Экономикалық ресурстар және өндіріс факторлары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


І ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕСУРСТАР ЖӘНЕ ӨНДІРІС ФАКТОРЛАРЫ ... ... ..5

1.1 Экономикалық ресурстар түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Өндіріс және өндіріс шығындарының классификациясы ... ... ... ... ... ... ...7


ІІ ӨНДІРІС ФАКТОРЛАРЫ ЖӘНЕ ӨНДІРІСТЕГІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫ 13

2.1 Өндірістік фактор ретіндегі еңбек ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.2 Еңбек нарығындағы және өндірістегі фирманың іс.әрекеті және еңбек ресурстарына деген сұранысы мен ұсынысын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16

III ЕЛIМIЗДIҢ ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРI МЕН ОНЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Қазақстан Республикасы XXI ғасырға күрделi өзгерiстермен аяқ басты. Бұл мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк экономикалық қауымдастықта елiмiздiң нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен арта түстi.
Әрбiр елдiң экономикасы халықтың әлеуметтiк жағдайын көтеру үшiн тұрақты экономикалық өсудi қажет етедi. Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты еңбек рыногының қатынастары күрделене түсуде.
Еңбек рыногы экономикасы еңбек рыногы қалай ұйымдастырылғанын, қызметiн және оның нәтижесiн зерттейтiн, жұмыс берушiлер мен жұмыс алушылар арасындағы қатынпастардың әр түрлi факторлардың әсет етуiне байланысты өзгеруi, жалақы, баға, пайда және мемлекет саясатының әлеуметтiк-еңбек қатынастарына тиетiн ықпалын зерттейтiн ңылыми сала.
Бәрiмiзге белгiлi, елiмiз экономикасының егемендiк алғаннан берi жекешелендiру саясатының жаппай жүруi, яғни еңбек рыногында еңбек сұранысын мемлекеттiк салалармен қатар, рыноктың қызмет етуiнiң басты көрiнiсi болып табылатын жек кәсiпорындар мен фирмалар қалыптастыратын болады.
Өндірістегі кәсiпорын пайда табу мақсатында әр түрлi өндiрiс факторларын қолданады. Солардың iшiнде еңбек - өндiрiстiң негiзгi факторы, яғни жұмысшы күшi жалпы өнiмнiң көп бөлiгiн құрайды. Еңбек, сондай-ақ адамға байланысты болғандықтан, еңбек рыногы күрделi әлеуметтiк-экономикалық рынок деп аталады. Өйткенi қазiргi заманда адмзат өзiнiң өмiр сүруi үшiн белгiлi бiр қызметтер iстейдi. Бiреулерiнiң жалақысы көп болса, бiреулерiнiкi аз. Ал кейбiреулерi мүлдем жұмыссыз.
1. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан – 2030. Қазақстан халқына Жолдауы.
2. “Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы”: Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 10 желтоқсанындағы заңы // Егемен Қазақстан, 1999 ж., 24 желтоқсан.
3. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.
4. В.В.Бочкаров Корпоративные финансы. – СПб: Питер, 2002. – 544 с.
5. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
6. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
7. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.
8. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
9. Любушкин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия. Учебное пособие для вузов. – Москва, 2000г.
10. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
11. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
12. Ю. К. Шокоманов Состояние и перспективы экономического развития Казахстана в переходной период // Вестник КазНУ, Серия экономическая, №4, 2001 г. - с. 38-44.
13. Статистический ежегодник. Алматы. – 2006г.
14. “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003 ж.
15. «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане» // Бердибек Сапарбаев, РЦБК, №4, 2007 г.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................................3
І ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕСУРСТАР ЖӘНЕ ӨНДІРІС ФАКТОРЛАРЫ ..........5
1.1 ... ... ... ... және ... ... ... ӨНДІРІС ФАКТОРЛАРЫ ЖӘНЕ ӨНДІРІСТЕГІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫ 13
2.1 Өндірістік ... ... ... ... ... нарығындағы және өндірістегі фирманың іс-әрекеті және еңбек
ресурстарына ... ... мен ... ... ... ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРI МЕН ОНЫ ШЕШУ ... ... ... XXI ... күрделi өзгерiстермен аяқ басты.
Бұл мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк экономикалық ... ... ... ... ел деп танылуымен арта түстi.
Әрбiр елдiң экономикасы халықтың әлеуметтiк жағдайын ... ... ... өсудi қажет етедi. Елiмiздiң нарықтық ... ... ... рыногының қатынастары күрделене түсуде.
Еңбек рыногы экономикасы еңбек рыногы қалай ... және оның ... ... ... ... мен жұмыс алушылар
арасындағы қатынпастардың әр түрлi факторлардың әсет етуiне байланысты
өзгеруi, жалақы, баға, ... және ... ... ... ... ықпалын зерттейтiн ңылыми сала.
Бәрiмiзге белгiлi, елiмiз экономикасының ... ... ... ... ... ... яғни еңбек рыногында еңбек сұранысын
мемлекеттiк салалармен қатар, рыноктың қызмет етуiнiң басты көрiнiсi болып
табылатын жек кәсiпорындар мен ... ... ... кәсiпорын пайда табу мақсатында әр түрлi өндiрiс
факторларын қолданады. ... ... ... - өндiрiстiң негiзгi факторы,
яғни жұмысшы күшi жалпы өнiмнiң көп ... ... ... ... ... болғандықтан, еңбек рыногы ... ... ... деп ... Өйткенi қазiргi заманда адмзат өзiнiң өмiр
сүруi үшiн белгiлi бiр қызметтер iстейдi. Бiреулерiнiң ... көп ... аз. Ал ... ... ... ... реттеп, әлеуметтiк мәселелердi шешiп отыратын
еңбек рыногы болып табылады. Осыған орай, бүгiнгi таңда ... ... ... ... ... кәсiпорындар мен фирмалар болғандықтан,
сондай-ақ рыноктық қатынастардың күрделене ... ... ... ... адамның еңбек ұсынысы мен фирмалардың еңбекке деген
сұранысына байланысты болып ... ... ... ... ... кәсіпорын және фирмалар ... ... ... ... басқа өндірістік ресурстар секілді кәсіпорынның шығындары, ... ... ... ... ... Сондықтан бүгінгі нарықтық
жағдайда кәсіпорын өзінің өндірісіне қажетті еңбек ... ... ... керек. Өйткені еңбек күшінің де шекті пайдалылық теориясына
бағынатындығын білеміз.
Сондықтан мен ... ... ... ... ... деп ... Бұл ... өзектiлiгi бүгiнде елдiң ... ... сол ... даму ... ... болып табылады. Ал
халықтың тұрмыс жағдайы тiкелей елдегi еңбекке қабiлеттi ... ... ... ... ... ... ... қатар жалақы және
осыларды реттеп отыратын еңбек ... мен ... ... ... Ал ... ... ... үшін ең бастысы экономикада
өндірістік орындар, ... мен ... ... деген сұранысы
болуы керек.
Мен бұл тақырыпты жазудағы мақсатым мен мiндеттерiм келесiдей:
• Жалпы экономикалық ресурстары мен ондағы өндіріс факторларын ... ... ... ... ... ... жан-жақты талдау және
оларға деген сұраныс пен еңбек ресурстары туралы мағлұмат беру ... ... және ... және олардың өзара байланысын қарастыру,
сонымен қатар елiмiздегi жұмысбастылық пен ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ФАКТОРЛАРЫ
1.1 Экономикалық ресурстар түсінігі
Кез-келген қоғамда белгілі бір ... алу үшін ... ... байланысты олардың жетіспеушілігін байқауға болады.
Өздерінің қажеттіліктерін ... үшін ... ... ...... ресурстарды орынды пайдаланылатын ғылым деп
атауға болады. Бір тармағы микроэкономика – үй ... ... ... кіші ... ... ... зерттейді. Үй
шаруашылығына ортақ меншігі барн ... ... ... ... ... тобы ... Үй ... бір индивидумнан да тұрады.
Экономика көп тауарлар мен қатар тауарлардың альтернативті құны басқа
тауарлардың қолданбаған кей ... алу ... ... ... ... мүмкін. Айталық бір жылдың ішінде экономика өндіріле
алатын тауарлар мен ... ... ... ... ... деп аталады. Егер экономикада тек екі тауар ғана өндірілетін болса
– мысалы, А тауары және В ... онда ... ... ... келесі суреттегідей болады
А тауары
. с
в
. а
В тауары
Сурет-1 - Өндірістік мүмкіндіктер жиынтығы
Мұнда а тауар бірлестігі өндірістік мүмкіндіктер ... ... оны ... ... ... в тауарды да өндіруге болады. Ол а тауар
бірлестігіне қарағанда қоғамға қалаулы, себебі онда А және В тауарлары ... Ал с ... ... ... ... қоғамның Ажәне В өнімдері
санын өндіруге ... мен ... ... ... ... осы
жерден келіп экономиканың басты сұрағы экономикалық ресурстардың шектеулігі
туындайды.
Сонымен қатар өндірістік мүмкіндіктер ... ... де ... ен тиімді негізде де өнім өндіруге болады. бұл өз кезегінде
экономикалық шектеулі ... ... ... ... ... ... бір ... өндіру үшін өндіріс ... ... ... ... ... әр ... көлемде пайдалана алады.
Мысалы, еңбек ресурстарын немесе ... ... ... өнім ... ... ... ... теориясында экономикалық ресурстардың алатын орны ерекше.
Экономикалық ресурстар өз ... ... ... құралады:
• Ақша және капитал ресурстары;
• Еңбек ресурстары;
• Өндірістік құралдар ресурстары;
• Табиғат ресурстары, олар сарқылатын және сарқылмайтын, қалпына ... ... ... ... ... осы ... ... әрекеті негізінде өнім
өндіріледі, яғни ... ... ... ... және өндіріс шығындарының классификациясы
Өнімді өндіруге жұмсалған ... мен ... ... Ал ... өз ... ... жасауға жұмсалған
еңбек шығындары болып табылған. Сондықтан экономикалық теорияда өнімнің
қандайына болмасын жанды және зат ... ... ... деп
тұжырымдалады. Өткен еңбек білім, информация түрінде жинақталады.
Фирма өндіретін өнім белгілі бір ... – зат ... құн ... ... ... яғни оның тиімділігін құрайды. Өндірістің нәтижелерін,
оларды жасауға жұмсалған ... ... ... тиімділігі
айқындалады.
Өнімділік – осы жүйенің берілген уақыт ... ... сол ... ... ... өндірілген өнімдер үшін тұтынылған
ресурстардың санына арақатынасы. Егер ресурстардың ... бір ... ... ... ... ... ... өнімділігін есептеу қажет
болса, онда бұл есеп өнімділікьің жеке көрсеткіші болып табылады. Мысалы:
ЕӨ = Өнім көлемі / Тірі ... ... да көп ... ... ... ... ... құруымен бірге көптеген сан көрсеткіштермен ... тар және кең ... ... Оның тар ... өндірістің
негізгі мақсатына көзқарас бағытынан өндірістік процестің тиімділігін
сипататйтын, бір ... ... ... мақсат осы өндірістік
процестен тыс ... ... ... және бір ... ... ресурстардың арасалмағы түрін алады. Бұндай ... ... ... ... ... ... сайын бір көрсеткіш арқылы
оның іс-әрекетінің тиімділігіне баға беру ... ... ... ... ... ... ... болады, яғни өнімділікті кеең
мағынада түсінуге.
Өнімділікті өлшеудің негізгі екі тобы бар:
Біріншіге, өнімділіктің статикалық коэффиценттері жатады. Бұл ... ... ... ... ... жасалған шығындардың өлшеміне
бөлінген өнімнің өлшемі.
Екіншіге, ... ... ... жатады. Бұл өткен
мерзімдегі өнімділіктің статикалық коэффицентіне ... ... ... ... ... ... әрқайсысының ішінде өнімділіктің өлшеуіштерінің үш типі
болады: ... ... ... және ... ... ... ... көрсеткіштері. Өлшеуіштердің әрқайсысы өнімнің
шығындарға ... ... ... олар ... ... алынатын
шығындардың элементтерінің саны немесе ресурстардың түрлері жағынан бір-
біріне ұқсамайды. Оны келесі ... көре ... ... мерзімінде ... ... ... ... көрсетеді
Сурет-1 - Өнімділікке байланысты шығындар
Экономикада өнімділікті жоғарлату басқару процесіне және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Төменде аталған жағдайлардың жеке біреуі орын алса, онда өнімділік өседі.
1. Өнім ... ... ... Өнім ... шығындар өзгермейді;
3. Өнім көбейеді, шығындар өседі, бірақ шығындардың өсу қарқыны өнімнің
өсу қарқынынан төмен болады.
4. Өнім ... ... ... ... Өнім ... ... ... бірақ шығындардың төмендеу қарқыны
жоғары болады.
Кейбір салаларда өндіріс шығындарының айырмашылықтары ... ... ... ... ... ... ... – біздің елде
осыдан бұрын «маусымдық» немесе аймақтық бағалардың болғаны.
Басқа салаларда шығындардың ... ... ... ... ... ... ... енгізу, ұйымдық формаларды құру, өндіруге,
дамытуға және сапалық жетілдіруге ... ... ... ... сапасы мен мамандану ... ... ... ... ... түрінің басым болуына байланысты салалар
мына түрлерге бөлінеді: еңбек сіңіргіш, материал сіңіргіш, қуат сіңіргіш.
Бүгінгі заманда ... ... ... динамикасын екі
қарама-қарсы тенденциялардың сайысы белгілейді.
Біріншісі, өндіріс шығындарын өсіреді. Осы ... ... ... өсуі осы себепті өндірістің жекеленуін көздеу;
• Шығарылымдардың ассортиментінің жиі-жиі өзгертіліп ... ... ... шығындарының өсуі, қызметкерлердің білім дәрежесін жоғарылату,
жарнама шығындары.
Екіншісі, жаңа ... ... ... ... ... заманда ілгері дамыған елдерде көп өнімдер бойынша өндіріс
дәрежесінің дамығаны ... ... оны одан әрі ... ... емес болып
табылады. Бұл жағдайларда өндірісті сапа ... ... ... ... қатар, бүгінгі кәсіпорындардың шығындарының өзгерістері,
автоматтанған өндірістер санының өсуімен де ... ... ... және ... өсуіне және өзгермелі шығындардың
төмендеуіне әкеліп соғады. Өндіріс ... ... ... өндіріс қуаттарын толық пайдалануға ынталандырады.
Әрбір рыноктағы кәсіпорын келесідей ... ... ... ... ... пайданы қамтамасыз ету. Осы шартты орындауда ... бірі ... ... ... ...... бір мақсатта пайдаланылған ресурстар ... ... ... деп тек ... ... емес, нарықта құн
формасын алған ресурстар шығындары аталады. ... ... ... өндіріп өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... жолдары бар.
Шығынның мақсаты – шығындардың жеке-жеке ... ... ... ... түрі болып табылады.
Қорларды бағалау үшін шығындарды жіктеу
Өнім шығындары дайын өнім өндірумен байланысты. Бұл ... ... ... ... ... және ... жанама шығындар
жатады.
Мерзім шығындары сол кезеңде ғана ... ... ... ... ... ... Бұл шығындарға сату және административтік
шығындарды жатқызуға болады.
Тікелей шығындар ... - ... және ... емес ... және ... шығындар
Өнімнің өндірістік өзіндік құнына қосылуына байланысты шығындар
келесі екі топқа тікелей және ... ... ... ... ... ... өнімнің түріне байланысты. Ол
өнімнің өзіндік құнына тікелей ... Бұл ... өнім ... ... және оның ... ... ... анықтауға мүмкіндік
болады. Тікелей шығындарға жататындар: шикізат шығындары, өндірістік
жұмысшылардың жалақысы мен материалдар, яғни ... ... ... ... шығындар жалпы өнеркәсіптегі бірнеше өнім түрлеріне қатысты
шығындар. Бұл шығындарға әдеттегідей ... ... ... жатады,
яғни ол шығындарды бір өнім түріне тікелей ... ... ... ... ... қосындысын белгілі бір арнайы ... ... ... өзіндік құнына қосады.
ІІ ӨНДІРІС ФАКТОРЛАРЫ ЖӘНЕ ӨНДІРІСТЕГІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫ
2.1 Өндірістік фактор ретіндегі ... ... ... өндірістің үш факторын бөліп айтады. Олар: еңбек,
капитал және жер. Мұнда еңбек ... бір ... ... адам қызметі, іс-қимылы. Капитал материалдық ... ... ... ... ... Жер бұл өндіріс заты, адам
кәдесіне пайдаланылатын табиғаттың сыйы ... ... ... табу ... әр түрлi өндiрiс факторларын қолданады.
Солардың iшiнде еңбек - өндiрiстiң негiзгi факторы, яғни жұмысшы күшi жалпы
өнiмнiң көп ... ... ... сондай-ақ адамға байланысты
болғандықтан, еңбек ... ... ... ... ... ... ... заманда адмзат өзiнiң өмiр сүруi үшiн белгiлi бiр
қызметтер iстейдi. Бiреулерiнiң жалақысы көп болса, ... аз. ... ... ... ... жағдайларды реттеп, әлеуметтiк
мәселелердi шешiп отыратын еңбек рыногы болып табылады.
Бiзге белгiлi экономикада екi ... ... және осы ... ... ... де әр ... болып келедi. Себебi бiз айтып
отырған еңбек (L) негiзгi екi ... ... (K,L) бiрi ... ... мерзiмдi кезеңде фирма тек бiр факторды ғана өзгерте алады, ... ... ... - өндiрiстiң барлық факторларын өзгертуге мүмкiндiгi
бар. Фирма қысқа мерзiмдi кезеңде негiзiнен ... ... ... - ... негiзгi факторы, яғни жұмысшы күшi жалпы өнiмнiң
көп бөлiгiн алады. Еңбек рыногында ... күшi бiр ... ... ... жағы оны сатып алады. Сондықтан жұмыс күшi деген ұғымға тоқталайық.
Жұмыс күшi ... ... ... және ой ... осы ... ... ... рухани игiлiктердi өндiруге пайдаланады. “Жұмыс ... ұғым тек ... ... жұмыс iстеп жүргендердiң нақтылы
еңбекте пайдаланатын қабiлеттерi. Жұмыс күшiнiң еңбекке ... ... ... ... ... еңбк кезiнде оның барлығы ... ... ... ... ... еңбекке қажет қабiлеттерi бағаланады,
белгiлi кәсiп жасауға жұмсалынған жұмыс iстеу ... ... ... заттарға айырбсталады. Демек, еңбек ... ... ... ... жұмыс күшi рыногы.
Еңбек рыногы пайда болуы және iск кiрiсуi үшiн ең кем дегенде оның
құрылымында мына бөлiктер ... ... ... ... ... ... еңбеккерлер және олардың
кәсiподағы, жұмыс берушiлер, яғни ... ... және ... ... ... механизмi (жұмыс күшiне деген сұраныс пен ұсыныс, оның бағасы,
бәсекелестiк) ;
• Субъектiлер қабылдаған ... ... ... мен ... ... және оған байланысты әлеуметтiк төлемдер;
• Рынок инфрақұрылымы
Еңбек рыногының жоғарыда аталған бөлiктерi бiрлесiп жұмыс күшiне деген
сұраныс пен оның ... ... ... ... және ... ... таңдау құқығын iс жүзiнде асыруға, белгiлi әлеуметтiк қорғау жүйесiн
құруға бағытталады.
Еңбек рыногының екi түрiн көрсетуге болады:
• Бiрiншiсi жұмыс күшiнiң ... ... ... ... ... орындарын еңбеккерлермен фирма арасында ауыстыру ... ... ... ... ... деп ... ... еңбеккерлердiң фирма iшiнде жылжуына бейiмделген. Бұл рынокты
кейде iшкi ... деп ... ... ... ... сияқты сұраныс пен ұсыныс арқылы
реттеледi. Жұмыс күшiне сұранысты фирма анықтайды. ... ... ... мен сапасына қандай факторлар әсер етедi, осыған орай ... ... ... ... ... ... өте ... мәселе болып келедi.
Оны келесi суреттен, яғни (а) сурет нанға деген сұраныс пен ... ... ... (б) ... сол нан ... ... ... саны мен
олардың еңбекақысының сұранысы мен ұсынысы келтiрiлген.
Нан ұсыныс ... ... Q Нан ... L Нан ... ... саны
Сурет-1 – Нан өндiру мен оның бағасының және нан пiсiрушiлердiң
сұранысы мен ұсыныс қисығы
Бәсекелiк фирманың пайдасын максималдау үшiн ... нан ... ... ... ... әр күн ... нан ... оны сатуға рынокқа алып шығуы
керек. Ол үшiн фирма белгiлi бiр жұмыс күшiн қолданады. ... ... ... ... ... өнiм бағасы мен жалақы мөлшерiн берiлген
деп бiледi. ... ... ... ... максималдау екенiн бiлемiз.
Фирма пайдасы өнiмдi немесе қызметтi сатудан түскен түсiм мен ... ... тең. ... ... ... ... және еңбектiң
шектi өнiмдiлiгi деген ұғымдар қалыптасады.
2.2 Еңбек нарығындағы және өндірістегі фирманың іс-әрекеті және еңбек
ресурстарына деген сұранысы мен ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс арқылы
реттеледi. Жұмыс күшiне сұранысты ... ... ... ... ... мен ... ... факторлар әсер етедi, осыған орай қанша
жұмыс күшiн жалдау керек екенiн анықтау өте ... ... ... ... ... ... яғни (а) ... алмаға деген сұраныс пен ұсыныс ... ... (б) ... сол алманы жинайтын жұмысшылар саны мен олардың
еңбекақысының сұранысы мен ... ... ... ... ... Q Алма ... 0
L Алма ... – Алма мен оның ... және алма ... ... ... ... фирманың пайдасын максималдау үшiн фирманың алма бағы бар
деп алайық. Фирма әр апта сайын алмаларды ... оны ... ... ... ... Ол үшiн фирма белгiлi бiр жұмыс күшiн ... ... ... ... ... ... өнiм бағасы мен жалақы мөлшерiн
берiлген деп бiледi. Барлық фирманың ... ... ... ... Фирма пайдасы өнiмдi немесе қызметтi сатудан түскен ... ... ... айырмасына тең. Осыдан барып өндiрiстiк функция және
еңбектiң шектi өнiмдiлiгi деген ұғымдар қалыптасады.
Фирма ... ... ол ең ... ... өнiм ... онда ... iстейтiн жұмысшылардың саны арасындағы байланысты анықтауы
қажет. Мысалы, 2-шi суретте ... ... ... мен жиналған
алманың көлемiнiң сандық көрсеткiштерi берiлген.
Кесте 1- Бәсекелiк фирманың еңбек ... ... ... қабылдауы
|Еңбек |Өнiм |Еңбектiң шектi |Еңбектiң шектi |Еңбекақы |Шектi пайда |
| | ... ... құны | | ... |(Q) ... ... |(W) ... |
|0 |0 |0 |0 |0 |0 |
|1 |100 |100 |1000 |500 |500 |
|2 |180 |80 |800 |500 |300 |
|3 |240 |60 |600 |500 |100 |
|4 |280 |40 |400 |500 |-100 |
|5 |300 |20 |200 |500 |-300 ... ... екi ... ... өнiм ... ... тұр. ... қолданылған ресурстар мен өндiрiлген өнiм көлемiнiң
тәуелдiлiгiн зерттеу үшiн ... ... ... көрсеткiш қолданылады.
Бiздiң мысалымызда ресурс жұмыс күшi болса, ал ... ... алма ... ... ... да ресурстар ( жемiс ағаштары, жер, құрал-жабдықтар)
тұрақты деп аламыз.
Өндiрiстiк функциядан ... ... егер ... бiр ғана ... ... 100 алма ... ал екi ... күшiн жалдаса 180 алма
өндiредi. 5-шi жұмысшы жалдаған кезде ... өнiм ... 300 ... Осы ... ... ... ... келесiдей:
Алма көлемi
300 ... ... 1 2 3 4 5 ... ... - Өндiрiс ресурстары мен өнiм көлемi байланысының өндiрiстiк
функциясы
Кестенiң 3-шi ... ... ... ... көрсетiп тұр, яғни
әрбiр қосылған еңбек бiрлiгiнiң өндiрiс ... ... ... ... ... ... ... күшiн 1 ден 2-ге өзгертуiмiз, өнiм
көлемiн 100 ден 180-ге ... яғни ... ... ... өнiмдiлiгi
80 алма. Бұл жерде қосымша еңбек күшiнiң қосылуы олардың бiр-бiрiне ... ... ... ... өнiмдiлiгi кемидi. Осыны
экономистер шектi өнiмнiң азаюы деп атайды.
Ендi шектi өнiмдiлiктiң құны және ... ... ... ... бойынша егер де алма ... ... 10$ ... 2-шi ... 80 ... алма ... одан ... жиынтық түсiм 800$
құрайды. Осылайша кестенiң 4-шi бағанында ... ... ... ... ... ... саны ... сайын еңбектiң шектi өнiмдiлiгi
кеми түседi. Егер бәсекелес нарықтағы ... ... 500$ деп ... онда ... ... 500$ ... ... яғни 1000$ - 500$ = 500$. Екiншi
жұмысшыдан сол сияқты 300$ пайда ... Ал ... ... ... 400$ ... ал оның жалақысы 500$, яғни фирма төртiншi жұмыс күшiн
жалдаған кезде 100$ зиян ... ... ... тек қана 3 ... ... ... фирманың максималды пайдасы еңбектiң шектi өнiмдiлiгi мен
нарықтық жалақының қиылысу нүктесi болып ... ... ... ... фирма жұмыс күшiн шектi өнiм құны мен ... ... ... бередi. Осыдан барып фирманың еңбекке сұранысы ұғымы
шығады, оны келесiграфиктен көре аламыз.
Шектi өнiм
құны
Нарықтық
Жалақы ... ... ... Жұмысшылар саны
максималды пайдасы
Сурет-3 – Еңбектiң шектi өнiмдiлiгiнiң құны
Кейбiр жағдайлар - ... ... мен өнiм ... - ... шешiм қабылдау бостандығы – қанша адам және ... ...... ... және ... ... ... басқа
да заңдармен шектеледi. Мысалы, Қазақстандағы еңбек туралы заң жұмыс ... 40 ... ... күшi ұсынысының көлемiн анықтауда қиындықтар кездеседi: фирма
өзiндегi ... ... ... ма, әлде оған ... ... ... ете ме – бұл анықтауды талап етедi. Институционалдық реттеуге сәйкес
фирма кей ... ... ... ... ... ... ... қтар фирма қосымша жұмыс күшiне мұқтаж болуы мүмкiн, өйткенi бос
орындарды ... ... ... жеке ... кәсiпорындар саны және олардың экономикада үлесi
өскен сайын оның тиiмдiлiгi еңбек ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуында жеке меншiк сектор нарықтық
принциптерiне толық ауысқан. Қанша және қай ... ... ... фирма тек экономикалық тұрғысынан шешедi, басқаша айтқанда, фирмаға
бұл адамдар ... көп ... ... ала ма деген критерийдi қолданады.
Жұмыс ... бiз ... ... ... жеке ... ... күшiне сұранысты жұмыс бершiлердiң берiлген уақыт мерзiмiнде
белгiлi жалақы мөлшерi үшiн ... ... саны ... ... ... ... сұраныс, еңбекке деген сұраныс өндiрiс факторы ретiнде
туынды сұраныс болып келедi: тауарлар өндiрерде ... ... ... ... көлемiн өндiру туралы шешiмнiң екiншi жағы қолданылатын еңбек көлемi
туралы шешiм болады.
Жалақы көтерiлсе, жұмыспен ... ... өсе ме, әлде азая ма – ... ... беру ... ... ... (i) мақсаты - өзiнiң iскерлiк
қызметiнен барынша көп ... ... ол әр ... ресурстар, оның iшiнде ең
бастысы адам ресурстарын ... ... ... ... ... факторды ескеретiн боламыз – еңбек пен капитал. Пайда фирманың өнiмiн
сатудан түскен түсiм мен орын тепкен шығындар айырымы ... ... ... көп ... ... ... мына қарапайым формула арқылы
көрсетейiк:
Max Пi (*) = P(yNi) * yNi – w i * Li – R i * K i – Ti, ( 1 ... y i = Fi(Li, ... П – ...... ... ... – сатылған тауар бағасы;
w i – жұмыс күшiне кеткен шығын;
Li - пайдаланған еңбек саны;
R i – уақыт ... ... ... ... ... ... ... - пайдаланған капитал саны;
Ti - өндiрiс процесiне және табыс бөлуiне әсер ететiн ... i - ... ... ... бәсекелестiк нарықтағыдай Dm нарығының сұранысы мен ... ... ... ... ... айта ... ... төлемiнiң тепе-теңдiк мөлшерiн 4-шi суреттен көрсек болады.
w Еңбек нарығы w ... ... ... L
Сурет-4 – Өндірістегі еңбектiң сұранысы мен ... ... ... SL ... ... ... ... ол w* тең МЕ тұрақты шектiк шығындарымен кез ... ... ... ... Егер ... ... қосымша жалақы төлемдерiнiң
шығындарынан артық болса, онда оған қосымша еңбек санын жалға алу ... ... ... алу ... алынған қосымша табыс MRPL
еңбегiнiң шектiк табыстылығы деп аталады. Осы тәсiлмен MRPK ... ... ... ... ... ... ∆Q = MRPL ... өнiмi көлемiнде қосымша өнiм шығарылуын қамтамасыз етедi.
Егер фирманың өзiнiң тауарын немесе ... ... ... ... ... ол қосымша табыс ала алады.
MRPL = p * MPL ... р – ... ... – еңбектiң шектi өнiмдiлiгi;
MRPL – қосымша табыс.
Ал егер өнiм нарығы монопольдi болса, яғни ... ... бұл ... болған жағдайда , ол MRPL = MR * MPL қосымша табыс алады.
Мұнда, MR – шектiк табыс.
Азаймалы қайтарым өндiрiс факторы ... ... ... ... ... MPL ... ... өнiмi азаятыны белгiлi. Бәсекелiк фирма үшiн де,
фирма-монополист үшiн де MRPL ... ... шегi L ... байланысты
төмендейдi. Оны 5-шi суреттен көруге болады.
III ... ... ... ДАМУ ... МЕН ОНЫ ШЕШУ ... ... рыногы жағдайына келетiн болсақ, әрине бұл
әлеуметтiк-экономикалық сала болғандықтан, ... ... ... ... ... бұл ... ... да күрт нашарлап
кеттi. Оның келесiдей себептерiн атап өтуге болады:
1. Елдегi экономиканың дағдарысқа ұшырауы, ... ... ... ... әкелiп соқтырды;
2. Елiмiз егемендiгiн алғаннан кейiн Қазақстаннның еңбек рыногына жұмыс
күшi ұсынысының имиграциясы мен ... ең ... әсер ... елге ... қарағанда, елден кетушiлер саны көп болды.
Сондай-ақ елден кетiп ... ... ... ... ... ... жоғары, еңбекке қабiлеттi жастағы азаматтар
екенiн ескерсек, ... ... ... ... орны толмайтын
шығын әкелгенiн айтуымыз керек.
3. елiмiздiң экономикасы құдарауымен байланысты әлеуметтiк сала да
нашарлап, халқымыздың өсiмi ... оған бiр ... ... ... әсер етiп ... ... мен кәсiпорындар өнiмiнiң бәсеке қабiлеттiлiгiнiң нашар болуына
байланысты, олардың сатуға шығарған өнiмдерiне сұраныстың аз болуы
жалақыны ңтөмендеуiне ... ... ... ... ... ... азаюына әкелдi немесе көлеңкелi экономикада қызмет
етушiлер саны артты;
Алайда осындай келеңсiз ... орын ... ... ... ... ... қарқынмен дамуы, стратегиялар мен
реформалардың оң нәтижесiн беруi, жекешелендiрудiң толық қанды жүруi, шағын
бизнес саласының дамуы, бiлiм ... ... ... ... ... оң ... көрiне бастады:
1. Елiмiздегi жұмыс күшiнiң жылдамдылығы жоғары, Ресеймен салыстырғанда
еңбек рыногын қалыптастыру ... ... ... жеке меншiктi оқу
орындары кәдiмгiдей үлкен роль атқарады.
2. Соңғы бiрнеше жыл iшiнде экономиканың ... ... ... мен ... санының өсуi, ауыл ... ... ... ... қызмет көрсету салаларының
дамуына байланысты жұмыссыздық азайып, экономикалық ... ... ... ... ... ... құру және рыноктық ... ... ... ... еңбек қабiлеттiлiгiн ... Бұл ... ... жалақының өсуiне әкеледi.
Елiмiздегi жалақының нақты өсiмi 2004 ... ... алты ... ... ... сондай-ақ зейнетақының өсуi де көрiнiс табуда;
4. Елде жалпы экономиканың ... өсуi, ... және ... дамуына байланысты жеке меншiк кәсiпорындар мен
фирмалардың еңбекке сұранысы өсiп, онда ... ... ... адамдар
үлесi 70-80% болып отыр.
Сонымен экономикамыздың өсуiмен қатар, еңбек рыногының да дамитындығын
көрiп отырмыз. Алайда туындап отырған келеңсiз мәселелердi шешу үшiн ... ... ... ... және ... ... ... дамуы үшiн инвестиция тарту
және ғылыми-техникалық бағдарлаималарды iске ... ... одан әрi ... жеке меншiк кәсiпорындарын және
шағын бизнестi дамыту, оларға қолдау көрсету;
3. ... ... күшi ... мен ... ... оралман
қандастарымыздың келуiне жағдай жасау, ... ... ... ... ... ... ... өндiрiсте қалуына
ынтасын арттыру;
4. Демографиялық ахуалды түзеу, әлеуметтiк саланы жақсарту шараларын iске
асыру;
5. Бiлiм беру ... ... ... ... ... өндiрiстi қолдау.
Еңбек рыногындағы басты статистикалық көрсеткiштерге келесi
көрсеткiштердi жатқызамыз: ... ... ... ... ... емес ... ... жалдамалы және жеке меншiк секторында
қызмет ететiн жұмысшылар.
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ...... ... ... фирмаларда жұмыс істейтіндер саны
Қорытынды
Қорыта келгенде, өндірістің және оның құрылымының дамуы үшін ... оған ... ... ... ... ... шығындарды
барынша азайту шараларын қадағалап, экономикалық максималды пайда ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
алдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк Сауда Ұйымына өтуге ... Ол ... ... ... ... мығым болуымен қатар,
экономиканың негiзгi секторы болып ... ... ... және ... уақыт талабы болып отыр. Себебi, өнеркәсiп ... ... түп ... ... десек, оны жоғары деңгейге
көтеру үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету бәсекеге
қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Ендiгi ... ... ... ... маңызды мәселелердiң
бiрi капитал нарығындағы өндiрiстiк капиталдардың негiзгi бөлiгiнiң 80%-
ынан ... ... ... iшкi ... капиталдары және шетелдiк
капиталдарды ұтымды пайдалану арқылы тозған өндiрiстiк капиталдарды әлемдiк
бәсекеге қабiлетi жоғары және соңғы құрал-жабдықтармен ... ... ... ... ... ету ... табылады.
Өндіріс факторлары экономиканың және жалпы қоғамдық өндірістің негізгі
өзегі болып табылады. Өйткені осы өндіріс факторларының негізінде ... ... ... мен ... ... Олар ... бір қажеттіліктерін қанағаттандырады. Ал өз ... ... ... ресурстардың негізінде қалыптасады. Экономикалық
ресурстар ... ... ... және олар ылғи да ... формаларын
өзгертіп отырады.
Экономиканың қызмет көрсету және өндiрiс саласы деген екi ... бар. ... ... ... ... саласында шектеулi ресурстар,
оларды тиiмдi пайдалану деген ұғымдарды ... ... ... өндiрiстегi технологияларды дамыту, шығынды азайту, ... ... ... ... ... ... ... үш факторын атап өтсек болады.
Олар: енбек, капитал және жер. Ал қалған өндіріске қажетті факторлар ... ... ... қалыптасады. Сондай-ақ соңғы кездері өндіріс
факторларының төртіншісі деп ... ... де ... жүр, ... ... ... ... етуінің негізі болып табылады.
Өндірістің осы факторларының әрқайсысы өзіне тән құнның белгілі
бөлігін ... ... ... ... өнім өндіре алмайды. Сондықтан
олар ылғи да бірлесе отырып өнім жасайды және нарықта ... ... табу ... ... ең ұтымды көлемін анықтай білуі керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Н.Ә. Назарбаев. ... – 2030. ... ... ... ... ... ... туралы”: Қазақстан Республикасының
1999 жылғы 10 желтоқсанындағы заңы // Егемен Қазақстан, 1999 ж., ... ... К.Ш. ... финансового положения предприятия. Учебное
пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 ... ... ... ... – СПб: ... 2002. – 544 ... Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / ...... ... 2000 ж. – 420 бет.
6. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: ... ... 2001. – ... ... П.Н. ... предприятия. – Москва, - 2000 г.
8. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. ... ... Оқу ... ... Экономика, 2003. – 252 бет.
9. Любушкин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия.
Учебное пособие для ...... ... Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – ... ... 2003. – 219 ... ... Н.Г. ... экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
12. Ю. К. Шокоманов Состояние и ... ... ... в ... ... // ... ... Серия
экономическая, №4, 2001 г. - с. 38-44.
13. Статистический ежегодник. Алматы. – 2006г.
14. “Қазақстан Республикасының ... ... ... арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” Стратегия. – Алматы, 2003
ж.
15. «Обзор макроэкономической ... в ... // ... ... №4, 2007 ... ... жеке көрсеткіштері
Ресурстардың бір түрі
Ресурстардың бірнеше түрі
Еңбек өнімділігінің көпфакторлы көрсеткіштері
Ресурстардың барлық түрі
Еңбек өнімділігінің жалпы көрсеткіштері
НЕГІЗГІ МАТЕРИАЛДАР
Шикізат және материалдар, яғни ... өнім ... ... ... стол ... үшін ағаш шикізаты қажетті)
Өнім шығындары
(Өндірістік шығындар)
НЕГІЗГІ ЕҢБЕК
Өндірістік жұмысшылылардың еңбек шығындары, яғни өндірілген өнімге тікелей
байланысты ... ... ... ... ШЫҒЫНДАР
Өнімді өндіруге кеткен барлық шығындар, яғни негізгі ... ... ... ... ... ... ... жөндеу, көмекші
материал, коммуналды, ... ... ... емес ... ... ... ... кеткен шығындар жиынтығы (мысалы, басқару
қызметкерлеріне жалақы, командировкалық ... ... ... және ... ... ... ... ШЫҒЫНДАР
Дайын өнімді және қызметтерді клиенттердің заказы бойынша ... ... ... байланысты шығындар (мысалы, коммиссионды, жарнамалық,
сауда құрылғыларының амортизациясы, ... ... ... және ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндіріс. Өндіріс ресурстары мен факторлары22 бет
Адам ресурстарын стратегиялық басқару жүйесін құру44 бет
Жалпы экология175 бет
Инвестиция және оны қаржыландыру31 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Кәсіпкерлік қызметтің түрлері, тәуекелділік31 бет
Кәсіпкерліктің даму мәселесі10 бет
Микроэкономика пәні,әдістемесі49 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы еңбек ресурстарын пайдалануды ұйымдастыру және оны жетілдіру жолдары18 бет
Шығыс Қазақстан облысының туризмінің қазіргі жағдайы мен туристік іс - шаралар44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь