Орыс әлеуметтануы

1.Ресей әлеуметтенуының тарихы
2.Орыс әлеуметтанушылары және еңбектері
3.Ресей әлеуметтануының маңыздылығы.
Абай өз шығармаларында әдсуметтік мобильдік, адам статусы мәсе-лелеріне тоқталып, адамның қоғамдағы орнын: «Биік мансап - биік жар-тас...» дей келіп, оны билік, Йайлық, білім деңгейі, т.б. айқындайтынын түсіндірді. Оның пікірінше адам: «Барында баймын деп мақтанады. Жо-ғында «маған да баяғыда мал бітіп еді» деп мақтанады. Кедей болған соң тағы қайыршылыққа түседі»1. Адамның қоғамдық баспалдақпен биікке өрлеуі мен кері қозғалуын корсетіп, оны индивидтің олеуметтік жағдай-ының өзгеруімен байланыстырады. Қазақ қоғамында байдың малы жүтта қырылып, кедейленуі жиі орын алғаны рас және еңбегімен кедейлердің орта шаруа, одан кейін байлардың қатарына қосылғандары да жок емес еді. Сөйтіп, олардың қоғамдык баспалдакта орнын ауыстыруы әлеумеггік занды процесс болды.
Данышпан Абай казақ халқының әлеуметтік дамуын еңбекпен бай-ланыстырады. Еңбектін терек әлеуметтік мәнін түсіндіреді. Ғүламаның шығармаларында еңбек қөғаЖдықпрогрестің негізі, материалдық күнды-лыктарды шығару көзі, халықтыңтүрмыс деңгейін түзетудің басты құралы ретінде баяндалады. Сол кезде жүрт арасында еңбекке қатысты қалыпта-сқан немқүрайлылык, еріншектік, жалқаулықсияқты келеңсіз қүбылыс-тардың әлеуметтік мәнін ашып, олардың қоғамның алға басуына кедергі болып отырғанын, халықтың негізгі бөлігінің материалдық жағданының төмеидігін айта келіп, халыкты аянбай жүмыс істеуге шакырды. Кедей-ліктің мотивін еңбексіздіктен іздеген Абай «Еңбек жок, қарекет жоқ қазак кедсн,тамакаңдып кайтеді тентіремей?» деп кынжыла жазды. Еңбек етуші адамға шаруашылык жүргізгенде «жинакылық керек, әрбір жинақылық түбі кеніш болады»2 деп, еңбекті үтымды жүргізуге насихаттайды, ойткені үтымды еңбек ету әлеуметтік прогреске жеткізудің жолы, кедейліктен шығудың бірден-бір басты қүралы еді. Кедейлікпен күресе алмаған, одан шыға алмаған кісі кер келсді.3.
М.Тажин.Әлеуметтану.
Н.Әбсаттаров. Әлеуметтану.
Абай. 2томдык шығармалар жинағы. 2-т. Алматы: Жазушы, 1986. 162-
Бейсенбаев М. Абай жоне оның заманы. Алматы, 1988
        
        Жоспар
1.Ресей әлеуметтенуының тарихы
2.Орыс әлеуметтанушылары және еңбектері
3.Ресей әлеуметтануының маңыздылығы.
Абай өз ... ... ... адам ... ... адамның қоғамдағы орнын: «Биік мансап - биік жар-тас...» дей
келіп, оны ... ... ... ... т.б. ... түсіндірді.
Оның пікірінше адам: «Барында баймын деп мақтанады. ... ... ... мал ... еді» деп ... Кедей болған соң тағы қайыршылыққа
түседі»1. ... ... ... ... өрлеуі мен кері қозғалуын
корсетіп, оны ... ... ... ... ... қоғамында байдың малы жүтта қырылып, кедейленуі жиі орын алғаны рас
және еңбегімен ... орта ... одан ... байлардың қатарына
қосылғандары да жок емес еді. Сөйтіп, олардың ... ... ... әлеумеггік занды процесс болды.
Данышпан Абай казақ халқының әлеуметтік дамуын еңбекпен ... ... ... мәнін түсіндіреді. Ғүламаның шығармаларында еңбек
қөғаЖдықпрогрестің негізі, материалдық күнды-лыктарды шығару ... ... ... басты құралы ретінде баяндалады. Сол
кезде жүрт арасында еңбекке ... ... ... еріншектік,
жалқаулықсияқты келеңсіз қүбылыс-тардың әлеуметтік мәнін ашып, олардың
қоғамның алға басуына кедергі ... ... ... ... ... ... ... айта келіп, халыкты аянбай жүмыс істеуге
шакырды. Кедей-ліктің мотивін ... ... Абай ... жок,
қарекет жоқ қазак кедсн,тамакаңдып кайтеді тентіремей?» деп кынжыла жазды.
Еңбек етуші адамға шаруашылык жүргізгенде «жинакылық ... ... ... ... ... деп, ... үтымды жүргізуге насихаттайды, ойткені
үтымды еңбек ету әлеуметтік прогреске жеткізудің ... ... ... ... ... еді. Кедейлікпен күресе алмаған, одан шыға алмаған
кісі кер келсді.3. Еңбектің сипаты мен мазмүнына ерекше мән берген Абай:
Түбінде ... ... егін ... ... ... ... ... — деп,
егін салу мен білім алудың баянды енбек екенін қорытады. ... ... ... ... ... және адамның мүқтажыи қанаі"аттандырудың
маңызды көзі деп түсінді.
.Сыртым сау болса да, ішім өліп
қалыпты. Ашулансам - ... ... ...... ... өз ... емес, күлгенім өз күлкім емес, бәрі де әлдекімдікі.
Сол себептен бір жүрген қуыс кеудемін ...» Ол ... ... ... ... ... үкіметі ру басыла-
рын бір-біріне айдап салып, өзінің отарлау саясатын тоқтаусыз жүргізіп
жатқан еді. Бодандықтан қүтылудың жолын надандықты жоюдан көрді.
Ол үшін халқын оқу, ... ... ... ... ... үй-
ренгенде қазақтарды бақастыққа жол беруден сақтандырады. Онын
пікірінше, бақастық адамды түземейтін, керісінше, оны бүзатын нәрсе,
әсіресе ол адамгершілікті азайтатын қүбылыс екенін ескертеді. ... ... ... қарастырып, оның байлар мен
кедейлерге белінгенін, бүл белінудің мүліктік теңсіздіктен туындағанын,
мүліктік теңсіздік бай мен кедей арасындағы мүдденің алшактығын қалып-
тастырып, әлеуметтік қарама-қайшылыкқа ... ... ... ... бай ... ... киіз ... айналасы.
Бай ұлына жалшы ұлы жалынышты,
Ағып жүріп ойнатар көздің жасы...
Жалшы үйіне жаны ашып, ас бермес бай,
Артык қайыр артықша кызметке ... ... ... ... де ... ... ... Қазақ қоғамы тек байлар ... ғана ... Ел ... ... жаңа ... топтар пайда
болып, халыққа ... ... ... т.б. ... өтті.
Атқамінерлер көбейді. Патша өкіметі осы топ ... ... ... ... ... олар ... ... дамуына түсау болды.
Абай ел билеушілерін сайлаудың оң қүбылыс екенін түсіңді. Алайда, оның ... ... ... ... ... бар ... айта келіп, одан ел бірлігіне
нүксан келтіретін мотивті көре білді. Ғүлама Абай өзінің «Болды да партия»,
«Мәз болады болысың», «Болыс болдым, мінеки», ... елде бар ... ... ... ... үлкен әлеуметтік проблема ретінде көтереді.
Орыс айтты өзіңе ерік берем деп,
Кімді сүйіп сайласаң, бек ... ... оған ел ... ... жүр бұл ... кск корем деп?
Сөйтіп, империялық «бөліп ал да, ... бер» ... ... ... ... пен.салдарын бағамдайды.
Қазақ коғамында халықтың бәрі бірдей еңбекке тартылмай, оның белгілі бір
бөлігі жұмыссыз болды. Лбай оның ... ... ... ... ... ... ... үйір етеді деп ескертті1.
«Қарны аш кісінің көңілінде ... ... ар, ... күмарлық қайдан
тұрсын? Ашап-ішуге малдыңтапшылығы да, ағайынның аразды-ғына да әр түрлі
бәлеге, ... ... ... ... ... ... ... болатүгын норсе». Үлы ойшыл жүмыссыздық-тың ... ... ... ... ... ... ... өзгертетінін айтып,
адамды хайуандандырып жі-беретінін ескертті. Адамның ... ... тұра ... ... ... ... Сондықтан да Абай
«Жамашпылыққа бір ілігіп кеткен соң, ... жиыи алып ... ... кем ... деп ... Жұмыссыздыкты ел ішінде тоқтату жолдарымен
қатар, сырт ... ... ... ... ... ... болатынына үміт-пен
қарады. Ол «малды түзден, бөтен жактан түзу жолмен іздеп, орістерлік күн
болар ма ... деп ... ... бұл пікірі бүгінгі ... ... ... ... ... жағдай-ларды:
кылмыстыңөршуін, кайыршылықтың, нашақорлыкпен ... т.б. ... сол ... ... ... ... ... қазақ қоғамын дамытудың құралы халыққа білім беру, оларды ғылымға
тарту деп ... ... ол ... ... ... ғана
бірден-бір құралы, деп қарай отырып, ғылымды игеру бүкіл ... жол деп ... ... ... ғылымды біз жанымыздан шығара ал-маймыз, жаралып,
жасалып қойған нәрселерді сезбекпіз, көзбен көріп, ақылмен білеміз2.
< Абай осы ... ... ... созінде» терендете келіп, ғы-лымның,
білімнің пайда болып, қалыптасуын және оның әлеуметтік рөлін ... ... ... ... ... ... құмар болып, әр
нәрсенің түбін, хикметін білмекке ынтық бірлән табы-лады».
Абай ғылымда абстрактілі ойлаумен қатар ... ... ... атап ... және ... қолданылатын бакылау әдісінің
рөлін мезгейді. Ғылымда әр нәрсепің олшеуі бар, опың олшеуін
білу -- бір ... ... іс деп, ... ... ... ... негіздепді
және жолын байқатады'.
Ғылымның бірдеп-бір мақсаты — қогамды қажетті акпаратиен қамта-масызету:
«Ол хабарлардыңунамдысы ұнамды қалпымен, үнамсызы ... ... оз ... коңілге түседі. Ақпаратты «коп жпнағаны бар адам»
сынап, орындысын, орынсызын - ... де ... ... ... ... ... табады. Бұлай етіп харекетке түс-кен адамды акылды дсйміз»\
Абап ғылыми ... ... ... ... ғана ... ... ... үшіи
маңыздылығын жақсы білгендіктен, оны санақмәліметтері қатты қызық-тырган.
1878 жылы қүрылған Семей ... ... ... ... деііін
мүше болған. Статистикалық мәліметтер қоғамда жүріп жаткан процестер туралы
анық, әділ, ғылыми деректер беретін болған-дыктан. Абай ... ... ... ... озі ... ... болыстың жәй-күйін
баяндайтын статистикалықмәлі-меттерді өз қолымен жазып; облыстық басқармаға
жіберіп отырған: «1876 ... ... ... 4163 ... 3393 әйел.
Қыстайтын жерлер саиы - 1004, оның 469-ы ... ... ... 535-і киіз ... ... ... 900түйе, 4500 жылқы, 1350
ірі қара мал, 30150 қой-ешкі», — деп жаза келіп, одан қанша төл ... ... үшін ... т.б. ... де, болыстағы егін
шаруашылығының жай-ын баяндайды: «19 шанырақ егін ... ... ... жерге кара бидай мен бидай 20 қап, тары ... 8 қап ... одан 130 қап қара ... мен ... 24 кап сұлы ... ... жүйесі Мүқыр, Тақыр өзендеріне салынды, бір су тиірмен бол~
ды. Бұл болыстың адамдары өздеріне керекті 2104 қап ... ... ... Абай ... мал, егін ... әлі де жартылай көшпелі, жартылай отырыкшы күйде ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне қосыла
алмайтынын білді. Ол ... мен ... ... ... ... ... ... деп санады. Қоғамның болашағы саналатын жастарға
бағыттап жазған өлеңдері мен қара ... ... ... ... жақсылыкка үмтылу керсктігін түсіндіріп, түлганы
кадыитастыратын ... ... ... ... ... ... деген
өлеңінде Абай:
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол,
Адам болам десеңіз...
Өсек, ... ... ... мал ... ... ... ... еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым, ойлап қой -
Бес асыл іс, көнсеңіз, — деп, ... ... ... қасиеттерді саралап көрсетеді. Ол түлға мәселесін әлеуметтендіру
процесімен ... ... ... ... Абай ... ... ... мен ғылым орындарын, дін мекемелерін,
т.б. жатқызады. Осы агент-тер арқылы әлеуметтендіру процесі жүзеге асады,
соның ңәтижесінде ... ... ... қоғамның маңызды институты ретінде қарады. М. Әуезов-тың
пікірінше, Абай үшін дін ... жеке ... ... ... ... Абай дін мәселесін өзінің өлендерінде, қара ... ... оның ... ... ... ... ... беріле сенеді.
«Алланың сөзі де рас, өзі де рас» деп, ... ... ... жөн ... ... сол түста өмір сүрген қыр қазағы дінді
жете қабылдай қоймаған-ды. Оның үстіне ана ... ... діни ... қасы еді. Абай осы ... ... толтыру мақса-тында «Отыз
сегізінші сөзін» жазып, намаз ... ... ... мән-мағынасын үқтырды. Дін үнемі арлылық, әділеттілік пен
имандылықты уағыздаушы деп ... ... ... имандылық-
адамдықсапаныңмаңызды өлшемі. Ал иманныңөзі бірнеше элементтерден түрады,
оның негізгісі үят. Үяты бар адам үялғанда ... ... ... ... ... ... көре ... Осы-лайша үялған адамға өкпенді
кешпеудің өзі үят. Үяттан қысылған адам-ды одан әрі үялтатындай сөз ... ... ... қылық. Абай үят түсінігі аркылы иманы бар адамның
мінезін анык суреттейді.
Демек, Абай ислам дінініңтәрбиелік ... ... ... ... ... ... өзге де ... кызыктырып, будда дінініңон пары-зымен
танысқан. Аталмыш парыздың да алға қойған мақсаты адамды түзу ... ... үлы ... ... ... қүндылық ретінде қабылдаса керек.
Қоғамдағы келеңсіз қүбылыстармен, әлеуметтік әділетсіздікпен күрес-кен
Абайға:
1) Өмірді ... қор ... ... ... тонама, енбегіңнің пайдасын әркімге тигіз;
3) Арамдықтан сақтан, әйелден аулақ ... ... ... ... ... қорықпа, бірақ ақиқатпен айт;
5) Жаныңнан өсек шығарма, біреудің айтқанын біреуге айтпа;
6) Ант ішпе;
7) Бос ... ... ... ... ... ... үндеме;
8) Мактан қума, күндеме, жакыныңның жақсылығына қуан;
9) Жүрегіңді ашудан тазарт, дүшпанынды жек көрме;
10) Сенімсіздіктен қүтыл, ... ... ... - ... ... ... өз дүние танымындай болды. Бүл парыздар ойшылдың шығарма-
ларынан айқын аңғарылады.
Сөйтіп, Абай діниің қоғамдык институт ретіндегі ... ... ... ... ... ... шығармаларында демократиялық мемлекет құру идеясы ... ... ... ... ... ... ... қоғам және құқықтық мемлекет. Абайдың пікірінше, азаматтық
қоғамда ... ... ... ... ... ... ... мен бостаидығы
қорғалуы тиіс, биліктің көзі халық болуы қажет, билікке лауазымды адамдар
сайлануы керек, т.б. принциптер жүзе-ге асырылуы қажет.
Мемлекетте ... ... ... ... ... бәрі бірдей заңға
бағынуын талап етеді, азаматтардың бостандығы мен қүқығыныц ... ... кім ... да ... ... ... деп ... сәйкес, Абай қоғамдықдаму деңгейі артта
калған үлтымыздың әдеттегі кұкықтық институттарының ... ... ... ... ... әлеуметтік мәні зор баптарын өмір талаптарына қарай
бейімдеуді талап етті. Осы талапты іске асыруды өзі қолға ... өзі ... ... ... 74 ... тұрады. Бұл ~ құкық
әлеуметтануына елеулі үлес косқан маңызды ... Абай орын ... ... ... және ислам діні орныктырған ... ... сай ... аркылы азаматтық, қылмыстық, тұрмыстық, неке және
басқа дашарттарды, көне заманнан бері ... ... ... ... ... ... жопе ... биліктіңтармақтарға бөлінуіне, олардыңатқаратын мін-деттеріне
назар ... Заң ... ... ең ... ... ... ... оның қабылдаған заңдарының әлеуметтік тб салаларды
дамытуда тиімді рөл ... ... ... Қазіргі саясат
әлеумеггануында қолданылып жүрген парламент үғымы ... ... ... Оның қабылдаған заңы халықты әлеуметтік-эко-номикалық және саяси
қиыншылықтар мен тоқыраулардан алып ... аса ... ... ... «басалқаңыз бар болса жанған отқа күимейсің»* деп түйеді. Абайдың
түсінігінде оның шығарған заңда-ры қоғамдық ... ... ... ... тиіс және заң ... бәрі бірдей жауапты болады, соның ... ... ... ету ... ... Абай осы ... ... сө-зшде»: «Мен егер закон қуаты қолымда бар кісі ... ... ... ... деген кісінің тілін кесер едім», - деп тұжырымдайды.
Абаи қабылданар заңның ғылым мен халықтың пікіріне сүйенуі тиіс ... оның ... ... және ... ... ... бағамдайды.
Саяси биліктің тармақтарға бөлініп, бірінің ... бірі ... ... ... ... басқа билік тармактарынан дер-бестіпн
қолдады. Әсіресе соттың қабылданған заңның дүрыс орындалуын ... ... ... Мемлекет тарапынан адам қүкығыныңтиімді
қорғалуына Абай ерекше назар аударып, ... ... ... ... ... ... дәурен жоқ,
Үлық жолы тарайды.
Өтірік берген қағаздың
Алды-артына қарайды —
Өз қағазы өз кезін
Жоғалтуға жарайды.
Тауып алып жалғанын,
Қылмысыңды санайды.
Өзі ... ... алды ... ... ... ... ... Сот өзіне жүктелген міндеттерді жақсы
орындау үшін судьяларды сот қызметіне өмірлік етіп ... жөн ... ... ... елден толымды-білімді ... кісі билікке жыл кесілмей ... олар ... ... ... ... ... ... түспесе»
деп жазды үлы ойшыл («Үшінші сөз»). ... әділ ... жақ ... Сот ... ... ... дөлелденген болуы тиіс деп түсінді.
«Кез келген ... яки ... яки ... ... ... ... жиыитығымен фактілер жатуға тиіс» дсп түжырым жасап,
сот кызметінің басты функциясын ерекшелейді.
Абай заң шығарушы орган, сотпен ... ... ... бір ... ... ... де зер салып, оның оз міндетін тиімді аткаруы
үшін: »жарлық қолында бар ... ... ... ...... ... ... атқарушы билікті күшейтуі қажет. Ол үшін озіне
жүктелген функцияларды үтымды атқара алатын, халқының сеніміне ие ... ... ... ... мол ... ... ... жүргізуі
керек. Ол: «Сатып алған, жалынып, бас үрып алған ... биліктің ешбір қасиеті
жоқ» («Жиырма екінші сөз») деп, ... ... ... рулықтуыстық-
таныстықнегіздетағайындауға үзілді-кесілді карсы болғанын байқатып, ... ... ... ... ... ... ... және қүкықтық әлеумеггану ... ... ... ... ... ... мотивтердің
негізіне надандықты, білімсіздікті,оркөкіректікті және менмендікті алып1,
бүлардың келеңсіз қүбылыска соқтыратынын жасырмады. Ел басшысы, ... ... тек ... ... ғана ... ... Бүл
касиеттерді бюрократтық жағымсыздықтардан аман сақ-тайтын маңызды ... ... ... Абай ... ... ... өлеңінде саяси
билік жүргізетін түлғаларға: Сыпаііы жүр де, ... ... ... -деп ... ... ... лауазымды қызметке тоқтауы
бар қүбылыс рстінде қараған. Оның бүгін бар да, ... жок ... ... ... ... өз кісілігін сақтауын ескертеді. Әлеуметтік
ортаны, жалпы қоғамды ғүлама Абай адамды жан-жақты етіп қалыптастыратын
негізгі социум және ... ... ... ... ... ол ... заман осіреді, кімде-кім жаман болса, замандасының бәрі виноват»
деген ой түйіндейді. Бүл жерде Абай ... ... ... ... ... терең сараптай келіп, оны қоғамды қүраушы элементжәне
белгілі бір рөлді атқа-рушы етіп көрсетеді. Бүл көзқарасын жалғыздық туралы
ой-пікірмен терендете түседі.
Пайдаланған әдебиеттер:
М.Тажин.Әлеуметтану.
Н.Әбсаттаров. Әлеуметтану.
Абай. ... ... ... 2-т. ... Жазушы, 1986. 162-
Бейсенбаев М. Абай жоне оның заманы. Алматы, 1988

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім беру әлеуметтануы19 бет
Білім әлеуметтануы7 бет
БАСҚАРУ СОЦИОЛОГИЯСЫ7 бет
Дін және мәдениет17 бет
Дін әлеуметтануы7 бет
Дін әлеуметтануының қалыптасуы мен дамуы22 бет
Девианнттық мінез-құлық әлеуметтануының өзектілігі19 бет
Жастар әлеуметтануы17 бет
Жастар әлеуметтануы туралы19 бет
Жеке адам әлеуметтануы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь