Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың психологиялық-педагогикалық проблемалары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3 . 9
І тарау
Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың психологиялық.педагогикалық проблемалары
1.1. Алты жасар балаларды оқыту ерекшелігіне
психологиялық.педагогикалық талдау ... ... ... ... ... .. 10 .20
1.2. Алты жасар балалардың дүниетанымын
қалыптастырудың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... 21. 27

ІІ тарау
Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытуда
экологиялық тәрбиемен жүзеге асырудың жолдары.
2.1. Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың
қазіргі жағдайына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28 .35
2.2. Алты жасар балалардың сөйлеу тілінде өз бетімен
жұмыстана білуі. Олардың жолдары мен әдістері ... ...36 . 47

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 48 .53

Ү. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54 .55

ІҮ. Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56 . 67
Егеменді елдің жас ұрпақтарын тәрбиелеу, талапқа сай білім беру, бүгінгі күннің , уақыт күттірмес мәселелерінің бірі болып табылады. Себебі; “ Бізге баға жетпес білім капиталын дамытып және білім беруді бұрынғыдан да арттырып, оған заман талабына сай форма беру қажет”- делінген Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың “Қазақстан - 2030” бағдарламасында. Бүгінгі күннің осындай талаптарына байланысты , балалардың бастауыш дайындық топ балаларының сабақ мақсаты қалай жүріп жатқанын анықтау көзделіп отыр.
1) Балалардың мектепке қандай мақсатпен келгенін , қандай дайындықпен келгені .
2) Түрлі әдістемелік оқулықтарды пайдалану мақсатында.
3) Даярлық топтар бағдарламаларынан кейін іс – тәжірибиелерімен таныстыру.
Егер педагогкалық процесс өзінің барлық компоненттерімен алты жасар балалардың ерекшеліктері мен мүмкіндіктеріне толық сәйкес келуге мүмкіндігі болмаса , онда балалар оқуға деген ынтасы ілезде жоғалтады .
Егер оқыту актуальды деңгейден озып , тақаудағы даму өрісіндегі күштерді қозғалысқа келтірген жағдайда ғана жеделдете даму болады .
Ш.А. Амонашвили “ Педагогика бала дамуының кешегі күніне емес , оның ертеңгі күніне бағдарлануы тиіс . Тек сонда ғана ол оқыту процесінде іргелес даму өрісінде жатқан даму процестерін өмірге келтіре алады” –деп жазды. Алты жасар баланың өзін қоршаған адамдар арқылы бір нәрселерді үйренуі жетілуі, саусақтарын жазу, сызу, бояу, мүсіндеу және тағы басқа іс - әрекеттерге бейімдеу.ал алты жасар баланы мектептегі пәнді оқытуға дайындық – дегеніміз, осы пәннің обьектісін қарастыру барысында, іс- әрекеттрге бейімдеу,ол пәннің өзіндік ерекшелігін туындауы.
1. Ш.А.Амонашвили. Педагогикалық ізденіс. Мектепке – алты жастан.
2. Ә.Табылдиев. Этнопедагогика, 2000ж.
3. В.Давыдов. Дамыта оқыту педаигикасы, Алматы, 2002ж.
4. Балабақшадағы мектеп алды топ балаларының бастапқы экологиялық мәдениет көздерін қалыптастыру. Саулауова Н.С., Алматы, 2004ж.
5. Жарықбаев. Психология, 1999ж.
6. Н.Назарбаев. “Қазақстан – 2030”, “Қазақстан халқына жолдауы”,
Алматы, 1997ж.
7. Қоянбаев. Педагогика, “Мектеп” баспасы, 2000ж.
8. Бастауыш мектепке арналған оқулық, Алматы, 2001ж.
9.Төрт жылдық бастауыш мектеп, “Рауан”, 2001ж.
10. А.Баймұратова. Бастауыш мектеп оқулықтары – Алматы, 2003ж.
11.Алты жастағы балалардың даму дағдысында – Атамұра, 2002ж.
12. Тлесбаева А.М. Өлкетану негізінде сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру. – Алматы, 2001ж.
13. “Алты жастағы балаларды оқыту мәселелері” - “Мектеп мұғалімі”, 1987ж., 197-бет.
14. Семья и детский сад. №2, 2003г., 13-бет.
15. Отбасы және тәрбие - қаңтар-ақпан, № 1, 2000ж.
16. Даупаев Қ. “Оқу орнынан” - “Бастауыш мектеп”, № 1 2003ж.
17. Бақытова Н. - “Бастауыш мектеп”, № 3, 2003ж.
18. Отбасы және балабақша, № 6, 2003ж.
19. Отбасы және балабақша, № 4 2002ж.


20. “Балаларды ұлттық тәрбиеге тәрбиелеу” - “Егеменді Қазақстан”, № 5, 1998ж.
21. Бастауыш мектеп, № 1, 1996ж.
22.Қазақстан мұғалімі, № 2, 1989ж.
23. “Ұлттық тәрбие, ұлттық болмыс” – “Жас Алаш”, № 4, 2001ж.
24.Семья и детский сад , № 4, 2001ж.
25.А.Жүнісов. “Бала және тәрбие” – “Жас Алаш”, № 2-3.
26. Мектеп мұғалімі, № 1, 1996ж., 17-бет.
27. Алты жастағы балаларды оқыту, Мектеп кітапханасы, 1986ж.
28. Бастауыш мектеп, № 1, 2001ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............. 3 – 9
І тарау
Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың психологиялық-
педагогикалық проблемалары
1.1. Алты жасар балаларды оқыту ерекшелігіне
психологиялық-педагогикалық талдау...................... ... Алты ... ... дүниетанымын
қалыптастырудың өзіндік ерекшеліктері.................... 21–
27
ІІ тарау
Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытуда
экологиялық тәрбиемен жүзеге асырудың жолдары.
2.1. Алты ... ... ... ... ... 28 ... Алты жасар балалардың сөйлеу тілінде өз бетімен
жұмыстана білуі. Олардың жолдары мен әдістері.......36 – 47
ІІІ.
Қорытынды...................................................................
... 48 ... ... 54 ... 56 – ... елдің жас ... ... ... ... ... бүгінгі күннің , уақыт ... ... ... ... ... “ Бізге баға ... ... ... және ... ... ... да ... оған заман
талабына сай ... беру ... ... ... ... ... - 2030” бағдарламасында. ... ... ... ... , балалардың бастауыш дайындық топ
балаларының сабақ ... ... ... ... ... ... Балалардың мектепке қандай мақсатпен ... , ... ... .
2) ... ... оқулықтарды пайдалану мақсатында.
3) Даярлық топтар бағдарламаларынан ... іс – ... ... ... өзінің барлық компоненттерімен алты
жасар ... ... мен ... ... ... ... болмаса , онда балалар оқуға деген ынтасы ілезде
жоғалтады .
Егер ... ... ... озып , ... даму ... қозғалысқа келтірген жағдайда ғана жеделдете даму болады .
Ш.А. Амонашвили “ ... бала ... ... күніне емес ,
оның ертеңгі күніне бағдарлануы тиіс . Тек ... ғана ол ... ... даму ... ... даму ... ... алады” –деп жазды. Алты ... ... өзін ... ... бір ... ... ... саусақтарын жазу,
сызу, бояу, мүсіндеу және тағы басқа іс - әрекеттерге ... ... ... мектептегі пәнді оқытуға дайындық – дегеніміз, осы ... ... ... іс- ... бейімдеу,ол пәннің
өзіндік ерекшелігін туындауы.
Мектеп реформасы халыққа білім беру жүйесінің ... ... ... ... да күрделі міндеттердің ... оқу ... ... жүзеге
асырылатын балаларды алты жастан бастап, оқытып, оның қиындығы бұл істің
алға қойылған ... ... Алты ... ... жеті жастағы баланың ойы
мен бойында, мінез-құлық машығында тілінде, т.б. зор ... ... ... ... ... мен ... беру ... жаңағыдай
ерекшеліктер еленбесе, сол ерекшеліктердің сипатына ... ... ... ... ... мұғалімнің көздеген мақсатына жетуі қиын,
тіпті мүмкін емес. Ал, бүл үшін ең ... ... ... ... алты жастағы балалар туралы жан-жақты ... ... ... ... мен ... ... методикасымен қаруаланып алуы қажет.
Әрине, сол жастағы балаларды мектепке оқыту мәселелері топ қазір ... өз ... ... ... ... “Алты жастан оқытудың педагогикалық
проблемалары” деген ... ... ... экспреминттік жұмыстар
жүргізілді. Оған ... ... озат ... ... ... ... ... Ы.Алтынсарин атындағы
педагогикалық ғылыми-зерттеу институтының қызметкерлері аудандық, облыстық
оқу ... ... ... Арнайы оқу жоспары программалар,
оқулықтар жасалып, олар эксперимент кезінде қолданылады. Бұл жұмыстардың
нәтижелері алты ... ... ... ... қуаттай отырып, оны
жүзеге асырудың алғы шартын әзірледі. Байқаудағы өткізілген ... ... ... ... оған бергі жерде оқу министрлігі
құрған арнайы комиссияда кеңінен талқыланып, жаңа оқу ... ... ... жасалды. Методикалық жинақтарда алты жастағы ... ... ... күн ... ... ... ... психологиялық даму ерекшеліктері, олардың ... ... ... сөзді дұрыс айтуға үйрету, сөйлеу тілін дамыту,
айналадағы ... және ... өмір ... ... ... ... ... еңбектену машықтарын қалыптастыру
мәселелері қорытындыланды. ... ... ... ... ... ұсыныстарын бұлжытпайтын қағида деп ... Олар бір ... ... ... жағдайға сәйкес, творчествалық
қолдануды екіншіден бұл мәселенің өте маңызды жағы жанды жұмыс ... ... ... ... жетілдіруді талап ету. Сондықтан
да алты жастағы балаларды оқытуда қиын да қызықты міндетті іс ... ... ... пікірлері өте бағалы болып табылады. ... ... ... жетілдіру, үлгірімін сапасын арттыру
талабы қойылып отырған қазіргі ... алты ... ... ... мақсаттардың бірі. Олардың ой-өрісін, ... ... ... Эстетикалық талғамын ояту, дене-түзілісін, қимыл-
әрекетін жетілдіріп, ой-еңбегін, қабілетін ... ... ... ... ... ... жас ерекшелігіне байланысты гигиеналық
тұрғыдан ұйымдастырылуы тиіс. Алты ... ... ... ... ... даму ... жете таныс болуы керек.
Бала алғашқы күннен бастап, мектеп режиміне машықтанады. ... ... ... ... ... ... ... мұғалім келгенде баланың
орнынан тұруы, баланың оқуға деген құштарлығын ... ... Ми ... ... ... айналады. Физиологтар зерттеу арқылы ... ми ... ... үш ... ... қабілетіндегі пайда
болатынын анықтады. Біріншісі – ... бос ... ... ... ... ... Екіншісі – оқу ... ... ...... ... төмендеуі.
Көптеген ғалымдардың айтуы бойынша, бала сабақта шаршамай отыруы ... екі ... ... ... ... бала ... қозғалмай
қимылсыз отрса, тез шаршайды. Сондықтан жаңа сабақ материалын түсіндіруді
25-минуттан артық созуға ... және ... ... ... ... дұрыс отыруын талап ету керек. Екіншіден, баланың нерв қызметі – қозу
мен тежеу процестері ... тез ... ... ... ... шаршайды. Баланың сабақ тыңдауға зауқы ... ... ... жолы, бұл сабақтың тартымды, қызықты болуы. Алты
жастағы ... 2-3 мың сөз ... Оны есте ... білу керек. Қорыта
айтқанда алты жасар баланы оқытқанда ұстаз әр ... тек ... ... ... оның ... дүниетанымын қалыптастыруға көңіл
бөлу.
Зерттеудің көкейтестілігі : Жалпы азаматтық ... ... ақыл -ойы ... ... да қалыптастыру ... күн ... ... мәселелерінің бірі болып келеді.Қоршаған
ортаны қорғаудың қажеттілігін тіршілік үшін ... ... ... ... білмей жүргені өмір тәжірибесінде күнбе-күн байқалып
отырады.Қоршаған ортаға немқұрайлы қарауды ... жолы ... ... ... ... ... болашақ қоғамның мүшесінде дүниетанымды
қалыптастыруда, ... ... ... ... ... “Қазақстан - 2030” бағдарламасында қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуімен әл-ауқатын жақсарту мақсатында халқына ... ... ... ... ... ... үшін дүниетанымын кеңейту
айқын көрсетілген.Соңғы кезде ... ... ... заңдар,
тұжырымдамалар, ғылыми еңбектер табиғат қорларын ... ... ... ... ұсыныстар, бұл істі жүзеге асыруда дүниетанымды
кеңейту негіз бола ... ... ... ... 15-20 жыл ... зерттеліп,
түрлі сынақ, эксперимент жұмыстары ... ... ... жастағы балалардың дүниетанымын , психологиясын зерттеп
үлес қосқан ... ... көп еді ... ... ... ... ... методикалық
жағынан Ш.А.Амонашвили, А.П.Усова, А.М.Пышкало зерттеп, практикада ... ... ... ... күн ... оқу ... оған ... жағдайлар жасауға қатысты жайықтар анықталып,
шешім тапты деуге болады.
Зерттеу ... ... топ ... ... дүниетаным
негіздерін, қалыптастыру жүйесін теориялық және ... ... ... ... ... топ ... тәрбиелеу және
оқыту.
Зерттеу пәні: Мектепалды топ баланың бастапқы дүниетанымдық негіздерін
қалыптастыру үрдісі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: Мектепалды тп ... ... ... қалыптастыру ғылыми тұрғыда жүзеге асады, егерде оқу-
тәрбие процесінде ... ... ... ... тәрбие берудің бағдарламалық мазмұны бүгінгі талапқа сай
толықтырылса мектепалды ... ... ... ... ... ... ... ғылыми әдістердің нұсқауы
берілсе.
Зерттеудің міндеттері: Мектепалды топ ... ... ... ... ғылыми-теориялық негізін айқындау
“Экологиялық мәдениет” ұғымын анықтап беру.
- мектепалды балаларының дүниетанымдық негіздерін ... ... ... ... және ... ... ... балалардың бастапқы дүниетанымын қалыптастыруға арналған
бағдарламаның мазмұнын жетілдіру және оның тиімділігін анықтау;
- 6, 7 ... ... ... дүниетанымдық негізін
қалыптастыруға әдістеріне нұсқау дайындау және оны тәжірибеге ендіру.
Зерттеу жұмысының әдістері, ... және ... ... ... ... даму ... дүниетаным туралы философиялық, психикалық
педагогикалық теориялар.
Зерттеу жұмысының әдістері: философиялық психологиялық педагогикалық
дүниетанымдықтарын ... және ... ... ... ... бақылау, әңгімелесу. Сауалнама жүргізу тәжірибелік педагогикалық
эксперимент, диагностикалау, математикалық әдістері ... ... ... ... қорыту.
Зерттеудің көздері: философия, психология, педагогика ... ... ... қорғау туралы заң (1997), “Экологиялық
білім” бағдарламалары (1989), ... ... ... ... (1997), ... – 2030 (1998), “Білім туралы
заң” (1997) зерттеу мәселесі бойынша ... ... ... ... ... (1997-2000ж.) тақырып анықталып зерттеу мәселесіне
байланысты философиялық ... ... ... ... ... ... “Экологиялық мәдениет” ұғымына ... ... ... топ ... бастапқы дүниетанымдық
негіздерін қалыптастырудың ғылыми-теориялық негізгі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... (2000-2002жж) балалардың мектепалды топ бастапқы
дүниетанымдық негізін қалыптастырудың қосымша бағдарламасы және ... ... ... ... ... мен ... ... мектепалды балалардың дүниетанымын қалыптастыру ғылыми-педагогикалық
тұрғыдан негізделген;
- дүниетаным ұғымына анықтама беріледі.
Балаларға мектепалды ... ... ... ... өлшемдері мен көрсеткіштері деңгейлері анықталады.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:
- балабақшадағы мектепалды балалардың ... ... ... ... ... топ ... дүниетанымдық негіздерін қалыптастырудың
әдістемелік нұсқауда балабақшадағы оқыту мен тәрбиелеу процесіне енгізілді;
6-7 жастағы балалардың дүниетанымын ... ... ... ... - ... ... ... Қазақстан облысы Жаңақала
ауданы № 13 Аққұс негізгі мектебіндегі балаалрмен ... ... ... мектепалды балалардың дүниетанымын қалыптастырудың ғылыми-теориялық
негіздемесі;
- балалардың дүниетанымын қалыптастырудың моделі, ... ... ... ... табылады;
- 6-7 жастағы балалардың дүниетанымын қалыптастыру бағдарламасы;
- балалардың дүниетанымын жетілдірудің ... ... ... ... ... ... ... психологиялық-
педогогикалық проблемалары
Жалпы дүниетаным дегеніміз - обьективті дүниеге және ... ... және ... ... ... жүйесі,
сонымен ... осы ... ... ... ... ... ... мұраттарын, таным және іс-әрекет
принциптері, құндылық ... ... ... қарастыратын
басты мақсат, ... ... ... ... дүниетанымды
қалыптастыру мәселесін ... оның ... ... ... ... ... еңбектерге ... ең ... ... ... алып қарайтын бізге
мәлім төрт ... бар: олар , ... ... сенім, сонымен
бірге адам мұраты. Түсінікті, анық нақты білу үшін жеке ... ... - ... ... ... адам ... ... Білім арқылы жеке адам табиғаттың және ... ... ... ... ... ... ... және дүниетанымы ... ... ... ... ... ... білім әр адамның ... адам ... ... ... міндетіне айналған.
Дүниетаным - жеке адамның ... және ... ... ... ... ой- ... ... болуы, тарихын түсіндіруде, әртүрлі көзқарастардың бар екені
мәлім. Мысалы, Мотералистер ... ... ... ... ... ал дін ... ... тәңірдің
қалауымен деп тұжырымдайды.
Сенім - ... ... ... ... ... ... жеке адам ... позициясының ... ...... ... Әр түрлі идея адам ... ... ... ... оның соңынан еріп ... ... ... жете түсінудің ... ... адам ... ... ... ... ... талаптанушылығы. Мұрат
айналадағы өмірді жетілдіруде және ... ... ... ... ... ... оятады. Адам
баласының талпынуындағы алға қойған ... ... ұзақ және ... ... ... жеке ... және сенім жүйесі дамиды, қалыптасады,
олар жеке ... ... ... басшылық болады. Дүниетаным
процесінде, әр түрлі факторлар ... ... және ... ... ... ... құралдары әсер етеді. Олардың
әрқайсысы іс- ... ... ... ... Жеке ... табиғатқа көзқарасының қалыптасуы процесі ... ... ... яғни білімнің, ғылымның ... ... ... ... ... ... ... білуден
басталады.
Дүниетанымдық білімін алты ... ... дене ... ... ... деңгейіне сәйкес бірте-бірте дене бойына ... ... ұлы ... К.Д. ...... сыныптан ең кіші
сыныптан бастап, оқушылардың ... ... ... ... ... ... Әрбір жыл сайын бұл ... ... ... тиіс ” – деп ... ... де, ... ... бала ... ... ... ... ... ... жоғары мектеп жасындағы
балалардың меңгеруі керек пе ? Бұл ... ... ... мен ... ... ... ... білім
мазмұнының тереңдігі мен ... ... ... оқу және ... бағдарламасында қарастырылған. Оларда
балалардың жас ... және ... ... ұғымды
игеру қабілеттері еске алынған. Алты ... ... ... құбылыстары, біздің еліміздегі, шетелдердегі ... ... өмір ... ... табиғатпен өзара әрекеттесуі,
қоғам өміріндегі оның ... ... ... ... ... ... ... мен тәрбие барысында, Отан, халық
туралы ... ... ... ... жүзі ... және ... үшін ... туралы балалардың ... ... ... ... ... деген дағдыны ғана
қалыптастыру, оны ... ... ... ... Алты ... ... ... ерекшелігіне психологиялық-
педагогикалық ... ... ... ... айналаны қоршаған орта
және экологияны оқыту ... ... ... ... ... қоғамдық пайдалы және өнімді ... ... ... ... ... ... ... оқытудың өмірмен тығыз байланысы,
балаларды еңбек ... ... яғни бұл ... ... жағдайлардың бірі.
Балалардың өмірлік жағдайларының қалыптасуы, ... ... ... ... ... практикалық іс-әрекетіне ... ... ... осы ортада ... бала өмір ... ... . ... бәрі ... ... қоғамдық
пайдалы іс- әрекетін дұрыс ... ... ... және ... дамиды. Бала айналадағы ... мен оған ... ... көптеген ... ... ... одан әрі білуге талпынады, талап қояды. Осы ... ... бала ... ... ... өзі үлкен іс
емес пе ? ... ... ... нәтижесі болып табылатыны бізге
мәлім.
Алты жасар балаларының ... және ... ... ... ... ... тереңдейді. Дидактикалық ... ... пен ... ... ... ... ... білуі
қалыптасады. Олар жинықтаған ... ... ... ... жете ... ... іздеуге, өздеріне және басқа
адамдарға жоғары ... ... ... істерде әрекетті, адал
болуға тырысады.
Дүниетанымды қалыптастыруда, ... ... ... ... ... ... керек. Мысалы, өсімдіктер мен
жануарлар дүниесінің даму сесептері, бір ... ... ... ... өмір сүруі көп, жылдар бойы ... ... ... ... кеткендей, табиғи сұрыптау
теориясы олардың ... ... не : Жеке ... ... ... құлқында дүниетанымның рөлін баса айта ... ... ... ... .Ол ... ... әр
уақытта , өз өмірінің ... ... ... ... үшін,
қобалжымай, дұрыс ... ... ... ... ... ... керек ” - деді. Сондықтан ғылыми ... ... ... ... ... салаларында
енгізеді. Оқыту және ... ... ... әдістерімен
тәсілдерін жинақты пайдаланудың ғылыми ... ... Қай ... ... ... ... ... түрлі
құбылыстары туралы ... ... ... ... ... қалыптасып кетеді. Кейбір табиғат ... ... ... ... де, адам санасына елеулі әсер ... . ... бір ... ... ... ... беймәлім нәрсе көрсе,
көпшілік ... оны ойға ... ... сезім
жетегінді еріп ... ... ... ... ... ... талай- талай жолдардан ... Бай ... ... де, ... ... ... жете ... аз емес.
Түрлі салт-дәстүр, әдет - ғұрып, ... ... ... адамгершілік қасиетін, мінез-құлқын ғана ... ... ... ... ... ... . ... негізінен мағлұмат береді. Бізге келіп жеткен ... мен әдет - ... ... ... ... ... мен ... зердесі табиғатқа деген адамгершілікті
көзқарасын ... ... Бір ... ғылымдарымыз айтып
өткендей,А.Қалиев, С.оразаев, М.Смайлов М ... Е. ... ... Осы ... ... ... қазақ
халқының танымдық ... ... ... оны ... жөн. ... ... ... мұрасының молдығы кімді
болса да таң қалдырғандай. Оны атап ... көне ... тас ... ... ... ... үшін тылсым табиғат пен тіл табысқан көне ... ... ... ... ... ... ... тас бетіне табылған. Тастан қашалған ... ... ... адам ... ... және екі алақанның
тізелері мен ... ойық ізі: ... мал ... ... олардың ... ... ... ... бір ойды білдіретін жазу екендігіне күман жоқ ... ... сан ... факторлар әсер етіп, жүзеге
асырылады. Олардың құрамында адам ... ... , өмір ... ... ... және макро ортасы,
көпшілік хабарларды ... ... , ... мен ... ... бала ... ... білуіміз керек . ... ... ... ... өзіне қолайлы ... ... ... ... , бұл ... ... және ... ... ... ... ... дүниетанымды бағдарлы қарастыратын, ... ... ... ... ... ... бұл ... аса
көңіл бөлген жөн. Себебі ; ... ... кіші ... ... оның ... ... түзу ... табылады.Дүниетанымның соның ішінде бала ... ... ... ... және ... ... ... қалыптастыру өткінші процесс емес . Ол ... ... ... ... ... ... бұл процесс
тұрақты және үздіксіз ... ... ... ... оларды осы заманғы ... ... ... ... ... - ... біздің басты міндетіміз. Жаңа берілген ... ... ... ... ... ... ... қатысы
бар . Бала ... ... ... және ... тоқу ... қызмет екнін ұмытпауымыз ... ... алды ... ... ... ... экология , экономика ... ... ... белгілі ұғым жүйесін жасайды. ... ... ... ... осы ... ... ... Мектептің оқу тәжірибе учаскелерінде, балалардың өндірістік
бағдарында, ... ... ... ... , өсімдіктердің даму
процесін адам ... ... ... ... ешқандай
күмансыз көз жеткізуімізге болады. Тағы сол сияқты заңдылықты ... ... және сол ... ... ... ... ... пайда болуы мен дамуы ... ... ... және сенімін нығайтады . Бала осы ... ... ... ... ... түсіну үшін, теория ... ... ... тәжірибе ретінде жасаудың маңызы зор.
Алты ... ... ... қалыптастыруда түрлі
пәндерді оқу ... ... ... адам ... ... ... түседі, сырын бірте-бірте ашуы, тануы және ... ... бала өз ... ... жасар балалардың дүниетанымын қалыптастыруда ... ... ... ... ... дамуы туралы оны ... кіші ... көп ... ... ... ... ... бірнеше
заңдылыққа сүйенуге ... ... . ... ... ... жаңа өмірге, еңбекке балалардың дұрыс ... Алты ... ... өмір ... ... және
дүниежүзілік мәдениеттің барлық прогресшіл ... ... ... ... ... ... Олар оны түсіну
дәрежесіне жеткенде ғана ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың маңызды құралдардың
бірі ... ... Олай ... ... процесінде бірқатар
психологиялық және ... ... ... ... ... ... саты тұрғысынан ... :
1) ... ... ... ... ... іс-
әрекеті кезеңдерінің нақты ... ... ету, ... мектеп оқушыларының дүниетанымын ... ... ... ... орнын анықтау қажет. Пән ... ... ... саяси - әлеуметтік және ... ... алу ... ... ... ... оқушыларды
айқындалған мағыналы ойлауға ... ... ... ... ... , ... және ... сипатына қарай
күрделеніп,ретпен тізбектей ... ... ... ... ... ... топтауды міндет
еткен . ... ... ... ... шығатын
дүниетаным қорытындыларын тақырыптарға сәйкес бөлу және оларды сабақ
жоспарында ... ... ... үшін ... ... ... және ... асыру. Бесінші кезеңде
балалардың оқуын, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің
оқытудың әдістері мен ... ... ... табылады.
2) Табиғат пен қоғам ... ... ... ... жеке ... ... ... идеяларын
меңгеруге баланың белсенді және ... ... оның ... ... ... .
3) Алған білімді меңгеру, қолдану және ... ... ... тек ... ойлау жұмысының ... ... ... іс- ... ... ... ғана дүниетанымын сипаттай алада.
4) Оқушының адамгершілік ... ... ... жинау .
Адамгершіліктегі көзқарастарды ... ... мен ... ... орта , оны ... -- ... ... ,
өз бетіндік іс- әркетке және ... ... ... ... ... -- ... дүниетаным иесі және оны ... ... ... ... ... Ол рухани жан
дүниесі бай психологиялық және ... ... бар , ... кең және ... ... адам ... ... .
Алты жасар балалар -- балалар ... ... ... .
Сондықтан мына біздерге, олардың ... ... ... ... ... ... тууы ... ең бастысы алты жастағы балалармен жұмыс ... ... ... ... ... мен тәсілдерін анықтай білу
керек.
Алты жасар балалар мұғалімдерінің, мына ... ... ... ... ... ... ? Бүл ... ең
бастыларына Ш.А. Амонашвили тоқталып ... біз ... ... болып , балаларды қаз
қалпында сүюге ... ... да , тіл ... да, ... да, ... да ... жақсы көруіміз керек . Оның
үстіне тағы да біз ... жан ... ... ... сәйкес шәкірттерімізге ... тең ... ... біздер, балаларды түсіне ... ... ... ... оның ісі мен ... ... Балаларды
түрлі ғылымға баули отырып, біз оларға ... жан - ... ... қарағанда маңызды ... ... ... ғой. Баланың көңіл құбылысы мен жүрек ... ... мен ... ... ... әрі ... өміріне
өзінің ең жақын адамындай қоян ... ... ... , ... ... қол жеткізе ... ... ... ... ... тәрбиелеудің тамаша игеру ... ... біз ... болуымыз керек. Біз өзіміздің
педагогикамызға , тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... баланың өзіндік ішкі жан
дүниесін терең ... ... орай оны ... ... ... ... жолдарын іздестіретін пәрменді оптимизм
педагогтан тұрақты творчествоны, ... ... ... етеді.
Төртіншіден , біз болашақтың адамын, жаңадан қалыптасқан ... ... ... ... ... ... қасиет
атаулының бәрі ... тән ... ... ... ... мектеп өміріне тартудың мақсаты.
Бұл мәселенің үш жағын ... ... ... Егер жеті ... ... гөрі алты жасар бала мектеп
өміріне анағұрлым ... ... ... ... ... ... мұнда
ешқандай тосындық жоқ. Гәп ... , ... бойы ... ... ... ... Қазіргі балалар ... ... орта және ... білімі , ал олардың көпшілігінің ... ... бар. ... өзі бала ... , ... ортаны
сапалық жағынан өзгертті . Оның ... ... ...... радио, балаларға арналған журналдар, кітаптар
мен ... ... әсер ... Алты жас – ... ақыл – ойы ... мен ... даярлығына ең
қолайлы кезеңді пайдаланып, оны жүзеге асыру керек. ... ... ... ... ақыл – ой және ... ... ... талабы толығынан
ашылмай қалуы мүмкін.
3. Бастауыш мектептің тұтас жүйесіне алты жасар ... ... ... оқу ... мен ... ... ... құруға,
кішкентай мектеп оқушыларына түсетін сабақ жүгін азайтуға, ана тілін,
математиканы, еңбекті, ... ... оқып – ... ... ... ... ... Алты жасар балалардың дүниетанымын қалыптастырудың өзіндік
ерекшеліктері
Елімізде мемлекеттік білім бағдарламасының қабылдануы, жаңа ... буын ... орта ... ... ... ... мен ... әдістерін жаңартуды жеке тұлғаның жан-жақты
жетіліп, ішкі мүмкіндіктерін ... жол ... ... ... ... ... бағдарлама көлемінде ғана білім беріп қоймай,
пәндерді оқыту ... ... ... ... ... ... етеді. Қазір республиканың білім мекемелерінде педагогика
ұжымдары ұсынылып отырған көп нұсқаулыққа ... ... ... ... үлгі ... ... етуіне мол мүмкіндік алып отырғаны
сөзсіз. Бұл ... ... жаңа ... жаңа ... бар.
Сондықтан бастауыш сыныпта оқыту, әр түрлі технологиялардан оқу ... жас және ... ... орай ... ... ... зор. Осының бәрі бастауыш сынып мұғалімдерінің кәсіби
шығармашылық деңгейіне анағұрлым жоғаоы ... ... ... беру саласындағы оқытудың озық ... ... ... болу ... ... ... ... мектеп
табалдырығын аттаған кезінде оның зейіні, дүниетанымы дұрыс қалыптасуы
керек, ... ... оның ... ... жолы дұрыс көзделуі ... ... ... ... ... интеллектуальдық, кәсіптік, рухани
оқу-тәрбие үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі. Мектепте ... ... ... ... ... ... ... лидері”,
“Ойлан тап”, “Кел, шынығайық, шымыр боласың”, ... ... ... бе?” ... ... ойындар бүгінгі таңда дәстүрге ... ... ... ... бұл сайыстардың өткізілуі өте орынды. Жас оқушының
бұл сайыста жеңіп алған жеңімпаз ... өзін ... ... бұл ... ... деп ... өзі ойланады. Бұл оқушы дүниетанымының дұрыс
қалыптасуының жолы болып табылады. ... ... ... ... жиі ... Сол ... да ашық сабақтар
қарастырылады. ... ... ... ... ... ... жұмыстармен айналысқаны жөн. Жалпы дүниетанымдық ...... ... және ... ... ... өзін ... өзіне қатысты көқарастар жүйесі болғандықтан, ол кішкентай ... да, ... жасы кіші ... ... бүгінгі таңда, яғни
қандай мамандық алып, кім болсам екен ... ... қиял ... ... Сол 6 ... баланың қиялынан, ойынан туындайтын, сен кім болғың
келеді деген сұраққа ол болашақта кім ... ... айта ... ... ... ... ... болғым келеді.
Мен мамам сияқты не папам сияқты деп олардың мамандықтарын ... ... ... ... өз ... білдіреді.
Алты жасар баланың ақыл-ойы, өзіндік тұжырымы арқылы оның ... ... ... ең маңыздысы. Білімді меңгерту, осы
жүйені әр салада дамыта түсуі, дамыта оқыту арқылы ... ... ... ... ... тәсілдерді меңгере отырып, оқушының
белсенді шығармашылығын арттыру, яғни, мұғалімнің айтқан әңгімесіне, ... өз ойын ... ... ... ... ... ойын білдіру, өз
бетімен тақпақттар жаттау, санамақтарды үйрену, осының бәрі алты ... ... ... дамуы болып табылады. Алты жасар ... ... ол ... ... ... ... ұқыпты болуы, таза болуы, еңбекті сүюі. Қарапайым ... биік ... ... ... және ... пен адам жасаған
қайталанбас сұлулықты қорғай білуге баулу керек.
Дамыта ... ... ... ... ... ... ролінің
үлкен мәнге ие деп түсінеміз. Яғни, алты жасар ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдай туғызады. Оқушы
бұл жағдайды тез түсініп, түрлі ... көру ... ... тез ... бұл ... да ... де ... Мұғалім оқушыға ... ... ... ... ... керек, көп дайындалуы керек.
Оқушы кішкентай ... ... ... деген қызығушылығын арттыру
белсенділігін дамыту керек. Осыдан ... ... ... ... ету - ... де, ... де заңы” дегендей, дамыта оқыту ... ... ... ... ... шығармашылық
жұмыстармен айналысуы, тұрақты еңбек етуі міндетті. ...... Ол бала ... ... ... бастап-ақ білім нәрімен
сусындатады.
Оқушының білімді, саналы болып қалыптасуы ол мқғалімнің жетістігі.
Бастауыш ... ... ... бір ... білім, білік
дағдыларын меңгертумен бірге адам, қоғам, табиғат, ... ... ... жеке ... ... жан-жақты дамыту
жоғары адамгершілік принциптеріне тәрбиелеу - бүгінгі ... ең ... ... ... ... ... қоғамда болып жатқан өзгерістерді
ізгілендіру процесә - баланың еркін дамуының белсенді, шығармашыл болуын
талап етеді. ... ... ... ... беру ... ... ... қажет. Себебі, білім негізі бастауышта қаланады. Бастауыш сынып
мұғалімі ең ... ... ... өз ... ... ... одан әрі тілі мен ойын ... еркін сөйлей алуына, өз
ортасында жақсы қарым-қатынаста болуына басты ... ... ... ... ... іздейді. Мұндай жұмыс түрінің ... ғана ... ... ... болады.
Кейбір оқушылар оқулықтағы тапсырмалармен ғана шектеледі. Тақырыптың
мақсатына түсінбей оның ішкі жүйесіне ... ... ... ... ... оқушыға аздық етеді. Мұғалім ... ... ... көрсетпей, бос құр, мәтінді бере берсе, оған
оқушының әрине қызығушылығы болмайды, ішкі ... ... ... ... ... көз ... елестете алмайды. Ең соңында бар қабілетінен
айырылып, оқуға мүлде көңіл бөлмей ... ... құр ... ... айтудан, мақсатына түсінбей оқушы жаттап алуынан оқушыны
сақтандыруымыз керек. Мұндай ... ... ... ... ... қолданғанда ғана шығып, сапалы, қазіргі талапқа сай білім беруге
қол жеткізуге болады. Сонда ... ... ... не? Оған ... ... ... Оның қандай әдіс-тәсілдері бар? Енді осыған жауап
берейік. Ол мынадай таблицамен ... ... ... ... |Оқу ... ... ... |білімнің |түсін-діру |зерделету ... даму ... ... ... ... | ... |сы ... |Оқыту |1. ... |1. ... ... ... ... |ке-зінде |қандай |болған |бірдей жұмыс|жеке адам ... ... ... |оқушымын |та-қырыпты |істеу. |деп қарау. |
|танысу. Өз |бақылау, ... ... ... ... | ... |зерттеп ... | | | ... ... |үйренуім | | | |
| | ... | | | |
| | ... ... | | ... Сабақты |Өзінше | ... ... |2. ... ... | ... |ойын дамыту,|
|оқыту. |жасай білуге| ... ... ... |
| |үйрету. | ... | | |
| | | ... | | ... ... жүйесі осындай дидактикалық принциптерге негізделеді.
Ол үшін оқушы ертегі, әңгімені не тақпақты ... оқуы ... ... ... ол ең бір ... ... табылады.
Туған жерін, халқын сүйетін, ана тілін, тарихын, мәдениетін, өнерін,
әдет-ғұрпын жақсы білетін саналы ... ... Сол ... ... ... ... ... үшін оны алты жасар балаларда қалыптастыру, ... ... ... ... және ... беру ... ... шығармашылық, іздемпаздықпен іске жұмылдыруда. Алты ... ... ... қалыптастыру үшін әр түрлі бағдарлама
бойынша жұмыс істеу, театрмен байланыстыру. Атап айтқанда: көркем ... ... ... оның ... орны ... ерекше, тәрбиелік мәні зор.
Баланың ойын өсіреді. Театрдың мақсаты балалардың тілдік ... ... ... сөздік қорын дамытуға, ұялшақ балаларды ортаға шығаруға
арналады.
Мысалы, “бес ешкі” ... ... ... неше ... ... болады
екеуін қосқанда? Енесі қай мезгілде орманға кетеді? Олардың ... ... ... ... тығылады? – деп ойната отырып, алты жасар балаларды
есепке деген қызығушылығын арттырамыз.Таныс ертегілерді, өздері ... ... ағаш ... ... ... драматизациялау арқылы өткізеді.
Алты жасар балалардың шығармашылығын қалыптастыруда ертегі айта білуге
үйрету. Соның ішінде ертегі қойылымдарын көп көрсету. ... ... ... ... ... ... Мақсаты: балаларға театр,
әдістік өнер, сахыналау қойылымын, сахна туралы ... ... ... ... ... сөйлеу, отырып жүру, сахнадағы қозғалыс туралы
түсінік беру арқылы қабілетін ... ... ... ... ... таныстыруға
арналған сабақта Шалқан ертегісінің мазмұнымен, ... ... ... ... ... ... (эмоцияналды)
қабылдауға көңіл бөлу.
Сабақта: ... ... ... ... ертегі
кейіпкерлерінің үстел үсті театр атрибуттарымен таныстыру ... ... ... ... оларды талқылауда ата, әже,
немерелерінің т/с.с. кейіпкерлердің мінез-құлқын, жүріс-тұрысын, қимыл-
қозғалысын көрсетіп, ... ... үсті ... ... балаларға қысқаша түсінік беру;
2) үстел үстінде қуыршақтар қалай бекітіліп ьтұр соны ... ... ... ... қол ... ... ... беру.
“Шалқан” ертегісін сахналау
Мұндағы мақсат балаларға сахнада қалай сөйлеуді, жүруді көрсетіп
түсіндіру. Ол үшін ... ... ... ... ... сабақта қандай ертегіні қайталадық;
- кейіпкерлерді атап шығу;
- ертегі кейіпкерлерінің дауыс ырғағын салу, мінездеме беру;
- ... ... ... рольдерді бөлу;
- сахналау.
Балалардың назарына ертегі кейіпкерлерінің бір-біріне ... ... ... тез келе қоятынына түсініктеме
беру. Роль ... ... баға ... ... ... ... басына таласқан хайуанаттар”
Бұл ертегінің мазмұнымен таныстыруда әңгімелеп ... ... ... қанша персонаж кейіпкер бар екендігін сұрау. Олардың
мінез-құлқына мінездеме беру. ... ... ... ... ... ... мен жеті ... ертегісі
Мақсаты: Ертегі мазмұнын таныстыру, ... оқу. ... ... ... ... әңгімелесу. Балаларға ертегі
бойынша сұрақтар қою. ... ... іс ... ... ... қоян, әтеш” ертегісі
Мақсаты: ертегі мазмұнымен таныстыру, кейіпкерлер туралы ... ... ... ... (хайуанаттар мінезі, дауыс ырғағы,
өздеріне тән қасиеттері туралы әңгімелесу), ... ... ... ... ... Қазақтың халық ертегісінің мазмұынмен таныстыру. Балалар
табиғат аясында бәрі тірі ... пен өлі ... ... байланысты
сахналау арқылы түсіндіру. Кім күшті ертегісінің мазмұнын мәнерлеп оқу.
Кейіпкерлердің сөйлейтін қабілеті ... ... ... ... ... ... ... ырғағы, сөйлеу қарқыны, ... ... ... ... ... ... пікірлесу,
атрибуттар әзірлеу. Рольдерді бөлу, тиянақтап, сөздерін жаттау. Саханалау.
ІІ тарау
Алты жасар ... ... ... ... ... асырудың жолдары
Экологиялық білім беру бағдарламасында (1999ж.) “Экологиялық ... ... ... және ... үшін ... жағынан негізделген
ғылыми зерттеулер жүзеге асыру керек. ... ... ... ... ... оқу ... кейінгі деңгейге арналып жасалған,
жалғаспалы бағдарламаларда жүзеге асады”, - деп ... беру ... ... ... ... беру ... негізгі ұсыныстары ретінде ... ... ... ... ... өте ... тұрғыдан шешілу керектігін
маңызды көкейтесті мәселе ретінде қофп отыр. Оның айғағы республикамызда
“Қоршаған ортаны ... ... ... (1997) ... Заң ... өмірі
мен денсаулығы үшін қоршаған ортаның таза болуын қамтамасыз ету экологиялық
білім беру мен тәрбиені жалпыға бірдей ... ... ... ... ... мүдделері үшін, қоршаған ортаны қорғаудың құқықтық
негіздерін белгілейді. ... ... ... ... ... ... сақтау мен табиғатты ұтымды пайдалануды
ұйымдастыруға бағыттай отырып, мынадай ... ... ... ... тәрбие мәселелеріне сндай-ақ, арнаулы орта және
жоғары оқу орындарында экологиялық білім ... ... ... ... ... қызметкерлер мен мамандардың кәсіби экологиялық даярлығы және
қоршаған ортаны қорғау туралы заңдар негізінен білім алу;
- қоршаған ортаны ... ... ... ... тәжірибесінде
конструкторлық және енгізу жұмыстарының мемлекет тарапынан ... ... атап ... Қазақстан Республикасының Білім беру заңдарында
(1999) білім беру саласындағы мемлекеттік саясат принциптерінің ... ... ... ... ... құқылық, экологиялық бабында қолдау
тауып отыр. Заң міндеттеген талаптарға сай ... ... ... ... ... ... жас ... қалыптастыру қазіргі балабақшада жүргізілетін тәрбие жұмысының
негізгі саласында атап көрсетілген. ... ... ... ... берудің
ең тиімді мүмкіндіктерін, жолдарын зерттеп оны орынды пайдалану ... деп ... ... ... ... ... дамытуда қазақ халқының ағартушы
ғылымдары А.Құнанбаев, ... ... ... Ж.Аймауытов; М.Дулатов еңбектерінің орны ерекше. Экологиялық
тәрбиенің философиялық негізі ретінде ... ... ... ... Ж.М.Әбділдин, Ә.Н.Нысанбаев, Е,Сыздықов
еңбектерін ... ... ... ... балаларды табиғатпен
таныстыру мүмкіндіктері мен ... ... ... ... ... түйіндеген психологтар С.Л. Рубенштейн,
Л.Н.Леонтев, В.В.Давыдов, И.С.Кон тұжырымдары зерттеуге өзек бола алады.
Қазақтың ... ... ... Мұханов, Қ.Жарықбаев,
Ә.Алдамұратов, Х.Шернияздановалардың зерттеулерінің жалпы табиғатты қорғау
туралы ерекшеліктеріне ой ... ... ... ... Баланың
мектепке дейінгі кезеңнен экологиялық мәдениетін тәрбиелеу қажеттілігі мен
оның балабақшада қазір өмір талабына сай ... және ... ... ... ... ғылыми-теориялық
тұрғыда негізделіп, айқын әдістеимелік ... ... ... ... ... отыр. Айтылған қайшылықтарды шешу үшін
экологиялық тәрбиенің ... ... ... ... мектепалды топтарының басты мәселесі, мәдени негізін қалыптастыру
болып табылады”.
2.1. Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың қазіргі ... ... бала ... сөз мағынасын қалыптастыру үрдісінде:
Баланың тілінде алғашқы сөз мағынасының қалыптасуы үрдісінде бала
заттың басқа ... ... ... көбірек мән беретінін байқаймыз.
Қазақ баласының көзіне ... және ... ... ... ... ... ... француз, ағылшын, үнді, лаос, серб балалары дөңгелек формалы
ьзаттармен қатар, сопақ заттарға мән ... ... ... ...... ... ... белгілі
заттың көлемі. Заттың көлеміне мән беру ... бала ... ... ... ... ... Бала өзі мән беріп тұрған
заттың атына, оның сол ... ... ... ... ... ... айтылатынына үлкен зейін қоя жүріп, үйренеді де, (затты, сөзді), 1
категорияға ... Ал, ... ... ... қимылына, қызметіне
бала жоғарыда аталған екі ... ... ... ... Ол ... неден
жасалғандығын, оның қимылын, қызметін тікелей өз тәжірибесі, сол ... ... ғана ... ... бір ... ... түріне жанды, жансыз екеніне бала алғашқы сөйлеуіне дерлік 2 ... ... ... ... ... Әр баламен жеке кішігірім сынақ ойынын өткізетін болсақ, онда
әр балаға 3 қызыл алма, 3 көк алма, 4 қызыл ... 4 көк ... әр ... ... ... күні Әлиямен (содан соң басқа ... Оған ... ... бір тәрелкеге, көк алманы екніші тәрелкеге
салу тапсырылады. “Мынау қызыл алма, мынау көк алма” деп атап ... ... әр ... пішінде екі түсті машиналарды үйіп, ... ... және көк ... жай ... ... Әлия [2:2] үлкен
алмаларды бір тәрелкеге салып ... ... ... мән берген жоқ.
Бексұлтан [2:3] алмаларды алып бір ... ... ... ... ... бір ... ... бір бөлек екі тұрақжайға
апарып қойды. Тапсырма бойынша ол қызыл ... ... көк ... ... ... ... ... еді.
Санжар [2:2] үлкен ... бір ... ... бір
тәрелкеге салды. Ал, машиналарды, кузовы барын бір бөлек тұрақжайға апарып
қойды, есігі ашылатын ... ... өзі ... ... айдай бастады.
Нұрсат 2:2 машиналарды тізбектеп қойып, үстіне алмаларды салды.
Содан соң тұрақжайға машинаны ... ... үшін ... үлкендігі бірдей болып көрінді. Ол әлі де ... ... ... ... Оның ...... ... Бірақ
машиналарды көлеміне қарай тұрақжайға бөліп апарды.
Санжардың көзі түскен белгілі машиналардың ... ... ... ... есігінің шаылатындығы, ашылмайтындығы, яғни Нұрсат
екеуі машиналардың ... ... ... Балалардың бәрі кешендік
топтағы заттармен қарым-қатынас жасады;
Төрт балада ... ... ... жеп ... Осы ойыннан
байқағанымыздай бірде-бір бала заттың ... ... ... қызметіне мән беріп, машинаның кузовының не үшін ... ... жеу үшін ... өз пайымдауы арқылы дәлелдеді.
Заттармен тікелей ойын әрекеттерінде ... ... ... білу ... баланың таным деңгейі өсіп, сол заттар туралы
пайымдауы қалыптасты. Осы ойында балалар ... ... ... белгілері –
заттардың көлемі, типі (қандай машина ... ... ... ... ... ... те берілген топтар баланың алғашқы ... Бұл ... ... отырған бір сөздің мағынасына ... ... ... ... ойлауынан, қарапайым пайымдауынан туындаған бір-
біріне мағыналық жағынан қатысы жоқ заттар, бірақ бала ... ... ... ... ... тұр. Ол ... та ... субъективті ойлауының
нәтижесі. Бала танымы өскен сайын тілдік орта ... бала осы әр ... тағы ... топ жасайды, бұл жерде де баланың танымында әлі ... қате ... ... Дегенмен баланың бір сөзді ... ... ... ... ... ... тұр. Баланың синкертті
ойлаудан кешенді ойлау жүйесіне ауысуы нәтижесін кіші топтардан байқауға
болады. Келесі ... ... ... бала кіші топтағы заттардың
байланыстарын әр заттың өз ... ... ... ... ... ... танып әр затты атауды үйретеді. Бала ... ... ... ойы ... ... референтін табуы сөздің мағынасын
меңгергендік емес, ол тек қана сөз мағынасын меңгеруге барар жол, ... ... ...... ... әр затты атауы, оның басқа ... ... ... ... ... ең ... мәселе болып
есептеледі. Ол баланың тек сол затқа “сағат, түйме, таяқ” емес бұлар басқа
да көп ... ... ... бірі ... ... ... жалқы емес, жалпы есім ретінде қолдану дәрежесі.
Баланың бір ... ... ... сөз мағынасын заттардың
көлеміне қарай қалыптастыру. Толық жүйеден кейін оқушының қалыптасуы.
Бұл ретте берілген топтар – баланың ... ... ... ... ... өз ... ... жасаған алғашқы қадамы. Әр топта қате ... ... тұр. Бала осы ... тән бір ... ... алып ... қателердің юолуы табиғи құбылыс. Бұл баланың заттар туралы
түсінігінің ... ... ... ... ... бала ... ортада, өзін қоршаған
ортада заттардың ... ... ... сайын түсіне бастайды.
Бірақ әлі де болса бала ... ... ... бала әлі жалпылама
ойлап, субъективтік ... ... ... ... ... ... ... байланыстылықты байқауға болады. Бала тілінде сөз
мағынасы қалыптасуының бірінші кезеңнің ... бала осы ... ... ... және ... ... негізделген топтан өз
пайымдауы және пікірлемесі бойынша бір емесе екі, үш топ ... ... сол ... ... ... ... қасық тобын алайық. Ондағы
заттар әр түрлі, бірақ бала сол заттардың ... біле ... ... ... заттар қатыстарына субъективті тұрғыдан қарайық.
Дегенмен де сол топтан бала бір, екі, үш ... ... ... ... (1) үлкен қасық, шай қасық, ағаш қасық, ожаулар, (2) шанышқы,
кеселер тобы бөлініп ... ... осы ... ... ... бала ... ... бастайды. Бала ойлауы кешенді заттар қатынасына объекьтивті
тұрғыдан қарау, бұрынғыға қарағанда басымырақ. Соның ... ... ... ... ... Ол топтарда бала үлкен ... ... ... ... ... ... екенін, ожау, ағаш ожау,
кеселер – тамақ құюға, пісіруге ... ... ... түсінеді. Бала әрі
қарай бұл кешен – топтарды тағы басқа кішігірім кешен ... ... ... қасық, шәй қасық – тамақ ішуге керек ... ... ... ... ... ... кешен топқа кіреді. Бала танымы өсіп, пайымдауы
кеңейген сайын сол заттардың қатысына ... ... ... бала ... ... ... ... мағына тарылып, ең соңында
әр заттың атауын біліп, қай зат қай категорияға жататынын, яғни қасық ... ... ... ... отырған қасығы емес, анау көп қасықтардың ... ... сөз ... бала ... ... ... ойлауы осы деңгейде және келесі үшінші, яғни бала тілінде сөз
мағынасының ең жоғарғы аяқталушы кезеңінде объективті ... ... ... ... ... ... жасы ... дейін
қамтылмағандықтан кейбір жағдайда бала ... сөз ... ... ... ... және ... ... қамтитын
себебі, бұл кезеңдер әрі қарай жалғасатын үрдіс.
Бала тіліндегі сөз мағынасы заттардың неден жасалғанына, ... ... ... ... ... үшін қосымшадағы
кестемен көрсетеміз.
3-4-5 кестелердегі баланың алғашқы жасаған байланысы жоқ әр ... ... ... берілген топтары баланың алған әсерінен
субъективтік тұрғыдан ... ... те, бала үшін осы ... ... бір
белгі бар.Мысалы, 3-кестеде “Пышақ” деп айтып тұрған заттар әр ... ... ... бір ... жататын заттар болғанымен де, олардың ... басы ... ... басты себебі – олардың жылтырақ қатты заттан
(темірден) жасалғаны; Алю (аю) деп ... ... өз оюы ... жұмсақ
нәрседен. Бәйбақ? деп тұрған аяқ киімдердің бәрін аяққа киетін ... ... бір ... ... жиып ... 3 топтағы заттар қозғалысына және қосымша пішініне қарай
бір мағынаның төңірегінде көрсетіліп тұр. Бала үшін олар ... ... ... ... ... ... жоқ, ... бала суреттегіні, теледидардағыны
және өмірдегі құс, жан-жануарларды біріктіріп, ... ... ... ... ... қызметіне қарай, әртоптағы сөздерді ... ... ... тұр. Бұл ... ... ... топтарында қателер
міндетті түрде кездеседі. Себебі олар, бала өзі ... ... ... тілдік ортадан алған дағдының нәтижесінен субъективті
пайымдауынан ... ... ... Бала ... ... ... ... құстар байланыстылықтарын объективті түрде шындыққа ұластыра
білмей тұр. ... ... ... ... байланыстарын,
айырмашылықтарын білу бала тәрбиесінде баланың заттармен, өзін қоршаған
ортамен қарым-қатынасына тәуелді. ... олар ... ой ... ... ... екі, үш рет ... ... ғана бала олардың ұқсастығында
өзгеріске ұшырайды.
2.2. Алты жасар балалардың сөйлеу тілінде өз бетімен жұмыстана білуі.
Олардың жолдары мен ... ... жас ... балалардың денесі мен ақыл-ой өрісі
төменгі жастарға қарағанда недәуір өсіп ... ... 3-5 ... ... ... өсуі ... ... қалады. Мектепке керісінше тез өсетін
болады. Бала ... өсуі ... ... ... алда ... ... ... анатомфизиологиясының ддамуына ... ... жаңа ... оқу, ... ... ... ... дейінгілердің негізгі әрекеті екеніне тоқталайық. Алдымен баланың
ойына нендей нәрсе түрткі болады. Өткен ғасырда Шиллердің ... ... ... нәрсемен айналыспай көп отырса, осының салдарынан
“жұмсалмай ... ... ... Бұл ... ... ... ... тек жұмсалмай қалған күші барлар емес, күш-қуатын тауысып,
шаршап ... ... ... ба? – деп ... ... деп жауап
береді. Осыны еске алып ... ... ... ... ... не себептен ойнайтын” толық дәлелдей алмайды. Рахаттану ... ... ... ... ... пайдасы бар болар. Себебі бала
ойыны сол кезде мәз болып, рахаттанумен ... ... рет ... ... ... ... К.Грое кішкентай балалардың ойын зерттеп
1899 жылы өзінің осы ... ... ... Оның ... ... күшін ақыл-ойын қамтып дағдылану үшін ... Осы ... ... ... ... бар. Соны баланың неліктен ойнайтын себебін әлі
күнге дейін көпшілік ғалымдар арасында мойындалмаған мәселелердің ... ойын ... ... әс-әрекетін қайталайды, ісіне еліктейді.
Ерте кезде ойынның түрлері мергендікке, қылыштарға, жыртқыш тарға не ... ... ... 4-5 ... асық ойнайтын болса, үлкендер
топай ойнайжды. Ал ойынның бір түрі қараңғы түнде ақ ... ... ... ... ... ... Бұл ойын жеке ... мақсаты, жоғалған
нәрсені түнде табуға жасөспірімдерді үйрету кезінде балаларды ... ... ... ... Біреуі машинист, біреуі кочегар, үшіншісі
проводник , ... ... ... ... ... ролге байланысты
ойындары самолет не ракета ұшыруға арналатыны кездеседі. Біз ... ... ... бақшасындағы ойын дағдыларынан ... ... ... ... ... қалай ойнайтыны айтып,
қай жерде аэродомдар жасау қажет сол жерден ... ... ... ... ... ... сөйлеу және таным процесіндегі бөбек жасындағылар
құрбыларымен қатынас жасамайды. Олар көбінесеүй ішіндегілермен ... 4-5-7 ... бала ... ... ... ... болғандықтан
әрқайсының сөз қоры бірінің білмегенін бірі білу арқылы бөбекке қарағанда
үш есе арта түседі. 3200-800-дей ... ... ... , тек зат ... сын
есім арқылы жүзеге асады. Егер бөбектің сөйлеуі көбіне ситуацияға тәуелді.
Текстіге байланысты сөйлеу деп ... ... ... ... не ... екенін түсінбейді. Бөбек жеке ... ... мен ... ... ... жеке басы дегенде ол ... ... ие ... оның ішкі ... жеке бас ... сапа кім ... ... емес. Бұл өз беттілігі бар адам деген мағынаны ... ... ... бағынышты болғандықтан барлық жағдайды үнемі терең
кездесуге болмайды. Дегенмен ... ... ... бастайды.
Мектепке дейінгілердің “мен” деген қасиеті үлкендердің ықпалы ... ... ... арнайы шығармашылығы “моральды” кодексі
бар. Онда нені ... ... нені ... ... ... Бала бөбек басынан бастап ұғынады да ... ... ... ... ... ... ... болып, пайдалы істерге ұмтылып,
баланың “меңдеген” ... дами ... Ол ... ... өз
құрбыларымен өзара қатынасына ... ... ... неше түрлі
дәрежеде болып келеді. Баланың ... ... ... солай екенін баланың жалғыз өзі ойнай алмайтындығынан
туындайды. Бала ойнау үстінде ... ... ... ... ... еместігін көрсеткісі келеді. Ойын - өзінше ... ... бала өз ... осы ... ... ... ... СМектепке дейінгілердің психикасының ... ... әсер ... Сурет салуға, не берілген материалдан тиісті ... ... де ... ... ... ... ... қоғам дәуірінде
жалған пікірлердің салдарынан баланың сурет салуға ... күнә ... ... ... сөйлеуге тілін дамытудағы мәселелер.
Бала тілін ұстартып, байланыстырып сөйлеуге үйрету мектепке оқуға ... ... ... болады. Өйткені болашақтағы оқыту мен ... ... ... асуы, педагогикалық тұрғыдан мақсатты,
жоспарлы түрде ұйымдастырған дайындық ... ... алғы ... ... ... ... ... әдетте істі өз класына, қабылданған оқушылардың
семья жағдайымен, олардың документтерімен танысудан, ... ... ... жасау жөнінде ата-аналармен әңгімелесуден бастайды.
Сабақ басталардан бұрын ата-аналар жиналысы өткізіліп, оқуда балаға
қажетті құралдар, дәптер, бояу ... ... ... ... ... ... алты ... балалардың 2-3 аптаға дейін мектеп өміріне үйренуі
ескеріледі. Алғашқы кездесуден бастап-ақ әр баланың атын атап, жылы ... ... ... ... ... құралдар, ойыншықтар
қолданып өткізу керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... балалармен кездесуге мұғалім мұқият
қарауы керек. “Мектепте болу, класс, патра, мұғалім” деген сөздерді тұңғыш
рет есту, ... ... әсер ... ... жөн. ... класс
бөлмесіндегі мүмкіндіктер (кітап, шкаф, ойыншықтар) өзді-өз ортада тұруы,
сабақта пайдаланылатын ... ... ... үлкенді-кішілі дидактикалық
қуыршақтар, әр түсті кубиктер (әріп жазылған), қызыл, көк, таза ... т.б. ... күні ... ... қою керек.
Класс бөлмесінің педагогикалық талаптарға сай жабдықталуы мектеп
табалдырығын алғаш ... ... ... айналадағы көркем заттар
ойыншықтарға көзін қызықтырып, ... ... ... ... түріне тез үйренуіне тікелей әсер етеді.
Мұғалім балалар коллективін құруына қолайлы әсер етеді. Өйткені өзінің
кішкентай шәкірттерімен сөзбе-сөз ... ... ... ... осы
заттарды пайдаланады. Балаларға суретті кітапшаларды, ойыншықтарды
көрсетіп, ... ... ... оқып ... ... ... ... әңгімелеп, рольмен ойнатқызады.Осының бәрі мұғалім мен
шәкірт арасындағы жақындастық, ... ... ... ... ... ... логикалық жаттығулар балалардың білім
машықтарына, жас ерекшеліктеріне сай ... ... ... ... жөн. Балалармен диалог түрінде сөйлесу барысында ой-өрісін,
дүниетанымын дамытатын сұрақтар беріп, сөзді, ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл орйда: қайда тұратыны, үйінің
нөмері, көше аты, үйде ... ... ... ... ... ... ертек, тақпақтарды жаттату, олардың сөйлеу
деңгейін байқау, ... ... ... ... үйрету көзделеді. “Сөйлеу
минуты” ... ... ... да ... үйде не ... не
үйренгендігі туралы, диалог түрінде айтқызып, біртіңдеп өздігігінен
әңгімелеп ... ... ... ... соң ... ... сұрақтарды беру және жауап алу:
Кеше кім қайда болды?
Не көрді, не ... ... ... кім тыңдады?
Қандай ертегі оқылды?
Ол кім, не жайында айтылған?
“Кел, көрелік” деген хабарды кім ... ... ... ... ... ... және ... қызық?
Балалардың таным қабілетін жетілдіріп, мұғалі м өзіне ынта –дейін
аударуда ... ... ... ... маңызы ерекше. Ол былай
жүргізіледі: Мұғалім ... ... ... бір бір орынға, қапшық-қалта
немесе жәшік іліп қояды. Балалар өздері ... ... ... ... ... ... салуы керек. Ол сұрақтарды мұғалім жинап алып,
танысып шығады да жауап даярлауға балаларды ата-анасымен ... ... ... ... ... ойын ... ... жиналған
сұрақтарға жауап береді. Осы ... ... ... ... ойын ... балалардың ой-өрісін, дүниетанымын кеңейтіп,
оларды оқу жұмысына даярлау.
Алты жастан бастап оқитын бастауыш кластарда ... ... ... ... бірі – ... ... сөйлеу мәдениетін, сөздік
қорын, ауызша, жазбаша байланыстырады. Сөйлеу машығы кеңейеді. Соған орай
тіл дамыту алты ... ... ... 1 ... ... ашудың барлық
кезеңінде жүргізіледі. Әліппеге дейінгі ... ... ... ... ... қосымша тестерді пайдалан отырып,
үйреніп, сөйлем, сөз, буын дыбыс туралы алғаш ... ... ... ... алғашқы аптадан бастап мәселелерін анықтау қажет:
1) кластағы балалардың жалпы ... ... ... ... ... меңгеру дәрежесі;
3) байланыстыру дәрежесі.
Әліппе кезінде тіл дамыту бойынша жүргізілетін негізгі бір жұмыс ... ... ... ... таныстыру десек, оның өзі әр сөздің
дыбыстық құрамын, дыбысталу ерекшелігін ... ... ... ... қабілетін дамытуға құрылады. Әр сөзді дыбысқа таңдай ... ... ... дыбысты дұрыс жаттықтыру көзделеді. Өйткені,
кейбір балалардың сөз ішінде ... ... ... ... ... (шар – сор, р – л) ... кездеспейді. Сондықтан
мұндай баланың жасына байланысты ерекшеліктерге (тіл ... ... ... ... тыс, ... ... ... өздігінен
орындалатын жұмыстар барысында да үзбей жүргізіліп ... ... ... ... ... ... ... алынады.
Алты жастан бастап балаларды оқытуда ойын ... көп ... ... ... талдатудағы ой түрінде өткізген ұтымды. Сабақта,
сабақтан тыс уақытта жұмбақ шешуге, жаңылтпаш ... ... ... ... ... “Не ... ... “Қай дыбыстан басталады”, “Р” дыбысы
бар ма?”, ... кім тезқ ... ... ... ... өте ... қызыға қатысады. Мұндай ойындарды түрлендіріп отырудың
пайдасы мол. ... ... ... ... оқушыларпдың сөздік қорын
дамытуға айрықша көңіл аударылады. Балаларждың күнделікті ... ... ... ... ... ... жаңа сөз ... үйренгенін
тиянақтау, барлық сабақта және сабақтан тыс уақытта жүргізіледі. Сөздік
қоры дамуда ... ... ... ... еңбек процесін,
құбылыстарын бақылау, экскурсиялық сабақтар өткізу барысында басты роль
атқарады. Бұл ... ... жаңа ... ... ... ... түсіріп, бекітеді.
Айналадағы заттар мен құбылыстардың белгілері, ерекшеліктері, сан-сапа
өзгерістері, түр-түстері, оларға ... орын мен ... т.б. ... ... жаңа ... ... ... –танымдары кеңейеді. Өмірге көзқарасын
қалыптастырады. Еңбек адамдарына құрмет көрсетуге, ... ... ... ... ... ... ... дамытуда мына жағдайлар ескеріледі:
1) білетін сөздерінің мәнін қаншалықты түсінетіндігін байқау;
2) айтылуы ... ... ... ... (синоним), қарама-қарсы
(антоним) сөздерді үйрету;
3) сөздік қорын жаңа сөздермен ... ... ... сын ... ... ... ... затесімнің, жекеше, көпше түрін, тәуелдік, жіктік жалғауын, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстану, және әртүрлі
жаттығулар орындату арқылы меңгерту. Әсіресе, сөздік –дидактикалық ойындар
кеңінен ... ... ... қарсы мағыналы сөздерді тез
меңгереді. Мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... оқу ... ... ауызша сөйлеуге үйрету. Оқылған шығарма
мазмұнын әңгімелеу, ауызша мазмұнын айту. Мұндай сабақтарда алға ...... ... ... машықтарын жетілдіру. Оқыған
шығарма мазмұнын дұрыс ... ... ... ... әңгімелеп беруге қол
жеткізу. Әңгіме, ертегі оқуда көзделетін басты мақсаттың бірі ... ... ... ... толық сақтап, жүйелі ... ... ... ... ... ... тұтас (ертегі, әңгіме) көлемді
шығарманы жеке мәлімдемелерге бөліп ... Әр ... ... Ол үшін ... ... бөлімдерді өзі белгілеп алады.
Әңгімелеуді бір бала ... ... ... ... ... әрі қарай
жалғастыруға болады. Әңгімелеп айтуды мына түрде жүргізуге болады:
а) мұғалім немесе балалардың өздері жасаған ... ... ... ... ... ... ... бойынша әңгімелету. Шығарма кім, ... ... Оны кім ... ... береді? Неліктен жақсы? Әр бала
қорытынды жасап, әр ... ... баға ... ... ... ... ... текстерді оқытып, оларды
сөйлемге, сөзге талдату, балалардың қалаулары бойынша таныс оқиға жайында
ауызша текст, шығарма құрату. ... ат қою, ол ... ... ... ... ... төселдіру жұмыстары да кіреді.
Шағын тестіні көшіріп жазуға үйрету ... әріп ... ... ... ... кейбір мұғалімдердің жазу жұмысына ... ... ... ... - әріп ... ... ... сондай
мұғалімдер оқытқан балалардың 15%-ке жуығы жыл аяғында 13 сөзден тұратын
диктантты ... ... ... ... Ал ... ... төселген балалар
ұқсас әріптерді дұрыс ести ... ... 18-ге ... әріп қатесін
(ұ, ү, у, қ, ғ, ы, ф-п, б-в) жіберді. ... ... ашу ... ... дұрыс естіп, сөз ішінен жігін ажырата білуге, ал дыбыстарды
дұрыс ... ... және ... ... ... ... басты назар
аудару қажет. Оқу басталғаннан күннен жүргізілетін тіл дамыту, текст құру,
тексті сөйлемге, сөйлемді сөзге, ... ... ... ... ... ... бойынша) кезінде мұғалім балаға таныс ойыншықтарды
оқулықтағы зат танытуға ... ... ... жеміс-жидек,
көкөністердің суретін көрсету керек. Сөйлесу ойын ... ... ... керек. Оқу жылының алғашқы аптасында “Менің күзде
көргенім” деген тақырыпта ауызша әңгімелесу ... Ол үшін ... ... егіс ... ... ... күз туралы өлең, әңгіме оқу,
оқулықтағы “Мектеп”, “Көкөніс жинау” т.б. ... ... ... ... ... ... ... көрінісін кім нені қаласа соны
бейнелейді. Бейнелейтін ... ... 4-5 ... ... ... жұмыстың
бұл түріне ынта білдірсе, сабақтан тыс ... ... жөн. ... ... сөз ... ... қана күз және ... ерекшеліктерін
атаңдар” деген сияқты жаттығу жұмыстары да пайдалы. Ұқсас дыбыстар (в-ғ, ... ... ... ... ажырату үшін тиісті сурттер пайдаланылады.
Экскурсия, әңгімелесу кезінде қолданған көркем ... еске ... ... ... ... ... ... қоңыр, салқын күз., айнала
сары алтындай жарқырайды. Алтын дән, қызыл-сары жапырақ, т.б. Күзгі ... ... ... не ... ... сұрақ қойып, жауап ала отырып,
күздің бірінші айы – сентябрь туралы сұрақ қою.
Әңгімелесу барысында балалардың мектепке келетін күні ... ... ... ... сентябрь Білім күні ... ... Бұл ... ... оқушыларға әңгімелеп береді.
Күз түсті, күн салқын. Ағаш ... ... ... бастады. Адамдар
күзге дайындық жасады. Сентябрь - күздің бірінші айы. Міне, бүгін – Бірінші
сентябрь. Сендер класта партада отырсыңдар. Енді ... ... Оқу да ... ... ... үшін ... етеді, балабақша, мектеп салады, киім-
кешек әзірлеп, ойыншықтар жасайды, сендер оқитын әліппе, мен жазатын дәптер
де ... ... ... ... ... ... ... етеді. – Мына кітап “Әліппе”
деп аталады. Сендер осы кітапты оқитын боласыңдар.
Сабақтың тақырыбы: ... ... ... ... ... ... сюжетті сурет мазмұнын ауызша
әңгімелету (текст құрау), ... ... ... ... ... ... балалрдың сөйлеу дәрежесін байқау. Сондықтан ... мен ...... бала ... жас ... ... айрықша
көңіл бөлгені дұрыс. Тіл дыбыстарын айтып үйренуге қатысты арнайы зерттеу
жұмысы жүргізілді. Сөйлеу тілінің қаншалықты ашық ... қай ... ... ... ... ... 30 ... 23-і дыбысты
бұзып айтатынын білеміз. Біздің жүргізген эксперимент ... ... мен ауыл ... ... ... ... ... байқалады. Көбінесе: в, г, ө, ү, і, ә р, п ... ... ... ... ... танысуына тоқтала кетсек, ... ... ... ... ... олардың күнделікті көзбен
көірп, қолмен ұстаған объектілері негізінде қалыптасып дамиды. Олардың
психологиялық, жеке даму ... де ... ... көрнекілікке,
деректілікке байланысты. ... ... орта ... баланың
дүниетанымын, сана-сезімін қалыптастыру көзі болып табылады.
Қосымша айтып кететін болсам, ... ... ... ... егемен ел болып, тәуелсз мемлекет ... беру ... ... ... құру ... ... ... ҚР “Білім
туралы” заңында “Білім беру жүйесінің басты міндеттері ұлттық және ... ... ... мен ... ... ... жеке
адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға болатын талап ... үшін ... ... ... – деп айтылған болатын. ҚР
Конституциясында, “Қазақстан – 2030” ... ... ... да ... көрсетілген. Өлкетанымдық, дүниетанымдық негізін,
тәлім-тәрбие мәнін білімдік маңызын Қорқыт ата, ... ... ... ... және т.б ... ғалымдардың жан-жақты
талқылап, ерекше мән бергені зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... ... К.Д.Успенский. Ол
туған өлкені зерттеудің білімдік, ... және ... ... оқытудағы “Отантану ұстанымын” ғылыми тұрғыда дәлелдеу.
Қазақстанда ... ... ... салған Ш.Уәлиханов болды. Сол кезде
өлкетану материалдарын пайдалану мәселелері ... ... ... ... ... ... және т.б. ... ғылыми педагогикалық тұрғыдан талданды.
1. Жоғарғы деңгейі. Өлкетану материалына жататын ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды, көріп
байқағаны бойынша.
Қорытынды шығаратын болсақ, олардың басты ... ... Ол өз ойын ... еркін жеткізу, тапсырманы жауапкершілікпен
орындау.
2. Орта ... ... ... ... ... анықтау.
Эмоциялық сезімін қабылдау. Тапсырманы мұғалімнің көмегімен орындау.
3. Төменгі деңгейі. Өлкетану материалдарын танып анықтай ... ... ... жүйені толықтыру үшін анықтамалық сұрақтармен зерттеу:
Оқушыларды деңгейге бөліп тексеру:
1 топ: ІІ топ: ІІІ ... ... Орта ... ... ... ... ... саналық санату;
3) буынға бөлінген жеңіл сөздерді тез оқу;
4) сурет салу;
5) өз ... ... ... ... тыңдағанды ұнатасың ба?
7) ойнағың келе ме?
8) көрген ... ... ... ... ... ... ... кім тез оқиды, қане.
Бұл ... ... ... тілін жаттықтыру, еркін
сөйлеудегі ерекшеліктерді, өз ойын айта білуді дамыту болып табылады.
Мұнан шығатын қорытынды:
І топ – ... ... ...... ... жоғары;
ІІ топ – орта деңгейдегі оқушы – жауап бергісі келеді, бірақ өте жай;
ІІІ топ – ... ... ... – алаң ... ... басым.
Мұғалім бұл жағдайда өзінің педагогикалық шеберлігін ... ... қиын ... ... ... олармен бөлек жұмыстану қажет.
Қорытынды
Программада алты жасқа қарай бала сөздерді дұрыс ... ойын ... ... атап ... ... ... баланың сөйлеу тілінде
дыбыстарды ... айта ... ... кемшіліктер кездеседі. Сондықтан
балабақшаға, мектепке келген ткүннен бастап, оның ... ... ... ... ... ... бұл жөніндегі жұмыстарды оқу жылы
бойы жоспарлы түрде жүргізуге тура келеді.
Ана тілінде кездесетін дыбыстарды ... айту үшін ең ... ... ... ... ... ... білуге жаттықтырған жөн.
Дыбыстарды дұрыс айтуға үйрету – бұл сөздің ... ... ... дұрыс айтуға, сөйлей білу мәдениетін қалыптасвтыру – кез-келген ортада
өз ойын дәл және әдепті түрде жеткізуге тәрбиелеу. бала ... ... үшін ... ... осы бағытта арнайы білім алған маманның
(логопед – дәрігердің) басшылығымен, яғни соның арнаулы ... ... ... ... мен ... ... деген мұғалімдерге арнайы
еңбек бар, баланың есту қабілетін дамытпайынша бізө ... ... ... - ... пікір айтқан. Баланың есту қабілеті оның жас
шағынан бастап, әсіресе, сауат ашу ... ... біле ... жетілдіре беру қажет. Бала әдетте дыбысты есту арқылы ажыратуға
машықтанады. Ол алғашқында есту арқылы ең қарапайым ... ... ... ... ... ... т.б.ажыратуды үйренеді. Бұл
процестің бірте-бірте күрделілене ... ... бала ... ... мән ... ... айтылу, естілу ерекшеліктерін
біле бастайды.
Баланың сәби ... ... онша ... ... оның ... жаттығып алған үлкендер жарты сөзінен-ақ оны түсініп сөйлесе
береді. Бұл ... бала ... ... Өсе келе өзін ... қарым-қатынасты күшейтіп, достары көбейеді. Міне, осы кезде бала
өзінің ойын толық жеткізе алмайды, ... ... ... ... 6-7 ... бала өз ... ... аңғарып, ашулана
бастайды. Достарынан немесе өзінің ортасынан оқшауланып, тұйық ... ... ... ... ... ... объектілер мен
құбылыстарды түміндірумен қатар, оларға коммуникативтік тәрбие беру талабы
жүзеге асырылады. Мұндай ... ... олар ... ... ... адам мен ... ... қатынасты, қоршаған табиғаттың
жекелеген құбылыстарының пайдасы мен зиянын аңғарады, ... ... ... ... өзі ... ... жеңіл-желпі, қорытынды
жасауына, жеке сөздерден сөйлем құрап, тілін дамытуына жәрдемдеседі. Тіл
... ... ... алты жасар оқушының әрбір тауып айтқан ... ... ... ... ... ойлау процесінің бастамасы
болып шығады.
Баланың информацияны есте сақтауы, қабылдауы, жүйелі ойлауы, ...... ... ... Бала ... объектіні күнбе-
күн көріп жүргенімен олардың ... ... біле ... ... ... көңіл аудару, мән бере қарау үшін белгілі бір мақсат ... ... ... қоюб үшін ... тәрбиешінің жәрдемі қажет.
Баланың айналамен танысуындағы мақсат - оқушылардың қоршаған табиғат, ... ... ... ... ... ... баланы семьяда, мектепте
еңбек ете білуге, дадамдармен дұрыс қарым ... ... ... ... өзінің алдына қойған мақсатын екі бағытта жүзеге асырады.
Біріншіден – балаларды қоғамдық өмірмен, жеке адамның қоғамдағы мінез-
құлқын ... оны ... ... ... қажеттілігін
түсіндіреді. Программаның ... ... ... ... іс ... ... тығыз бірлікке қарастыруды көздейді.
Осыған орай программаның ... ... ... ... (6 ... ... және туған жер, табиғат”, “Біздің жанұя” (5 сағат), “Туған
өлке” (5 ... ... ... ең ... ... ... асуын көрсетеді. Оқушыларға баяндалатын ... ... ... ... ... – елеске қарай орналастырылған.
Әр тақырыпта табиғат жайлы ұғымдарды қайталап отырады. Мұндағы ... ... ... ... ... ... ... машыққа
айналдыру. Әрбір тақырып бірімен-бірі ... ... ... ... күн ... сайын кеңейіп, түсініктері тереңдей түседі.
Үйренген жаңа терминдерді орынды қолданып ... ... ... ... ... ... бірі десек, алты жасар оқушыларды
мектепте оқыту осы талапты жүзеге асыру жолы ... ... ... ... сәйкес оқушыларға еңбек тәрбиесін беру ... ... ... ... Ал, бұл іс ... ... мен шеберлігін
талап етеді.
Алты жасар оқушыларды оқытуға көрнекіліктерді ... ... ... қызығушылығын, белсенділігін арттыруға жеткілікті көңіл
бөлу керек. ... ... ... ... ... жеткілікті
болып, класта дұрыс орналастырылуына, еңбек етуіне, өсімдіктер ... ... ... ... ... зор. Сабақ үстінде оқушылардың
қолынан келген нәрселерді, оларды өз бақылауына ... ... ... ... ... ... ... ауласынан басталып,
біртіндеп кеңи түседі. ... ... ... дала, орман-таумен
танысуына ұласады. Мұнда ауруы мен ... ... ... ... ... ... басты роль атқарады. Оқушылар ата-ананың ... ... ... ... ... ... ... сыйлауға,
құрметтеуге тырысуы тиіс. ... ... ... олар ... ... қамқор болу қажеттігін ұғынып, үлкендерден үлгі алады.
Айналамен танысудың білімділік қана ... ... те мәні бар, ... іс ... асқан шеберлікті талап етеді. Мұғалім әрбір тақырыпты
өту алдында оқушылардың білім қорын анықтап, жүйелеп, жаңа ... ... ... ... ... ... ... үшін сұрақты дұрыс
қойып, тапсырманы ... беру ... Осы ... ... ... пен ... ... пайдаланады. Мұнда әсіресе табиғат
мүйісі материалдарының пайдасы зор. Оқушылардың әрқайсысына жеке ... ... ... суреттер дәптер жүргізу қажет. Онда оқушылардың өмірі
мен ... сай ... ... мен ... болады. Оқушы
тапсырманы орындау үшін объектілермен салыстырады. Мұндай жұмыс ... ... есте ... ... ұштастырады, тілін дамытады.
Қосымша дәптердегі сұрақтар мен тапсырмаларды бір сабақтың үстінде орындауы
мүмкін емес. ... ... бір ... ... ... ... ... керек. Оқушыларға әрбір ... ... ... ... ... тиіс. Алты жастағы оқушыларды айналадағы заттарды,
объектілерді көрсетіп, ... атын ... ... ... осы арқылы
сөйлем құрастыру керек.
1) оқушылардың ойланып ... ... ... ... ... ... проблемалық жағдай туғызады; Самат інісін үнемі ... ... бос ... далаға шығып ойнатады. Саматтың бұл
әрекетін қалай айтуға ... ... көзі ... ... дәрігерге
апарды. Оны қалай атаймыз? Сендер үй ... ... ... ... ризашылығын қалай білдіреді.
2) суретті, дәптерді пайдаланып, қамқорлық, әдептілік жайындағы
суреттерді талдау ... ... ... үй шаруасына қандай көмек көрсетеді, ол ... ... ... ... ... өзара көмек жайында мысалдар келтіре отырып,
мұғалімнің ... ... ... байланысты сөздерді (көшіріңіз)
рахмет, рұқсат етіңіз, т.б. ... ... ... ... ... отырып, мектептегі, кластағы әдептілік жайында, бір-біріне ... ... ... ... Мұндай әңгіме жүйесін оқушылардың өз
өмірінен, экскурсия, серуен кезіндегі байқағандарымен, табиғат, ... ... ... байланыстыру керек. Оқушыларға сөйлем
құрастыру, дұрыс сөйлеу үлгісін ... ... жөн. Алты ... ... ... ... міндеттеріне орай республикамызда
1980 жылдан бастап, бір қатар мектептер ... ... ... ... ... бойынша жұмыс жүргізеді. Бұл кластарда тиісті
міндетті ... ... ... ... ... байқау,
оқушыларды өздігінен жұмыс істеуге үйретудің нәтижелі болуы, мұғалімнің сол
пәнді оқытуда қолданылатын ... ... ... оның ... ... ... іріктеп бере білуге тікелей байланысты екенін
анықтады. ... ... ... ... ... ... ... қабілетін арттырып, өздігінен қорытынды жасай білуге
машықтандырады. Ол үшін ... ... ... ... әр түрлі
керекті құралдар мен ... ... әрі көп, әрі ... ... ... ... ... жұмыстары тек өткен
сабақты ... жаңа ... ... ... ғана ... ... кезеңдеріне қатысты. Яғни, сабақтың мақсатында жұмыс істеуді
сабақтың басында да, соңында да ... оған ... ... ... ... өзгертіп отырған жөн. Алты ... бала ... ... ... ... тікелей басшылық жасап, оны ... ... ... аз ... ішінде бірнеше жұмыс түрлерін жоспарлау
қолайлы. Жалпы төменгі класс оқушылары, әсіресе алты ... ... ... жұмыс істеу тез жалықтырады. Сондықтан ... ұзақ ... әрі ... ... ... ... ... істелетін жұмысты мынадай үш түрге бөлуге болады.
Жаттығу, пысықтау және оқушылардың білімін тексеруге ... ... ... ... ... ... ұғымдарын оқып үйренген бойда да бала осы
кластың программасын толық меңгеруі ... ... ... ең ... ... ... және заттардың өздерін көрсету арқылы
орындалып, кейіннен карточкаларды ... ... іске ... ... ... басынан дағдыланса, онша қиналмай-ақ, үйреніп кетеді.
Алты жастағы балалардың дүниетанымын қалыптастыруда, пәнге ... ... ... тиянақтау, жоғары сапалы ... ... ... ... зор ... жасау болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ш.А.Амонашвили. Педагогикалық ізденіс. Мектепке – алты жастан.
2. Ә.Табылдиев. Этнопедагогика, 2000ж.
3. В.Давыдов. Дамыта оқыту ... ... ... Балабақшадағы мектеп алды топ балаларының бастапқы экологиялық
мәдениет көздерін қалыптастыру. Саулауова Н.С., ... ... ... ... ... ... “Қазақстан – 2030”, “Қазақстан халқына жолдауы”,
Алматы, 1997ж.
7. Қоянбаев. Педагогика, “Мектеп” баспасы, 2000ж.
8. Бастауыш мектепке ... ... ... ... жылдық бастауыш мектеп, “Рауан”, 2001ж.
10. А.Баймұратова. Бастауыш мектеп оқулықтары – Алматы, 2003ж.
11.Алты жастағы балалардың даму дағдысында – Атамұра, ... ... А.М. ... ... ... ... дүниетанымын
қалыптастыру. – Алматы, 2001ж.
13. “Алты жастағы балаларды оқыту мәселелері” - ... ... ... ... и ... сад. №2, 2003г., 13-бет.
15. Отбасы және тәрбие - қаңтар-ақпан, № 1, 2000ж.
16. Даупаев Қ. ... ... - ... ... № 1 2003ж.
17. Бақытова Н. - “Бастауыш мектеп”, № 3, 2003ж.
18. ... және ... № 6, ... ... және ... № 4 ... “Балаларды ұлттық тәрбиеге тәрбиелеу” - “Егеменді Қазақстан”, №
5, 1998ж.
21. Бастауыш мектеп, № 1, 1996ж.
22.Қазақстан мұғалімі, № 2, ... ... ... ... ...... ... № 4, 2001ж.
24.Семья и детский сад , № 4, 2001ж.
25.А.Жүнісов. “Бала және тәрбие” – “Жас Алаш”, № ... ... ... № 1, 1996ж., ... Алты ... ... ... Мектеп кітапханасы, 1986ж.
28. Бастауыш мектеп, № 1, 2001ж.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Экономикадағы сараптау жүйелері74 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет
"Алтын орда."6 бет
2003 - 2005 жылдары экономиканы дамытудың негізгі қорытындылары және Үкіметтің 2003 - 2006 жылдарға арналған бағдарламасы67 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
5-6 жасар балаларды мектепке даярлау әдістері7 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
«алтын адамның» табылуы тарихы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь