Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру

Кіріспе.
І.тарау. “Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың теориялық негіздері”.
І1. Оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың теориялық негіздері.
І2. Сабақтан тыс жұмыстар негізінде оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың мүмкіндіктері.
ІІ.тарау. “Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың әдістемесі”.
ІІ1. Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың өлшемдері мен көрсеткіштері.
ІІ2. Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың жолдары мен әдіс.тәсілдері.
Қорытынды.
Әдебиеттер тізімі.
Қосымша.
Зерттеудің көкейкестілігі. Егеменді ел болып, етек-жеңімізді жинап болған қазіргі шақта халқымызда дені сау,ұлттық сана сезімі оянған рухани бай, ел болашағын ойлайтын, парасатты да саналы, азамат тәрбиелеу бүгінгі ұстаздардың міндеті болып отыр.
Заманымыздағы үздіксіз білім беру бағдарламасының негізгі мақсаты –жастарды өз бетінше білім алуға үйрету.˝Нағыз білім - өз бетінше оқып алған білім ˝ деп үйретеді халық даналығы. Осыған сәйкес, оқытудың барлық әдістері мен тәсілдерінің түпкі міндеттері оқушыларды өз бетінше оқуға үйрету болып саналатынын әр мұғалім ұдайы есте сақтап, оны әрқашан басшылыққа алып отыруы керек. Бұл тұста физиканы оқыту процесінде де мүмкіндіктер мол, бірақ оған мұғалімнің ұйымдастыру – басшылық ролі әбден қажет.
Білім мен тәрбиені сабақ барысында ұштастыра, бірлікте оқыту әрбір ұстаздың басты міндеті болса, пән мұғалімдері тек сабақта ғана емес, сабақтан тыс уақытта да іздене жүріп, оқушылардың бойына тәрбиенің, ең ізгісін, ең асылын және пәнге деген қызығушылықты арттыруды естен шығармаған жөн.
Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы бүгінгі басты міндеттердің бірі – ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып шәкірттерге терең білім мен тәрбие беру.
Осығын сәйкес "Қазақстан Республикасы мектеп физикасынан білім беру тұжырымдамасының" 4-бөлімінде: физиканы оқытудың біртұтас оқу-әдістемелік жүйесі оқушының дамуын қамтамасыз етуі керек деген. Осы тұста ойлау қабілеттіктерін дамыту мәселелерінің шешімін дұрыс табуда оларға тек сабақ барысында ғана емес, сабақтан тыс уақытта да қосымша жұмыстар жүргізу арқылы білім беру керек болып табылады.Соның арқасында оқушылардың ойлау қабілеттіктері дамып, яғни дүниетаным қалыптасады.
Оқушылардың дүниетанымын, ойлау қабілеттіктерін қалыптастыратын ғылым саласы- физика пәні болып табылады. Физика ғылымы арқылы оқушылар табиғатта болып жатқан құбылыстарды, заңдылықтарды, процестерді бақылайды, зерттейді.
        
        Жоспар:
Кіріспе.
І-тарау. “Сабақтан тыс жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық негіздері.
І2. Сабақтан тыс жұмыстар негізінде ... ... ... “Сабақтан тыс ... ... ... ... әдістемесі”.
ІІ1. Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын ... мен ... ... тыс ... ... ... дүниетанымын қалыптастырудың
жолдары мен әдіс-тәсілдері.
Қорытынды.
Әдебиеттер тізімі.
Қосымша.
Кіріспе.
Зерттеудің көкейкестілігі. Егеменді ел болып, етек-жеңімізді ... ... ... ... дені ... сана ... ... рухани
бай, ел болашағын ойлайтын, парасатты да саналы, азамат тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... беру ... негізгі мақсаты
–жастарды өз бетінше білім алуға үйрету.˝Нағыз білім - өз ... ... ... ˝ деп ... ... даналығы. Осыған сәйкес, оқытудың барлық
әдістері мен тәсілдерінің түпкі ... ... өз ... ... ... ... әр ... ұдайы есте сақтап, оны әрқашан
басшылыққа алып отыруы керек. Бұл тұста ... ... ... ... мол, бірақ оған мұғалімнің ұйымдастыру – басшылық ролі әбден
қажет.
Білім мен тәрбиені сабақ барысында ұштастыра, ... ... ... ... міндеті болса, пән мұғалімдері тек сабақта ғана ... тыс ... да ... ... ... ... тәрбиенің, ең
ізгісін, ең асылын және пәнге ... ... ... ... жөн.
Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы бүгінгі ... бірі – ... ... ескере отырып шәкірттерге терең
білім мен ... ... ... ... ... мектеп физикасынан білім беру
тұжырымдамасының" 4-бөлімінде: физиканы оқытудың біртұтас оқу-әдістемелік
жүйесі оқушының дамуын ... етуі ... ... Осы ... ... ... мәселелерінің шешімін дұрыс табуда оларға тек сабақ
барысында ғана емес, сабақтан тыс уақытта да ... ... ... ... беру ... болып табылады.Соның арқасында оқушылардың ойлау
қабілеттіктері ... яғни ... ... ... ойлау қабілеттіктерін қалыптастыратын ғылым
саласы- физика пәні болып табылады. Физика ғылымы арқылы оқушылар табиғатта
болып жатқан құбылыстарды, заңдылықтарды, ... ... ... ... олар тек ... ғана ... сабақтан тыс уақытта
бақылауға болады. Әрине мұндай ... тыс ... ... ғана ... тыс ... ... және тәрбиелік маңызы күшті:
оқушылардың физика мен техникаға қызығушылығын арттырады, оларды өз ... ... ... жүргізуге баулыйды, физикалық теория мен
практиканың байланысын ... ... ... физикалық
құбылыстардың мән-маңызын ұғады, физика және техника туралы ... ... ... ... ... ... молайтады.
Қазіргі таңда мұндай жұмыстар көп мектептерде жүргізілмеуі салдарынан,
олар физика жайлы ... ... ... көбісі пәнді оқымайды.
Соның салдарынан жоғары оқу ... ... аз ... ... ... ... жолы - ... тыс уақытта жұмыстар
ұйымдастыру болып табылады.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... процестің әр қырынан зерттелуде. Мәселен, қазақ ғалымдары:
Р.Қоянбаевтың, Е.Сағындықовтың А.Қалиевтің, А.Тұзылханның, М. ... ... және т.б. ... ... ... дүниетанымын
қалыптастыру, , А. Табылдиевтың еңбектерінде ... ... өз ... ... ... тиімділігі, ТМД ғалымдары
Ч.Дарвиннің, А.С.Макаренконың еңбектерінде ... жеке ... ... ... ... С.Өтелбаеваның, А. ... ... өз ... ... ... ... ... Р.
Керімбаеваның еңбектерінде бастауыш ... ... ... ... О. ... А. ... ... ұлттық
дүниетанымды қалыптастыру, Н. Албытованың еңбектерінде ... ... ... ... ... зерттеледі.
Дүниетаным ұғымы, мәні, формалары, түрі т.б. ұғымдары психологиялық
тұрғыда да ... ... ... ... ... ... ал дүниеге көзқарас, дүниеге
философиялық көзқарас, дүниеге физикалық ... ... ... Ә.Х.Тұрғынбаевтың, Р.Н.Нұрғалиевтың, Д.Кішібековтің,
Қ.Әбішевтің, Ұ.Сыдықовтың еңбектерінде қарастырылады.
Орта ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды
ұйымдастыру мәселелері бойынша ғалым ... ... ... ... ... ... ... А.Усованың, В.Буровтың, И.И.Соколовтың
еңбектерінде , орта ... әр ... ... ... ... бойынша ресей педагогтары Р.Малафеевтың, ... ... ... Ж. Тәй ... ... ... ... М.Мәуленовтің,
А.Ислямованың, А. Медешованың, М. Кенжекованың, ... ... ... факультатив сабақтарды өткізу әдістемесі ресей
педагогтары О.Кабардиннің, А. ... ... В.Г. ... А.И.Бугаевтың еңбектерінде, қазақ
педагогтары тарапынан: К. ... ... шет тілі ... тыс жұмыстарды ұйымдастыру мәселесі А. Сүгірбекованың еңбегінде,
баланың ... ... ... тыс ... ұйымдастырудың
түрлері мәселесі бойынша Р. Керімбаеваның еңбегінде, семинар сабақтарының
ерекшеліктері мәселері Ә. ... Ю. ... ... ... ... ... өзіндік жұмыстары мәселелері ... А. ... ... ... ... ... ... беру заңына сәйкес мектептен тыс оқыту
жүйесі В. Загайнованың, Н.Аршабекованың еңбектерінде қарастырылады.
Атап көрсетілгендей жоғарыдағы зерттеулер бүгінгі жағдайдағы ... ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыру
жеткілікті дәрежеде қарастырылып әдістемелік тұрғыдан ... ... ... ... ... шешімін табу бізге
зерттеу тақырыбын "Сабақтан тыс ... ... ... ... ... деп ... ... берді.
Зерттеу обьектісі: Жалпы білім ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстар ұйымдастыру арқылы оқушылардың
дүниетанымын қалыптастыру процесі.
Зерттеу жұмысының мақсаты: физика пәнінен сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... мен
әдістемесін негіздеу.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
1. Ғылыми-педагогикалық әдебиеттермен танысу, теориялық талдау барысында
дүниетаным ұғымы ... ашу, ... ... ... пәні ... ... тыс ... жұмыстарға нақты
материалдар іріктеу, дүниетанымды ... ... ... Орта ... ... ... тыс ... арқылы оқушылардың
дүниетанымын қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... қаласының Қ. Сыпатаев
атындағы 7 санды техникалық ... ... ... ... ... орта
мектептерінде өткізілді.
Зерттеу әдістері. Философиялық, педагогикалық, психологиялық, ғылыми
әдебиеттерге теориялық талдау, анкета, ... ... ... ... ... - статистикалық өңдеу.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық негіздері. Зерттеу жұмысы Қазақстан ... ... ... ... қорғау заңдарына, жалпы орта білім беру
мектептің даму тұжырымдамасына, ел ... ... ... ... ... ... ... физикасынан білім беру
тұжырымдамасына, педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясына сүйенеді.
Зерттеу жұмысының ... ... ... негізгі екі тараудан, қорытындыдан,
әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.
І-тарау. “ Сабақтан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын
қалыптастырудың теориялық ... 1. ... ... ... ... ... ... де тәрбие мақсатын жүзеге асыратын орта және жоғарғы мектеп
болып табылады. Оларда жастардың басым көпшілігі оқып ... ... ... ... ... ... ... мектептері
тұжырымдамасында” – “Жалпы білім беретін мектептің мақсаты – жас ... ... мен ... мәдени мұрасының сабақтастығын сақтай отырып
оқыту, тәрбиелеу және әрбір шәкіртті жеке тұлға деп санап, оның ... ... ... деп атап ... сәйкес, адамды жан-жақты етіп тәрбиелеу білім беру жүйесінде
олардың ғылыми көзқарастарын қалыптастырып дүние ... ... ... мәселесі тәрбиенің өте маңызды мақсаты болып табылады.
Мектептік ... ... ... ... ... ... ақыл-
ойын, олардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту, физиканың
қазіргі қоғам өміріндегі және жалпы азаматтық мәдениеттің ... ... ... ... ... ғылыми көзқарастарын
қалыптастыру, яғни оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру болып табылады.
Дүниетанымды қалыптастыру мәселесі қоғамның қай ... ... ... проблемалардың бірі болып келеді.
Бүгінгі таңда оқушылар ... ... ... ... ... және т.б. ... ... зерттелуде.
Мәселен, “дүниетаным” ұғымын философиялық тұрғыдан ғалым педагогтар:
Ә.Тұрғынбаев, ... ... ... Ұ.Сыдықовтар зерттеген.
Педагогикалық тұрғыдан ТМД ғалым ... ... ... А.Прохоров, қазақ педагогтары Р.Қоянбаев, А.Қалиев, А.Тұзылхан,
М.Оразаев, М. Смаилов, Е.Сағындықов, А.Табылдиев, С.Қалиев, С.Өтелбева,
А.Тайжанова, Р.Керімбаева, ... ... ... ... ... ... Б.Есімбековалар зерттесе, психологиялық
тұрғыдан А.Петровский, Қ.Жарықбаев, Т.Тәжібаев, Ә. ... ... ... ... ұғымына әр саладағы ғалымдар әртүрлі анықтамалар беріп
отыр. Соның ... ... ... және дүниеге көзқарас ұғымдарына
анықтама беріп отыр.
Қазақ философы Д.Кішібеков: “Дүниетаным немесе дүниеге көзқарас деп ... ... ... ... ... ... туралы көзқарастардың, пікірлер
мен түсініктердің жүйеленген жиынтығы”,-деп ... ... ... ... – жеке ... ... ... таптың немесе тұтас
қоғам қызметінің бағытын және шындыққа ... ... ... ... мақсат-мұраттар мен сенімдер жүйесі”, -дейді,
ал Ә.Тұрғынбаев “Дүниеге көзқарас деп – дүние және ... ... ... ... ... деп ... береді.
Сонымен қоса философтар дүниенің болмысы, дүниенің физикалық ... ... ... ... ... да ... ... болмысы деп - әлемнің сыр-сипатын, дүниенің ... ішкі ... ... ... ... ... ... мен
процесстердің өзара байланысын, олардың дамуы мен ... ... сан ... ... танып білу қажеттігі”,- десе, Р.Нұрғалиев
“Дүниенің физикалық көрінісі дегеніміз – бұл термин табиғат туралы ... ... емес ... туралы) ұғым, дүниенің физикалық көрінісі
болып ... ... мен ... ... ... ... -дейді, ал
Ә.Тұрғынбаев “Дүниенің философиялық көрінісі деп – адамның ... ... ... ... ... ... оның негізгі философиялық мәселені қалай
шешетініне байланысты болатын дүниенің мәңгілігі” деп анықтама береді.
Жоғарыдағы айтылған философтардың анықтамаларына талдау жасай отырып,
философиялық ... ... деп – ... ... ... ортадағы
дүние туралы көзқарастардың, пікірлер мен түсініктердің жүйеленген
жиынтығын ... ... ... ... ... және т.б. ... маңызды рольді ойлау алады деп көрсетеді.
“Ойлау дегеніміз - әлеуметтік ... ... ... ... ... ... сол арқылы болмыстың, дүниедегі нәрселердің
жалпы және жанама бейнеленуі”, -деп ... ... деп – ... сезімдік процестер–түйсіну, қабылдау,
пайымдаудан басталып, одан әрі ойлануға қарай өрбитін процесс”, -дейді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... процестерден басталып, ойлануға өрбитін процесс, яғни ... ... ... ... білуге болатын процесс.
Ал, педагогтардың зерттеулеріне жүгінсек ресей педагогы А.Прохоровтың
“Үлкен советтік энциклопедия” ... ... ... ... ... дегеніміз – обьективті дүние мен адамның ... ... ... шындыққа, өз-өзіне деген, осы көзқарастарға
байланысты адамдардың өмір ... ... мен ... ... ... ... және бағалы ұйымдастырулар мен
ориентациялар жиынтығы”, -деп, дүниетанымның 3-түрін көрсетеді:
1. Күнделікті. 2. ... 3. ... ... ... ... структурасы – жаратылыстану
ғылымдары, әлеуметтік-тарихи, техникалық және философиялық білімдердің
қарым-қатынасы нәтижесінде ... ... деп ... ... Р.Керімбаева “Оқушының дүниетанымын қалыптастыру”
еңбегінде “табиғат – балалардың ... ... ... ... ... құралы”, - деп көрсетеді.
Сонымен қоса, Р.Керімбаева бастауыш сынып оқушыларына табиғат туралы
дүниетанымдық ұғым беруді жыл мезгілдеріне байланысты ... ... ... ... ... ... әлемі мен
жануарлар дүниесімен таныстыру мүмкін еместігін көрсетеді. Жыл мезгілдеріне
байланысты суреттер ... ... ... ... мұқият қарап,
аңғарғандарын байқай отырып, олардың суреттің жүйелі түрде қалай болу ... ... ... көрсетіп, балалардың дүниетанымын
қалыптастыруда оқытудың сөздік, көрнекілік, практикалық, ... ... да ... етуі ... ... мен ... ... іздесуші, күйіне
немесе дербес ізденуші дәрежесіне жеткізетіндей, үйіріп әкететіндей жағдай
тудырып отыру қажет деп көрсетеді. Бұл ... ... ... дүниетанымын қалыптастыру үшін ұстаз балалардың ... ... ... ортамен тілдесіп жол ашып отыру қажет екенін және бала
үнемі табиғат құбылыстарын ... ... ... ... ... ... және ... пайда болатынын біле отырып, олардың
дүнитанымы қалыптасатындығын көрсететіндігінкөруге болады.
Ал, ... Е. ... ... ... ... деп – адамның
табиғат пен әлеуметтік ортаны түсініп білуін, онымен ... ... ... ... ... ... ... жүйесі”, -
деп, сонымен қоса “Дүниеге көзқарас дегеніміз – дүниенің даму заңдылықтарын
ғылым негізінде танып білу”,- деп көрсетеді.
“Дүниеге ... ... ең ... ... ... қасиеттері
Отанына шексіз берілгендік, оның гүлденуіне, барынша атсалысып, соның
игіліктерін көру”,- деп ... ... деп – ... ... және ... ... ... адамның өзін қоршаған шындыққа және өзіне қатынасы туралы
көзқарастарда ... ... ... позициясын, олардың сенімдері,
мұраттары, таным және іс-әрекет принциптері, құндылық бағдарлары”,- деп
анықтама береді.
Сонымен қоса ... ... төрт ... ... ... ... білім жүйесі, дүниетаным, сенім, адам мұраты. Оларға жеке-жеке
анықтама ... деп ... ... ... адам баласының мол
тәжірибесі. Білім арқылы жеке адам табиғаттың және ... ... ... ... түсінеді, ұғады. Міне, осының нәтижесінде
білім әр адамның көзқарасына, сеніміне ... деп жеке ... ... және ... ... ... ... деп терең, тиянақты ойланып айтылатын идеялардың жиынтығы.
Адам мұраты деп жете түсінудің жоғары кемелі, адам ... ... ... ... талаптанушылығы. Мұрат айналадағы
өмірді жетілдіруде және қоғамның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... оятады.
Міне, осылай дүниетанымның құрамды бөліктеріне осындай анықтама
береді.
Бұл ... ... ... ... төрт құрамды бөлік арқылы
дүниетанымның қалыптасуын көрсеткенін көреміз.
Тарихта иілмейтін, тұрақтылығымен белгілі адамдар бар. ... ... ... ... “А все же она ... – “Бәрібір ол айналады”
деген ... ... ... аса көрнекті астрономы Николай
Коперник өзінің ... ... ... сүргін мен қорлауға
қарамай бас тартпаған. Оған орыс ... Н.Г. ... ... ... Д. ... ... қосуға болады.
Бұдан көретініміз кеңес дәуіріндегі ғалымдардың өз ... ... ... ұғымын зерттеуші педагог ғалымдардың қайсібірі болмасын
адам санасының өзінше ерекше түрі, қоршаған ортаға оның ... ... сол ... оның ... ... ... ... дүниетаным
қалыптсатыру құралы деп тұжырым жасайды. Дүниетаным адам санасының арнайы
түрі. Оның өзін қоршаған дүниеге, яғни ... ... ... ... және ... ... ... позициясы, олардың сенімі, мұраты
және іс-әрекеттерінің тірегі, көрсеткіші.
Расында, ... ... ... оның ... ... ... ... дүниедегі орны, болмыстың мән жайы адамзат өніп-
өсуінің сипаты мен бағдары ... ... қай ... де адамдарды
толғандырып, көкейлерінен кетпей, ізденіске салды. ... ... ... ... ... дами ... Ал қоғамдық
өмірдің ілгері басуы бір кезеңнің ... ... ... ... ... материалдық және рухани деңгейінің жоғарылауы, яғни ... ... ... молаюы, дүниетанымдылық ... ол ... ... үнемі дамытып, тереңдетіп отырды.
Дүниеге көзқарастың негізгі ... ... және ... ... бірлікте. Яғни, адамнан бөлектенген дүние және табиғат, сондай -ақ
сыртқы дүниемен ... ... ... ішкі ... өмірі,
әрқайсысы өз бетінше дүниетанымды құрай алмайды. Дүниеге қатынасы арқылы
адам өзінің тағдыры мен ... ... ... мен ... ... бір көзқарастар аумағын кеңейтеді. Адам мен ... ... жаңа ... ... сайын, сыртқы
материалдық әлем және ішкі рухани дүние туралы, түсініктер ... ... ... ... біріншіден, әлем, табиғат және оның
дүниедегі орны туралы, ... ... пен ... ... ... қонымды түсініктер қалыптаса бастайды.
Дүниетанымның, дүниеге көзқарастың тұтастығын құрастыратын негіз -
білім. Ертедегі ойшылдар тек білім ғана ... ... қала ... пен ... ... күш екеніне кәміл сенеді. “Ештеңе білмейтін
және бірдеңе білейінші деп талпынбайтын адам - өте ... ...... грек ... ... бекер айтпаған. Ал халқымыз “білім-ырыс
қазығы”,-дейді. Білім тереңдеген сайын одан бастау алатын ... ... ... екшеленіп, жүйеленіп, тұрақтылық сипатқа ие ... ... ... ... ... ... ... оның өмір тәжірибесінің
елегінен өтір барып, ... ... ... ...... түп қазығы, бағыттаушысы, адамның өз позициясына, тоқыған
ойына, істеген ... ... ... ... ... ... Сенмі берік
адамның көзқарасы, дүниетанымы нақты, ісі қонымды, бағыты қашан да ... ... адам ... оның ... мен ... ... ықпал тигізеді. Сондай-ақ, дүниеге көзқарастың қалыптасуы
мен дамуының өзі ... ... және ... мәдени ортаға тәуелді. Осы
тұрғыдан алғанда дүниеге көзқарастарды ғылыми және ... ... ... бөлуге болады.
Дүниеге көзқарастың кең тараған түрі - ... ... ... Олар ... ... ... қалыптасады, өмірдің
қалған салаларына назар аудармайды, жеке фактілерден нәр алып, олардың
сапалық ... ... ... ... ... және ... дүниетанымның ролін баса
айта келіп, А.С.Макаренко:” Біз мектептерімізден әр уақытта, өз өмірінің
әрбір кезеңінде ... ... үшін ... ... өлшем табатттын,
жігерлі, идеялы қоғам мүшелерін біріктіруміз керек”, - ... ... ... ... тұтас педагогикалық процестің барлық
салаларына енуі ... ... және ... ... әр ... құралдарын,
әдістері мен тәсілдерін жинақы пайдаланудың нәтижесінде оқушылардың ғылыми
көзқарастары, сенмі және мұраты қалыптасады.
Дүниетанымның ... ... ... ... және ... ... қамтиды. Білім жеке сенімге айналу үшін оны тек
ойластырып қана ... ... ... ... өмір және ... ... ... ұзақ және күрделі поцесс, оның нәтижесінде
жеке көзқарастар және ... ... ... ... олар жеке адамның
әрекет жасауына ... ... ... ... дамуында бұл процесс
тұрақты және үздіксіз өзгерістерге ұшырайды. Дүниетаным процесіне әр ... ... ... және ... мен ... ... ... т.б. әсер етеді. Олардың әрқайсысы іс-әрекеттеріне әр түрлі ықпал
жасайды.
Жеке адамның өмірге, табиғатқа көзқарасының ... ... ... ... ... яғни ... ... негіздерін
және мінез құлықтың белгілі нормаларын білу, оларды сақтай білуден
басталады. ... ... ... дене ... ... дамуына,
білім деңгейіне сәйкес бірте-бірте игереді.
Жеке адамның ... және ... ... ... ... ... ... Біз мектептерімізден әр уақытта, өз өмірінің
әрбір кезеңінде ... ... үшін ... дұрыс өлшем табатттын,
жігерлі, идеялы қоғам мүшелерін біріктіруміз керек”, - ... ... ... ... тұтас педагогикалық процестің барлық
салаларына енуі керек. Оқыту және тәрбие жұмыстарының әр ... ... мен ... ... ... ... оқушылардың ғылыми
көзқарастары, сенмі және мұраты қалыптасады.
Қай ... ... ... ... ... ... ... адамның өзіндік көзқарасы, ... ... ... ... ... ... болып көрінеді де, адам санасына елеулі ... Адам ... бір ... ... ... өзіне беймәлім нәрсе көрсе,
көпшілік жағдайда оны –ойға салып ... ... ... еріп
кетеді. Табиғат құбылысының терең тылсымына үңілуде адамзат баласы талай-
талай жолдардан өтті.
Ерте заманнан-ақ адам өзін ... ... ... және өзін-
өзі, өзінің табиғатқа, басқа ... ... ... ... ... ... ... аясында өтетіндіктен, ол табиғаттың тылсым тынысын, ішкі
сырын білуді ғасырлар бойы арман еткен. Тіпті қоршаған ортаның, табиғаттың
сұлу да, әсем ... жас ... де ... ... ... ... ... Баланың мұндай қызығушылығын байқап, жеткіншекті туған
елінің табиғат әлеміне ендіріп, оның сан-алуан ... ... ... ерте ... өзінде-ақ ұлағатты тәлімгерлер назарында болған.
Оған дәлел сонау ертеден-ақ табиғаттың бала жанына тигізетін әсерін ... ... ... көріп, байқап, оны іске асыру
жолдарын ұсынған.
Оның ... ... ... ... ... биік ... ... ғұлама Аристотель.
Аристотель адам ақыл-ойдың арқасында қоршаған ортаны, табиғатты жалпы
танып біле алады. Бірақ жалпыны түсіну үшін ... ... ... ... ... ... ... мүшелерімізге жалқы затар әлемі әсер етеді де,
біз оларды танымның әртүрлі ... ... ... біле ... ... ... ... адамдар ... ... ... әсер ... ... туралы алғашқы мағлұматтар аламыз.
Екінші сатысында тәжірибелік таным да, ... ... ... есте ... қалу ... ... танып білуімізге
мүмкіндік туады. Танымның үшінші сатысы-«өнерң, ... ... ... ... Бұл ... ... жеке заттарды танып қана
қоймайды, одан гөрі тереңірек ... ... ... тән ... қасиеттер
мен себептерін де танып біледі деп түйсе, Платонның ілімі бойынша табиғатты
танып білу негізгі ... ... ... ... заттары мен
құбылыстарын тану барысында ғана адамның ... ... ... ... ... теориясы негізінен үш қағидадан тұрады:
1) адамда «туа біткен идеялардыңң болуы мүмкін емес, себебі идеялардың
өзі тәжірибе арқылы пайда ... ... ... келген кездегі ақыл-ойы ештеме жазылмаған таза
тақта ... «ақ ... ... ол тек ... арқылы мазмұнға
толады.
3) ақыл-ойда тек сезімдік түйсіктер арқылы қабылданған мәліметтерден
басқа ешнәрсе жоқ, ... ... ... ... түйсік-таным.
Антикалық философияның атасы Демокриттің
пікірінше адамның дүниетанымы негізгі табиғаттағы ... ... келе ... екі ... ... сезім мүшелері арқылы танып білу. Ол ... ... ... ... оның ақиқатты тануда ешқандай пайдасы жоқ.
2) ақыл-ой арқылы танып білу туыылағн ... ... ... ... туралы пайымдаулары дұрыс болады-дей тұрғанымен де,
Демокрит сезімдік танымды ақыл-ой ... ... ... ... таным арқылы алған мәліметтерін әрі қарай ербітіп,
қорытынды жасайды.
Шығыстың екінші ... ... ... ... зерттеушісі кемеңгер
тәлімгер Әбнәсір әл-Фарабидің еңьек терінің негізгі көзі- табиғат, адам,
қоғам. Таным теориясында Фараби ... тану ... ... ғылымға зор
маңыз берді. Ғылым негізгі үш түрлі басшылыққа алуы ... ... ... ... және дәлелдеме. Ғылымның үш көзі бар: сезім мүшелері, интелект
(ақыл-ой), адамның ойлау қабілеті және ой ... ... ... ... адам
дүниені тікелей таниды, ал ой қорыту заттар негізін, мәнін қамтиды. Нағыз
ғылым ой қорыту арқылы құрылады деп ... ... өз ... ойшылы", "Диуани лұғат ат-түрік" атты
еңбегінде қоршаған ортаның құбылыстарын салыстыру апрқылы, олардың ... ... ... ойды ... сөз етеді. Ғұламаның бұл еңбегінде қыс та,
жаз да өз ... ... ... айтып қарсы жаққа айып-мін
тағу тәсілі арқылы, жыл мезгілдерін тануды ... ... ... аты ... ... болған ғұлама, философ Жүсіп
Баласағұнидің "Құдатғу білік" (Құтты білік) еңбегінде адамның дүниетануының
бірден-бір бұлағы – табиғат ... ... ... ... дүниетану
мүмкіндігіне еш күмән келтірмейді, дүниеде адам зерттеп білмейтін нәрсе
жоқ, ... ... ол ... ... барлық нәрсенің мән-мағынасын түсінуге жетерліктей қабілетті.
Орта ғасыр жазба әдебиетінің көрнекті өкілі Қожа ... ... ... ... ... ... ... арқылы өтеді. Дана атаның
айтуынша оқымаған адамдардың көзі де, көңілі де сол, олар қоршаған ... ... еш ... ... Ал ... адам ... ... түсіне алады. Табиғатта артық тұрған келісімсіз біткен ... ... адам ... өзі ... ... Адамға көрсін деп ... ... ... деп қол, ... деп аяқ, ... ... зерттесін деп
бас берген дейді.
Неміс классикалық философиясының негізін қалаушы көрнекті ғалым Кант
өзінің “Әлемнің әмбебаптық ... ... ... ... ... ... сынау” еңбектерінде адамның дүниетанымына ерекше мән
береді. Таным үрдісі ... ... ... ... басталады.
Бірақ олар бізге “өзіндік заттар” туралы емес, олардың көріністері туралы
деректер береді. ... ... ... ... ... ... үш ... Олар: сезімдік түйсіну, сараптаушы парасат және таза ақыл-ой.
Философия әлемінде ... ... ... із ... ... адам ... объективті нақтылықты дұррыс ... ... ... ... ... ... Ол ойлаудың қызметі сезім берген
деректерді ... ... ... ... көрсетілген ғұлама ғалымдардың ой-пікірінше, таным теориясына
тоқтала отырып, біз мынадай қорытындыға келдік. Табиғат тек ... ... ... ... ... ... ғана емес, көркемдік сұлулықтың
әлемі-таным негізі. Табиғаттың ғажайып құбылыстарымен таныстыру ... ... ... ... ... ... ... зейінін, ойын, тілін дамытуға, дүниетанымын кеңейттуге болады.
Бұған дәлел сонау ерте заманнның өзінде- ақ ... ... ... құралы деп қараған ойшыл, ғұламалардың философиялық
пікірлері болмақ. Осылайша, бала тәрбиесімен, оған ... беру ... ұлы ... ... ... ... ... тілдің дамуындағы табиғаттың алатын орны ерекше жоғары бағалаған.
Философиялық ой-пікірлер әрбір ғылымның бастауы, атасы ... ... тек ... ... ғана ... тәрбие көзі екеніне ешкім ... ... ... ... бала ... ... құбылыстарды
көру, сезу, байқай отырып, оның танымдық әрекеттері ... ... бала ... ... орны ерекше, баланы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Түрлі салт-дәстүр, әдет-ғұрып, ойындар т.б. халықтың ... ... ... ... ғана ... ... кеңейтіп, түрлі білімдер негізінен мағлұмат береді. Бізге
келіп жеткен салт-дәстүр мен ... ... ... ... асқан
даналылығы мен ғажап зердесі табиғатқа деген адамгершілікті көзқарасы
аңғарылады.
Қандай дүниетанымдық ... ... ... ... мектеп жасындағы
балалардың меңгеруі керек?
Оқыту мен тәрбиенің әрбір кезеңінде дүниетанымдылық білімнің ... және ... ... ... ... оқу және тәрбие
бағдарламаларында қарастырылған. Оларда оқушылардың жас ерекшеліктері
және күрделі ... ... ... ... еске ... сынып оқушылары дүние, табиғаттың ... ... ... ... және ... өмір ... ... білімнің
бастапқы негіздерін игереді. Оқыту және тәрбие ... ... ... ... ... ... ... жүзі халықтарының бейбітшілік
және бақыты үшін күресі туралы оқушылардың түсінігі қалыптасады.
Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын ... ... ... көрнекілік, практикалық, оқыту әдістерінің барлығы да ... ... ... мен ... ... іздесуші, күйіне немесе дербес ізденуші
дәрежесіне жеткізетіндей, үйіріп әкететіндей жағдай тудырып отыру қажет.
Ол үшін ... ... ... табиғат аясында қоршаған ортамен
тілдесіп жол ашып отыру ... Бала ... ... ... ... ата-анасына, үлкендерге танымдық сұрақтар қояды. Мысалы, қар қалай
пайда болады? Неге алақанда ериді? Жапырақтар неге ... ... ... ... Алма ағашы неге көктемде ғана гүлдейді? Неге ... ... ... ... ... ... қыстайды?
Балалардың мұндай сұрақтарына жауап беру әрбір ... ... тек ... беру ғана ... қоршаған ортаны таныту,
баланың дүниетанымын кеңейту. Бұл жолда ұстаздарға оқытудың ... ... алу ... деп ... Олай ... әр тәрбиеші өз алдына мақсат
қоя білу тәрбиенің табысты болуының кепілі.
Адамды жан-жақты етіп тәрбиелеу білім беру жүйесінде ... ... ... ... танымын, наным, сенмін қалыптастыру
мәселесі тәрбиенің өте маңызды мақсаты.
Ғылыми көзқарас, дүниетаным жеке адамға өзін ... ... ... ... ... ... ... сонымен қоса оған объективті
баға беруге мүмкіншілік жасайды. Осының бәрі дүниетанымның ... ... ... ... Мұндай сапасы арқылы ол
көптеген көрсеткіштің маңызды цементтеуші жүрек ... ... ... және ... эстетикалық дамуын қалыптастырып, ынтасын
арттырады.
Педагогикалық процестің жетекші ... ... ...... ... ... ... ғылыми көзқарасын жетілдіру
және оны қалыптастыру, ғылыми білім жүйесін қамтамасыз ету. Оны ... ... ... ... ... ... ... ықпал
жасайды, еңбекте әлеуметтік өмірден өз орнын табуға көмектеседі.
Ақыл-ой тәрбиесінің басты міндеттері: оқушыларды табиғат және ... ... ... ... оқушылардың ойлау қабілеттерін
жетілдіру арқылы (абстрактілі, ой операциялары - талдау, синтез, салыстыру,
жинақтай, класси ... т.б), ... іс ... ... ... т.б) ... ... олардың ғылыми дүниетанымдық көзқарасын
қалыптастыру болып ... ... ... ... ... осы заманғы
ғылыми дүниетанымын қаруландыруға сүйенеді. Бұған мектепте ... ... ... ... ... жаратылыстану, физика, математика ғылымдары
табиғаттың құбылыстары мен процестері және заңдылықтары туралы белгілі ұғым
жүйесін жасайды. ... ... ... курстарын оқу, мектептің оқу-
тәжірибе учаскелерінде, оқушылардың өндірістік бригадаларында шәкірттер
жұмыс істей жүріп, ... даму ... адам ... ... меңгере
алатындығына көзі жетеді.
Жаратылыстану, математика ғылымдары мен танысу барысында ... және ... ... белгілі бір білім ... ... ... ... ... оқулықтарындағы теориялар
мен заңдармен танысады. ... ... ... ... ... ... Д.И.Менделеевтің периодтық заңдар табиғат
құбылыстарының терең байланыстылығын ашады, материалдық және ... ... ... ... ... дүниені тану заңдылықтарын
материалистік тұрғыдан ... күш ... ... ... білу және ол ... ... ... жасау оқушылардың дүниенің пайда болуы мен дамуы туралы
түсінігін, дүниетанымдылық ... және ... ... ... ... ... ... бірте-бірте ашуы, тануы және ашылған
заңдарды ... ... ... ... ... ... ... Талғат
Мұсабаев пен сұқпат.
Оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруда гуманитарлық ғылымдардың орны
ерекше. Тарих, ... ... ... ... ... адам өмірінің
мәні мемн мұраттарының, мінез-құлқының бағыттылығына, іс-әрекетінің
мақсатын анықтауды ... ... ... даму ... ... мүмкіншілік жасйды.
Әдебиет адамдар арасындағы қарым-қатынасқа жаңа өмірге, еңбекке
жастардың дұрыс көзқарасын тәрбиелейді. Әдебиет сабақтарында ... ... ... және ... мәдениеттің барлық прогресшіл
дәстүрлерімен, идеялық ... ... ... тыс ... жұмыстары оқушылардың қоғамдық өмірге
ынтасын тәрбиелейді, ой өрісін ... ... ... ... ... ... ... пән, техникалық, жас натуралистер, қолөнер
үйірмелерінің тәрбиелік мәні зор.
Мектеп пен ... ... ... ... ... ... арқылы оқушының дүниетанымын дамыта түседі.
Әр түрлі проблемаларды (саяси, әдеби, ғылыми т.б) байымдау, талдау
және оларға қорытынды жасауға ... ... ... ... ... ... ... Дүниетанымды қалыптастыруда
оқытылатын құбылыстар мен процестерді ғылыми ... ... ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастырудың
маңызды құралдарының бірі.
Әр түрлі сыныптың және сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... құралы болып табылады. Яғни,
оқушылардың дүниетанымын тек ... ... ғана ... ... тыс ... болады. Бұл жөнінде келесі параграфта көрсетіледі.
І2. Сабақтан тыс жұмыстар ... ... ... ... ... негізгі мақсаты – жеке тұлғаның ақыл-ой қабілетінің көзін
ашу және оның үздіксіз дамуы мен ... ... ету. ... ... берудің нақты мақсаттары оқушылардың ақыл-ойын, ... және ... ... ... ... қазіргі қоғам
өміріндегі және жалпы азаматтық мәдениеттің дамуындағы рөлі ... ... ... ... көзқарастарын қалыптастыру
болып табылады. Бірақ, мектеп физикасы бағдарламасында көрсетілген білімдер
мен ... ... ... ... ... берудің нақты
мақсаттары толық орындалды деп айтуға болмайды. Өйткені, ... ... ... ... ... ... дүниеатнымын
қалыптастырумен қатар, нашар үлгіретін балалардың ... ... бұл ... ... қызғушылығын арттыруымз керек. Бұл міндетті
нәтижелі шешудің бірден-бір жолы-физикадан сыныптан тыс ... ... білу ... ... ... тыс ... ... жұмыстары көбіне сабақтан
тыс немесе сыныптан тыс жұмыс деп ... ... ... ... ... ... асыратын тәрбие жұмысын
толықтыра және ... ... ең ... ... ... мен
ынтасын ояту құралы ретінде қызмет ... ол ... бос ... ... ... ... және ... адамгершілік мінез-құлық
тәжірибесін қалыптастырудың негізі ретінде қызмет атқарады. ... ... ... және ... бір істерді орындау үшін
балаларды әртүрлі орналастыру мүмкіндіктері оқушыларға жеке дара қатынас
жасауға өте ... ... ... ... ... тыс ... ... проблемалары
педагогикалық процестің әр қырынан зерттелуде. Мәселен, орта ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыстарды ... ... ... ... А.Иманғалиеваның, Г.Шәмшиеваның,
А.Әзімбаевтың, М.Құдайқұловтың, Қ.Жаңабергеновтың, ... ... ... ... ... И.Ланинаның
еңбектерінде, орта мектепте әр түрлі бағыттағы ... ... ... Р.Малафеевтің, И.Юфа нованың, К.Мартынованың, қазақ педагогтары
Ж.Тәйтенованың, ... ... ... ... ... ... ... С.Әбдірованың, П.Кәрібаеваның еңбектерінде, ал факультатив
сабақтарды ... ... ... ... ... О.Чемакиннің, М.Державинаның, В.Разумовскийдің, А.Бугаевтың,
қазақ педагогтары К.Аймановтың, ... ... шет ... ... тыс ... ... мәселесі А.Сүгірбекованың
еңбегінде, баланың дүниетанымын ... ... тыс ... ... ... ... семинар сабақтарының
ерекшеліктері мәселелері Ә.Оңғарбайдың, Ю.Камаловтың еңбектерінде, орта
мектеп оқушыларының ... ... ... мәселелері ресей
педагогтары А.Чеботареваның, В.Буровтың еңбектерінде зерттеліп ... ... ... беру ... ... мектептен тыс оқыту
жүйесі В.Загайнованың, Аршабекованың еңбектерінде қарастырылады.
Бүгінгі таңда сыныптан тыс жұмысқа ғалымдар көптеген анықтамалар беріп
отыр. Қазақстандық педагогтар М.Құдайқұловтың , Қ. ... ... ... оқыту әдістемесі" деген еңбегінде физикадан пәні бойынша
сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру мәселесі ... ... тыс ... - деп ... ... ... мұғалімнің басшылығымен оқушылардың сабақтан тыс уақытта
істейттін қосымша жұмыстарын ... ... және ... тыс ... ... мұғалім негізінен мынадай мақсаттарды
жүзеге асыру керек дейді:
1. Оқушылардың физика-техникалық білімдерін толықтыру, тереңдету, ... ... ... өз ... жұмыс істеуге ынта-ықыласын, шығармашылық
және конструкциялық қабілеттерін арттыру.
3. Жас жеткіншектердің ... ... ... ... оқулықпен, ғылыми-көпшілік әдебиеттермен өз бетінше ... ... ... ... ... патриоттық,
интернационалдық, эстетикалық тәрбие беру.
Сонымен қоса М.Құдайқұлов, Қ.Жаңабергенов ... ... ... ... ... Олар мынадай:
1.Физика оқу бағдарламасының ауқымына кіретін сыныптан тыс жұмыстар.
Оған физика сабақтарына қатысты жүргізілетін қосымша ... ... ... бағдарламада көрсетілген экскурсияларды өткізу;
б) физикадан нашар үлгіретін ... ... ... ... әр ... түсіндіру, емтиханға және лабораториялық практикумға дайындау);
в) физиканы қызығы оқиттын жеткіншектермен қиын және қызықты ... ... ... ... қою, ... ... ... физикалық приборлар мен көрнекі модель-
құралдар жасау, ... ... жаңа ... ... ... үй ... ... көмектесу (консультатция,
сынып жұмыстарын орындауға ... ... ... құбылыстарын бақылау, үйде тәжірибелер және әр түрлі өлшеулер
жүргізу). ... ... ... оқу ... ... ... ... оқушылардың білімдері мен дағдыларына жүйелі ... ... ... ... жалпы үлгерімін ... оқу ... ... тыс ... ... ... сабақтарына тікелей қатысы бола бермейді. Бұл оқушылардың ... мен ... ... ұйымдастырылу керек. Мұның жүйесі ... ... ... ... ... және ... ... Қолданбалы физика салаларын (радиотехника, электротехника,
кинотехника, ... ... ... приборларды, қондырғылардың модельдерін жасау.
д) Конструкциялық және өнертапқыштық жұмыстармен айналысу. ... да ... сан ... ... ... ... ... физикалық кеш өткізу, тақырыптық көрмелер ұйымдастыру,
қабырға газеттері мен бюльлеттеньдер шығару, физикадан конкурстар және
конференциялар ... ... ... ... ... Р. ... ... сынып оқушыларының дүниетанымын
қалыптастыру" еңбегінде "сабақтан тыс ... деп- ... бос ... ... ... табылатын және олардың адамгершілік мінез-
құлық тәжірибесін қалыптастыратын негізгі ... ... деп, ... ... ... ... ... көрсетеді:
1. Сабақтан тыс жұмыстардың негізгі түрі - ... ... ... тыс ... ... өткізу;
3. Дүниетанымдық саяхаттар жасау;
4. Табиғи материалдардан жасалған заттар, суреттер құрастыру жұмысы
бойынша көрмелер ұйыдастыру;
5. Тәжірибелер, ойын - ... ... ... күні ... өткізу.
Бұдан біз сыныптан жұмыстарды ұйымдастыру оқушыларды белсенділікке, ... ... ... әр түрлі есептерді шығаруда творчестволықпен
ойлануға және оларда ұжымдық пен жолдастық сезімін ... ... ... Сүгірбекова "Сыныптан тыс жұмыстар" еңбегінде ағылшын ... тыс ... ... ... олардың айналаны қоршаған
ортадаға кез-келген тақырыпқа әңгіме айта алатындығы, ... ... ... ... ... ... еркін сезінетінін,
көп нәрсеге терең түсінушілікпен қарайтындығы, соның арқасында әрбір бала
өзіндік мүмкіндіктерін, білімін, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының "Білім беру" заңында білім
беру жүйесінің ... ... ... ... әрі кәсіптік тұрғыдығы
қалыптасуы, ұлттық жалпы ... ... және ... мен іс ... ... ... ... деп, осы заңның "Дамыту жолындағы оқыту
бағдарламасы" туралы 12-бабында мектептен тыс оқу орындары жұмыстарының
негізгі ... ... Олар ... бағыттардан тұрады:
1.Жастарды дамытуға бағытталған оқыту бағдарламалары мектептен тыс оқу
орындарында іс жүзінде асырылады.
2.Мектептен тыс ... беру және ... ... ... білім берудің
негізгі түрі. Мемлекет мектептен тыс білім беру жүйесінің оқыту үрдісіндегі
көрсететін көмегін еліміздің барша ... қолы ... ... ... тыс ... беру ... жастардың жеке тұлға ретінде
жетілуіне, кәсіби қалыптасуына, балалардың ... ... ... ... ... ... ... сана-
сезімінің жоғарылығына, жалпы мәдинеттілікке, бос уақыттарын ... ... ... ... ... ... үшін сыныптан тыс уақытта жұмыстарды
ұйымдастыру керек деп көрсетіледі.
Ресейлік педагог ... ... ... ... тыс ... ... ... "сыныптан тыс жұмыс деп-оқушылардың білімін
толықтыру, ... ... ... ... ... ... жұмыс түрін айтамыз", -деп, ... ... ... көрсетеді.
1. Ең алдымен олардың нысаналығы мен саяси бағытылығын ... ... Бұл ... ... тыс ... ... мен ... кезде, оны жоспарлау және ... ... ... ... ... ... ... Сыныптан тыс жұмысқа қойылатын талаптардың ең маңыздыларының бірі -
оның өмірімен, құрылыс ... ... ... ... ... ... жұмысы айнала қоршаған ортамен танысуға және
оны гүлдендіруге себепші болуы ... ... тыс ... ұйымдастыруға қойылатын маңызды талап –
олардың келерліктей, шама жетерліктей болуы. Шама ... ... ... бере ... ... ... сыныптарда қолдан
келерліктей болуын қамтамасыз ету ерекше ... Бұл ... ... ... ... әр ... ... мен ермектер, романтика
элементтері үлкен орын алады.
4. Сыныптан тыс жұмыс мазмұнының, формалары мен ... ... ... ... келуі.
6. Сыныптан тыс сабақтарды ұйымдастыруға қойылатын талаптардың бірі –
олардың алуан түрлі және жаңа ... осы ... ... ... ... ғана ... тыс жұмыстар
өз мақсатына жететіндігін көруге болады.
Сонымен қоса ресейлік педагог О.Ф.Кабардин ... ... ... ... еңбегінде физикадан факультативтік
сабақтарды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... қосымша уақытта физиканың тақырыптарын ... ... ... әр ... ... кештерді ұйымдастыру әдістемесін ресей
педагогтары Р.Малафеев, И.Юфанова, К.Мартынова, ... ... ... К.Иманғалиева, К.Әбдімажитұлы, Ж.Жолашева,
М.Мәуленов, А.Ислямова, А.Медешова, М.Кенжекова, С.Әбдірова, ... ... ... ... ... ... формаларын,
қалай ұйымдастыру керектігін айтады. Тағы басқа көптеген ... ... пән ... сыныптан тыс жұмыстардың өткізілу әдістемесін ұсынады.
Сонымен сыныптан тыс жұмыс деп- мұғалімнің басқауымен ... ... ... оқу ... ... арттыру, дүниетанымын
қалыптастыру мақсатында ұйымдастырылған жұмыс түрін ... ... ... мындай 7-ерекшелік арқылы сипатталады. Олар мынадай:
Бірінші ерекшелігі, оқыту сабақтарына қарағанда сыныптан тыс жұмыс
ерікті ... ... ... ынта мен ... ... өз
беттерімен әр түрлі үйірмелерде жазылады, сабақтан тыс уақытта өз қалаулары
бойынша көп ... және жеке ... ... ... ... ең ... сыныптан тыс сабақ түрлерін еркін таңдап ... тыс ... ... ... ерекшелігі, оның міндетті
бағдарламалар көлемімен байланысты болмайтындығы. Оның мазмұны мен формасы
негізінен алғанда оқушылардың ынталалры мен ... ... ... ... ... ... және ... үйірмелердің
бағдарламалары шамалық, бағдарлық күйде болады. Осы ... ... ... негізінде үйірмелердің жетекшілері нақты жағдайларды
және оқушылардың ықылас қалауын ескерте ... ... ... ... ... тыс ... мазмұны анағұрлым икемді, мектеп оқушыларының ынтасы
мен тілек талаптарына сай келетіндей етуге мүмкіндік береді.
Сыныптан тыс ... ... ... ерекшелігі, жас шамасы әр
түрлі оқушыларды қамтитындығында. Мектеп қорының ... ... ... және ... ұжымдарының жас шамалары әр
түрлі ... ... ... ... тыс ... ... және ... алмайды. Керісінше, әр түрлі сыныптардың оқушыларын біріктіре отырып,
сыныптан тыс сабақтар бүкіл мектеп ұжымының топтаса түсуіне себепші ... ... ... ... ... ... ... өзінен кішілерге қамқорлық жасауларына, жолдастық өзара ... ... ... ... тыс жұмысты ұйымдастырудың төртінші ерекшелігі, онда өз
бетімен айналысудың ... ... ... Үйірмелерде, спорт
ұжымдарында, көркемөнерпаздар ұжымдарында ... өз ... ... кең ... ... Оны ... бағыттап отырады.
Сыныптан тыс сабақтарға басшылық жасау ... мен ... ... ... ... болған сайын, оның инициативалығы
мен дербестігі толығырақ жан-жақты ... ... Олар әр ... клуб ... ... ... ... де көзге
түседі. Жоғары сыныптарджағы оқушылардың бастауыш және орта сыныптардың
оқушыларын біріктіретін үйірмелерге және ... ... етуі де ... жағдайда сыныптан тыс ... ... ... мәні ... ... ... ... сыбағалы салмағының
артқандығында. Егер біраз уақыт бұрын сыныптан т ыс жұмыста өзара ... ... ... формалары басым болып келсе, қазір ол қоғамда пайдасы мол
бағытқа ие болып келеді. Нәтижесінде ол мектеп оқушыларына, ... ... ... ... берудің өте маңызды да ықпалды құралы ретінде
көрініп отыр.
Ал формалар мен әдістердің сан ... ... тыс ... ... ерекшелігі болып табылады. Сыныптан тыс сабақтардың
барлық формалары мен әдістерін санап шығу өте қиын және ... ... ... өнерпаздар клубтарын және ғылыми қоғамдарды құруды көрсеткен жөн.
Қоғамға пайдалы іс-әрекеттерді ұйымдастырудың мектеп оқушыларының ... ... ... ... түрлі бола түсті.
Қазіргі кезде сыныптан тыс ... ... ... кездеседі. Кейбір мектептер үшін бұл жұмыстың жеке бағыттарын
ғана ... тән ... ... ... кейде педагогтар мен оқушылар ұжымдары
өз күш ... дене ... ... ... ... ұйымдастыруға
ғана бағыттайды. Комплексті түрде тәрбиелеу-балардың жан-жақты дамуын ... ... тыс ... бір ... ... оқушылардың ынтасы мен
бейімділіктерінің жан-жақты дамуын тежейді, баялаутады. ... ... тыс ... ... ... ... – оның бұқаралығы.
Ол табиғатты, техниканы, өнерді ... жеке ... ғана ... ... ... Оның ... ... топтық және жеке ... ... ... ... сыныптан тыс жүргізілетін
жұмыстар жалпы білім берумен қатар тәрбиелік ... ... ... ... ... ... тыс бос ... дұрыс пайдалануға
және сыныптан алған білімінің сапасын ... ... ... да ... ... ... ... физикаға деген
қабылеттерін арттырады, іздену, зерттеуге ... ... ... ... ... тыс ... ... міндеті:
а)практьикалық дағдыларымен білімдерін кеңейте, тереңдете түсу
б)логикалық ойлауға,тапқырлыққал, физикалық қырағылыққа даярлау.
в)дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру
г)физикаға қызығушылығын ... ... ... ... қамтамасыз
ететін, білім, іскерлік және машықтануын қалыптастыру болып табылады.
Сыныптан тыс жұмыстың мазмұны жағынан 2 топқа бөлінеді:
1.Сыныптан тыс ... ... ... және сабақтан көп қалатын
оқушылармен жұмыс
2.Мектеп бағдарламасы шеңберінен кететін ... тыс ... ... ... ... ... ... қажетті көптеген практикалық мәні бар дағдыларды меңгереді, белгілі-
бір игерген тақырыпқа байланысты материал жинайды, есеп ... ... ... ... өз ойын ... ерікті түсіндіре сөйлеуге,
альбом т.б. жасауға дайындалады.
Кезі келгенде, сыныптан тыс жұмыстарды нәтижелі ... ... ... ... ... ... жас физиктер
тәрбилеудің мүмкіншілігі мол.
Физикадан сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстар мектептегі барлық оқу-
тәрбие ... ... бір ... ... ... тыс ... ... және қосымша сабақтық мақсаты мен
міндеттеріне қарай өзіндік ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... Оның мазмұны оқу
бағдарламасымен анықталады. Мектептегі сабақ кестесімен ... ... ... ... ... ... ероежелері туралы
түсінік алады.
Ал, қосымша сабақтар бағдарламасы – материалдарды түрлі себептермен
үлгермейтін ... ... ... ... Мұнда
оқушыларға ешқандай жаңа материалдар игерілмейді, тек өтілген тақырыптар
бойынша ... ... ... ... ... тыс жұмыстар өз ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды ұйымдастыру және ... ... ... ... ескеру керек.
1.Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың сабақта алған білімдері мен дағдылары
негізінде ұйымдастырылады.
2.Сыныптан тыс жұмстар оқушы ... ... ... ... ... бағытта жүргізілуі тиіс.
3.Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың физикаға қызықтыру ... ... тыс ... ... ... мен ... ... оқушылар коллективімен жұмыстың түрлері таңдалады.
5.Сыныптан тыс жүргізілнтін жұмыстың түрлері де көзделген ... ... ... ... мына ... пәні бойынша оқушылардың ... ... ... ... дамыту, сонымен бірге, бұл жұмыстар оқушылардың
бос уақытын ұтымды ұйымдастыруға, ... ... ... жол ... тыс ... ... ... қызықтыру мақсақтын көздеуі
тиіс.
Сыныптан тыс жұмыстың методикалық ... мен ... ... ... ... ... ... таңдалады.
Атап айтқанда, сыныптан тыс жұмыс түрлеріне ... ... ... ойындарды, көрмелерді, экскурцияларды,
кештерді жатқызуға болады.111
Оқушылар үйірме ... ... ... конференцияларына
ықылыспен баруы үшін онда тартымдылық, алуан түрлілік, жаңалық болуы
керек.Сыныптан тыс ... ... мен ... ... оқу-
тәрбие міндеттеріне бағындыру қажет. Үйірмелік және бүқаралық ... ... ... ... және ... ... ... пен еңбек
тәрбиесін беруге "саяси сананы", эстетикалық талғамды және дене ... ... ... ... іріктеудің маңызы үлкен. Сыныптан тыс
сабақтардың ... егер олар ... ... ... үнемі
өткізілетін жағдайда едәуір артады. ... ... ... және
нәтижелерді есепке алуды көмегімен қол жеткізіледі. Мектептеде оқытылатын
ғана ... ... тыс ... да ... ... пайдалы. Онда
үйірмелік және басқа сыныптан тыс ... ... мен ... ... тыс ... ... ... кеңеюі және
тәрбиені мектептен тыс жерлерде де жүргізу қажеттілігі ... тыс ... тыс ... ... ұйымдастырушының қызмет орнын өндіруді талап
етеді. Оның іс әрекетінде ұйымдастырушылық, әдістемелік және ... ... ... ... ... тыс жұмыстар арқылы оқушылардың дүниетанымын
қалыптастырудың әдістемесі”.
ІІ1. Сабақтан тыс ... ... ... ... ... мен ... ... таңда оқушылар бойында ... ... ... алар көзі ... тыс ... ұйымдастыру
екендігін зерттеулер көрсетіп отыр. Сабақтан тыс жұмыстар оқушылардың
көмегімен жүзеге асырылып, дамитындықтан, біз ... ... ... ... ... ... әсер ... байқадық.
Кесте-1.
Оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруға әсер ететін факторлар.
|N ... ... |
|1 ... ... ... ... |Дүниені танып білуге |
| | ... |
| | ... |
| | ... лабо |
| | ... каби ... | ... |
|2 |Өмір сүріп отырған ... және ... ... ... ... |
| | ... мен ... | ... ның ... ... |
| | ... ... |
|3 ... ... ... ... дүниета нымы |
| | ... ... үшін |
| | ... ... |
| | ... лер және |
| | |т.б.) ... |
|4 ... мен ... ... ... ... |
| | |ын, ... ... |
| | |мия және т.б. ... |
| | ... және сол пәндер |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... мен ... |
| | ... түсінігін, |
| | ... ... ... ... ... беру саласындағы бүгінгі ... бірі – ... ... білім мен тәрбие беру. Білім мен
тәрбие берудің аса маңызды құрылымының бірі-сабақтан тыс ... ... ... зерттеу жұмыссымызда дәлелденді.
Міндеттері мыналар:
- оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруда сабақтан тыс жұмысты түсінуін,
саналы қабылдауын, ... ... ... ... оқу пәндерінің оқушыларға білім мен тәрбие беру және сабақтан тыс жұмыс
орнату мүмкіндіктерін айқындау мақсатында ... ... орта ... ... мен ... ... ... жасау;
- мұғалімдердің сабақтан тыс жұмысты практикалық қызметінде пайдалануы;
- ... ... ... ... ... ... ... сабақтан
тыс жұмыстарды күшейте түсу. Бұл міндетті шешу озық ... ... ... ... ... ... пайдалануды
қажет етуі;
- мұғалімдердің оқушыларға сабақтан тыс ... ... ... ... беру ... және ... жағдайда екендігін білу.
Жоғарыдағы міндеттерді жүзеге асыру мақсатында эксперимент ... ... ... ... ... 2002-2003 оқу жылында Шымкент
қаласындағы N7 техникалық лицей мектепте және Түлкібас ауданындағы Ұрбұлақ
орта ... ... ... ... тыс ... арқылы оқушылардың ... ... ... ... ... Сіз өз пәніңізден оқушылардың ... ... тыс ... ... деп ... бе?
1. Сабақтан тыс жұмысты жоспарлайсыз ба?
2. Дүниетаным, сабақтан тыс ұғымдарын қалай түсінесіз?
3. Сабақтан тыс ... ... ... жүргізесіз?
Берілген анкета сұрақтары бойынша мынадай қорытынды жасауға болады:
мұғалімдердің 97%-і оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруда сабақтан тыс
жұмыстардың қажеттілігін ... Ал, ... тыс ... ... ... ... ... кей-кейде ғана
жоспарлайтыны-18%, жауап бермегендері-16% екенін байқадық.
Сонымен қоса мұғалімдердің ... ... ... мәнін толық
білмейтіндігін байқадық.
Мүғалімдердің сабақтан тыс уақытта қандай жұмыстар жүргізетінін
анықтауға арналған анкета сұрақтарына ... - 38% ... ... 19%-і ... экскурсиялар ұйымдастыратындығын,
11%-і сабақтан тыс уақытта ешқандай жұмыстар жүргізбейтіндігі белгілі
болды. Жүргізілген анкета сұрақтарына мұғалдімдердің берген жауаптарынан
кейін мынадай ... ... ... ... қалыптастыруда сабақтан тыс уақытта тапсырмалар
ұйымдастыру;
- оқушылар үшін қызықты конференциялар, ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды алдын-ала жоспарлау;
- өздері оқытатын пәндерді тек сабақ барысында ғана ... ... ... да ұйымдастыру.
Мұғалімдермен ашық ой-пікірлесу барысында өткізген сабақтарына байқау
жүргізгенде ... тыс ... ... ... ... тыс ... оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... байқалмайды.
Осыған орай біздер "оқушылар дүниетанымын қалыптастыруда
сабақтан тыс ... ... ... мұғалімдердің өздігінен
ойлауына назарын аудару үшін шығармалар жазуды ұйымдастырдық. Бұл ... ... ... беруді жөн көрдік:
“Мектеп физикасы бағдарламасында көрсетілген білімдер мен ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Өйткені, физиканы сүйетін оқушылардың ... ... ... ... ... үлгіретін баларадың ынта-
ықыласын көтерудің бірден-бір жолы – физикадан сабақтан тыс жұмыястарды
ұйымдастыра ... ... ... бізді қоршап тұрған физикалық сыр-
құпия мен таңғаларлық тамаша құбылыстарға толы. Соның бәрін бір ... ... ... ... тыс ... ... құбылыстарды
лабораториялық жұмыстарды орындау кезінде, эксакурсияға шығу кезінде,
факультативтік сабақтарда т.б. ... ... ... ... да ... ... сабағымды сабақтан тыс ... ... ... Оның ... ... арттыруды іздестіремін.
Енді бір химия пәнінің мұғалімдерінің ойы ... ... тыс ... болшақта мамандық таңдауда қате жібермеуге, өз бетінше ғылыми
жұмыстармен ... және сол ... ... ... ... ... қосады. Бұл жұмыстар арқылы жеке тұлға қалыптасады, оның өз үллесіне
деген ... ... ... ... ... ... ... реакцияларды тек бір сабақта көру мүмкін емес. Сондықтан да
оқушының жеке тұлға болып қалыптасуына және оқуышы үшін де ... ... ... ... ... ... ... пән мұғалімдері сабақтан тыс ... ... ... екенін мойындайды.
Қорыта келгенде, ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстардың қажеттігін және ең
көкейкесті мәселе екендігін ... ... қоса ... жүргізген анкета сұрақтарына тоқталатын болсақ,
олар мынадай бағытта жүргізілді:
Дүниетаным ... ... ... ... сұраққа оқушылардың 45%-і жеке
адамның табиғи және әлеуметтік құбылыстарын түсіндіру туралы ой ... 55%-і ... ... ... біз дүниетаным ұғымы туралы
түсінігі жоқтығын көруге болады.
Дүниетанымды қалыптастыратын қай ғылым ... деп ... ... ... 30%-і ... ғылымы десе, 40%-і информатика ғылымы
десе, 20%-і биология, 10%-і ... ... деп ... ... ... ... техникалық ... ... ... ... дүниетанымы қалыптасқандығын көруімізге болады.
Сонымен қоса көптеген оқушылар “информатика пәнін ... ... ... толық қалыптасқан болар еді”,- деп өздерінің ойларын айтады.
Физика пәнінен сабақтан тыс жұмыстар ... ма? ... ... 35%-і
болады десе, 25%-і анда-санда болады десе, 20%-і тек апталықтар болғанда
ғана болады десе, 20%-і ешқандай ... ... ... біз ... ... ... ... пәндерден гөрі гуманитарлық
пәндерді қабылдауының себебі, осы сабақтан тыс ... ... ... деп ... ... тыс ... ... жұмыстар болғанын қалайсыз? деген
сұраққа оқушылардың 55%-і “физикалық ... ... және т.б. ... ... ... болар еді, себебі
компьютерде барлық құбылыстарды, заңдылықтарды анық көруге ... - деп ... 45%-і ... тыс ... ... ... ... болса, үйірмелер ұйымдастырылса деп жауап береді.
Бұдан компьютер арқылы оқушылардың физика ... ... ... ... ... алуына тигізер ықпалы зор екенін көруге ... ... ... физика сабағында компьютерді қолдансақ, физикаға деген кез-
келген оқушының ынтасы, ықыласы артып, сонымен қоса дүниетаным қалыптасқан
болар еді ... ... ... орта ... оқушыларының дүниетанымы төменгі
дәрежеде қалыптасқандығын, көпшілік оқушылардың техникалық пәндерден гөрі
гуманитарлық пәндерден ... тыс ... ... ... оған себеп физикадан сабақтан тыс уақытта жұмыстардың аз
жүргізілуінен деп қорытындылаймыз. Сондықтан да ... пән ... ... ... тыс ... ... үнемі ұйымдастырып
отырулары қажет, соның арқасында оқушылардың ... ... ... ... ... ... болуын түсіндіре алуына,
заңдылықтарды ашуға, яғни ... ... ... мүмкіндік
жасайды.
Осы мақсатта оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру деңгейін ... ... тест ... жүргіздік. Оның нәтижелері
төмендегідей:
1. Физика пәні ... ... ... ... болады?
Білмеймін -30%
құбылыстарды, тәжірибелер істеу арқылы-40%
түсіндіре алмаймын-30%
2. Физикадан кез-келген құбылыстың мәнін тереңірек және ... ... ... мен үшін ... ... ... қорытуда, есептер шығаруда, лабораториялық
жұмыс істеуде қандай күйде боласың?
қиналамын-40%
мен үшін өте оңай, қиналмаймын-45%
қолымнан ... ... ... ... яғни ... ... сырын ашуда
сабақтан тыс уақытта физикадан ғылыми жұмыстармен айналысқың келе ме?
Келмейді, физикаға түсінбеймін-32%
Айналысқым келеді, лабораториялық кабинеттер болғанда-45%
Айналысқым келеді-33%
Бұл тест ... ... ... ... ... дүниетанымның 4-құрамды бөлігін (компонентін) негізгі үш бөлігін
(білім, ... адам ... ... ете ... біз оқушылардық дүниетанымын
қалыптастырудың өлшемдері мен көрсеткіштерін және деңгейлерін ... ... ... ... 140 және бақылау тобындағы 86 оқушылар
ішінен жоғары деңгейде көрсеткендер болмады.
Орта деңгей көрсеткіштері эксперимент ... 47(, ... ... ал төменгі деңгей көрсеткіші эксперимент тобында 54(, бақылау ... ... Бұл ... ... қалыптасуы төменгі дәрежеде
екендігін көрсетеді.
Біздің көзқарасымыз бойынша, тұтас ... ... әр ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыратындай
сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырса, сонда ғана оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... оқушылар бойында
дүниетанымдық қасиеттер жоғары деңгейде қалыптасуына мүмкіндік туады.
Сонымен анкета, тест сұрақтарының ... ... ... төменгі дәрежеде қалыптасқандығын көрсеткеннен кейін біз
өзіміз ... ... ... ... ... тыс ... оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру мақсатында дүниетанымын
қалыптастырудың жолдары мен әдіс-тәсілдерін ... жөн ... ... оның ... ... ... ... сөз етіледі
Кесте-2. Оқушылардың дүниетанымы қалыптасуының өлшемдері мен көрсеткіштері
және деңгейлері.
|N |Оқушыларда дү |Оқушыларда ... ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| | ... ... |Орта деңгей |Жоғары деңгей |
|1 ... ... дү ... ... дү |
| ... ... туралы |таным туралы түсі|ниетаным туралы |
| | ... мен көз ... мен көз ... мен |
| | ... анық ... ... ... анық, |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ас |кі, ... құштар|ынтасы жоғары, |
| | ... біл ... мен ... ... ... |
| | ... осыған |бар болғаны мен, |саналы қабыл |
| | ... ... ... ас ... ... |
| | ... ... білім| |
| | ... ... ... соған | |
| | |жоқ, ... ... ... ... | |
| | ... ... тарды | |
| | ... ... жағы нан | |
| | ... ... ... ... та | |
| | ... және т.б. |нытады. | |
| | ... тері бар| | |
| | ... | | |
|2 ... ... ... ... ... |Өзінің айтқан |
| |компоненті |жауаптарына се ... ... ... се |
| | ... тиянақты, |кейде сенім мен, |німді, жоғары жа |
| | ... ... ... ... ... бел |
| | ... бере ... ... ... ... т.б. ... | |ды, ... |тұрақты ойы жоқ, |сиеттері орын |
| | ... ... ... ... бір ... ... |
| | ... жаттанды |жағдайға |сұ рақтарға терең|
| | ... ... ... ... ... тия |
| | ... ... |тесіп байқалатын |нақты жауап бере |
| | ... ... ... |алатын, оқыған |
| | | | ... ... сақ |
| | | | |тай ... оқушы.|
|3 |Адам мұраты |Алдына мақсат қоя |Алдына мақсат қоя|Жоғары мұрат |
| | ... ... ... бір ақ ... бар, оны |
| | ... шылығы жоқ,|оны іске асыру |тиянақты ... |
| | ... ... тия нақты|орындай алатын, |
| | ... ай ... ... ұмтылу |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... үне ... кететін), |өте жоғары дә |
| | |мі ... ... ... ... ... ... | ... тын, т.б. ... ... ... | ... тер ... ... |икалық үдеуін |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... |оянған оқушы. ... ... тыс ... ... оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың
жолдары мен әдіс-тәсілдері.
Жалпы физика курсын оқыту кезінде, оқушылардың сабақтан тыс ... ... ... қалыптастыру ең маңызды проблемалардың
қатарына жатады. Осы негізгі проблеманы ... ... тыс ... ... мен ... ... ... болуын, шығу тарихын
түсіндіруге мүмкіндік туғызады. Сонымен қатар оқушылар сабақтан тыс ... ... ... ... өздерінің дүниетанымн
қалыптастырудың жаңа жолдарын ашады.
Олай болса, оқыту ... ... ... және ... ... асырылуы керек.
1. Мұғалімнің ғылыми дүниетаным негіздерін қалыптастыру іс-әрекеті
кезеңдерінің нақты ... ... ету. ... кезеңде мектеп
оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру ісінің жүйесінде әрбір пәнінің орнын
анықтау, пән ... ... ... ... философиялық, саяси-
әлеуметтік және адамгершілік идеяларды бөліп алу ... ... ... ... ... айқындалған идеяларды мағыналы ойлауға
жетелейді, оларды пәндерді оқудың уақыты ... ... және ... ... ... ... ... орналастырып, бірнеше басқышқа
бөледі. Үшінші кезеңі дүниетаным қортындыларын топтауды ... ... ... ... ... ... ... қорытындыларын
тақырыптарға сәйкес бөлу және оларды сабақ жоспарларында, ... ... үшін ... ... ... жүзеге асады. Бесінші
кезеңде оқушылардың ... ... ... ... қалыптастыруды
басқаруға көмектесетін оқушылар танымдық ... ... ... мен ... анықтайды.
2. Табиғат пен қоғамдық өмірдің танылуға тиісті құбылыстарына
оқушылардың жеке ... ... ... идеяларын меңгеруге
оқушының белсенді және орынды ... оның ... ... сенімін
қалыптастырады.
3. Алған білімді мекңгеру, қолдану және үздіксіз бекітудің бірлігі.
Білім тек ... ... ... нәтижесінде алынып, тәжірибеде тексеріліп,
іс-әрекеттің жетекші идеясына айналса ғана дүниетаным сипатын алады.
4. Оқушының адамгершілік ... ... ... жинауы.
Адамгершілікті көзқарастарды қалыптастыру, тереңдету мен бекіту, оқушыны
қоршаған орта, оны қоғамның - ... ... өз ... ... ... итермелейтіндей жағдайға қоюды талап етеді.
5. Мұғалім - ғылыми дүниетаным иесі және оны ... ... ... дүниетанудағы жәрдемшісі мұғалім. Ол рухани жан ... ... ... және ... ... бар, ... кең және
берік көзқарасты болуы ... ... ... ... ... ... жасату арқылы олардың физикалық
білім деңгейлерін анықтау, оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру.
Жүргізуші: Сәлеметсіздер ме, ... ... ... ... ... рұқсат етіңіздер! (Демонстрация жасауға 8 оқушы шығады. Стақандар,
тарелкалар, шай қасықтары, ... қант ... ... ... шәйнекті қақпағын жаппай тоққа қосады).
Жүргізуші: Ал бізде бәрі дайын, шай ішуге кірісуге болады.
1-оқушы: Әлі шай жоқ қой. Шәйнектің ... ... қою ... ... ... Рас ... ... Әрине.
Жүргізуші: Олай болса сендерге менің бірінші сұрағым: физика тұрғысынан
алғанда ... тез ... үшін не ... қақпағын жауып қою керек? Кім
жауап береді?
2-оқушы: Біз шәйнектің қақпағын жабу арқылы жылу ... ... ... ... ... ... үшін ... (шәйнектің қақпағын ашып ішіне қарайды). Мен ыдыстың түбіне және
қабырғасынан көпіршікті көріп тұрмын. Олар қайдан шықты?
4-оқушы: Мен ... ... ... ... ол ... ... ... екі сұрақ туды, кім жауап береді екен.
5-оқушы: Көпіршіктер суда еріген ауадан және ыдыс ... ... ... ... ... ... ауа көпіршіктері ұлғайып, көпіршіктер
үлкейе береді.
6-оқушы: Ал мен шәйнектің неліктен шуылдайтынын білемін. Көпіршіктерде
ауалан ... су бар. ... ... ... беткі қабатқа жүзіп
шығады. Судың жоғарғы қабаты төменгі қабатынан едәуір салқын ... ... су ... ... конденсацияға түсіп суға айналады да,
көпіршіктердің көлемі азаяды. Осы көпіршіктердің ... ... ... шуға әкеп ... Ал су ... ... кезде көтерілген
көпіршіктер салқыннан кішірмейді де, су бетіне жарыла бастайды. Бұл ... ... да, су ... ... Шәйнекті қарашы, әлі бұрқылдаған
жоқпа екені.
4-оқушы: Жоқ.
7-оқушы: Менде ... ... ... ... ... температурасы қайнаған
судың температурасынан жоғары ма? Буға күю суға күюден қауіпті ... Жоқ. ... ... ... жатқан сұйықтың температурасы
бірдей. Бірақ бұл температура атмосфералық қысымға тәуелді.
8-оқушы: Дұрыс ... Бұл ... ... ... ... (Көмекші шәйнектен ыстық суды домалақ колбаға құяды да, тығынмен
жауып қояды).
Көмекші: Көріп ... ... су ... ... ... ... салқындатады (бу тұрған жерін)). Судың қайнағанын көреміз. Неліктен?
Будың біраз бөлігі конденсацияланады да, судың бетіндегі ... ... ... ... ... ... ... және оны түсіндіргенің үшін рахмет.
7-оқушы: Қайнау кезінде қыздырғыш жұмыс ... Ал су ... ... Біз қазір мұны дәлелдейміз. (Көмекші шығып қайнаған ... ... оның ... ... Онда шай ... ... Біріншіден бұл шай емес, қайнаған су. Екіншіден кім айтады,
неліктен ол ... Жылу ... ... су ... ... шәйнекке
беріледі де, одан қоршаған ортаға өтеді. Егер шәйнектің ... ... ... ... одан тез суиды. Булану ... ... ... энергиясының болуынан. Булану нәтижесінде сұйықтың
энергиясы азайып, бірте-бірте салқындай береді.
Жүргізуші: шәйнектегі судың булану кезінде салқындайтыны мынадай қарапайым
тәжірибе ... ... ... ... иіс су ... ... ... жағып, қолын қимылдатады).
2-оқушы: Қолымның терісі салқындап кетті.
Көмекші: Бұл құбылысты ... ... үшін ... ... ... ... домалақ колбаны қойып, U- тәрізді монометрге жалғайды.
Колбаны шүберекпен жауып қою керек). Боялған сұйық ... бір ... ... ... Енді мен иіс суды ... шамалап құяйын.
Монометрдегі сұйықтың деңгейінің өзгергенін көріңіздер. Колбадағы қысым
кенет төмендеді. Ол иіс ... ... ... ... газдың
температурасының төмендеуінен болды.
Залдан дауыс: Менде ... бір ... бар. ... ас үйде ... су ... Егер ... ... булану болса, ол неге
болмайды.
5-оқушы: Негізінен буланатын үлкен энергиясы бар ... ... көп ... ... ... өте баяу ... дауыс: Менде сенімсіздік бар. Міне шәйнек қайнайды, шүмегінен
бу шығып жатыр. Мен оны ... ... ... бу-газ ғой, ал газдар
көрінбеуі керек. Мен не көріп тұрмын?
6-оқушы: Тұман. Бұл ауа ... ... су ... ... айтасың. Біз бұл жағдайда расында тұман көріп тұрмыз.
Ол бу - түссіз. Тұманның тығыздығы әр түрлі болуы мүмкін. Оны ... ... ... ... ... күндері тіпті алдыңдағы жолды да ... ... ... ... шүмегінен тұман шығып жатыр.
Шәйнектегі су температурасы 100* С. Ал енді шәй демдеп шәй ішейік.
Үстелде ... Ал ... шәй ... ... судың температурасы
100* С емес қой.
1-оқушы : Қалайша?
Жүргізуші: Иә, қайнап жатқан судың температурасы қысымға тәелді әр
түрлі ... ... ... ... ... қысым қандай екен?
4-оқушы: (Тұрып барометрге қарайды). Бүгінгі ... ... ... Олай ... ... ... қысымға тәелділігінің
кестесіне қарайық. Мұнда қысымда су 99*С, 89*С ... ... ... ... Ал егер ... шикі су емес, қайнатылған суды
құйсақ қыздыру бірдей болғанда ол тез ... ма ... ... ... су тез ... Өйткені ол бір рет қайнаған
ғой. Сондықтан ол екінші рет тез қайнайды.
Жүргізуші: Сен су бір рет ... ... ... ... дегенің ғой.
Тағы кімде қандай ой бар?
2-оқушы: Меніңше шикі су тез қайнайды, неге?
3-оқушы: Шикі су тез ... ... онда ... ауа ... ол ... кезде олар жойылады. Ал қайнаған суда олар жоқ. ... рет ... су, шикі ... кеш қайнайды.
Жүргізуші: біз біраз қайнау мен ... ... ... ... алған сияқтымыз. Ендеше шәй ішуге кірісейік.
6-оқушы: Ол үшін шәй демдеу ... ... дәмі оны ... ... ... дұрыс демдеу деген не?
8-оқушы: Ол деген сөз шәй жапырағының құрамына енетін ... ... ... ... ... ... дәмі судың температурасына байланысты.
Неғұрлым судың температурасы ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты менде мынадай сұрақ бар. Шәйді металдан
жасалған шәйнекке демдеген дұрыс па?
Залдан ... ... ... мен ... ... ... металдан
жасалған шәйнек су құйғанда тез ысиды да, шәй жоғары ... Сен ... ... ... ортаға жылуын тез беріп
қоятынын ескермедің. Шыны шәйнек жайлап қызады, сол сияқты ... ... ұзақ ... ... шәйді шыны шәйнекке демдеген дұрыс.
3-оқушы: Шәй демдейтін шәйнектің ішкі жағының температурасы жоғары
болуы ... ... ... ... оның ішін бір-екі рет ыстық сумен шәйіп
жіберу керек. Сонда судың жылуы оны қыздыруға аз ... ... ... демдейік. (Шәйді дайындау керек).
Жүргізуші: Бізде қайнаған су бар, демдеген шәй, ... ... ... ... ... шәй құю керек.
1-оқушы: Балалар! Бізге стакан ... ... Олай ... ... тағы бір жаңа ... байланысы бар шығады. Егер стакан жұқа
болса, қалай болар еді?
2-оқушы: Онда шәй қойғанда қолайсыз жағдайға тап болуымыз мүмкін.
4-оқушы: Неліктен?
5-оқушы: Сен ... жылу ... ... қасиетін білесің бе? Ол
берілген температурада ... ... ... ету керек. Жылу
ұстамдылық көптген физикалық шамалараға тәуелді. Жылу ... ... ... ұлғаю коэффициентіне тәуелді. Сондықтан неғұрлым жұқа
болса, оның жылу өткізгіштік ... ... болу ... ... ... ... шәй ... ішіне қасық салу керек.
4-оқушы: Мен бәрін түсіндім. Қасық металл болғандықтан жылуды ... да, ... ... Бұл әдіс ... ... ... қамтамасыз ете ме?
7-оқушы: Иә, дегенмен шәйді жайлап құю керек. Көмекші қайсысын ... ... ... ма, суды ... Бәрібір емес пе? Температурасы бірдей ғой.
7-оқушы: Ол рас, бірақ демделген шәй ... ... ... ... ... ... ... қайнаған суды құю керек.
Жүргізуші: Ал кәне, бәріміз шәй ішейік! Осымен ... ... ... ... ... ... ұнаса, біз
қуаныштымыз.
“Жарықтың ... ... ... кез келген сабақтарымды халық педагогикасымен
байланыстырып,қазақтын ұлтық ойындарын, мақал мәтелдерін пайдаланып, оның
физикалық және ... ... ... ... ... ... дүниетаным қалыптасытуда, шығармашылығын дамыту, физикаға
қызығу шылығын арттыру мақсатында оқушыларға, әр ... ... ... анаграмма құрастырамын. Осы бағыттағы іс-әрекеттерімді толықтай
ұйғаруда өз тәжірибемде ... тыс ... ... емес ... кеңінен қолданамын. Төменде осындай бір сабақтың жоспарын
келтірдім.
Сабақтың тақырыбы Жарықтың дисперсиясы.
Сабақтың ... ... ... ... және ... ... түсіндіру, оқушылардың қызығушылығын және ойлау
қабілетін ... ... ... ... ... Жаңа ... ... Жаңа материалды бекіту.
4. үй тапсырмасын тексеру.
Жаңа материалды түсіндіріп, дисперсия құбылысына ... ... ... ... білімдерін бекітеміз.
Мысалы:
1. кемпірқосақтың пайда болуы.
Жарық жаңбыр тамшысына түсіп, шағылып аспанда жарық шоқтарына жіктелуінен
кемпірқосақ ... ... Шөп пен ... түсі ... ... болып, күзде сары болып көрінеді.,
Жазда: жапырақ жеті түстің жасыл түсін шағылдырады да ... ... ... жеті ... сары түсін шағылдырады да қалғанын жұтады.
Қызыл арай сары алтын шатырына
Күннің кешке кіргенін көрді көзім… ... Күн ... ... ... арай ... ... болады? қандай физикалық
құбылыс?
2. Жарық түсі ... ... ... ... ... ... ... үшін “Физика еліне саяхат” ойынын ойнаймыз.
1. Ойшылар ауылы:
а) Викториналық сұрақтар.
1. Жарық қандай түстерден тұрады?
2. Аспан түсі неге ... ... күн ... қай ... ... ... күн күркірін бе,
әлде жарқылын ба?
4. Қандай жағдайда беті ... ... ... ... ... түседі?
5. Біртекті ортада жарық қалаә тарайды?
6. Сағым қалай пайда болады?
б) Жұмбақ шешу.
Бояуларым қашып кетті,
Көк қағазды басып кетті.
Қатарларын тізіп алып
Арттарында ізі ... - ... ... - ... ... Тапқырлар ауылы.
Күннен неге түсіп тұр мұнша жарық,
Сегіз минут шерікте жерге барып,(Шәкәрім.)
Сұрақ.
а) Күн сәулесі қандай жылдамдықпен ... Күн ... ... 8 ... ... ... 1005 ... шығарып дәлелдейміз
1021 есеп (Жарықтың сыну заңына).
3. Құқық ауылы.
а) Жарықтың шағылу заңы;
б) Жарықтың сыну заңы;
(формуласын, сызбасын тақтаға сызып заңдарын ... ... ... ... сөздер мен цифрларды, суретті ... ... бар ... ... жарық 1675
Сағым 300000 дыбыс
5. Ашылмаған құпиялар ауылы.
А) сөзжұмбақ шешу.
1. Жарық жылдамдығын ... ... ... ... сыну көрсеткішінің жарық түсіне тәуелділігі.
3. Ағылшын физигі.
4. Табиғат труралы ғылым.
5. Дүние жүзіндегі ең биік ... Жер ... ... ... біртекті еместігі қандай оптикалық
құбылысты тудырады.
б) “Қисық ағаштың көлеңкесі де ... ... ... мағынасын
түсіндіру.
(Физикалық мағынасы - көлеңке пайда ... және ... түзу ... ... ... ... ... шыны ішіне қарындаш салып , оны борс стаканға саламыз. Стаканға су
құйып, шыны ыдыс ... ... су беті ... ... Неліктен
қарандаш көрінбейді, ал шыны ыдыс беті жарқыраған сияқты болып көрінеді.
Шыны ыдысқа аздап су ... енді ... ... ... ... Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
М.О.Әуезов атындағы Мемлекеттік Университеті
Физикалық кеш
Тақырыбы:
Сабақтың ... ... ... ... әр ... ... ... алған білімдерін пайдалану
және өз бетінше ізденісін арттыру.
2. Оқушылардың ойлау қабілетін ... ... ... және ... ... деңгейлерін бағалау.
4. Оқушылардың ұжымдық қабілетін арттыру.
5. Оқушылардың физикаға деген қызығушылығын арттыру.
Сабақтың тәрбиелік мәні:
Ойындар арқылы логикалық ойлау қабілетін ... ... ұжым ... ... ... тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілі:
А) Әл-Фараби және Архимед суреттері
Б) Топ белгісі, ән ұраны
В) Хаттама (Әл-Фараби және ... ... ... мен Архимед)
Д) Қанатты сөздер
Сабақтың жабдығы:
А) физикалық демонстрацияны көрсетуге арналған
құралдар
Б) Кілем қоржын
В) ... ... ... ... Ұйымдастыру кезеңі.
2. Таныстыру (әділ-қазылармен, сайыскерлермен)
3. Топ сәлемдесулері
4. “Менің қазақстаным” әні
5. Әл-Фараби және Архимед өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... қалашығы.
8. Құпиялар қалашығы
9. Би.
10. Заңдар қалашығы
11. Зерделілер қалашығы
12. Күй
13. Білім сайысы
14. Ән.
15. Қорытынды.
16. Жеңімпаздарды марапаттау.
Қатысатындар:
I. ... ... ... ... ... Е.
2. Физикадан әдіскер: Спабекова Р.
3. Психологиядан әдіскер: Пошаев М.Д.
4. Физика пәні мұғалімі: Сүлейменова К.
5. Оқу ... ... ... ... ... практиканттар:
1. Абуова Ф.Ү.
2. Ақназарова Б.Қ.
3. Абдраманова Н.
4. Бекболат М.
5. Құралбаева ... ... ... ... З.
III. Жүргізушілер:
1. Телтаев Ж.
2. Сабекова Р.
1. Бастаушы Армысыздар, құрметті ұстаздар мен ... ... ... ... ... өткелі отырған “Болашақ физиктер” атты жарыс
сабағымыздың куәсі болғалы отырсыздар.
Тыңдаңыздар, тыңдаңыздар
Босқа қарап тұрмаңыздар
Физика, информатикадан
Басталмақшы сайыс ... ... ... білгіштер
Бар өнерін алдарыңа салады
Кім білімді, көп оқыған болса егер
Бүгінгі күн жеңізпазы болады.
1. Бастаушы
Әділқазы, ақ қазыға бір сәлем,
Әділдікке бас иеді күллі ... озар ... неше ... сап әділдікпен шеше біл - дей отырып, әділ қазылар алқасымен
таныстырып
2. ... ... ... әдіскер: Битабаров Е.
7. Физикадан әдіскер: Спабекова Р.
8. Психологиядан әдіскер: Пошаев М.Д.
9. Физика пәні мұғалімі: ... ... Оқу ... ... Шоқыбасов А.
1. Бастаушы
Өмірде ойлап тұрсаң бәрі де есеп
Ауырсаң ішетұғын дәрі де есеп
Есепсіз өмір сүрген мазмұнсыз-ау
Дүниенің бар тұл ғасы есеп ... ... ... ... жұмыр жерге
Бақтырып жұлдыздарын ескен желге
Бұл жерде танысасың Архимедпен
Кездесесің дәл ... тағы де ... жер ... ... ... ... Әл-Фарабимен.
Командалар “Менің Қазақстаным” әнін орындайды.
1. Бастаушы
Қымбатты, жас білім сүйгіш достар! ... ... ... ... жоқ,- дей ... өз ... ортаға салғалы отырған
сайыскер топтармен таныстырып өтейік
2. Бастаушы
Ал енді екі команданың мүшелерімен таныстырып өтеміз.
Әл-Фараби командасының мүшелері:
1. топ ... ... ... 11а-сынып
2. Тоқаев ... ... ... ... ... Ақнұр ... ... ... ... Жаңабаева Сәуле ... ... ... топ ... Ибрагимова 11а-сынып
2. Сәбденов ... ... ... ... ... ... ... Жамашов Қуаныш ... ... Әсия ... ... ... командалар өз топтарының ұрандарымен таныстырып өтсін. Бірінші
Әл-Фараби командасына сөз беріледі
Әл-Фараби: біздің ұранымыз: “Кел ... ... ... ... ... ... ... Біздің ұранымыз: “Кел балалар оқылық
Бір аллаға сыйынып!”
2. ... ... ... ... ... командасы
Бастары компьютердей
Бойлары да бірдей
Фарабилік физиктерден
Архимедтік информатиктерге
Жалынды сәлем!
Архимед командасы.
Күні бір құрдас
Айы бір жан дос
Бірге өскен ... де бір ... ... ... ... ... ... төбе билер, әділ-қазы мүшелері
Әділетпен кеңес құра біліңдер!
Архимед командасы:
Әділеттен аспаңыздар
Қиянатқа баспаңыздар!
1. Бастаушы
Енді командалардың қысқаша әдеби монтажын тамашалаңыздар
Әл-Фараби:
Фараби ғылым үшін құрбан болған
Артында ұлан ... мұра ...... ... ... ... ... жақсы атаның
Бірі өшіп, кітаптардың бірі тозған
Қай жүйрік Фарабиді басып озған
Жалын ды патриот, батыр-ғалым,
Ғасыр лар түкпіріне ... ... ... туын ... Тоқөтар, Талғат ұландары.
Архимед:
Өнер қуған информатик жастармыз,
Есебіңді лезде шешіп тастармыз.
Коман дамыз өңшең тапқыр қырандар,
Ерен туған ... ... ... үмітіміз талапты.
Атақ даңқты бөленеміз қарап тұр.
Сегіз қырлы, өнер асып туғандар
Оза ... ... ... ... ... ... біз ұланы,
Өз туы бар, ел таңба, ән ... біз ... аға ... ... тау ... ... өзің ... тек безде болар осы жолда.
Мен қазақпын мың өліп мың тірілген
Жөргегімде таныстым мұң-тілімен
Жылағанда жүрегім күн ... ... ... түн ... ұйықтап тұмса түз бесігінде
Естімеппін Архимед есімін де,
Жерді қозғау ... ... ... ... несібіме.
Архимед:
Ғылымда Архимедті тірі десең
Сүйікті ұстаздардың бірі дерсің.
Бәріне адамзаттың ғылымы ортақ,
Білім ... ... пірі ... таң ... ... ... ... ашты.
Архимедтің керемет сол рычагы
Кемелерді қасықтай домалатты.
Кімде кім көремдесе кереметті,
Ол рычаг ... заңы ... ... үшін ... ... да ... мұра қалған.
2. Бастаушы
Келесі сайысымыз бұл командаларға жұмбақ өлеңдер қойылады. Бұл бөлімде
командалар математикадан өз білімдірін сайысқа салады.Екі топқа жеке-жеке
сұрақтар қойылады. Әл-Фараби ... топ ... ұшып келе ... ... ... екеуі артында, екеуі
алдында, бірі артында, екеуі алдында, ... ... ... ... қатар ұшқан? Қанша үйрек үшып келеді? Ж: (Үш үйрек)
Архимед тобына:
Ағаш үстінде 100 торғай отырды, Аңшы 10 торғайды атып ... ... ... Ж: (Он ... ... ... ұшып ... тобына:
Қаз бір аяғымен тұрса салмағы 12 кг болады, ал екі аяғымен тұрса ше?
Архимед тобына:
Бірінші баланың ... ... 150 ... ал ... ... 100 теңге берді.
Бірақта екі ұл бірігіп екеуінің ақшаларының бірігіп қосқанда 150 теңге ғана
екені белгілі ... ... ... (Атасы, әкесі, баласы)
Әл-Фараби тобына:
Сіз еденді сырладыңыз делік, сондағы сырдың қалыңдығын ... ... ... Ең алдымен еденнің ауданын есептеп аламыз. Бізде көлем
белгілі, сондықтан көлемді ... ... ... 8 метр ... 5 ... ... құралсыз қалай қиып алар едіңіз?
Жауабы: Ең алдымен матаны екіге бөлеміз 4 метрден ... ... ... бір ... тағыда екіге бөлеміз. 2 метрден болады. Бір 2 метрді ... ... ... 1 метр қалады. МҰны бастапқы 4 метрге қосамыз, сонда 5 ... ... ... ... ... приборлар қалашығы деп аталынады. Мұнда қос топқа
екі үстел үстіне физикалық ... ... ... қойылады, әр
топтан екі немесе бір оқушы демонстрация әзірлейді. Қай заңдылықты немесе
нені анықтайтындығын түсіндіреді.
1. Броундық қозғалысты анықтау
2. Конвекция құбылысын анықтау.
Приборлар ... ... ... ... ... оқушылар құпиялар
қалашығының сөзжұмбағын шешуге кіріседі. Мұнда оқушылар ... пәні ... ... ортаға салады.
1-сөзжұмбақ.
1. Дербес компьютердің беті. Ж: Монитор
2. формуласын тағайындаған ғалым. Ж. ... ... ... Ж: ... ... ... ... сақталынады. Ж: Қоржын
5. Баспадан шағыратын ... Ж: ... ... ... ... ... ... Ж: Компьютер
7. Енгізу құрылғысы Ж: ... Жер ... ... ... ... бүкіл әлемдік ақпарат жүйесі. Ж:
Интернет
9. Информациялық өлшем Ж.: Бит
10. Программалау тілі. Ж. ... ... алу. Ж: ... 8 бит. Ж: 1 ... ... ... ... жұмысын жоятын программа Ж: вирус
3. Оператордың жұмысын жеңілдетуге арналған қосалқы құрылғы.
Ж: ... ... аты. Ж: ... ЭЕМ-де орындалу мүмкіндігіне ие машиналық тіл Ж: Ассамблер
6. Ақпаратты көру үшін ... ... Ж: ... Информацияны сақтау құрылғысы Ж: дискет
8. Қойылған мақсатқа жету үшін арналған тіл. Ж. ... 0 мен 1 ... ... Ж: ... ... ... ... Ж: Паскаль.
1. Бастаушы. Оқушылар тапсырмаларды орындап болғанша біз 9а-сынып оқушысы
Сейдішова Динарының биін тамашалаймыз.
2. Бастаушы
Келесі бөліміміз Заңдар ... деп ... ... біз ... ... ойнаймыз. Қоржынның екі басына физикадан бірнеше формулалар
салынған, ол формулаларды ... ... және ... ... ... Әрбір топ мүшесі бір-бірлеп келіп қоржынан формула жазылған қағазды
алып жауабын айтады. Егер ... ... ... ... . ... алған немесе берген жылу мөлшері
2. ... ... ... формула
3. ... ... ... Кинетикалық энергия
5. ... ... ... анықтайтын шама.
6. - Менделеев-Клапейрон ... ... ... ... Ом заңының формуласы.
1. Бастаушы
Ендігі сайысымыз Зерделілер қалашығы. Мұнда ... ... ... ... ... ... тапсырмалар беріледі. Тапсырманы
бірінші орындап болған команда әділ-қазыларға апарып тапсырады.
Әл-Фараби тобына:
1. Динамика нені ... Ж: ... ... ... және ... ... немесе өзгертетін физикалық себептерді оқып
зерттейді.
2. Ньютонның І-ші заңында не делінеді? Ж: Егер ... ... ... әсер ... онда ... бір ... ... қатысты алғанда
ілгерілемелі қозғалыстағы дене өзінің тұрақты жылдамдығын сақтайды.
3. ... шама ма, ... шама ма? Ж: Күш тек ... ғана ... де өрнектеледі, яғни ол векторлық шама.
4. Үдеу бірлігі Ж:
5. ... ... ... ... ... Ж: ... денелердің
бір-біріне тартылатын күші модулі жағынан олардың массаларының
көбейтіндісіне тура пропорционал да, ал ара ... ... ... ... салмағы дегеніміз не? Дененің Жерге тартылуы салдарынан, оның
тірекке немесе аспаға әсер ететін күші.
7. Паскаль заңы ... ... Ж: ... не ... түсірілген қысым оның
әрбір нүктесіне өзгеріссіз жеткізіледі.
Архимед тобына:
1. Ньютонның екінші заңын сипаттайтын теңдеу. Ж:
2. Ауырлық күші ... не? Ж: ... ... ... ... ... тогы дегеніміз не? Ж: Зарядталған бөлшектердің реттелген
қозғалысы.
4. Санақ жүйесі деген не? Ж: Координаталар жүйесімен ... ... және ... ... ... Энергия деп нені айтады? Ж: Дененің жұмыс істеу қабілеттігін
сипаттайтын физикалық ... ... заңы ... ... ... ... Ж: Дененің басқа денелермен салыстырғанда орнының
өзгеруі.
1. Бастаушы. Топтар сұрақтарға дайындалып болғанша біз Дөненбаев Роланның
орындауында Сәкен Тұрысбековтың күйі ... ... ... ... ... ... ... бұл білім сайысы. Бұл жерде топтар тақтаға
ілінген сандарды таңдайды. Әрбір санның артында ... ... Сол ... ... ... топқа соншама ұпай қосылып
отырады. Ал егер жауап бере алмаса келесі топтан жауап ... ... ... ... газға түсірілген әрбір нүктесіне өзгеріссіз беріледі. Бұл
кімнің қағидасы? Ж: Паскаль.
2. Қайнаған суы бар ... қай ... тез ... Шәйнектің астына
қойғанда ма? Үстіне қойған да ма?
3. Бір стакан ... ... ... ... ... ... судағы молекулалар
санынан артық немесе кем әлде тең бе? ... ... ... саны, бірлік көлемде температураға және қысымға
байланысты, газдың тегіне байланысты емес.
4. Моншада су ... ... ... су ... құбырдан сыртқы түсіне қарап,
қалай ажыратуға болады?
Жауабы: Салқын су ағатын құбырдың ... ... ... ... сыртқы
температура жоғары болғандықтан су молекулалары түзіліп құбырға жабысады,
яғни конденсацияланады.
5. Неліктен мұзы қата қоймаған өзендердің ... ... ... тұман пайда
болады?
Жауабы: Өзен үстінде су булары мол болады да, ол ... ... ... ... ... ... ... әсері бар ма?
Жауабы: Жел-жер бетіндегі ауаның алмасуы. Егер термометр құрғақ болса әсері
жоқ, ылғал болса әсері ... ... ... күндіз ыстық, түнде салқын болады неліктен? Жауабы:Құм
жылуды тез тартады және тез ... яғни тез ... ... ... дене ... жерге түседі, не себепті? Жауабы:Жердің
тартылыс күші әсерінен.
1. Бастаушы. Осымен ... ... ... атты ... ... келеді. Әділқазылар алқасы сайыскерлеріміздің білімдерін
бағалай ... ... ... біз 9а-сынып оқушысы
Айтымбетова Әйгерімнің орындауында ән ... әділ ... ... ... ... ... мақсаты: 1. Оқушылардың дүниетанымн қалыптастыру, әр түрлі білім
саласынан алған білімдерін пайдалану және өз ... ... ... ... ... ... ... информатика және математикадан алған білімдер деңгейлерін
бағалау.
4. Оқушылардың ұжымдық қабілетін ... ... ... ... ынтасын арттыру арқылы, көзқарасын
қалыптастыру.
Тақырыптың тәрбиелік мәні: Ойындар арқылы логикалық ойлау қабілетін ... ұжым ... ... ... ... ... көрнекілігі: а) Әл-Фараби және Архимед суреттері
б) Топ ... ән ... ... ... және ... Баяндама (Әл-Фараби және Архимед жайлы сөздер
Кештің жабдығы: а) физикалық демонстрацияны көрсетуге арналған құралдар,
кілем қоржын, ... ... ... жоспары:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
2. Таныстыру (әділ-қазылармен, сайыскерлермен)
3. Топ сәлемдесулері
4. “Менің Қазақстаным” әні
5. Әл-Фараби және ... ... мен ... ... ... Жұмбақ айтыс.
7. Приборлар қалашығы
8. Құпиялар қалашығы
9. Би
10. Заңдар қалашығы
11. Зерделілер қалашығы
12. Күй
13. ... ... ... Қорытынды
16. Жеңімпаздарды марапаттау
Қатысатындар:
I. Әділқазылар алқасы:
1. Педагогикадан әдіскер: ... ... ... ... ... ... ... әдіскер: Пошаев Марат
4. Физика пәні мұғалімі: Нұрашев Хамзе
5. Оқу ісінің меңгерушісі: Шоқыбасов Айдар
II. Студент практиканттар:
1. Ақназарова Ботагөз
2. Құралбаева ... ... ... ... Нүргүл
5. Жауынбаева Аида
III. Жүргізушілер:
1. Телтаев Жанат
2. Сабекова Роза
1. ... ... ... ... мен ... Сіздер бүгін
9,10,11 сыныптар аралығында өткелі отырған “Болашақ ... атты ... ... ... ... тыңдаңыздар
Босқа қарап тұрмаңыздар
Физика, информатикадан
Басталмақшы сайыс өнер
2. Бастаушы:
Көңілді тапқыштар, білгіштер
Бар өнерін алдарыңа ... ... көп ... ... ... күн ... ... Бастаушы:
Әділқазы, ақ қазыға бір сәлем,
Әділдікке бас иеді күллі әлем
Жүйррік озар сайыстарда неше ... сап ... шеше біл- дей ... әділ ... ... ... ... алқасы:
6. Педагогикадан әдіскер: Битабаров Ермек
7. Физикадан әдіскер: Спабекова Роза
8. Психологиядан әдіскер: Пошаев Марат
9. Физика пәні ... ... ... ... ... Шоқыбасов Айдар
1. Бастаушы:
Өмірде ойлап тұрсаң бәрі де есеп
Ауырсаң ... дәрі де ... өмір ... мазмұнсыз-ау
Дүниенің бар тұлғасы есеп десек
2. Бастаушы:
Бүкіл әлемдік тартылыс заңын ... ... ... ... ... ... беру мұғалімнің қасиетті
борышы. Оның өз мәнінде өтуі ... ... ... ... ... ... өткізу барысында оның мазмұнына өткізу
тәсілдері мен әдістерін ... көп ... бөлу ... ... пайдаланған
әдіс-тәсілдер арқылы нәтижеге жетуге болады. Өзімнің ... ... ... ... ... ... қолданамын. Соның біріне
мысал ретінде орта ... ... ... ... ... “Бүкіл
әлемдік тартылыс заңы” деген тақырыпты үш түрлі конспект арқылы түсіндіруге
болады.
Біріншісі іріктеу (слядующий) конспектісі-тақырыптың ... ... ... ... конспект. Бұл ... ... үш ... бөлу.
Үшіншісі, жалпы конспект. Бұл мектеп оқулығында берілмеген, қосыша
материалдарды пайдалану арқылы оқушыға заң бойынша ... ... ... Бұл ... астрономия пәнімен байланысы бар.
Берілген конспектінің үшеуін бірдей ... ... ... Оны
сыныптың деңгейіне байланысты таңдауға болады.
Өз тәжірибемде әсіресе 3-конспектіні білім деңгейі ... ... ... ... ... тірек конспектісіне қомысша материал.
Дат астрономы Тихо Браге көп ... бойы ... ... көптеген мәліметтер жинақтаған, бірақ оны өңдеп үлгере алмады. ... оның ... ... ... Ол Тихо ... ... және әлемнің гемоцентрлік жүйесі туралы идеясын ... ... ... қозғалыс заңдарын ашты.
Бірақ Кеплер планеталардың қозғалыс динамикасын түсіндіре алмаған. Не
себепті планеталар күнді осы заң бойынша айналады? Бұл сұрақтардың ... ... ... ... бұл үшін ... ашқан аспан денелерінің
қозғалыс заңдарын және ... ... ... пайдаланған. Ньютон
денелердің жерге құлауы –планеталардың күнді айналуы. ... ... ... және ... ... ... болу ... бірдей екенін болжап
айтқан. Көптеген есептеулерге сүйене отырып, ... ... ... ... тартылады деген қорытындыға келген. Ньютон бүкіл әлемдік тартылыс
заңын өзінің 23 жасында ашқан, бірақ 9 жыл бойы ... ... ... ... ... ай мен жердің арақашықтығы оның идеясына сәйкес
келмеген. Арақашықтық деп есептеліп, Ньютон есептеулерімен бірдей ... жылы ... ... ... ... заңын жариялаған.
Бүкіл әлемдік тартылыс заңы іріктеу не қадағалау (следяжщий) конспект.
И.Ньютон (Англия – 1667жыл).
1. И.Ньютон, 1667жыл.
2. Күш-үдеудің пайда болуына ... ... ... ... . ... бәрі ... күші жерге
бағытталған
3. а) Еркін түсу үдеуі - денелердің массасына тәуелді емес
ә) 5555
4. Тартылыс-өзара әсер
5. а) Жер бетінде ... Жер ... … тең ... Заңның тұжырымдамасы:
Формула:
7. Заң материалдық нүктелер мен сфераллық ... ... ... ... ... ... ... Гравитациялық тұрақтының сан мәнін анықтайтын тәжірибе…
Бүкіл әлемдік тартылыс заңы. Құрылымдық (структуралық) конспект.
И.Ньютон ... 1667 жыл)

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
Абай Құнанбаевтың дүниетанымындағы адам мәселесі49 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың психологиялық-педагогикалық проблемалары42 бет
Баланың киялын дамытуға бағытталған сыныптан тыс іс-шаранын жоспар-сценариін құрастыру7 бет
Банк және банктен тыс мекемелердің есебі31 бет
Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь