шаруашылық, салалық және ... ... ... ... ... және субъектілердің ... ... ... бір ... ... жағдайды мақсатқа сәйкес
жалпы бағдарлаудан ... жөн. Ішкі ... және ... талдау
жалпы қабылданған салыстырмалы коәффиқиенту есебімен бірге жүргізіледі.
Бәрь нен бұрын ... мен ... ... ... ... ... ету мен ... құрылымын анық
Нарықтық әкономика елдерінде жеке ... ... ... мен ... ... ... ... өлшеудің
белгілі бір ережелері ... ... ... мен ... ... ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылығын айкындайды,
Қорлардың және қалыптасу көздері ... ... ... ... ... ашып ... оның төлемге қабілеттілігі сыртқы түрі
болып шығады.
Компанияның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын маңызды көрсеткіштерінің
бірі - ... ... ... ... ... ... үлес салмағы
болып саналады. Бұл көрсеткіш «автономия (даралық) коәффиқенті» атауык
алды. Соған ... ... ... ... ... ... ... Субъектінің меншікті қаражаты көп болған сайын ... ... ... жоқ ... ... ... ... тұрақтылық жиынтық кагшталдың құрамымен ғана ... ... ... жеке ... ... ... сипатталады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық тұрақтылығың бағалау тұрғысына
Бұл шарт меншікті айналма капиталын қолдаеудың неғізгі ... ... ... ... және өнім ... алушылармен есеп айырысудың
негізгі бөлігі жабылады.
Алайда, кәсіпорынның меншікті айналым капиталының едәуір сомасы ... және аса ... ... оны ... капиталға салымды ұлғайту
жағына қарай қайта бөлуді ... ... Сол ... ... маневрлік
коәффиқенттің көмегі-мен меншікті капиталдың жалпы сомасындағы айналма
капиталы ның үлестік ... ... ... ... ... бөлу
құрылымын бағалайды, мұндайда компанияның меншікті ... ... ... ... сипаттағы қүндылықтарға тағайындалмағанын және
оның азды-көпті еркін маневр жасауға ... ... ... тұрғаны
жайлы сұраққа жауап алады.
Меншікті капиталды зерттегенде өзіндік айналым қаражаттарындағы болған
өзгерістерге ерекше назар аударылады, яғни ... ... ... иммобильдік сипаттағы құндылықтарда бекітілмегендігін және осы
қаражаттарды неғұрлым азды-көпті еркін жұмсауға ... ... ... ... Меншікті айналым қаражаттарының көлемін
анықтау үшін ... ... ... баланс активінің бірінші
бөлімінің жалпы сомасын (қорытындысын) алып тастау керек.
ІІІ ... ... ... ... және ... фирмалар шаруашылық жүргізуші
субъектілердің қаржылық жағдайы мен ресурстарды тұтыну ... ... ... бөле ... ... қаржы көлемі жыл өткен сайын
объективті себептерге және олардың іс-қызметінің ... ... ... ... жағдайдан соң бизнес-құрылымдар-дың өзіндік
(меншікті) және тартылған қаржыны ... ... ... арттыруға
мүмкіндік беретін, ғылыми-техникалық және әкономикалық зерттеулер
қорытындысын ... ... ... ... қызығушылық ұлғаяды.
Сондықтан бизнеске талдау жүргізудегі қазіргі ... ... зор ... ... ... ... ... ұйымының қаржы жағдайы мен
қызмет тиімділігін кешенді ... ... ... ... мен ... ... болып табылады.
3.1 Бизнес-ұйымдардың өтімділігі мен қаржы тұрақтылығын ... ... ... ... ... бағалау шаруашыдық
жүргізуіші субъектілер салаларындағы ғылыми-практикалық әзірлеме негізінде,
салыстырмалы ... ... мек ... іс ... ... ... ... салыстыру жолымен жасалады.
Төлемге қабілеттіліктің басқа ... ... - ... өтемділік
коәффиқиенте Ол қысқа мерзімді борышпен икемді (мобильді) қаржының ең
өтемпаз бөлігін салыстыру ... ... бұл ... ... қысқа
мерзімді борыштарының қандай бөлігін баланс жасалған күні төлеуге
қабілетті екендіғін есептеу ... ... ... ... ... бойыиша жақын арада төлем мерзімі келмейтінін атап айтқан жөн Егер
бизнес-ұйымда ағымдағы активтер қысқа мерзімді міндетгемелерден асса, онда
бұл асып кету өтеу ... ... ... айырмашылығынан
шығатын оң шама таза айналма капитал деп ... ... ... 2,0 ... ... онда ... тығыз борыштарды өтеу
үшіи, тез өтетін активтері жеткілікті мөлшерде бар деп ... ... ... болған сайын оның төлемге қабілеттілігі өсе түседі. ... ... ... мен ... ... шотында таза айналма
капиталдың едәуір бар ... ... ... қалайды.
Алайда, операқияқиондық аудит пен бизнес талдауының мұндай қарапайым
тәсілі көбіне жарамсыз және қате тұжырымдарға ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъект активтері материалдық-заттық
қүрамы мен құны бойынша да, өтімділік жағынан да өзгешеленеді. ... ... ... жүргізуші субъектінің өзінің ... ... ... ... әсер ... ... бағалау проқесін жүргізгенде
операциондық ... пен оның ... ... ... өткір
қажеттіліғі туындайды. Баланстың өтемділігі кәсіпорынның міндеттемелерін
активтермен төлеу деңгейі ретінде анықталады, олардың ақшалай ... ... ... өтеу ... ... ... өтімділігін талдау мәселесін қарастырар алдында, жалпы ... және ... ... ... алу ... екі ... белгілі. Бірінші тұжырымдама бойынша
өтімділік: кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді ... ... ... ... О.В. ... өтімділік деп - "кәсіпорының
өзінің қысқа мерзімді міндеттемелері бойынша ... ... - ... Дәл ... оның ... ... ... қабілеттілігінен
өзгешеленеді. И.Т. Балабанов та өтімділікке осы сияқты анықтама береді:
"шаруашылық субъектісінің өтімділігі, - ол оның ... ... тез ... , егер ... өзінің ағымдағы активтерін өткізіп,
яғни ... ... ... ... ... ... ... орындауға шамасы бар болса, онда ол өтімді кәсіпорын болып
саналады". Бұл ... ... ... ... қабілетгілігі
тұжырымдамасына өте ... ... ... ... мен ... әдістерінде. Екінші тұжырымдама бойынша, өтімділік
- бұл ағымдағы ... ақша ... ... дайындығы мен
жылдамдығы. Профессор Н.Г. Кондраков өтімділік деп - "материалдық және тағы
басқа құндылықтардың сатылу және ... ақша ... ... ... ... ... ... талдау деген"
еңбегінде "фирманың өтімділігі - бұл оның барлық ... ... ... ... уақыты келгенде, жабу үшін өз ... ... ... деп ... ... ... өзі дейді олар "ақшаға оңай
айналатын" деген ұғымды білдіреді. Профессор В.В. Ковалев: "қандай да ... ... ол оның ақша ... түрлену, айналу
қабілеті", - ... Ол ... ... оның түрлен уақыты жүзеге
асырылатын уақыттың ұзақтығымен анықталады, уақыт қысқа ... ... ... ... ... ... - деп жазады (Ң). Бұл ... А. Д. ... ... ... ... ... ақшаға
айналу үшін уақыт неғұрлым аз керек болса, ... оның ... ... ... ... ... отырып біз, өтімділік
кәсіпорынның міндеттемелерін ақшаға айналу уақыты ... ... ... ... активтерімен жабу дәрежесімен анықталады деп сан-
аймыз. Осы айналу қаншалықты тез жүруіне кәсіпо-рынның төлеу қабілеттілігі
мен ... беру ... ... ... Басқа сөзбен айтқанда,
кәсіпорынның өтімділігі өзінің міндеттемелерін уақыты келгенде төлеу үшін,
қолда бар ... ... ... ... ... ... кәсіпорын-ның сөзсіз төлем қабілеттілігін білдіреді және активтер
мен міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы бойынша да, келіп түсу уақыты
бойынша да ... ... ... ... өтімділігі шын мәнін-де
баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан кәсіпорын-ның төлем қабілеттілігін
бағалау үшін бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... мәні - активтегі өтім-ділік ... ... ... ... ... ... ... - активтердің ақшалай қаражатқа айналу уақыты
бойынша баланстың өтімділігіне керісінше шама. Осы актив ақшалай түрге ... үшін ... ... аз ... етілсе, соншалықты өтемділігі
жоғарылайды.
Бұдан шығатыны, өтемділік деңгейіне байланысты шар» уашылық ... ... ... ... ең ... ... (Аі) - ... қаражат (АҚ) және қысқа
мерзімді қаржылық инвестиқиялар (ҚҚИ);
2) тез өтетін активтер (А2) - ... ... (DB) және ... ... ... бәсең әтетін активтер (А3) - тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... инвестиқиялар (ҮҚИ) және ұзақ мерзімді дебиторлық
борыш (ҮДБ);
4) қиын ... ... (А4) - ... емес ... (МЕА) ... құралдар (НҚ).
Кәсіпорын балансының пассивінде көрсетілген меншікті ... мен ... ... ... ... бойынша былайша
топтастырылады:
1) ең тығыз міндеттемелер (Пі) - қысқа мерзімді креди-торлық ... және ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелер (П2) - қысқа мерзімді қарыздар мен
овердрафт (ҚҚ), ұзақ ... ... (ҰМҚ) ... ... ұзақ ... міндеттемелер (П3) - ұзақ мерзімді қарыздар (ҰМҚ);
4) тұрақты пассивтер (П4) - меншікті капитал (МК).
Баланстың өтемділігін анықтау үшін ... пен ... бұл ... ... салыстыру үсынылады. Егер мынадай
арақатынастар:
А1≥П1
А2≥П2
А3≥П3
А4≥П4
орын алса, бизнес-ұйымның балансы абсолютті өтемді болып
саналады.
Талдау ""нәтижелерін ... үшін ... ... ... ... ... талап етіледі. Олардың бірі -
нормативтер мен жеңілдіктер тәсілі. Нормативтер мен ... ... өтеу ... мен ... ... орташа
статистикалық бағалауға сәйкес активтер мен пассив топтары ... ... ... ... бөлу ... үш айға ... ... бар алғашқы топ қоры-тындыларын
актив (АО және пассив (П,) топтар ... ... ... ... ... ... Үш айдан алты айға дейінгі актив (А2) және ... ... ... топтың қорытындыларын салыстыру ағымдағы өтемділ-діктің
жуырдағы болашақта үлғаю немесе азаю тенденқиясын көрсетеді. Актив ... ... ... және ... топтар бойынша салыстыру
төлемдер мен түсімдердің алые болашаққа қатысты арақатынасты көрсетеді.
3.2 Коммерциялық ұйымдардың қаржы жағдайы мен қызмет ... ... ... ... ... субъек-тілердің
банкроттық белгілерін анықтау үшін Ә. Альтманның ... ... ... шоттар = (Ka/Ak*1.2)+(Тб/Ак*1,4)+(Тн/Ак*3,3)+(Ра/Ак*0,6)+(Vn/Ak)
Тб - бөлінбеген табыс;
Тн - негізгі қызметтен ... ~ жай және ... ... ... ... - сату ... ... мәні 1,80-ге тең немесе кем болса, онда ... оте ... Оның ... ... дейінгі шамасы бойынша -
жоғары, 2,81-ден 2,99 - ықтимал (орташа) және ... ... одан коп ... ... аз, яғни ... ... ... қауп ең томен деңгейде
(64, 73, 90 және ... ... ... ... болу ... ... амалдары бар, мәселен, ірі келісім-шарттың міндеттемелерден аулақ
болуы, ... ... ... шығынды түрлерінен бас тарту,
ағымдағы және ұзақ ... ... ... ... ... ... онімділігін арттыру, шығыстарды азайту және т.с.с.
Банкроттық нарық ... бір ... ... ... ... ... мен ... кредитордың келісімі бойынша соттан тыс ресми
түрде жарияланады. Қазақстан Республикасының ... ... ... №2173 Заңына сәйкес, қарыз-ды төлеуге шамасы жоқ ұғымы ақшалай
міндеттер ... ... ... еңбекақы телеу ... ... ... қатар өзіне тиісті мүлік есебінен бюджет ... тыс ... ... ... қамтамасыз ете алмау жатады
(50). Басқаша айтқанда, шаруашылық субъекті-сінің қарызды ... ... ... ... ... ... ... міндет-
тердің өсуіне байланысты жедел міндеттемелерді өтеу қабілетсіздігі немесе
борышкердің балансының қанағат-танғысыз ... ... ... ... ... ... ... мен
міндеттемелерінің өтімділік деңгейінің жетіс-пеуіне байланысты кредитордың
алдында мүлік есебінен ... дәл ... ... жағдайы
тұрған кезде болуы мүмкін. Бұндай жағдайда ... ... құны ... ... ... тең ... одан асып кетуі мүмкін.
Банкроттық кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... яғни оның қаржылық және инвестиқиялық
саясаты-ның тиімсіз болуынан туындайды.
Банкроттықтың пайда болуының негізгі себептерін ... 1, ... ... ... ... ... себептері:
- әкономиканы реформалаудың нормативті және заң шығаратын
базаларының, ... ... ... ... жүйелерінің жетілмегендігі;
- инфляқияның аса жоғары деңгейі;
- фирманың құнды ... ... ... ... ... ... ... және соның нәти-жесінде пайда болған
сәйкес келмейтін өндіріс шығындары төмендемей, өнім бағасының төмен-деуі.
2. ... ... ... ... ... себептер:
- банкроттықгы уақытында болжап және келешекте одан сақтана алмау;
- ... ... ... ... ... ... сату ... төмендеуі;
- өндіріс көлемінің төмендеуі;
- ... ... ... ... өнімдердің бағасына кейбір түрлердің
бағаларының жақындауы;
- ақгалмаған жоғары шығындар;
- өнімнің төменгі рентабельділігі;
- ... ... өте ... ... үлкен қарыздар мен өзара ... ... ескі ... ... ... ... ... алмауы,
сұранысы жоғары өнімдерді шығаруда іскерлік көрсетпеуі, инвестиқиялық,
бағалық, қаржылық саясаттың тиімдісін таңдай алмауы.
Кәсіпорындардың ... ... ... ... әлеуметтік
қиындықтарға соқтыруы мүмкін, сондықтан нарықтық ... ... ... ... күйреуден қорғау мен алдын алудың белгілі механизмі
қалыптасқан.
Осы механизмнің негізгі әлементтері мыналар:
- ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға шешім
қабылдау проқестерінің нормативтік-әдістемелік, әкономикалық, ұйымды ... ... ... ... ... ... мақ ... төлем
қабілеті жоқ кәсіпорындарға мем лекеттік қаржылық көмек шаралары;
- ... құру және жою ... ... ... ... қатысушыларға әконом и калық көмек
көрсету;
- кең ... ... үшін ... ... ... ... ету, төлем қабілеті жоқ кәсіпорындардың тізімім
жүргізу.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... әде биеттер тізімінде көрсетілген
құжаттар пайдаланылады.
Қазақстан Республикасының «Банкроттық ... ... ... ... тудалы ше-шімі ерікті немесе еріксіз түрде
қабылданадь/і Банкрот-тық, борышкердің сотқа ... ... ... ерікті
түрде немесе оның өзінің банкроттығы жайында ... тыс ... ... келе ... ... ... хабарлауы жолымен
жасалады. Ал еріксіз түрде, ... ... ... жайында»
Заңымен өкілет берілген тұлғалардың өтініші негізінде жасалады.
Канкпоттьтк жайында коедитордың өтінішпен сотқа
Банкроттықтың ықтималдылығын бағалауды ... ... ... ... ... ол ... әкономикалық "ауруын" және одан
"арылу" жолдарын ... ... ... ... ... бойынша құралдарды кең пайдалана
отырып, кәсіпорынның дағ-дарыс жағдайынан шығу шараларын ... ... ... ... ... жатқан тенден-қияларды зерттеп қарауға
сыртқы, ішкі жағдайлардың ... ... ала ... қаржылық саясатты
жүргізу үшін, кәсіпорынның келешегі төлем қабілеттігінің төмендеуі немесе
жоғарылауы қандай деген ең маңызды ... ... беру ... ... ... ... тен-денқиялары мен қызмет
нәтижелерін формаланған және формаланбаған әдіс арқылы болжауға болады.
Инфляқия ... ... ... ... ... ... және ... жасау кезінде алдын ала төлеудің кең
таралуы ... ... ... ... ... ... ... Осындай кезде қаржылық жағдайды болжау, табыстардың есеп беруге
қатысты өзгермелі параметрлері - өндіріс ... ... ... әр ... ... ... ... бағдарлама жүйесі
қаржылық есеп беру және әлектронды кесте негізінде құрылуы мүмкін.
Қаржылық жағдайды болжау – ... ... ... ... бұл ... ... қызметінің қаржылық нәтижесін зерттеу
негізінде, болашақ міндеттерін анықтау, стратегиялық басқару міндеттерін
шешу үшін ... ... ... етуі тиіс. Мақсатқа сәйкес
талдауды ... орта ... ... (2-3 жыл) және ұзақ ... негізделуі керек. Шетел практикасында, әдетте (5 жылдан жоғары)
объект үшін бизнес-жоспапды
Тәуекелдің бірінші түрі іскер қызмст керлердің, әксперттердің тартылуы
есебінен ... ... ... екінші түрін шет елде және өзіміздг
жинақталған ... ... ... ... қаі.ір ӘЕМ көмегімен
шаруашылық ... көп ... ... ... ... ... ... катар, шаруашылық жүргізуші субъектінің актив» терін,
меншікті капиталын және міндеттерін талдау ... ... ... ... ету ... мен оларды қолданудың тиімділік
дәрежесін зерттеу үшін келесі үш бағдар бойынша қарастыру керек: ... ... және ... ... ... ала ... оның әконо-
микалық потенқиалы мен тиімділігін кешенді бағдарлау.
Сонымен бірге, ағымдағы активтерді бағалау мен талдау ... ... бар. Бұл әр ... ... ... өйткені талдау тек
негіз ғана болады, дегенмен айналма қаржыны басқарудың тиімділігін бақылау
қажетті де. ... ... ... ... ... ... өте ... береді. Бағалауға талдау нәтижесінде алынған ... оның ... ... ... ... мәнге сәйкестігі
тұрғысынан қарау кіреді.
Қорлар мен шығындардың ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қандай қаржылық ахуалда
екендігін айқындауға (13.15.-13.20. ... лар) ... ... тұрақтылықтың әр түрлі нұсқалары болуы мүмкін, бірақ ... ... ... ... ... ... өте сирек кездеседі.
Ол мынадай жағдайда:
Z≤EC,
мұнда Z - қорлар мен шығындар;
Ес- меншікті айналма қаржы,
2. ... ... ... ... қалыпты қаржылық жағдай. Бұл
мынадай формуламен көрсетіледі:
Z≤EC+ҚБ
мұнда ҚБ - қалыпты қысқа мерзімді берешек.
3. ... ... бұзу және ... ... ... байланысты тұрақты емес қаржылық жағдай,
мұндайда:
Z≤EC+ҚБ+Тқ
мүнда Тк- уақытша бос меншікті және ... ... ... мен ... ... мерзімді міндеттемелерге тең
болғандағы немесе ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның ақшалай қаржысы, қысқа мерзімді қаржылық
инвестиқиялар мен дебиторлық берешегі, оның кредиторлық берешек пен қысқа
мерзімді несиелері ... ... ... ... де өтей ... мен ... қалыптастыру үшін меншікті айналма капиталдың
бар екендігін және артық шығуын (кем шығуын) анықтағаннан кейін шаруашылық
жүргізуші ... ... ... мен ... ... ... жағдайының негізгі параметрлерін көрсететін жиынтық
талдамалы (аналитикалық) кесте жасаған жөн.
Активтер мен капиталды ... ... оның ... ең ... ... ал компания іс-қызметінің тиімділігі
табыстылықтың абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштерімен ... ... ... таза ... көп болған сайын, авансқа алынған
қаржы соғұрлым тиімді қолданылады. ... ... ... ... ... ерекше мән беріледі. Рентабельділіктің үш
негізгі тобын бөледі:
1) ... ... ... ... ... ... мүліктің, активтің жеке түрі мен меншікті ... ... ... ... ... ... және көрсетілген қызметің, өткізілген
өнімнің, бұйымның және көрсетілген қызметтің жеке түрлерінің
рентабельдік көрсеткіштерін есепке ала ... ... ... қаржы түрлері бойынша және т.б ... ... ... көрсеткіштері де
кіреді.
Рентабельділік көрсеткіштері нің жақсаруына осы ... ... ... ... әрі ... ... ... етеді. Кәсіпорынға байланысты факторлар қатарына мыналарды жатқызуға
болады: қолданылатын ресурстарды ... ... ... ... ... өнімді, жұмысты және көрсететін ' қызметті өндіру мен
өткізу процестерін жетілдіру. Мысалы, егер ағымдағы активтердің пайдалылығы
(рентабельділігі) өсу ... ... ... біріктірсе, онда
өндірістік-техникалық; ұйымдастырушылық-басқарушылық; меркетингтік; қаржы-
экономикалық; әлеуметтік-психологиялық және т.с.с. бөліп көрсетуге болады.
Осының арқасында ағымдағы активтерді ... ... ... ... ... ... нәтижелерге көп ықпал
жасайды. Жалпы алғанда, көрсеткіштердің келтірілген ... ... ... ... ... ... ... беретін, кешенді
операциялық аудит пен бизнестің тиімділігін талдауды әдістемелік қамтамасыз
етудің құрамдас ... ... ... Бұдан соң аудитор шаруашылық
жүргізуші субъек-тінің қаржылық ... мен ... ... резервтерін анықтау мен кешенді бағалау, жұмыс істеу жағдай-ларына
аудиторлық талдау процедураларыы атқаруға көшеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Өнеркәсібі ... ... ... халықаралық іс-тәжірибесі
әкономиканың тепе-тендігін қамтамасыз ... және ... ... және ... ... ... ... нарықтық тетіктердің
тиімді екендігін дәлелдеді. Нарық жағдайында тәуелсіз ... ... ... ... ... субъект әкономиканың басты буыны болып
табылады. Нарық кәсіпорынды өзінің ... ... ... жаңа
әдістері мен жүйелерін игеруге батыл әрекет жасауға ынталандырады.
Әкімшіл-әміршіл жүйеден әкономиканы басқарудың ... ... ... әр ... салаларындағы шар-уашылық операқиялар жөніндегі
уақтылы және анық сенімді ақпарат алуға деген ... ... ... аудит және әкономикалық талдау бизнестің жағдайы туралы
ақпаратты өңдеу мен дұрыстығын тексерудің жалпы ... ... ... қызмет атқарады. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... бақы-лауы мен іс-қызмет аудитін ұйымдастыру бойынша
халықаралық ... сай ... база ... ... ... кеңінен енгізу, есеп,
қаржылық бақылау мен аудитті ұйымдастыруды жетілдіру шаруашылық ... ... ... қолдануды оңтайландыруға жол ашады.
Материалдық өндірістің әр түрлі салаларындағы ... ... ... даму тенденқияларына жүргізген зерттеулеріміз шаруашылық
тиімділігін арттыратын қолда бар резервтердің нақтылы іске ... ... бір ... ... ... береді.
Сонымен қатар, көптеген шаруашылық жүргізуші субъек-тілерді басқару
органдары бухгалтерлік есеп, ішкі ... ... және ... ... жұмыстарын ұйымдастыруды жетілдіру мәселелеріне тиісті
көңіл бөлмейді. ... ... ... ... ... мен
өндірістік ресурстарды жасау мен пайдалану нормативтері жеткіліксіз ғылыми
негізделген. Тиісті құқықтық-нормативті, ақпараттық және ... ... ... ... ... әкономикалық әлеуетін
басқарудың тиімді деңгейіне кәсіби аудит жүргізуді едәуір қиындатады.
Өтпелі кезеңнің қиындықтары, әлемдік және аймақтық дағдарыстар, өнімге
сүраныстың ... және ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
өнімін өткізу көлемінің өсу қарқынын ... ... және ... ... өсу ... ... ... себепкер
болды, бұл олардың қаржылық жағдайын нашарлатты, ... ... және тағы ... ... ... ... ... жету - бизнестің тиімділігін арттыру -транзиттік
әкономикалық жағдайда шаруашылық жүргізуші субъектілерінің іс-қызметін
қаржы-әкономикалық ... мен ... ... ішкі ... ... қалаушы принқиптері мен түжырымдамаларына негізделуі тиіс.
Нарықтық әкономикасы бар жетекші елдердің озық халық-аралық ... ... ... мен ... ... жете ... ... саласындағы бизнестің тиімділігін арттыру мен дамудың
мынадай негізгі бағыттарын бөліп көрсетуге мүмкіндік береді:
- ... ... ... ... ... тәсілдерін,
тетіктерін және қүралдарын терең игеру;
- ғылыми-техникалық прогрестің, озық техниканы және өнім ... ... және ... көрсетудің қор сақтайтын технологиясын кеңінен
енгізу.
- ... ... ... ... және
арнайы аудитінің құқықтык және ақпараттық базасын жақсарту;
- шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... түрақтылықты арттыру.
Активтерді, меншікті және міндеттемелерді басқарудың ғы-лыми
негізделген стратегиясы мен ... ... ... ... төлемге
қабілеттілігі мен қаржылық тұрақтылығы көбіне бизнеске салынған қаржының
қаншалықты тез айналысқа түсетіндігінде және ... ... ... ... Тартылатын ресурстардың үтымды деңгейін ... ... ... ... ... ... ... мен
коммерқиялық тәуекелділікті азайтудың ең маңызды алғышарттарының бірі болып
табылады.
Осылайша, кәсіби аудит өткізудің теориясы мен әдіснамасын ... ... ... ... ... арттыру
резервтерін табуға мүмкіндік береді. Ұйымдастырушылық, функқионалдық ... ... озық ... мен тәсілдері көмегімен активтерді, меншікті
капиталды, қарыздық қаржыны, ақшалай түсімді, ... ... ... ресурстарын басқаруды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... үсыныстарды енгізу шаруашылық
жүргізуші субъекті-лердің жабдықтау-дайындау, ... және ... ... ... тиімділігін арттыру жөнінде негіздемелі шешім
қабылдауына, ... және ... ... ... жасайды.
Пайдалынған әдебиеттер тізімі
1. З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. ... ... ... ... К.Ш. ... ... Ж.Г. ... Кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдау. Оқулық, 2001 ж.
3. Абленов Д.О. Аудит негіздері. Оқулық, 2005 ж.
4. Абленов Д.О. Қаржылық бақылау және ... ... ... ... Оқу ... 2007 ... Шеремет А.Д., Суйц В.П. Аудит, 2001 ж.
6. Дюсембаев К.Ш. Теория аудита, 1995 ж.
7. ҚР Аудиторлық іс-қызмет туралы 15.01.2001 ... заңы ... ... мен ... ... жайындағы ҚР 1997 ж. 21.01.№67-1Заңы
9. Насырова М.Р., Токсанбай С.Р. ... ... ... ... ... ... 2003 ж.
10. Шеремет А.Д. Экономический анализ хозяйственной деятельности.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
IFRS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты40 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ52 бет
Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту негіздері78 бет
АҚ «Альянс»43 бет
Банк клиенттерінің несие төлеу қабілеттілігі78 бет
Банктік несиелендіру және оның Қазақстандағы дамуы74 бет
Бизнес тиімділігін бағалаудың маңызы мен негіздері29 бет
Венчурлік бизнестің даму мәселелері40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь