Мұнай өңдеу туралы


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1. Мұнай ерекшелігі және құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2. Мұнайлардың классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
3.Мұнай өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
4.Мұнай.Термиялық крекинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
5.Каталитикалық крекинг процесінің химиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
Мұнай өңдеудің каталитикалық әдістерінің дамуы-Қазақстан Республикасы үшін ерекше көкейтесті мөселе. Барланған және іске қосылған Қазақстанның кен орындарындағы мұнайлардың көпшілігі ауыр, күкіртті және жоғары күкірттілерге жатады. Мұнай-химиялық процестерге шикізат және мотор отындары өндірісінің негізі болып табылатын мөлдір фракциялардың құрамы аз күкіртті мұнайлармен салыстырғанда, мұндай мұнайларда тым аздау. Мұндай мұнайлардан мөлдір (жеңіл) фракциялардың шығуын арттыру мәселесі катализаторларды кең қолданып, оларды терең өндеу жолымен шешілуі мүмкін.
Мұнай өңдеу және мұнай - химиялық өнеркәсіптердің прогресі катализаторларды қолданумен тығыз байланысты. Мұнай өндеуде катализ және каталитикалық процестердің маңызы өте зор. Ол әр түрлі кен орындарының мұнай құрамында бензинге сәйкес келетін оңай қайнайтын фракцияларының 5-тен 20%-ға дейін болуында. Автокөліктің және авиациялық көліктердің қазіргі дамуында бензинге деген сұраныс орасан зор. Одан басқа мұнайдан тікелей айдалған мотор отындарының сапалары төмен. Мұнай өңдеудің каталитикалық тәсіддерін (каталитикалық крекинг және риформинг) өндеудің казіргі баска каталитикалық тәсілдерімен (отындардың жоғары октанды компоненттерін синтездеу, гидротазарту, гидрокрекинг) біріктіре қолдану жоғары октанды бензиндердің шығуын мұнайдың массасының 75%-ына дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Оқу құралы қысқа кіріспе бөлімінен және үш тараудан тұрады. Бірінші тарау каталитикалық крекингке арналған, екіншісі каталитикалық риформингке жөне отындардың жоғары октанды компоненттерінің каталитикалық синтезіне арналған. Үшінші тарауда мұнай өңдеудегі каталитикалық гидрогендік процестер қарастырьлған.
1. Автоматизация типовых технологических процессов и установок Под. Ред. В.А.Елисеев 1988г
2. Абрукин А.Л. Потометрия скважин М. Недра 1978
3. Левин Л.С. Плоткин М.А. Цифровые системы передачи информации 1982
4. Автоматизация типовых технологических процессов и установок А.М.Корытин Н.К.Петров М. 1990
5. Чигаркин О.А. Добча нефти и экологические проблемы Прикаспия // Нефть т газ. 2001, №2. с.101-104.
6. Пиковский Ю.А. и соавт. Проблема диагностики и нормирования загрязнения пов нефтью и нефтепродуктами // Почвоведение. 2003. № 9. с. 132-140.
Роде А.А., Смирнов В.Н. почвоведение. Москва.: 1972. с. 480.
7. Фаизов К.Ш., Асанбаев И.К., Файзкллина Л.Х., Бекболатов С.Ж. Экология почв нефтедобывающих регионов Западного Казахстана // Вестник АН Республики Казахстан. 1992. № 4. с. 55-59.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ЖОСПАР:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Негізгі
бөлім ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1. Мұнай ерекшелігі және
құрамы ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ..4
2. Мұнайлардың
классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... .8
3.Мұнай
өңдеу ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
4.Мұнай.Термиялық
крекинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ..10
5.Каталитикалық крекинг процесінің химиялық
негіздері ... ... ... ... ... ... .. ... ... .15
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
Қолданылған әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ...19

КІРІСПЕ
Мұнай өңдеудің каталитикалық әдістерінің дамуы-Қазақстан Республикасы
үшін ерекше көкейтесті мөселе. Барланған және іске қосылған Қазақстанның
кен орындарындағы мұнайлардың көпшілігі ауыр, күкіртті және жоғары
күкірттілерге жатады. Мұнай-химиялық процестерге шикізат және мотор
отындары өндірісінің негізі болып табылатын мөлдір фракциялардың құрамы аз
күкіртті мұнайлармен салыстырғанда, мұндай мұнайларда тым аздау. Мұндай
мұнайлардан мөлдір (жеңіл) фракциялардың шығуын арттыру мәселесі
катализаторларды кең қолданып, оларды терең өндеу жолымен шешілуі мүмкін.
Мұнай өңдеу және мұнай - химиялық өнеркәсіптердің прогресі
катализаторларды қолданумен тығыз байланысты. Мұнай өндеуде катализ және
каталитикалық процестердің маңызы өте зор. Ол әр түрлі кен орындарының
мұнай құрамында бензинге сәйкес келетін оңай қайнайтын фракцияларының 5-тен
20%-ға дейін болуында. Автокөліктің және авиациялық көліктердің қазіргі
дамуында бензинге деген сұраныс орасан зор. Одан басқа мұнайдан тікелей
айдалған мотор отындарының сапалары төмен. Мұнай өңдеудің каталитикалық
тәсіддерін (каталитикалық крекинг және риформинг) өндеудің казіргі баска
каталитикалық тәсілдерімен (отындардың жоғары октанды компоненттерін
синтездеу, гидротазарту, гидрокрекинг) біріктіре қолдану жоғары октанды
бензиндердің шығуын мұнайдың массасының 75%-ына дейін арттыруға мүмкіндік
береді.
Оқу құралы қысқа кіріспе бөлімінен және үш тараудан тұрады. Бірінші
тарау каталитикалық крекингке арналған, екіншісі каталитикалық риформингке
жөне отындардың жоғары октанды компоненттерінің каталитикалық синтезіне
арналған. Үшінші тарауда мұнай өңдеудегі каталитикалық гидрогендік
процестер қарастырьлған.

Мұнай құрамы
Мұнай алкандық (парафиңдік), циклоалкандық (нафтендік) және ароматтық
көмірсугектердің қоспаларынан, сонымен қатар оттекті, күкіртті және азотты
қосылыстардан тұрады. Мұнайдың гетероорганикалық қосылыстар деп аталатын
соңғылары негізінен ауыр фракцияларда, әсіресе шайыр-асфальттік бөлігінде
шоғырланған.

Мұнай құрамына кіретін негізгі элементтер - көміртек және сутек. Мұнайда
көміртектің құрамы 82-87%, сутек - 11-14%, күкірт - 0,1-5% аралығында
болады. Мұнайлардың көпшілігінде азоттың және оттектің құрамы пайыздың
ондық үлесінен аспайды.
Алкандар. Мұнай алкандары газ түріндегі, сұйық және қатты қосылыстардан
құралады. Газ түріндегі алкандар (СГС4 алкандар) серіктес және табиғи
газдар құрамына кіреді. Көміртектің 5 және 15 атомдарынан құралатын
қосылыстар (С5-С15 алкандар) - сүйық заттар. Гексадеканнан (С16Н34) бастап
нормальдік алкандар қатты заттарға жатады, олар кәдімгі температурада
мұнайда және жоғары қайнайтын фракцияларда кристалдық немесе еріген күйінде
бола алады. Мұнай алкандары тармақгалған жөне нормальді изомерлерден
құралған; бүл изомерлердің салыстырмалы құрамы мұнай типтеріне тәуелді. Әр
түрлі мұнайларда алкандардың жалпы құрамы 10-нан 70%-ға дейінгі аралықга
болады.
Қазіргі уақытта бөлініп алынған немесе күмәнсіз анықталған алкандардың
саны 600-ден асады. Нормальдік алкандар- ең кеңінен зерттелінгендер.
Мұнайда бутаннан (tқайн 0,5°С) үш триаконтанға С33Н68 (tқайн 475°С) дейінгі
барлық алкандардың бар екені анықгалынған.
Қатты алкандарға парафиндер және церезиндер жатады. Парафиндер -
негізінен нормальдік құрылысты және кірме ретінде тармақтандырылған
алкандар бар қатты алкандар қоспасы. Церезиндер - негізінен құрылысы
тармақталған қатты ал-кандардың қоспасы. Қатты парафиндер барлық
мұнайларда, бірақ көпшілігінде аз мөлшерде, ондық үлестен 5%-ға дейін
кездеседі. Нағыз парафиндік типті мұнайларда олардың құрамы 7-12%-ға дейін
артады. Қатты парафиндердің орасан зор құрамы (15-20%) Маңғыстау жартылай
аралындағы (Жетібай, Өзен) мұнайларда кездеседі.
Циклоалкандар. Мұнайларда циклоалкандардың (нафтендердің) құрамы 25-тен
75%-ға дейінгі аралықга болады. Циклоалкандар барлық фракцияларда
кездеседі. Олардың құрамы фракциялар ауырлаған сайын өседі. Мұнайларда ең
түрақгы 5 және 6 мүшелі циклоалкандар басым, циклопентан-ның және
циклогексанның көптеген гомологтары табылған, олар негізінен бензин
фракцияларында кездеседі. Жоғары фракцияларда сонымен қатар кұрылысы әр
түрлі, негізінен екі жалпы көміртек атомдары бар (декалиндер, норборнан
және т.б.) полициклді нафтендік көмірсутектер де болады.
1933 ж. моравиялық мұнайлардан (Чехославакия) үшциклді көмірсутек үшцикло
декан (адамантан) (I) бөлініп алынды. Бүл кристалдық заттьщ балқу
температурасы 269°С (барлық белгілі көмірсутектердің ішінде ең жоғары балку
температурасы). Адамантан алмазға үқсас көміртек атомдарының жүйесіне ие.
Адамантан ядросын құрайтын қосылыстар өсімдіктер және жануарлардан алынған
заттардың ішінен табылмаған. Казіргі уақытта адамантан химиясы қарқынды
түрде дамуда. Оны алудың синтездік әдісі белгілі. Адамантан туындылары әр
түрлі салаларда кең көлемде қолданыс тауып жатыр (дәрілік заттар,
полимерлер және т.б.).
Арендер. Арендер (ароматтық көмірсутектер) мұнайда алкандар мен
циклоалкандарға қарағанда аз мөлшерде кездеседі. Әр түрлі мұнайларда бүл
көмірсутектердің жалпы мөлшері кең аралықга орташа есеппен 10-20% (масс.)
кездеседі. Ароматтық мұнайларда оның мөлшері 35 %-ға (масс.) және оданда
көпке жетеді.
Көмірсутектердің басқа класстарына қарағанда, арендер жеткілікті түрде
зерттелінген. Бүл көмірсутектер класы мұнайда бензол және оның гомологтары,
сонымен қатар би-жөне полициклдік қосылыстардың туындыларынан құралады.

Мұнайлардың бензин фракцияларында С9 дейінгі барлық мұмкін болатын
алкилбензолдар анықталған. Басым түрде кездесетіндер -толуол, м-ксилол және
псевдокумол (1, 2, 4 -үшметил бензол).
Керосин және газоил фракцияларында бензол көмірсутек-терінен басқа
нафталин гомологтары және дифенил бары аныкталған. Мұнайдың ауыр газоиль,
май жөне жоғарғы фракцияларында үш және одан жоғары циклден түратын
полициклдік арендер табылған. Ауыр дистиляттар күрамьшда жеті сақинаға
дейін бар полициклдік арендер болатьгны анықталған.
Гибрид курылысты көмірсутектер. Мұнайда арен циклді және алкил тізбектен
басқа циклоалкан циклдері бар гибрид құрьшысты әр түрлі көмірсутектер бар.
Керосин - газоиль фракцияларында циклоалканарендердің ең карапайым өкілдері
ивдан, тетралин, флуорен және аценафтеннің туындылары бар. Гибридтік
көмірсутектердің ароматтық циклдері түгелдерлік тек метил орынбасарларына,
ал алициклділер бір немесе екі үзын алкилді орынбасарларға ие.
Гетероорганикалық қосылыстар. Барлық мұнайларда көмірсутектерден басқа
күкірт, оттек және азот сияқгы гетероатомдары бар қосылыстар болады. Мұнай
фракцияларында гетероатомдардың таралуы бірқалыпты емес. Әдетте, олардың
үлкен бөлігі ауыр фракцияларда, әсіресе шайыр-асфальтенді қалдықтарда
шоғырланған. Мұнай түріне тәуелді 400-450°С-нан жоғары температурада
айдалатын фракциялар толығынан гетероатомды косылыстардан тұрады деуге
болады.
Мұнайларда оттек кұрамды қосылыстардың мөлшері 10%-ға (масс.) дейін
жетеді. Мұнайлардың бүл компоненттері негізінен карбон қышқылдарынан,
фенолдардан жөне күрделі эфирлерден, кетондардан, лактондардан,
ангидридтерден және фуран қосылыстарынан құралады. Нафтен қышқылдарының
өнеркәсіптік маңызы бар. Бүл қышқылдардың жерсілті металдар түздары суда
жақсы ериді жөне техникалық сабын ретінде қолданыс табады (мылонафт).
Мұнайдағы күкірт құрамының мөлшері 0,002-ден 7,0 %-ға (масс.) дейін
болуы мүмкін, ол күкіртті қосылыстардың 0,2-70%-дың құрамына сәйкес келеді.
Химиялық құрамы бойынша мұнайдың күкіртті қосылыстары әр түрлі болып
келеді. Мұнайларда меркаптандар, сульфидтер, полисуль-
фидтер, тиофен туындылары, сульфондар, сульфоксидтер және сульфон
кдаіқылдары кездеседі. Мұнайдың шайыр-аефальтеыді бөлігінде күкірт, азот
және оттек атомдары болатын одан да күрделі қосылыстар кездеседі. Қазіргі
уақытта 250-ден астам күкіртті қосылыстар анықталған. Олардың барлыгы
негізінен жеңіл жөне орта дистилятты фракциялардан бөлініп алынған.
Азотты қосылыстар, оттекті және күкіртті қосылыстарға қарағанда, мұнайда
өте аз мөлшерде кездеседі. Химиялық қасиеттері бойынша мұнайдың азотты
қосылыстары мұнайдан жеңіл болініп алынатын (анилин, пиридин, хинолин,
акридин, фенантридин, т.б.) азотты негіздерге және бейтарапты азотты
қосылыстарға анық түрде бөлінеді. Мұнайдың бейтарапты азотты қосылыстары
негізінен пиррол, индол және карбозол туындыларынан, сонымен қатар
қышқылдар амидтерінен құралған. Ауыр мұнай қалдықтарында молекула құрамында
төрт пиррол сақинасы бар порфириндер (II) кездеседі. Мұнай генезисі
тұрғысынан қызғылықты мұнай порфириндері, хлорофил немесе гем
молекулаларына кіретін порфириндік комплекске үқсас бірақ магний (хлорофил)
немесе темір (гем) орнына мұнай порфирин комплекстерінде ваннадий немесе
никель кездеседі. Шайыр-асфальтенді затгар. Шайыр-асфальтенді заттар
белгілі органикалық қосылыстар класстарына жатпайды. Олар молекула
кұрамында азот, күкірт, оттек және кейбір металдар кіретін гибридті
құрылымды жоғары молекулалар қосылыстарының кұрделі қоспасы болып табылады.
Мұнайдағы олардың кұрамы жеткілікті кең диапазонда пайыздың онды үлесінен
ондық пайызға дейін кездеседі. Қазақстанда шайыр-асфальтенді заттардың
құрамы 10-50%-ға (масс.) дейін жететін ауыр шайырлы мұнайлар кездеседі. Бұл
мұнай компонент-терінің құрылыстары әлі аз зерттелінген.
Әр түрлі ерітгіштерде шайыр-асфальтенді заттардың әр түрлі ерігіштігіне
сүйеніп, оларды келесі фракцияларға бөлу қабылданған: карбоидтер - күкіртті
көміртекте ерітетін заттар, карбендер - күкіртті көміртекте еріп, бензолда
(және СС14) ерімейтін заттар: асфальтендер - аталған еріткіштерде еритін,
бірақ С5-С8 қаныққан көмірсутектерде ерімейтін заттар; мальтендер - С5-С8
қаныққан көмірсутектерде еритін заттар. Өз кезегінде мальтендер шайырлар
мен майлардан құралады, олар силикагелде адсорбциялық хромотографиямен
бөлінеді.
Генетикалық түрғыдан шайырлар майлар мен асфальтендер арасында түр.
Майлардан шайырларға және шайырлардан асфальтендерге көшкенде циклді
құрылымның конденсациялану дәрежесі және ароматтану дөрежелері өседі.
Асфальтендер мұнайлардың ең жоғары молекулалық заттары болып табылады.
Мұнайдың минералдық компоненттері.
Қазіргі уақытта мұнайларда 40-тан астам өр түрлі элементтер табьшған: 1)
валенттілігі ауыспалы металдар (V, №, Ғе, Мо, Со, \Ү, Си, Мп, РЬ, Са, А§,
Ті); 2) сілтілік және жерсілтілік металдар (N8, К, Ва, Си, 8і, М§); 3)
галогендер және басқа элементтер (С1, Вг, 1, 5і, А1 жөне т.б.). Басқа
элементтерге қарағанда мұнайда ваннадий және никель айтарлықтай көп
мөлшерде кездеседі.
Мұнайдың минералдық компоненттеріне металдар жөне қышқылдардан түзілген
түздар, металл комплекстері, сонымен қатар коллоидті дисперленген
минерадцық затгар жатады. Бүл заттардың құрамына кіретін элементтерді
көбінесе микроэлементтер деп атайды. Олардың жалпы құрамы 0,02-0,03 %-дан
(масс.) сирек асады.
Мұнай өндеуде оның құрамындағы микроэлементтер құрамын және мөлшерін
білудің көп маңызы бар. Көптеген металлдар, ең алдымен, ваннадий және
никель катализаторлардың улары болып есептеледі. Сондықган
катализаторларды дүрыс
тандауға және оларды уланудан қорғау шараларын анықтау үшін бұл
элементтердің құрамын білу шарт.

Мұнайлардың классификациясы

Әр түрлі кен орындарының мұнайлары бір-бірінен физикалық жөне химиялық
қасиеттерімен ерекшеленеді. Мұнайдың қасиеттері оның өнделу бағытын
анықтайды, нақты түрде алынатын мұнай өнімдерінің сапасына өсер етеді.
Сондықтан мұнайды өңдеудің ең тиімді вариантын таңдау үшін олардың химиялық
табиғатын көрсететін мұнайлардың классификациясының маңызы үлкен.
Мұнайлардың әр түрлі химиялық, генетикалық, өнер-кәсіптік жене тауарлық
классификациясы бар. Ең маңыздылары - химиялық және технологиялық
классификациялары. Химиялық классификация негізіне 250-300°С аралағьшда
қайнап бітетін фракцияның топты көмірсутектік құрамы алынған. Осы фракцияда
көмірсутектердің қандай да бір классының басымдылығына (50%-дан астам)
тәуедді мұнайлар негізгі 3 түрге бөлінеді: метандық (парафиндік), нафтенді
және ароматтық. Бүл фракцияда мұнайдың басқа класстарының көмірсутектері
25% (жөне одан астам) құрайтын болғанда аралас түрлерге бөлінеді: нафтенді-
метандық, ароматты-нафтендік, ароматты-метандық, метанды-ароматтық жөне
метанды-ароматты-нафтендік.
Технологиялық классификация бойынша күкірт құрамына тәуелді мұнайлар 3
классқа бөлінеді: 1 класс - аз күкіртті мұнайлар (күкірт құрамы 0%-дан 0,5%-
ға дейін); 2 класс -күкіртті мұнайлар (күкірт күрамы 0,51%-ден 1,9%-ға
дейін); 3 класс - жоғары күкіртті мұнайлар (күкірт құрамы 1,9%-дан) асады.
Әрі карай мұнайлар - 350°С дейін фракцияның шығуы бойынша типтерге; базалық
майлардың потенциалды құрамы бойынша топтарға; базалық майлардың түтқырлық
индексі бойынша топшаларға; мұнайдағы қатты парафиндердің кұрамы бойынша
түрлерге бөлінеді.

Мұнайды өңдеу

Мұнайды өңдеудің біріншілікті жөне екіншілікті процестері қалыптасқан.
Мұнай өңдеудің негізгі (біріншілікті) процесі (стабилиза-цияланғаннан,
сусызданғаннан және түзсыздандырғаннан кейін) - оны айдау. Мұнайды айдау -
мұнайдан оны құрайтын бөліктерін немесе фракцияларын термиялық айырып алу
процесі, оның нәтижесінде қойылған мақсатқа тәуелді келесі мұнай өнімдері
алынады: авиацияпық жөне автокөлік бензині, лигроин, реактивті жөне
газтурбинді отындар, керосин, дизельді отьш жене мазут. Мұнайды осылай
айдағаннан кейін қалған қалдықты- мазут - майлағыш майлар (дистиллятты жөне
қалдыісгы) парафинді, гудронды, коксті және басқа мұнай өнімдерін өндіруге
шикізат ретінде қолданады.
Мұнай айдаудың алынған дистилляттар жөне қалдық бар мұнай өндеудің
екіншілікті процестерінде шикізат ретінде қолданылады. Мұнай өндеудің
екіншілікті процестеріне, оның құрамына кіретін, көмірсутектердің
құрылымының өзгеруіне байланысты, термиялық жөне каталитикалық крекинг,
риформинг, гидроформинг, платформинг, алкилдеу, мұнай өнімдерін ароматтау,
изомерлеу, полимерлеу, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мұнай өңдеу
Мұнай өңдеу технологиясы
Шымкент мұнай өңдеу зауыты
Атырау мұнай өңдеу зауыты
Мұнай өндеу өндірісі
Қазақстан мұнай өңдеу саласы
Мұнай өндеу қалдықтары
Мұнай және газ өңдеу
Шымкент мұнай - өңдеу зауыты
Мұнай және газды қайта өңдеу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь