Сайлау құқығы жайлы


1. Сайлау құқығы
2. Азаматтардың сайлау құқықтары
3. Сайлау жүйесінің ұғымы
Қазақстан Республикасының сайлау жүйесі, ұғымы, қағидаттары.
Сайлау жүйесі дегеніміз – сайлау органдарын құрудың, сайлауды ұйымдастырудың тәртібі қағидаларын қамтитын, сайланбалы мемлекеттік және жергілікті өзін - өзі басқару органдарын қалыптастырудың тәртібі.
Қазақстан Республикасындағы сайлау жүйесі - деп, Конституция мен сайлау туралы заңдарында көрсетілгендей Республика Президенттік, Мәжіліс пен Сенат депутаттарын, ауылдық әкімдерді төте немесе жанама сайлау тәртібін айтамыз.
Сайлау құқығы қағидаттары:
а) Жалпыға бірдей белсенді сайлау құқығы қағидаты - бұл қағидат бойынша, Қазақстанның 18 жасқа жеткен азаматтардың тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне немесе кез – келген өзге жағдайларға қарамастан, сайлауға дауыс беруге қатысуға құқығы бар.
ә) Белсенді сайлау құқығы – дегеніміз 18 жасқа толған Қазақстан азаматтарының сайлауға дауыс беру құқығы.
б) Бәсең сайлау құқығы - Қазақстан Республикасы азаматтарының Қазақстан Республикасының Президенті, Парламентінің, Мәслихат депутаттары немесе жергілікті өзін - өзі басқару органына мүше болып сайлану құқығы.
в) Тең сайлау құқығы - Сайлаушылар Республика Президенті, Парламент мәжілісінің және , мәслихаттың депутаттары сайлауға тең негізде қатысады әрі олардың әрқайсысының бір сайлау бюллетенінде тиісінше бір дауысы болады.
г) Төте сайлау құқығы - азаматтар тікелей сайлайды. 2006 жылы 4- ші желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президентін сайлау өткізіліп, сайлауға қатысушылардан 91,15%- пайыз дауыс жинаған Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 7 жылға Қазақстан Республикасының Президенті болып сайланды.

Азаматтардың сайлау құқықтары
1. Әрбір адам өз елін басқаруға тікелей немесе еркін сайланған өкілдер арқылы араласуға құқылы.
2. Халықтың еркі Үкімет билігінің негізі болуға тиіс: бұл ерік мерзімді және бұрмаланбаған, жалпы және тең сайлау құқығы сақталып, жасырын дауыс беруді немесе дауыс беру бостандығын қамтамасыз ететін өзге дәл сондай нысандар арқылы өткізілетін сайлауларда көрініс табуы тиіс.
3. Қазақстан Республикасы азаматтарының мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін - өзі басқару органдарынан сайлауға және оларға сайлануға, сондай - ақ Республикалық референдумға қатысуға құқығы бар.
4. Сот іс -әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру органдарында отырған азаматтардың сайлауға және сайлануға, Республикалық референдумға қатысуға құқығы жоқ.
5. Қазақстан Республикасындағы сайлау Қазақстан Республикасы азаматының сайлау және сайлану құқығы еркін жүзеге асыруға негізделеді.
6. Сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру жағдайында өткізіледі.
7. Қазақстан Республикасы азаматтарының сайлауға қатысуы ерікті болып табылады. Азаматтың сайлауға қатысуын немесе қатыспауын мәжбүр етуге, сондай-ақ оның еркін білдіруіне шектеу қоюға ешкімнің хақысы жоқ.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар

1. Сайлау құқығы
2. Азаматтардың сайлау құқықтары
3. Сайлау жүйесінің ұғымы

Сайлау құқығы

Қазақстан Республикасының сайлау жүйесі, ұғымы, қағидаттары.
Сайлау жүйесі дегеніміз – сайлау органдарын құрудың, сайлауды
ұйымдастырудың тәртібі қағидаларын қамтитын, сайланбалы мемлекеттік және
жергілікті өзін - өзі басқару органдарын қалыптастырудың тәртібі.
Қазақстан Республикасындағы сайлау жүйесі - деп, Конституция мен сайлау
туралы заңдарында көрсетілгендей Республика Президенттік, Мәжіліс пен Сенат
депутаттарын, ауылдық әкімдерді төте немесе жанама сайлау тәртібін
айтамыз.
Сайлау құқығы қағидаттары:
а) Жалпыға бірдей белсенді сайлау құқығы қағидаты - бұл қағидат бойынша,
Қазақстанның 18 жасқа жеткен азаматтардың тегіне, әлеуметтік, лауазымдық
және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге
көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне немесе кез – келген өзге
жағдайларға қарамастан, сайлауға дауыс беруге қатысуға құқығы бар.
ә) Белсенді сайлау құқығы – дегеніміз 18 жасқа толған Қазақстан
азаматтарының сайлауға дауыс беру құқығы.
б) Бәсең сайлау құқығы - Қазақстан Республикасы азаматтарының Қазақстан
Республикасының Президенті, Парламентінің, Мәслихат депутаттары немесе
жергілікті өзін - өзі басқару органына мүше болып сайлану құқығы.
в) Тең сайлау құқығы - Сайлаушылар Республика Президенті, Парламент
мәжілісінің және , мәслихаттың депутаттары сайлауға тең негізде қатысады
әрі олардың әрқайсысының бір сайлау бюллетенінде тиісінше бір дауысы
болады.
г) Төте сайлау құқығы - азаматтар тікелей сайлайды. 2006 жылы 4- ші
желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президентін сайлау өткізіліп,
сайлауға қатысушылардан 91,15%- пайыз дауыс жинаған Нұрсұлтан Әбішұлы
Назарбаев 7 жылға Қазақстан Республикасының Президенті болып сайланды.

Азаматтардың сайлау құқықтары
1. Әрбір адам өз елін басқаруға тікелей немесе еркін сайланған өкілдер
арқылы араласуға құқылы.
2. Халықтың еркі Үкімет билігінің негізі болуға тиіс: бұл ерік мерзімді
және бұрмаланбаған, жалпы және тең сайлау құқығы сақталып, жасырын
дауыс беруді немесе дауыс беру бостандығын қамтамасыз ететін өзге дәл
сондай нысандар арқылы өткізілетін сайлауларда көрініс табуы тиіс.
3. Қазақстан Республикасы азаматтарының мемлекеттік органдар мен
жергілікті өзін - өзі басқару органдарынан сайлауға және оларға
сайлануға, сондай - ақ Республикалық референдумға қатысуға құқығы
бар.
4. Сот іс -әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша
бас бостандығынан айыру органдарында отырған азаматтардың сайлауға
және сайлануға, Республикалық референдумға қатысуға құқығы жоқ.
5. Қазақстан Республикасындағы сайлау Қазақстан Республикасы азаматының
сайлау және сайлану құқығы еркін жүзеге асыруға негізделеді.
6. Сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын
дауыс беру жағдайында өткізіледі.
7. Қазақстан Республикасы азаматтарының сайлауға қатысуы ерікті болып
табылады. Азаматтың сайлауға қатысуын немесе қатыспауын мәжбүр етуге,
сондай-ақ оның еркін білдіруіне шектеу қоюға ешкімнің хақысы жоқ.
8. Жалпыға бірдей белсенді сайлау құқығы- Қазақстан Республикасының 18
жасқа толған азаматтарының тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және
мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге
көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне немесе кез – келген өзге
жағдайларға қарамастан, сайлауға дауыс беруге қатысуға құқығы .
9. Бәсең сайлау құқығы - Қазақстан Республикасының Президенті,
Қазақстан Республикасы Парламентінің, Мәслихаттың депутаты немесе
жергілікті өзін - өзі басқару органдарының мүшесі болып сайлану
құқығы.
10. Қазақстан Республикасының Президенттігіне, Қазақстан Республикасы
Парламентінің, соның ішінде партиялық тізім бойынша, мәслихаттың
депутаттығына кандидат, сондай – ақ жергілікті өзін - өзі басқару
органдарының мүшелілігіне кандидат ретінде:
а ) Тіркеу алдындағы бір жыл ішінде сыбайлас жемқорлық тұрғысында
құқық бұзғаны үшін тәртіптік жауапқа тартылған:
ә) тіркеу алдындағы бір жыл ішінде қасақана қылмыстық құқық
бұзғаны үшін сот тәртібімен әкімшілік жаза қолданылған:
б) тіркеу уақытына қарай соттылығы өтелмеген немесе заңда
белгіленген тәртіп бойынша алып тасталмаған :
в) психологиялық денсаулық жағдайы туралы медициналық анықтамасы
жоқ адамды тіркеуге болмайды.
12. Қазақстан Республикасының Президентін, Парламент Мәжілісінің
және мәслихаттың депутатын, жергілікті өзін - өзі басқару органдарының
мүшелерін азаматтар тікелей сайлайды.
13. Сайлауға жасырын дауыс беріледі. Сайлаушылардың еркін білдіруіне
қандай да болсын бақылау жасау мүмкіндігіне жол берілмейді.

Сайлау жүйесінің ұғымы
Дүние жүзі мемлекеттерінде сайлау жүйесінің – тепе-тең және мажорлық
екі жүйесі бар. Тепе-тең сайлау жүйесі алған дауыстар мен жеңіп алынған
мандаттар арасындағы тепе-теңдік принципіне құрылады. Тепе-тең жүйенің
жұмыс істеуі үшін бірқатар ерекше шарттардың болуы кажет. Бірінші – үлкен
аумақтық сайлау округтерін құру қажет. Әлбетте, аумақтық сайлау округтерін
тепе-тең жүйенің ерекшеліктеріне лайық өзгертуге болады. Екінші – тепе-тең
жүйенің тиімді жұмыс істеуі үшін кемінде қалыптасқан екі партияның болуы
қажет. Осыған орай, Қазақстанда әлі де саяси партиялар әлсіз және
азаматтардың елеулі бөлігі саяси партиялардан тыс тұруына байланысты, тепе-
тең сайлау жүйесі қабылданған жоқ.
Мажорлық сайлау жүйесінің: абсолюттік көпшілік және біршама көпшілік
деген екі жүйесі бар. Бұл орайда мажорлық жүйеде, 1) егер оларға
сайлаушылар тізіміне енгізілген бірінші тур сияқты, екінші турда да
азаматтардың 50 проценттен астамы қатысса, сайлау өткен болып есептеледі;
2) егер кандидатқа берілген дауыстар саны дауыс беруге қатысқан сайлаушылар
санының 50 процентінен асса, ол сайланған болып есептеледі.
Мажорлық жүйе кезінде біршама көпшілік сайлау дауыс беруге қатысқан
сайлаушылар санына қарамастан өткен болып есептеледі, ал егер оған
сайлаушылар тізіміне енгізілген азаматтар санының 25 проценттен астамы
дауыс берген жағдайда басқа кандидаттарға қарағанда көп дауыс жинаған
кандидат сайланған болып есептеледі.
Қазақстан Республикасында абсолюттік көпшіліктің мажорлық сайлау жүйесі
қабылданған. Қазақстан Республикасының сайлау жүйесі деп Қазақстан
Республикасы Конституииясының және Президенттің Қазақстан
Республикасындағы сайлау туралы конституциялық заң күші бар Жарлығында
көзделгендей Қазақстан Республикасының Президентін, Қазақстан Республикасы
Парламентінің Мәжілісі мен Сенатының депутаттарын, Мәслихат депутаттарын
Қазақстан Республикасының азаматтары тікелей де, сондай-ақ жанама да
сайлайтын сайлау тәртібі түсініледі.
Президентті, Парламент депутаттарын және жергілікті өкілді органдарды
сайлаудың аталған тәртібі конституциялық-құқықтық нормалармен белгіленеді,
олар өз жиынтығында Қазақстан Республикасының сайлау жүйесін құрайды.
Сайлау жүйесін құрайтын конституциялық-құқықтық нормалар Қазақстан
Республикасы конституциялық құқығының бір бөлігі болып табылады. Олар
Қазақстан Республикасының Президентін, Мәжіліс депутаттары мен Сенат
депутаттарының бір бөлігін, жергілікті өкілді органдар депутаттарын
сайлауға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейді. Аталған қырдағы сайлау
құқығы ұғымы конституциялық құқықтың аса маңызды институты ретінде
пайдаланылады. Сонымен қатар сайлау құкығы ұғымы кәмелетке жеткен
Қазақстан Республикасы азаматтарының субъективтік сайлау құқығы мағынасында
қолданылады.
Қазақстан Республикасының сайлау жүйесі мен сайлау құқығы халыктық
егемендіктің бір көрінісі болып табылады, өйткені оларды пайдалана отырып,
азаматтар мемлекеттің жоғары өкілді органдарын қалыптастырады.
Президент пен Парламент депутаттарын сайлау кезінде дауыс беруді
есептеудің мынадай жүйесі колданылады:
1) егер дауыс беруге сайлаушылардың не Парламент Сенатының депутаттарын
сайлаған кезде таңдаушылардың елу проценттен астамы қатысса, сайлау өткен
болып есептеледі;
2) дауыс берудің бірінші турында дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың
(таңдаушылардың) елу проценттен астам дауысын жинаған;
басқа кандидатпен салыстырғаңда қайтадан түскен кезде сайлаушылардың
(таңдаушылардың) елу проценттен астамы болуға тиіс дауыс беруге қатыскан
сайлаушылардың (таңдаушылардың) көп санын алған;
бір ғана кандидат дауысқа түскенде қайтадан дауыс беру кезінде дауыс
беруге қатыскан сайлаушылар (таңдаушылар) санының елу проценттен астам
дауысын жинаса ол кандидат сайланған болып есептеледі.
Мәслихат депутаттарын сайлаған кезде дауыстарды есептеудің мынадай
жүйесі қолданылады:
1) егер дауыс беруге сайлаушылардың елу проценттен астамы қатысса
сайлау өткен болып есептеледі;
2) егер оның кандидатурасына дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың елу
проценттен астамы қатысса, ал қайтадан дауыс берген кезде – басқа
кандидатпен салыстырғанда сайлаушылардың елу проценттен астамы болуға
тиісті сайлаушылардың көп санын жинаған кандидат сайланған болып
есептеледі;
3) егер сайлауға бір кандидат дауысқа түссе, егер оның кандидатурасына
дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың кемінде елу проценті қатысса, ол
сайланған болып есептеледі. Қазақстан Республикасы сайлау құқығының көздері
нормативтік құқықтық актілер болып табылады, оларда Қазақстан
Республикасынын сайлау органдарын қалыптастыруға бағытталған қоғамдық
қатынастарды реттейтін конституциялық-құқықтық актілер болады. Бұл
көздерге:
- 1995 жылғы Қазақстан Республикасынын Конституциясы;
- Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 28 қыркүйектегі
Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы конституциялық заң күші бар
Жарлығы1.
- Қазақстан Республикасының 1993 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан
Республикасының жергілікті өкілді және атқарушы органдары туралы Заңы;
- Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының нормативтік
құқықтық актілері жатады.
Қазақстан Республикасының сайлау құқығының бастауы болып табылатын
нормативтік құқықтық актілер Президент, Парламенттің Мәжіліс пен Сенатының,
мәслихаттардың депутаттарын және жергілікті сайлау органдары мүшелерін
сайлауға әзірлік және сайлау өткізу кезінде туындайтын қатынастарды реттей
отырып, азаматтардың еркін ерікті түрде білдіруін қамтамасыз ететін
кепілдіктерді белгілейді.
Қазақстан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сайлау құқығы
Қазақстан Республикасындағы сайлау құқығы
Қазақстан Республикасы сайлау құқығы және сайлау жүйесі
Қазақстан Республикасының сайлау құқығы мен сайлау жүйесі
Шетелдердегі сайлау құқығы және сайлау жүйелері
Сайлау жүйесі жайлы
Қазақстан Республикасындағы сайлау құқығы принциптері
Қазақстан Республикасындағы сайлау құқығы мен сайлау жүйесінің түсінігі
Қазақстан Республикасының сайлау жүйесі жайлы
Сайлау құқығы және оның негізгі қағидалары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь