Лингвистикалық бағыттағы телехабарлар

Кіріспе.
Негізгі бөлім:
І.тарау: Лингвистикалық бағыттағы телехабарлардың құрылымдық сипаты.
1.1 Жанрлық, пішіндік ерекшеліктері.
1.2 Тақырып аясы және аудиториясы.
1.3 Хабарда қолданылатын әдіс. тәсілдер.
ІІ. тарау: Лингвистикалық бағыттағы телехабарладың кәсіби деңгейі.
2.1 Авторлық шешім. Жүргізуші шеберлігі.
2.2 Хабардың сапалық критерийлері.
2.3 Хабардың жетістігі мен кемшіліктері (Ұсыныстар мен
аудитория бағасы)
Қорытынды бөлім
Тіл - кез келген халықтың сарқылмас байлығы, асыл қазынасы, мәңгілік мұрасы. Жиналған рухани байлықты ұрпақтан- ұрпаққа тіл жеткізіп беріп отырмаса, әр ұрпақ өзінің рухани өмірін жаңадан бастаған болар еді. Тілсіз ойдың да болуы мүмкін емес. Ой дегеніміздің өзі тек тіл арқылы ғана іске асырылатын адам баласына Алланың берген тамаша қасиеті. Ал енді осы тілдің қыры мен сырын зерттейтін ғылым- лингвистикаға оқулықтарда берілген анықтамаға тоқталсақ. (Лингвистика- тіл туралы, оның өмір сүруі мен тарихи дамуының жалпы заңдары туралы ғылым. Латын тілінен аударғанда (тіл білімі( деген мағынаны беретін бұл ғылым біздің заманымыздан бірнеше ғасыр бұрын пайда болған. Үш түрлі ғылыми дәстүр- ежелгі үнді тіл білімі мен грек- рим және араб тіл білімдері- бұл ғылымның алғашқы арнасын құрайтын бұлақтар болып саналады. Тіл туралы толық мағынасында ғылымның пайда болу дәуірі деп әдетте ХІХ-шы ғасырдың І- ширегі аталады. Бұл дәуірде ғылымда әсіресе қоғамдық ғылымдарда, соның ішінде тіл білімінде әр түрлі құбылыстар шығуы, өзгеруі және тарихи дамуы тұрғысынан қаралып, ғылыми ізденістерге тарихи принцип қолданылып қалыптаса бастады. Бұл өз кезегінде тіл білімінің ғылыми талдаулар мен қорытындылар жасауына, дербес ғылым ретінде қалыптасуына жағдайлар жасалды,(- деп жазылған (1).
Тіл қоғамдағы түрлі құбылыстардың қалыптасуында қозғаушы күшке айналды. Жалпы журналистиканың алғашқы көріністері адамзат баласының тілдік қарым- қатынасқа түскенінен бастау алады. Алғашқы қауымдық құрылыстың өзінде ақпарат алмасу жүзеге асты. Бір адам екінші адамға өз ойларын жеткізді. Журналистикаға дейінгі алғашқы құбылыс тілдің пайда болуымен тікелей байланысты. Мемлекеттің пайда болуымен ақпарат таратудың қажеттігі артты. Осыдан көпшілікке ауызша ақпарат тарататын шешендер тарих аренасына шықты.
1) Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы, “Қазақ Университеті”. 1992.
2) Сыздық Р. Сөз құдіреті. Алматы, “Санат”. 1997.
3) Байтұрсынов А. Әдебиеттанытқыш. Алматы, “Жазушы”. 1989.
4) Қожакеев Т. Жас тілшілер серігі. Алматы, “Рауан”, 1991.
5) Князев А.А Основы тележурналистики и телерепортажа. Москва.
6) Лазутина С. Профессиональная этика журналиста. Москва, 1999.
7) Зарва М.В. Произношение в радио телевизионной речи. Москва, 1976.
8) Масғұтов С. Көгілдір экран- өмір айнасы. Алматы, “Мектеп”, 1976.
9) Назарбаев Н. Ә. Қалың елім, қазағым. Алматы, “Өнер”, 1998.
10) Омашұлы Н. Белестер. Алматы, 1999.
11) Негимов С. Шешендік өнер. Алматы, “Ана тілі”, 1997.
12) Светана С. В. Телевизионная речь. Изд. Мос. Университета, 1976.
13) Станиславский К.С. Работа актера над собой. Москва, “Искусство”, 1985.
14) Телевизионная журналистика. Изд. Мос. Университета, 1994.
15) Цвик В.Л. Журналист с микрофоном. Москва, Изд. МНЭПУ, 2000.
16) Юровский А. Я., Борецкий Р.А. Основы телевизионной журналистики. Москва, 1989.
17) Багиров Э., Кацев И. Телевидение ХХ века. Москва, 1989
18) Құсайынов А., Төлебаев А., Асқаров Ә. Терминология мемлекеттік тілдің күретамыры// Е. Қ., 1998. 11- қараша.
19) Тұранқұлова Д. Көркем сөз оқу шеберлігі.- Алматы. “Білім”, 2001.
20) Гофман В. Ораторское искусство на радио. М: Гостлитиздат, 1958.
21) Мұртаза Ш. Заң болмай сең қозғалмайды.// Түркістан. 2001.
22) Белғара Б. Баспасөз және мемлекеттік тіл мәселесі. Астана: “Елорда”, 2001.
23) Кузнецов М., Цыкунов И. Как позволить себе другими делать по- вашему. М., 1999.
24) Қазақ мақал- мәтелдері. – Алматы: Қазақстан, 1990.
25) Тұранқұлова Д. Сахна тілі: Оқу құралы. Алматы: “Білім”, 1999.
26) Жақан С. Сөйлеу техникасы. Алматы. “Қазақ Университеті”, 2003
27) Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. Алматы: “Қазақ Университеті”, 2003.
28) Тұрсынов Қ. Көгілдір экран құпиясы. Алматы: “Қазақ Университеті”, 1998.
29) Введенская Л. А., Павлова Л.Г. Культура и искусство речи. Современная риторика. Ростов- на Дону, 1995.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.
Негізгі бөлім:
І-тарау: Лингвистикалық бағыттағы телехабарлардың құрылымдық сипаты.
1.1 Жанрлық, пішіндік ... ... аясы және ... ... ... әдіс- тәсілдер.
ІІ- тарау: Лингвистикалық бағыттағы телехабарладың ... ... ... ... ... ... Хабардың сапалық критерийлері.
2.3 ... ... мен ... ... мен
аудитория бағасы)
Қорытынды бөлім
Кіріспе:
Тіл - кез келген халықтың ... ... асыл ... ... Жиналған рухани байлықты ұрпақтан- ұрпаққа тіл ... ... әр ... ... ... өмірін жаңадан бастаған болар еді. Тілсіз
ойдың да ... ... ... Ой ... өзі тек тіл ... ғана ... адам ... Алланың берген тамаша қасиеті. Ал енді ... қыры мен ... ... ... ... ... берілген
анықтамаға тоқталсақ. (Лингвистика- тіл туралы, оның өмір сүруі ... ... ... ... ... ... Латын тілінен аударғанда
(тіл білімі( деген мағынаны беретін бұл ... ... ... ... ... ... ... Үш түрлі ғылыми ... ... тіл ... мен грек- рим және араб тіл ... бұл ... ... ... бұлақтар болып саналады. Тіл туралы толық
мағынасында ... ... болу ... деп ... ... ... ... аталады. Бұл дәуірде ғылымда ... ... ... соның
ішінде тіл білімінде әр түрлі құбылыстар шығуы, өзгеруі және тарихи дамуы
тұрғысынан ... ... ... тарихи принцип қолданылып
қалыптаса ... Бұл өз ... тіл ... ... ... ... жасауына, дербес ғылым ретінде қалыптасуына жағдайлар
жасалды,(- деп ... ... ... ... ... ... қозғаушы күшке
айналды. Жалпы журналистиканың алғашқы көріністері адамзат ... ... ... ... ... алады. Алғашқы қауымдық
құрылыстың ... ... ... ... асты. Бір адам екінші
адамға өз ойларын ... ... ... ... ... ... болуымен тікелей байланысты. Мемлекеттің пайда ... ... ... ... ... ... ... ақпарат
тарататын шешендер тарих аренасына шықты. Журналистикаға дейінгі ... ... ... ... ... Көне грек ... ... ... ... ... шешендер көпшілікке қоғамдық маңызы
бар мәселелерді ... ... ... даму ... да ... ... орны ... зор. Төле би, қазыбек би, ... ... ... Ақтайлақ би, т.б. ... ... ... ... ... мәселелерін халыққа жеткізіп отырған аузы дуалы
тұлғалар болған (2).
Кейінгі ... ... ... ... ... тіл және оны ... төңірегінде қызу жұмыстар жүріп
жатыр. Қазақстандық ... жаңа ... ... ... ... тіл ... ... ықпалын
қарастыру арқылы нақты қоғамдық күш ... ... ... Бұл ... қоғамдағы саяси тұрақтылық қалыптың сақталуына,
ұлтаралық қатынастың ... ... ... тәрбиелеуде
журналистика қоғамдық пікірді қалыптастырушы қуатты күш ... ... ... зор роль ... жалпы
журналистиканың ролі жайлы қалыптасқан көзқарастарға ие ... ... ... Қайыржан Бекхожин, Шерияздан
Елеукенов, Темірбек ... ... оның ... ... сипаты Марат Барманқұловтың, Намазалы Омашевтың, Сағымбай
Қозыбаевтың, Бауыржан Жақыптың ... ... ... Қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдары тіл ... ... ... ой- ... ... шын ... ... сай ықпал етті. Бұл орайда ұлттық мүддені,
яғни тек ... ... ... ... ... ... жоғары
қойған телеарналар да, сондай- ақ ... ... ... ... де бір дәрежеде ... ... да және ... ... мен ... барынша күмән келтіріп, бұра ... ... ... ... ... ой- пікір
адасушылығына алып ... ... да ... ... де, ... ... ... заңдылығы да еді.
Көркем ... ... ... де қазақ тілінің ... ... роль ... ... ... Бұл ... ... публицистиканың ғылыми- стильдермен қатар, әдеби ... түсу ... яғни ... ... ... нормаларын
тұрақтандыруда, жаңаларын белгілеуде, соны сипаттарға ие ... ... ... ... ... ... ... негізгі ұйытқы болып отыр. Ол ... ... ... әрі ... ... әрі ... ... тілді тек ... ... ... ғана ... ... тіл ... сұрыптап тұрақтандыру
сөз ... ... ... да ... қажеттігі туады. Осы
орайда ... ... ... ... телехабардың қызу қарқынды өтіп жатқан ... оның ... ... ... ... ... дамуына
жақсы әсер етіп ... ... ... ... ... ... ... сай келмейтін жағымсыз сәттерін
көрсетіп, оны түзейтін ... ... ... жасау қажеттігі де
даусыз. Бұл қазіргі кезеңдегі ... тіл ... ... ... талаптардан танылады (3).
Тіл көсегесін ... ... ... оншақты жыл беделінде
республикалық ... ... ... өзі ... ... “Тіл туралы” заң, “Тіл саясатының тұжырымдамасы”, ... 2001 жылы 7- ... N550 ... ... ... мен ... мемлекеттік бағдарламасы”
қабылданды. Әрине, мемлекеттік тілге қатысты ... ... ... көп күш- ... жұмсауды талап етеді. Бұл ... ... ... ... ете түсу үшін ... ... да ... шараларды өрістету әлдеқайда ... ... ... ... ... тіл ... ... жарияланғанымен , оның үйретілуі емн қолданылуын жүзеге
асыратын ... жер- ... әлі де ... іске ... тіл мен ... мүдде бір-бірінен ажырамайтын
ұғымдарға айналуы ... Тіл ... ұзақ ... ... ... мен ... ... іске асырудың басты бағыттары мен ... ... ... Қ.Р. ... ... Бұл өз ... мемлекеттік тілдің әлеуетін
толық іске ... ... ... ... ... ... мәртебесін күшейтуді талап ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұлттық
ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... өз ... барысында көптеген кезеңнен ... ... ... ... ... ... берілу
пішіндері жағынан әр түрлі бағдарламаларды көре ... ... ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев ... тіл ... ... ... ... арнасында қоғамда жоғары ... ... ... де ... тиіс. Бұл проблема таяу
уақытқа дейін тым күшті ... ... Ал оған ... тырысқанындай, ... ... ... ... ... қою ... емес, қайта керісінше оның
біріктірушілік ролі ... ... ... ... тілі
мәдениетітің бір ... ... ... ... қосымша факторы болуға тиіс” (6).
Жоғарыда айтылған фактілерді ... ... ... ... ... ... ... Қазақ тілінің
мемлекеттік тіл мәртебесіне іс ... ие ... ... бағдарламалар саны жағынан көп емес. Атап айтқанда, “Қазақстан”
Ұлттық ... ... ... лингвистикалық телеолимпиадасы,
“Хабар” агенттігіндегі ... ... “Ел ... ... ... ... ... қоржын” балалар
бағдарламасы. ... ... әр ... ... пішіні әр түрлі. Бірі жарыс ( ... ... ), ... ( ... ) ... ... Аудиториясында да өзгешеліктер
бар. Мәселен, “Ел ...... ... ... ... ниет ... өзге ұлт ... арналса, “Алматы”
арнасының ... ... ... ... ... арналған.
Мен өзімнің бітіру жұмысыма “Лингвистикалық ... ... ... ... ... алып, осы
орайдағы ... ... ... ... ... ... тырыстым.
І-тарау: Лингвистикалық бағыттағы телехабарлардың құрылымдық сипаты.
1.1 ... ... ... ... ... ... ... телевидениесіндегі
лингвистикалық бағыттағы телехабарлардың ... әр ... Бұл ... ... ... ... тіл
мамандарына, бүкіл журналистер қауымына ... ... зор. ... пішіндік өзгешеліктеріне келетін болсақ, бұл ... ... ... ... баршылық. Себебі әр көрермен
өзіне ... ... ... жасалған. Осы ... ... ... ... ... ... телеолимпиадасы.
Жүргізушісі журналист- Назира Бердалы. Дұрыс ойластырылған ... ... ... жұрт үзбей көреді. Бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... қою
арқылы топ ішінен бір ойыншы алға ... ... ... осы ойыншымен жалғасады. Ақшалай сыйлығы ... ... ... ... мен оған ... ... ... ... мен ... көп қатысады. Ойын ... тас ... мен ... ... кейін жастар одан ... ... ... ... үшін көп ... ... етпейді.
Ал ойынның ең маңызды мәресі- ... ... мен ... ... ... пен идеяның шарттасуы арқылы ... ... ... ... ... ... айқындалуы. “Мидан
шыққан сөзіңе тіл себепкер, қалай айтып ... ... ерік ... сазгер-ақын Ақансері Қорамсаұлы айтқандай, барлық тележурналистер
өз ойын сөз ... ... ... ... ... соны
қалай жеткізуде ... ... ... ... ... ... ... ғалым Т.С. Амандосов айтқандай: “Газет
материалдарының сапалы ... ... жазу ... ... ... тән ерекшеліктерін жете айыра біліп,
оны ... ... ... Бұл ... ... ғана ... ... да қатысты айтылған
белгілі. ... ... ... ... ... ... жанрлық ерекшеліктері мен ... ... ... болады. Сондықтан да, хабарлардың ... ... ... ... ... оған ... топтастыру қажеттігі ... ... ... өзі бір ... ... ... журналистің берген материалдарында ... ... ... Өйткені, шығармашылық- техникалық сипаттағы соны
технологиялық ... ... ... ... ... ... сақтап, сол жүйемен ерекшеліктерді ескеру ... ... ... ... ... талдап, түсіну,
оларды бүгінгі тілдік ... ... ... ... жету ... бағдарлама пішіні дәл ... ... бір ... ...... не?” ... ... делік. Осы кезде қойылған сауалға ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Білмеген не
таппаған жағдайда экранда ... ... ... есте ... ... ... жаңа ... мал немесе ... ... ... ... ... ... Кейін бұл
сөздің күнделікті тұрмыста қолданылуы да ... ... ... ... танымдық деңгейінің өсуіне, тілдік ... көп ... ... ... ... ... ... мақсатына
жетеді.
Хабарда тек сұхбат жанры ... Яғни ... ... ал ойыншы сол сұраққа жауап береді. Ортаға ... ... өзін ... ... ары ... ... жауап қайтарады. Әдетте бұл мынадай ... ... ... ... бармысыздар, достар, қошкелдіңіздер құрметті
ойыншылар! ... ... ... ... ... қақпа”
лингвистикалық телеолимпиадасы. Ендеше ойынымызды бастаймыз. (Пауза)
Алғашқы ... ... ... ... ... ... мен ... бір сұрақ тастаймын. Бұл сұрақтың жауабын
білсеңіздер, ... ... ... жоғарырақ және
мейлінше ... ... ... ... ... не? Алтынышы нөмірлі ойыншы.
О: Бесікбілезік дегеніміз- ол қолға тағылатын ... және ... ... ... ... ... Ортаға келіңіз. Есіміңіз кім? Таныс ... ... ... ... ... ғой?
О: Иә.
Ж: Әйгерім, алдымен тасқақпаның үш сұрағының біреусін таңдаңыз.
О: Біріншісін.
С: Жастықағаш ... ... ... ... ата- бабамыз көне заманда төсекті ағаштан
жасаған және жастықты ... қою үшін ... ... ... ... Ағаш төсектің бөлігі ма?
О: Иә.
Ж: Дұрыс жауапты тыңдап ... ары ... да осы ... ... ... ... не жеңілген жағдайда келесі қатысушы ... ... ... ... ... ... ... Аударма айдынында, ... ... ... ... тіл ... ... емес. Әрине, қазақ ... бір ... ... алу- ... әлі ... аса ... іс. ... бәрін қазақтың қара
сөзіне төңкеріп алу, ... түр- ... ... ... бұл ... ... ... Тіл- үнемі қозғалыста
болатын тірі ағза, өмірмен ... ... ... ... ... өсе береді. Сондықтан біздің қазақта ондай деген болмаған,
мұндай деген ... деп, жаңа ... ... қолданысқа
жіберуден қорықпау ... ... ... ... ... ... ... хабар арқалайтын жүктің ауыры, ... баға ... ... ... ... бағдарламасы- ток-шоу түрінде өтеді. Ток-шоу деген ... ... ... еніп ... Ток- ... ескі әдетімізше жүргізуші дей ... Ток- ... ... ... ... аудармасы “әңгіме- думан”. Қазақ
телевидениесінде ... ток- шоу ... ... ... Серік Аббас-шах. Оны ... ... ... ... ойын- сауық түрін ... ... ... ... ... шоумендікке көбінесе актерлер ... ... ол да ... ... ... ... журналист
емес. Ток-шоуды тек ... ... шығу ғана ... ... басты тақырыпты аша білу керек. Өйткені “Ток- шоу- ... ... (7). Ток- шоу ... ... әңгіме
сұхбатқа құралады. Ал сұхбатты тек арнайы ... ... ... қана өз ... жүргізе алады. Сұхбат сәтті
шығу үшін ... ... ... та ... Ол ... әсершіл, жинақы, тапқыр, ... ... есте ... жоғары, психикалық тұрақты болуы ... (8). ... ... ... “Еркектің аты еркек” ... ток- ... ... ... Бекжан Тұрыс. Көрермен оны ... ток- ... ... ... жаңа хабарда көзі күліп,
көңілі жылап ... әсер ... Ток- ... ... түрін
жүргізуге актерлік қабілеті аздық етіп ... әсер ... ... ... ... ... ... сөздерді
айтып шығумен шектеледі. Тамаша актер ... ... ток- ... тізгінін кез- келген тақырыпты дөңгелетіп
әкететін кәсіби ... беру ... Осы ... ... ... ... Бейбіт Құсанбек сұхбат алу жағынан
да, қонақтарды ... ... ... ... итермелеу
жағынан да үлкен шеберлік танытады.
Белгілі бір терминдер ... ... ... ... ... өз ... ... ортаға салады. Осы кезде
хабарға қатысушылар ... ... ... ... ... ... ой ... тууы, дамуы, өрбуі тікелей ... ... ... қақтығысындағы процестен телеаудитория да тыс
қала ... Олар ... ... ... ... ... әлсіздікті жойып, пікірталасқа қатысушылармен бірлікте шындыққа
жетуге ... ... ... ... ... ... отырып, әділ шешімді көпшіліктің көзалдында шығарып отырады.
Осыдан ... ... ... ... де ... ... ... кезінде автор не жүргізушіге әдеби ... ... ... ... ... ... орай ... айтушыларға
ортақ сұрақ қойып, өзі бір мезгілде оның ... әрі ... ауып бара ... оны ... ... бұрушы
қызметін де қоса ... ... ... сонда кейде пікірталас
күткен биіктен әлдеқайда төмен ... ... 20- ... ... заң ... атауларына арналды. Бғдарламаға қатысушылар
“честь”, “достоинство”, “совесть” сөздерінің ... ... ... Сарапшылардың бірі честь сөзін- намыс деп ... ... ... ... балама ұсынды. Студия қонақтары арасынан да ... ... ... да ... де бір ... ... предметі көпшіліктің ортақ қызығушылығын ... ... ие ... ... ... ғана ол ... ... жете алады. Ең бастысы ... ... ... ... дәл ... отырып, айтылған пікірлерді
саралай- салмақтай ... оған ... ... ойын да
орайластыра қосып отыруы. Ал ... ... мен ... ... ... отырған миллиондаған көпшілік ... ... ... ... ... әрі ... кәсіби этиканы
аттап өтпегендері орынды (9)
“Тіл” ток-шоуы өз ... сай әр ... ... ... сарапшылар кезек- кезек шақырылады. ... ... ауыз сөз ... қана ... ... кете ... ... жүргізуші де сол келіп- ... ... ... ... ... ... ... азайтыңқырап, соның
есебінен олардың өз ... ... ... ... ... ... ... сөйтіп аталған мәселені ... ... ... ... ... ... ... “Ел арнадан” көрсетілетін “Тілашар” ... ... ... ... өтеді. Бұл ... ... ... лингвистикалық хабар. Бағдарламаның алғашқы саны ... ... Ол ... “Тілашар” диалогқа құрылған ... ... ... ... ... ниет ... ... жеңіл үйрену тәсілі. Ал 2001 жылы бағдарлама қайта ... ... ... ... ... ... ... қазақ
тілін білмейтіндерге а рналғандықтан да ... орыс ... ... ... редакция қызметкерлерінің рөлдерін
сомдайтын актерлер. Сонымен бағдарламаның екі жүргізушісі бар: Олар қалық
көрермендерге «ТВ БИНГО» ... ... ... Жүнісбаева мен Ғабит
Мүсірепов ... ... мен ... театры актері Сәкен
Рақышев. Жүргізушілер ... өтіп ... ... ... отырады.
1.2 Тақырып аясы және аудитория.
Экрандық ... ... ішкі ... шешімнің ролі
ерекше. Сценарийді жазу ... ... ой ... бір ... бір- ... ... байланысса, шығарма арқауы ширап
көрермен көңіл- ... ... ... ... ... еді. Ал,
режиссер, оператор және дыбыс ... ... түр ... бір- ... ... ... тақырыптың характерін
ашуға және ... жан- ... әсер ... ... ... ... сценарий туралы әңгімені, біздіңше, ... ... ... ... өзекті ойлардың бастау ... ... ... ... ... пайда болады,- дейді
Валентин Катаев,- пайда ... да, ... ... ... ... ... сіңіп, ойға орныққан сайын, ... ... ... ... жұрнақтары туып, ... ... ... ... мен ... азапты ізденіске түсе ... ... ... ... Ал, ... ... ұйықтаған
балық сияқты қарнын жоғары қаратып, ... ... ... ... тереңде, ағыс ... ... ... ... ... ішінде: оны сол арадан іздеп таба ... ... ... астынан тауып алып шыға біл.”(11)
Демек, ... ... ... ... ой- ... ... ... болып, сценарийді жазудың өн ... ... ... ... ... ... процестің 3 түрлі (материал жинау, жиналған
материалды қорыту, қоытылған материалды ... ... бар ... ... 3 ... өн ... ... желі тартып жатады.”
(12) Шын ... ... ... жан- ... ... ... процесімен қатарласа ... ой- ... ... Бұл үздіксіз процесс.
Тақырып- шығармадағы басты ой. ... ... ... ... ... болашақ хабарларындағы кейіпкерлері немесе
ізденісіндегі қажетті ... ... өзі ... куә ... кірігуі. Демек, тақырып- идея. Қазақ ... ... ... ... бастау бұлағында да ... әрі ... ... ... осындай үлкен тебіреніс пен ... ... ... “Алтын қақпаның” тақырып аясы ... әрі ... ... аясы ... көне ... ... ... түрін қамтиды. Эфирде ... ... ... ... ... ... де ... ойластырған идеялық
тұрғыда ... ... роль ... Себебі тақырып хабардың
болсын не кез- ... ... ... ... ... ... әрқилылығы бағдарлама аудиториясының ... ... Ал ... аудитория өз кезегінде хабардың өміршеңдігінің,
мәнділігінің, қоғамдық маңыздылығының ... ... да ... болашағы бар деп айтуымызға толық негіз бар.
Жалпы ... ... ... ... ірге ... белгілі бір саяси- идеялық тұрғыдан суреттемек, ... ... ... түп ... ... ... ... шығарманың арқауы, өзегін құрайтын құбылыс, идея- ... ... ... айтпақ ойы, пікірі, көзқарасы, берер
бағасы. ... пен идея ішкі ... ... өмір ... ... ... атынан-ақ белгілі болып қалады.
Көпшілік ... ... аты оның ... ... бірден
аша қоймайды. Өмірдің маңызды проблемаларын көтеріп, оны ... ... ... ... ... ... бүкіл
мазмұнынан, сюжетінен аңғарылады. Тақырып негізделген ... ... ... ... оны сол ... ... ... ... білуге болады.
“Тіл” бағдарламасында қарастырылатын терминдердің де ... Әр ... әр ... әр ... ... ... табумен айналысады. Бағдарламаның әр ... ... ... ... әлі ... ... ... қазақша атауын таба алмай келе ... ... ... ... мен мәні ... ... хабар деп
айтуға толық негіз бар. ... ... бір ... ... талқыға түсті. ... ... ... мен ... ... жайлы болды. Әрине осы күнге ... мен ... әке- ... “мама- папалауы” қуанарлық
жайт ... ... ... ... қоры бай, ... ... тұра ... құбылыстардың қазіргі заманда орын ... ... бар, ... Жетпіс жылдық тоталитарлық ... ... те, ... ... ... ... алқасы,
аудитория тебірене ... ... ... ... апа ... көке деп, ... әке, ... шеше болып бір дауыс деп
бекітілді. Бұл ... ... ... сай номинативті, қаратпа
атаулар ... ... ... ... ... ... кәсіпте қолданылатын термин сөздер талқыланатын “Тіл” ... да ... ... ... тіліндегі атауларын білгісі
келетін әрбір адам ... ... ... ... көрермен қауым, ал бағдарлама аудиториясы- сол ... ... бір ... ... ... факторлар
мыналар:
а) Жас мөлшері,
ә) Әлеуметтік деңгейі,
б) Сұранысы,
в) ... 4 ... 4 ... ... ... болады. Сол арқылы
аудиторияны айқындап алу ... ... ... тек ... алу ... оны міндетті түрде зерттеу ... ... ... ... ... ... анкеталық
сауалнама. Мысалы, қазақ тілінде жоғары сынып ... ... ... ... ... ... ашу ... қабылдап, зерттеу жүргізуге ... еді. ... ... ... ... ... жүргізетін журналистердің, соның
ішіндегі журналистік білімі жоқ ... ... ... ... эфирге шығып, ... ... елге ... өзі риза ... ... алып ... ... Бірақ,
журналистика айлық алу үшін ғана ... ... ... ... ... пен ... ... айналадағы, болып
жатқан жағдайды байыптап бағалауға, оны сол ... ... ... ... ... ... бір адым ... алмайды.
Тақырыбы сан алуан ... ... ... ... ... ... құрамында болған Ыспандияр ... ... ... ... мектептің маңдайшасына ... ... ... жазуға көзіңіз түседі... “Хош ... ... ... ... рәсімін білдіретін, тек
ресми қатынастарда ғана қолданылатын ... сөз. ... ... ... қолданбайды да. Ешқандай мұғалім, ұстаз ... ... ... ... деп ... ... ол ... болады. Бала да одан ешнәрсе ұқпайды. ... ... ... ... ... оған да жат ... Мұғалім
балаға “оқығының келе ме?”, “келе ғой”, “жақсы ... ... ... Бұл- ... ... және ... әсер етер ... осындай “хош келдіңіздер!” ... ... ... ... қалай келді? Біз оны орыс тіліндегі қалпынан ... ... ... Осы ... мектеп маңдайындағы жазуды
“Кел, балалар, оқылық!” дегенге ... жөн- ақ ... ... үлкендердің балаға айтатын ең жылы, ... ... ... Бұл- алғаш рет жаңа сипатты мектеп ашып, ... ... ... ... ... ... ... сыйынып, Кел,
балалар, оқылық, Оқығанды көңілге, ... ... деп ... ұлы ... ... ... ... басым баланың
да үлкендерден естісем дейтіні- осы сөз. Бұл ... ... ... ... аса ... ... осы тіркес оқушының
көзіне түскен сайын оның ойын ... ... ... ... ... ... еді. Кейінірек кітап бетін ашып, ... ... ... ... да, кітап ішіндегі өсиет- сөз
бен ... ... сөз бір- ... ... ... ... ... болады. Ал, дүниенің бір- ... ... ... өз ара ... тұруы бала үүшін, оның ойлау жүйесі
үшін аса ... ... Шын ... ... ... ұсыныс. Әр
қырынан дәлелдеген Ыспандияр Ақайұлының бұл ... өз ... ... ... ... кеткен төртінші, ең жас ... ... ... ... да идеялық, ... мен ... ... ... ... ... үш
бағдарламадан кем ... ... ... ... ... ... ... берілетін бұл хабар белгілі бір ... ... ... тілі пәні кезінде түсіріледі.
Балаларға әр ... ... ... ... негіздерінен: амандасу,
қоштасудан бастап, ... ... ... ... Оқушылар
арасында қазақ балаларымен бірге орыс, кәріс ... да ... ... ... кез- келген жағдайда қазақша сөйлеуге
үйренеді.
Негізінен ... ... ... ... кең ... ... ... тілдің атқаратын
қызметімен байланысты. Себебі тіл ... ... ... ... Тіл- ... құралы болып
қалыптасқаннан бері ... ... ... ой ... ... ... ... кенеліп, бақытқа бөленсе, енді
бірде ... ... ... кейде жанышталған жан дүниесін
сергітіп жігерленеді. Мұның бәрі ... ... ... Теледидар ... ... ... ... ... ... өте жетік меңгерген. ... ... тілі ... тілі ... ... Телевидение
тілінің лингвистикалық негізі ... ... ... қызмет етуі тиіс.
Бұл бағдарлама лингвистикалық бағыттағы ... ... ... ... 2000 жылы ... ... ... пішіні өзгерді. Бұрынғысынша сынып ... ... ... ... түсіріледі. Енді оқушылар хабарға
жай қатысушы ... ғана ... ... ... ... де атсалысады. Бағдарлама ... ... ... ... да сан ... Балалар мектебі, сабағы ... ... ... ... ... ... ... да
сол мектеп және бала- бақша жасындағы ... ... жас ... ... ... ... жүргізушіде
неғұрлым жылы сөйлеп, кішіпейіл болуға тырысады.
Аудитория ... ... ... ... ... ... мұңдап, жоғын ... ... ... ... Бір ... ... ... ішкі жан-дүниесінде
журналистке тән ... ... ... керек. Өйткені, ... ... ... ... ... ... ... алдымен, аузыңнан шыққан әрбір сөз үшін ... ... ... ... қате ... тырысып мәдениетті сөйлеу-
жүргізушінің көрермен алдындағы борышы.
N1 кесте. ... ... ... ... ... ... тәсілдер.
Телехабарлар қазіргі технологияның дамыған кезеңінде ... ... ... ... пайдалануы заман
талабы. Осындай ... ... ... ... келтіріп,
көріктендіре ... ... ... мен мәнін ашатын
бұндай әдіс- ... ... ... да ... әсер етеді.
Техникалық әдіс- тәсілдеріне компьютер ... іске ... ... маңызын арттыратын роликтер, музыка, ... ... үшін ... тәсілдер жатады. Енді оысндай әді-
тәсілдердің ... ... ... ... жүргенін талдайық. Бірінші ұлттық арна ... ... ... ... ... ... ... әдіс- тәсілдер көбінесе жүргізушінің ... ... ... ... ... ... ... асылы- мақал” демекші
көркем әдебиеттің ... ... ... ... ... ... біздің тілімізден артық тіл ... ... ... ... ... ... ... Назира Бердалы
қандай да бір тығыршық ... тез жол ... ... баурап алады. Бұның өзі ... ... ... ... ... аяқ ... кәсіби
шеберлігінен құралуы мүмкін емес. Бұл ... ... ... Бағдарламада сүрақты экраннан көрерменнің өзі қоюы ... ... ... Сонымен бірге бұл ... ... ... оятады. Жайдан- жай шыға қалған сөз емес, ... бір ... ... білгенін ойыншыдан ... Ал, ... ... ... ... алтын сандықтың ... ... ... ... ... еніп ... әсер ... “Есте,
сақтаңыз!” деген жазумен берілетін сөз ... ... ... ... ... дұрыс табылған тәсіл
“Тіл” ... ... ... ... қай ... жүргенін білу үшін осы хабардың ... ... ... ... айдарларында ... ... бір ... ... тыс айналаға үңілдіреді.
“Қара ... ... ... қала көшелеріндегі ... ... ... ... ... ... сыртқы жарнамалада жіберілетін ... ... ... алқасының назарына ұсынады. Қазылар ... ... ... ... ... ... дауыс береді. Ал
“Күлтөкпе” айдарының сюжеттерінде ... ... ... дұрыс
қолданбай жүрген сөздерге ... ... ... ... ... деп шешсе, дұрыс қолданбай жүрген сөзді
Жомарт ... ... ... сол қағазды умаждап күлтөкпеге
тастайды.
Компьютерлік ... ... ... ... бағдарлама
“Тілашар”. Біріншіден, жүргізушілер отыратын студия ... ... ... бағдарлама кейіпкерлерінің ... ... ... болып, өтіп жатқан іс- қимылдарға
түсініктеме беріп ... ... ... бағдарламаның тақырыбын
да түсіндіреді. Бұндай жақсы ойластырылған ... мен ... ... ... жасалған бағдарламаны көрермен ... ... ... ... ... қазақ тілінде сөйлеушілердің
саны артатынына күмән ... ... ... тағы бір тұсы
ол бағдарламаға орыс ... ... ... ... бойынша актерлердің өздері де ... ... ... табылады. Ал Қазақстанда жартыға жуық ... ... ... бұл ... үлгі болатыны
түсінікті. Қазақ тілін қолдану ... ... үшін ... ... кесте. Тіл аспектілері.
ІІ-тарау: Лингвистикалық бағытағы телехабарлардың ... ... ... ... Жүргізуші шеберлігі.
Автор- публицист жұмысы ... ... ... іріктеу, хабардың композициялық шешімін ... ... ... ... ... бар ... негізгі
кезеңдері ғана белгіленеді. Аса ... ... ... ... ... ... не болмаса ол өзінің
табиғилығынан, ... ... өз- ... ... ... Сценарлық жоспар- құрылымды ... ... ... ғана көз ... ... - бір ... адам санасындағы бейнесі, сол ... ... ... ұғым, түйсік, түсінік. Бағдарлама
жобасын ... ... ең ... атын қояды. Ол- автордың
идеясының ішкі ... ... ... ... ... да,
бағдарламаның атын ойлап табарда ... ... ... ақын айтқандай, “Ойланбай айтқан сөзден без, кесеріңді ... ... бір рет ... ... ... ... керек. Жалпы, идея
грек ... ... ... ұғым, ұсыныс деген мағынаны береді.
Неге? Не үшін? Не себепті? ... ... ... ... ... мақсаты жобадағы бағдарламаның маңызын, ... ... ... ... ... ... ... ойлап
табады. Басталуы, яғни шапкасы, музыкасы, ... ... ... ... ... ... ... да
көрсетілуі тиіс. Кейіннен бұл ... ... өз ... ... мұның бәрі автордың келісуімен ... ... ... ... ... ... ... телеолимпиадасының авторы әрі
жүргізушісі Назира ... ... ... ... ... “Тілашардың” авторы ... ... мен ... ... ... аса ... Адамдар ауызекі сөйлеу ... ... ... ... Есту ... ... ... де тым бөлек. Ойы ұшқыр,
тілі өткір Назира ... кез- ... ... эфирден сөйлеген
сөздерін тұтас күйінде ... ... ... бір ... яғни
үзіндісін кәсіби этиканың озық үлгісі, ... ... ... тіл мәдениетінің танымдық көрсеткіші ретінде өнеге
етуге болады. Орыс ... ... ... ... ... ... ... “кәсіп, кәсіби дағды”, ... ... ... да бір ... жоғары шеберлік.” Бір
сөз және екі ... бір- ... ... ... “кәсіп” және
“жоғарғы шеберлік.”
Кәсіби ... ... ... ... ... орыс тілді
әріптестерінен әлдеқайда әлсіз деген ... әлі ... ... ... келе жатқаны жүректі ... Сөз ... ... ... ... талай даудың басын ... ... ... ... ... жұртөкілін оның ... ... қол деп ... өзі күнә ... ... өз ... ... секілді, журналистік
мамандаық та өз ... ... ... ... Ал ... ... да өз ... көрінетіні белгілі. Демек, журналистика-
басқаға ұқсамайтын, өзгелерден айырмашылығы бар ... Ол ... ... ... адамға қызмет етеді. Әрбір ... ... де ... ... ... іс- ... Кезінде ұлы ғалым М. ... ... ... ... ... ... ... қандай дәрежеде жұмыс істесе
де, қоғамдық ... ... ... ... ... ... жаңаны жақтаушы, бар ... ... ... - өз ... барысында- бірінші- ұйымдастырушылық,
екіншіден- әдеби өңдеу, ... ... ... ... оған ... ... ... Оған қоса өмірдегі
құбылыстардың мәнін түсіне білу де ... ... ... ... ... ... ... сенімді түрде, көз жеткізіп
жататын болуы керек. Жұртқа өмір ... ... айта ... ... ... Ол үшін тіл, сөз ... қолдану қажет. Тағы
бір ... ... ... қоғам қайраткері бола алса ... Ол ... ... ... жақсы түсінуі тиіс. Әсіресе жұрттың
назарын аудара білгені ... ... тағы бір ... оның ... әлеуметтік
қызметіне, дүниеге деген көзқарасына позициясына байланысты. Бұл жан-
жақты ... пен ... ... ... өсу, ... өз өмірін халық ісі үшін арнауға келіп ... ... өз ... шын ... ... ... сол ... жер жүзіндегі оқиға- құбылыстарға сергектікпен ... ... ... ... ... бірі ... Мәдениетті тілдің мәйегі ... ... ... ... ... ... әдептіліктің бір ... ... ... айналуы керек. Бұл тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі де ... ... мен ... ... ... ... бағдарламаның әр санының
шымылдығын “Арма, ... ... ... қошкелдіңіздер
құрметті ойыншылар” деп ашып, “Келесі ... ел ... ... ... деп ... ... ... өзінен
жүргізушінің ұлтжандылығын ... ... ... ... ... ... ... атауларға
арналған кезекті хабарын: ... ... бір сөз бар: ... ... тас, ... ... ... жас. Тар қолтықтан ... ... бір ... қарындас. Немесе жоқты- барды туыспай,
іздесетін ... кім бар екен ... ... өте ... Біз ... осы ... ... біраз қаузап талқыладық.
Оның қай дәрежеде ... ... ... баға ... - ... қайта кездескенше,”- деп ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі тіл ... сөз ... ... ... ... Енді сол ... Бейбіт Құсанбек негізінде өарастырайық. Журналист ... де ... ... ... ... Олар ... арнасында берілген ... ... ... ... ... ток- ... Бұл екі бағдарламада да ... ... ... қыр- ... ... дәлірек айтсақ, шыңдалған
журналист екенін ... ... ... танытты.
Журналистің кәсіби шеберлігінің негізгі екі ... бар: ... ... ... Тіл- эфирдің лингвистикалық аспектісін
айқындаса, тәртіп психологиялық ... ... ... ... ... ... зоры, жұмсайтын қаруының бірі”
деп дәріптейді ... ірі ... ... А. ... ... ұлы ... В.Г. ... “Адам мінезін танудың кілті- оның
тілі, сөз ... ... ... ... ол ... тұлға мен мінез
секілді әрқашан да жеке ... деп ... ... тіл
мәдениетін сақтауда лингвист- ғалым А. Байтұрсыновтың тіл ... ... ... білуден артық ешнәрсенің де керегі ... тіл ... да, тіл ... де, тіл ... де, тіл
тазалығы да, т.с.с. бәрі де ... тіл ... ... жұқ ... ... оны ... дамытып, сөздік қормен ... ... ... ... ... ... келесі бір тармағы.
Импровизация, ... ... ... ... өзі ... ала ... негізінде пайда болады. Әлбетте, сөздік қоры мол, қажетті ... ... сөз ... ... ... адам ғана ... шеберіне айналмақ. Біздің журналистеріміздің ... осы ... ... ... ... ... ... сөйлеген сайын жетіледі.
Жүргізушілер сол үшін де ... ... ... ... ... ... игеремін десе әйгілі ... ... ... ... ... бір секунды бос кетпесін” (17) деген
мақсат қоюлары ... ... ... ... тән ... шыңдау әдістерінің бірі- жүргізушінің аузынан шыққан сөзіне
жауапкершілікпен қарауы, яғни, өз ... өзі ... ... ... ... ... мен кемшілігін саналы түрде саралауы,
бір рет жіберген ... ... рет ... ... аталып
өткен кәсіби шеберлікті шыңдау әдістерін ... ... ... ... тәртіпті білмейінше, нағыз кәсіби маман бола алмас
еді.
Тәртіп, бағдарламадағы ... ... ... ол- жүргізушінің жұмыс процесіндегі іс- әрекетіне сәйкес
байқататын ... ... ... ... ... бір сөзбен айтқанда
сөйлеушінің кәсіби шеберлігі екені аян. Бірақ, соның ... ... ... ету үшін ... жүзеге асыру керек. Мәселе
сонда. Бағдарламадағы ... ... ... екі ... екі ... ретінде бөле- жара сөз еткенімізге қарамастан,
екеуінің ... бір ... бір ... бір ... ... ретінде
жүзеге асқанда ғана өзінің толыққанды мән- ... ие ... ... ең күрделі компоненті- іс- әрекет.
Өйткені, ол- орындалатын шаруа, істелетін ... ... ... ... бүкіл компонентін қамтып, ... ... ... ... Ол- ... ма, ... ба ... асқан
эфирлік процесс. Сондықтан да оны тек қана ... ... ... ... ... ... ... ұжым,
яғни, басшылар мен ... ... ... ... ... ақ, жүргізуші түйсігімен, яғни интуициясымен ... ... ... ... ... жіберілмейтін
болады.
Осы тұрғыда аталмыш бағдарламалардың жүргізушілерін ... онда ... ... мен ... ... шын ... оның ішінде сөз саптауды, ... ... ... деп
айтуға болады. Бағдарлама ... ... ... ... әкететін тележурналистің ұшқыр ой, ... ... ... ... биік ... ғана емес, тәжірибесінің ... ... шыға сала ... де, ... ... ие болып жүрген Назира Бердалы “Эфирде де ... ... ... ... соң ... содан кейін журналист, соның
ішінде жүргізуші екенімді ... ала ... ... сабақтаймын.
Қозғайтын тақырыбым мен ... ... де сол ... дейді.
Тілі өткір Назира Бердалының кез- келген ... ... ... ... ... ... тіпті белгілі бір ... ... ... озық ... ... ... мысалы, тіл мәдениетінің танымдық ... ... ... ... ... ... отырып қазақ ... ... ... Ал ... ... ... сабырлылық пен
парасаттылық сезіледі.
Ал “Тілашар” бағдарламасының жүргізушілеріне ... ... ... ... ... шеберліктері жайлы айту
қиын. Себебі бағдарлама ... ... да ... ... Тек редакторлардың алдын- ала ... ... ... ... ғана ... ... ... себептері де бар.
Яғни, ол ... ... алу үшін не ... ... үшін ... қатыспайды. Бұл бағдарламаға қажет емес те.
Ал психологиялық аспектісіне ... ... бірі ... ... түрде жақсы дей аламыз.
Ендеше, көрермен ... ... ең ... ... ... сөз үшін ... екеніңді ескеріп, ойланып,
салмақтап, қате ... ... ... ... ... алдындағы борышы. Ол күнделікті өмірде ... ... келе ... ... ... ... ... үстінде
екенін, әр сөйлемді айтар ойымен ... құру ... ... соны өз сөзінде қажет ... ... ... тілді өнеге етуге міндетті. ... бәрі ... ... ... ... ... мен ... идеология екеуі- егіз ... өз ... ... өз ... ... ... көзқарасынан отаншылдық рухы, ұлттық ... ... ... Мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... табады. Теледидар алдына шығып сөз
бостандығын ... ... ... үн қататын төртінші ... ... ... ... ... мен ... ... отырып, тіл ... ... Ол ... ... ... ... ... сұраныстарына жауап
беретіндей дүниетаным көкжиегін кеңейтіп, ой- ... ... ... шын ... кәсіби деңгейде ... ... ... ... лингвистикалық хабарларды жатқызуға әбден
болады. Себебі бұл ... ... ... үшін екі есе ... ... Егер ... тілін көркейту үшін арнала тұра, жүргізуші ... ... өз ... деген құрмет, яғни, патриоттық сезім,
ұлтжандылық сезілмесе, басқа рухани жағынан да, ... ... ... ... жоқ ... ... болмас еді.
Жүргізушіге керек ... ... ... тіл мәдениет
екенін жоғарыда атап ... Ал тіл ... өзі ... ... ... тіл- дұрыс, қарапайым, мәнерлі болуы керек
. Сонымен ... тән ... ... ... ... ... тіл мәдениеті және әдемі қимыл-
қозғалыс.
2.2 Хабардың ... ... ... еңбек. Бірігіп атқаратын іс. ... ... мен ... Қазіргі ... ... орны ... әлдеқайда
биік болып кетті. Сапасыз ... да жоқ ... ... жиналып, әңгіме құруына ... ... ... арнасының осыдан біраз бұрын құлдырап ... ел ... Арна ... бір- екі ... ... ... ... тұрпаты, студияның безендірілуі, жалпы, ізденісі
ерекше көзге ... ... ... ... ... ... жап- жақсы хабарлар жасап жүр.
Ал, “Хабардың” ... ... мол. ... ... ... ... пайдаланып жатыр” деп айта ... ... те, ... ... бағдарламасын сапалық тұрғыда
жоғары ... ... ... ... ... жедел қарқынмен ілгері
басуда. ... ... сан қилы ... ... ... ... қалыптастыруға да орасан зор
ықпалын тигізді. ... алға ... ... ... ... міндет күрделене беретіні белгілі. Олай ... ... ... ... ... журналистикаға да ... ... ... арта ... ... ... ... уақыттан озып кете алмаса да, ... ... ... үшін де ... ... ның ... профессоры,
радиожурналистиканы зерттеуші ғалым Н. Омашев ... ... тың ... бағытын былайша сипаттайды: “Дамыған ... ... ауыр да ... техникалық құрал-
жабдықтардан бас ... аз ғана ... ... ... ... әрі тиімді ... ... ... ... ... ... ... тұратын суық темірлер
азайған. Хабарлардың да ... гөрі ... ... көп адам ... ... біздегідей
телерадиоорталықтар аз. Барлығы ... ... ... ... ... қолданылады.”(19)
Жалпы, кәсіби деңгейдегі ... кадр ... ... жететін де, кемшілікті ... де сол. ... ... жеке- жеке өз алдына эфирге ... ... ... ... ... ... ... эфир- аудитория тізбегінен келіп, этика-
кәсіби деңгей- рейтингтік көрсеткіш сабақтастығы ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді. Ал хабардың дәрежесі, ... ... ... өлшенеді. Шығармашылықтың шеберлік, ... ... ... ... сан- ... ... ... табылады.
Сол сапалық деңгейдің әділ ... ... ... ... ... арнасындағы “Тіл” бағдарламасының басталуынан-ақ
(мұқабасы) ... ... ... ... ... өзі бағдарламаның маңыздылығын аңғартады. ... ... ... ... ... Шал ақынның: “Сөйлеп
қал, сөйле ... арлы ... ... ... ... ... ... ссөздерін келтіреді. Студияның безендірілуі де ... ... ... ... өзін ... ... пікірлерін анық жеткізу үшін барлық ... ... ... ... ... жұмысы екені сезіледі.. ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан “Қазақстан”
Ұлттық телеарнасының ... ... да ... ... артта
қалмайды. Басталуының өзі- ақ ... ... ... ... кең ... ... бір ... жасырып
тұрған алтын қақпа. Әуені де ... ... ... ... ... ... телехабарлардың көрермендерге
ықпалы.
2.3 Хабардың ... мен ... ... ... ... ... ... артықшылықтары мен кемшіліктері болатыны
ақиқат. Телехабарлардың да бір- бірімен ... ... ... ... бары ... ... келтірмесі анық. Оны
алдыңғы тармақтарда ... ... ... ... ... сол ... атсалысқан барлық қызметкерлеріне
байланысты. ... ... бір ғана ... не ... ... ісі емес. ... ... ... бейне режиссерлері, ... ... ... ... ... ал шығармашылық тұрғыдан- ... ... т.б ... ... ... ... үлкен ... ... ... ... баға ... ... Сол ... баспасөз ... ... ... ... ... “Алтын қақпа” бағдарламасы
жайлы “Қазақ ... ... ... ... ... қаласының журналисінің мақаласы. ... аты: ... ... бір ... ... осы бір хабарды көпшілік жұрт үзбей
көреді. Бұл ... ... ... тіл ... ... қауымына тигізер пайдасы зор. ... ... ... ... жетілдіре түскен жөн.
Осы орайда ... ... ... ... ... деп ... ... болғандықтан бұл хабарға ... ... оған ... ... ... әсіресе, оқушылар мен
студенттер жиі ... жүр. ... бір ... ... тас ... мен
күміс қақпаны ашқаннан кейін жастар одан әріге ... ... ... ... ... бұл ... “Аламан шай” фирмасының
ақшасы мен ... ... ... ... ... ... оқушылар мен студент жастарды ... ... ... екі не үш ... сыйы олар үшін ... ... Бұл ... оларды айыптай алмайсың. ... ... ... ... ... ... мен ... сандықтың ашылмауы және
бұл бірнеше хабарлар бойы ... ... ... кетіріп жүр.
Кейде көнерген сөздерді көп ... қыз не ... ... ... ... ... тіпті зығырданыңды қайнатады. Мәселе ақша ... ... ... ғой. Ал ... ... сөзді білмей
қалғаннан гөрі ... ... ... ... бір сезім қалыптасады. Және хабарды жүргізуші ... ... ... ... деп “саудаласып” тұрып
алатындар да ... ... ... ... ... ... Тағы бір айта ... мәселе- қойылатын сұрақтар туралы.
Ойынға ... ... яғни ... айналған сөздер ғана
түсуге ... Ал ... ... ... деп ... ... оларды табу қиын, ... ... ... ... ... мен ... батысы мен шығысында жергілікті
тұрғындар ғана ... ... ... өте көп. ... оқу ... ... факультеттерінде этимология,
диалектология пәндері ... ... ... ... барысында бұл ... ... ... ... ... жөн сияқты.
Кейде сұрақ қоюшы сөзді мағынасын ... қате ... ... ... айвның алғашқы аптасындағы ... ... ... ... деген анықтама берілді. Ал шын ... ... ... ... ... Ол жылқы
шаруашылығында әлі де ... ... пен ... ... ... ... Екіншіден, “бұғалық” “арқанды” ... ... ... асау ... ... құралды білдіреді.
Арқан қылдан ... ... ... ... ... осындай,
сөздің мағынасы дәл көрсетілмеген анықтамалар жиі ... ... ... ... жіберген жөн болар еді. ... ... ... ... ... ... ... “қорқытқан” ескертпелеріне қарамай “Алтын сандықты”
ашты. Біз ... ... ... да, мақсатына жеткізген ойыншыға
да риза болып, қуанып ... ... ... ... ... ... ... та, жауап беруші болып та үздіксіз ... Тіл ... және ... деп ... азаматтарды
айтсақ керек. Назира Бердалы ... да ... ... ... ... ... ойыншыны “алғашқы екі қақпаның
сыйлығынан ... деп ... ... де дұрыс.
Осындай кейбір жағдайлар ... ... ... мән ... ... ... ... орынды. Бұл ... ... ... Ал ... журналист болуы мақаланың
маңыздылығын арттырады. Себебі ... ... ... деңгейде
пікірін дәлелді түрде ... Осы ... ... ... ... деген үміттеміз.
Келесі мақала да ... ... ... ... көзқарасы. “Жас Алаш” газетінің бетіндегі ... ... ... ... айдарымен берген.
“Көрермені апта санап артып келе ... ... ... Оның ... бір ... ... ... терминдерді қазақшалау туралы мәселе көтерілді. ... ... ... ... ... дені (“мышка”-
“тінтуір”, “интернет”- “ғаламтор”, “собачка”- “айқұлақ”) ... ... ... ... сөз ... ... ... үшін бағдарлама
авторлары Тіл ... ... ... ... ... сөздердің мамандар талқысынан өтіп, көп ... ... ... ... ... ... ... әркім
әртүрлі сөз ойлап ... ... да ... аз емес ... сайын былықтырып жіберуі әбден мүмкін.
“Тіл” ток- шоуынан байқалатын бір ... ... әр ... ... ... ... бірнеше адамның екі ... ... қана ... ... кете ... мәжбүрлігі. Соның
салдарынан, сырттай бақылап ... ... ... сапырылысып
келіп- кетіп жатқан жолаушылырға толы ... ... ... Кейде
жүргізушінің сол келіп- ... ... қолы ... да рас. Бәлкім, бағдарлама жанрының сипаты ... ... де ... ... ... ... ... азайтыңқырып,
соның есебінен олардың өз ... ... ... сауалына нақты ... ... ... ... жан- ... ... қажетті эфирлік уақытты көбейтіп,
салмақтандырған ... ... ... ... ... ... кейіпкерлердің “толық есеп ... ... ... ... ... ... ғой. Ал, ... ... ... шығып жататын ... ... ... ... ғана жарасады. Оның үстіне,
неше жерден ток- шоу ... тіл ... өте ... ... ... ... ақ ... айдарын да қайта қарастырған
артық ... еді. ... ... ... ... сөз жазылған қағазды Жомарт ... ... ... ... ... бастап ол сөзді қайтып ешкім
қолданбай кететіндей бір ... бар. ... езу ... ... ... жоқ, тек формасын өзгерту керек
шығар...” (21)
Мақалада “Тіл” ... ... ... жаны
бар. Себебі, шын ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған. Сарапшылар бір- екі ауыз ... қана ... да рас. ... те, ... ... ... ... ескеріліп отырған жоқ (мақала 2004
жылдың 2- наурызында жарыққа ... ... ... еш ... ... ... ... ретінде қатысатын Жомарт
баһадүр жайлы бірер ауыз сөз. ... мен ... ... орысшы
богатырь тұлғасы да осылайша жіктеліп, ... ... ... (ХVІ-
ХVІІ ғасырлар) қазақ қоғамында бек пен баһадүр “дәрежелер ... ... ... ... әрі ... ... яғни
ұрыс даласында ерлігімен ... ... ... “батыр, ержүрек”
деп дәріптеген.” (22) Ал бағдарламадағы ... ... ... ... ... тек ... умаждаумен шектеледі.
Бәлкім, бағдарлама авторлары ... тіл үшін ... ... ... ... де шығар, бірақ бұл үшін ... ... ... лайық секілді. Себебі батырдың қаруы ... ... ... ... өз ... мен ... ... мыңды
жығар.
Мұндай артықшылық пен ... айта ... баға ... ... келе ... шаруа емес. Сондықтан айтылған
сын ... ... ... келешекте сол кемшіліктерін
түзейді ... ... жылы ана ... ... ... ... ... содан бері 15 жыл ... Бұл ... ... ... қаңқу сөздер көп айтылды. Біреулер ... ... ... ... ... ... алғашқы
жылдары жас балаға теңедік. Тәй- тәй ... ... ... ... дедік. Енді міне, сол ... ... ... Әлі ... ... жұбатумен келеміз. Сын ... Кез- ... ... ... ... сөз ... жыртылғанша айқасып- ақ бағамыз. Ал, жеке өзім ... іске ... үлес ... ... ... ... ол ... келгенде су ұрттап алғандай ... ... Абай ... айтқандай құр даурықпадан гөрі
“ақырын жүріп, анық ... аз ... ... ... ... ... ... тіл- кейбір елдерде (мысалы, Пәкістанда) ... ... тіл, оған ... ... ету ... шығу деп ... Ал осы тілді ... ... ... арналған негізгі бөлімде қарастырылған
лигвистикалық ... жас ... ... ... ... ... ... роль атқарады. Мәдени, ... ... ... ... бүгінгі ... ... бұл ... көтерер жүгі ауыр.
Биылғы жолдауда елбасымыз Нұрсұлтан ... ... ... ... факторларының бірі- еліміздің
мемлекеттік ... ... ... ана ... одан ... күш- жігер ... ... ... Бұл ... ... ... үшін маңызды ... ... ... ... ... ... журнал болсын, ең біріншіден
идеологиялық ... Осы ... ... бағыттағы
телехабарлар мәні арта түспек.
Дамыған ... ... ... ең ... ана ... ... ... тіл дәрежесіне көтеріп алуымыз шарт. ... ... ... ... бағдарламалар санын, берілу
уақытын кеңейтуіміз керек. Ал ... ... ... ... сапасын одан ары ... түсу ... ... тиіс ... ... тізбегі:
1) Қазақ Совет энциклопедисы, 11- том, ... 1977 ж., ... ... ... Б. Қазақ публицистикасының қалыптасу мен даму
жолдары,- ... ... 2003, 8 ... ... Р. Сөз ... ... Кекілбаев Ә. Мемлекеттік тіл қосалқы сипатта ... ... Ана тілі N6, 2005. 5 ... Шаханов М. Тілсіз, рухсыз толыққанды тәуелсіздік ... Алаш N25, 2005. 1 ... ... Н. ... бес жылы,- Алматы:
Қазақстан. 1996. 178 б.
7) Барманкулов М. Телевидение: деньги или ... ... 1997. 260 ... ... А. ... можешь ты не быть, но шоуменом
быть обязан. ... N11, 2002. 80 ... ... Қ. ... ... құрылымы. ҚазМУ
Хабаршысы, N14, 2003. 16-18 ... ... В. ... ... N8, 1961. 130 ... ... Р. Мой Дагестан,- Москва: Молодая ... 84 ... ... З. Сөз ... ... ... Университеті.
1992. 147 б.
13) Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты,- Алматы: Қазақ
Университеті. 2003. 60 ... ... ... кәсіби ролі. ҚазМУ Хабаршысы, N14,
2003. 16-18 б.б
15) Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. Алматы: ... 2003. 106 ... ... А. ... ... ... 70 ... Жақан С. Сөйлеу техникасы,-Алматы: Қазақ Университеті.
2003. 12 б.
18) Әшімжан Ж. Телешолу. Жас ... N32, 2004. 3 ... ... Н. ... жаңа стилі. Ақиқат, N9, 1997.
85 б.
20) Алпысұлы С. “Алтын ... ... бір ... ... N17, 2005. 7 б.
21) Сыбанбай С. Телешолу. Жас ... N24, 2004. 4 ... ... Р. Сөз ... 99 б.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1) Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы, ... ... ... Р. Сөз ... ... ... ... Байтұрсынов А. Әдебиеттанытқыш. Алматы, “Жазушы”. 1989.
4) Қожакеев Т. Жас тілшілер серігі. Алматы, “Рауан”, 1991.
5) Князев А.А Основы ... и ... ... С. ... ... журналиста. Москва,
1999.
7) Зарва М.В. Произношение в ... ... ... ... ... С. Көгілдір экран- өмір айнасы. ... ... ... Н. Ә. ... елім, қазағым. Алматы, “Өнер”,
1998.
10) Омашұлы Н. Белестер. Алматы, 1999.
11) Негимов С. Шешендік ... ... ... ... ... Светана С. В. Телевизионная речь. Изд. Мос. Университета,
1976.
13) ... К.С. ... ... над ... Москва,
“Искусство”, 1985.
14) Телевизионная журналистика. Изд. Мос. Университета, 1994.
15) Цвик В.Л. Журналист с ... ... Изд. ... Юровский А. Я., Борецкий Р.А. Основы телевизионной
журналистики. ... ... ... Э., ... И. Телевидение ХХ века. Москва, 1989
18) Құсайынов А., Төлебаев А., ... Ә. ... ... ... Е. Қ., 1998. 11- ... ... Д. Көркем сөз оқу шеберлігі.- Алматы.
“Білім”, ... ... В. ... ... на ... ... 1958.
21) Мұртаза Ш. Заң болмай сең қозғалмайды.// Түркістан.
2001.
22) Белғара Б. ... және ... тіл ... “Елорда”, 2001.
23) Кузнецов М., Цыкунов И. Как позволить себе ... по- ... М., ... ... ... ... – Алматы: Қазақстан, 1990.
25) Тұранқұлова Д. Сахна тілі: Оқу ... ... ... Жақан С. Сөйлеу техникасы. Алматы. “Қазақ Университеті”,
2003
27) Әбдіжәділқызы Ж. ... эфир ... ... ... ... Тұрсынов Қ. Көгілдір экран ... ... ... ... ... Л. А., ... Л.Г. ... и искусство
речи. Современная риторика. Ростов- на Дону, 1995.
-----------------------
“Тіл” ... ... 3 ... ... ... алқасы
Қара тақта
ТІЛ
ОЙЛАУ
ЖАЗУ
СӨЙЛЕУ
ИДЕЯ
СЦЕНАРИЙ
Телехабар жүргізшісінің сөзі
Лигвистикалық телехабарлардың көрерменге тигізетін әсерлері
танымдық
Эстетикалық
Тәрбиелік

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XІХ ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар туралы6 бет
Жылқы малына байланысты тілдік единицаларды “ғаламның тілдік бейнесі” теориясы тұрғысынан зерттеу5 бет
Когнитивті лингвистика – жеке ғылым саласы80 бет
ХІХ ғасырдағы лингвистикалық мектептер23 бет
Ірі қараны бордақылау5 бет
Ірі қараны өнімділігі бойынша кластау8 бет
Айырылымды дислокациялар және олардың жер бетінде көрінісі беруі7 бет
Биологиялық мембраналар арқылы зат тасымалдау процесі14 бет
Етті бағыттағы бұқаны азықтандыру25 бет
Етті бағыттағы сиырларды өсіру21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь