Ресми құжаттардың мәтіндік ерекшеліктері және үш тілге аударылуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4

І бөлім. Ресми құжаттардың мәтіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
1.1. Ресми.іскери стиль үлгілерінің міндетті нысандары және олардың ресімделуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Ісқағаздар мәтіндерінде қолданылатын стандарт тілдік бірліктерді жүйелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
1.3. Ресми ісқағаздарын аудару мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.4. Ісқағаздарын аудару тәжірибесінен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 28

ІІ бөлім. Ресми.іскери хаттардың үш тілге аударылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 50

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
Қазақ тілі мемлекеттік мәртебе алған кезеңнен бастап қазақ әдеби тілінің, әсіресе лексикалық жүйесіндегі өзгерістер мен процестер, тұтастай алғанда, қазақ тілінің актуалды, синхронды жай-күйі ғылыми және мәдени жұртшылықтың айрықша назарын аударады. Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдерінің зерттелуге тиіс мәселелері, терминжасамның ғылыми теориясын қалыптастыру, жекелеген стильдердің ерекшеліктері, лингвостилистиканың жалпы мәселелері туралы еңбектер көрді. Қазақ тілінің қоғамдық қызметінің артуы функционалдық стильдердің сапалық үлес-салмағын да өзгертті: атап айтсақ, XX ғасырдың тоқсаныншы жылдарына дейін жеке стильдік тармақ ретінде формалды түрде аталып келген қазақ ресми-іскери стилінің функционалдық стильдер қатарындағы орны мен рөлі жоғарылады.
Ресми-іскери стильдің қарапайым үлгілерінен(өтініш, арыз, мінездеме және т.б.) бастап күрделі түрлеріне(жарғы, жарлық, ереже, келісім және т.б.) дейін қазақ тілінде көрініс тапты және олар түгелдей дерлік аударма процесі арқылы жүзеге асырылады. «Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығының дерегіне сүйенсек, әр жыл сайын бір мыңға жуық нормативтік-құқықтық актілер қабылданады екен. Қазірдің өзінде мыңға жуық заң, жиырма мыңға жуық нормативтік заң актілері бар. Осының бәрі орыс тілінде жазылып, содан соң барып мемлекеттік тілге аударылады...»(Ана тілі, 2003 жылғы 4 желтоқсан)(17). Бұл мәселенің қазіргі жай-күйі және болашағы Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы №550 Жарлығымен бекітілген «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында» нақтыланған: «Құжат мәтіндерін мемлекеттік тілде даярлаудың орнына оларды ресми қолданылатын тілден аударудың кең тараған тәжірибесінің мемлекеттік органдар жұмысында одан әрі беки түскен процесі белең алып барады. Соған қарамай, ол тек уақытша шара ретінде қарастырылуға тиіс. Сондықтан мемлекеттік тілде жасауға кезең-кезеңімен көшуді жүзеге асыру керек» (1, 89). Бұл ретте назар аударатын жайт: аударма – тілдің дамуына игілікті әсер етіп отыратын қүбылыс. Тәржімаланған ресми құжаттардың барлық түрлері экстралингвистикалық факторлардың ықпалымен тілде жүріп жатқан қарқанда процестердің барлығын да қамтыды: жалпы қолданыстағы лексиканың термин ретінде актуалдануы, әдеби тілден шеткері орналасқан лексикалық единицалардың терминдік мағынаны иеленуі, синонимдік қатарлардың контекстуалдық, стильдік қызметінің артуы, сөзжасам жүйесіндегі сапалық-сандық өзгерістер тәрізді лексикалық парадигмалардың жаңалықтары ресми-іскери тілде белсенді түрде байқалады. Демек, бастапқы мәтін мен тәржіма мәтіндегі лексикалық бірліктердің өзара қарым-қатысын анықтау арқылы негізінен орыс тілінен қазақ тіліне аударылған ресми құжаттардың әдеби тіл лексикасының динамикасындағы үлес-салмағын көрсету зерттеу жұмысының өзектілігінің қатарынан танылады.
1. Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы №550 Жарлығымен бекітілген//Терминологиялық жинақ – Терминологический сборник. – Алматы: Сөздік-Словарь, 2002.
2. Сыздық Р. Қазақ тілінің анықтағышы. – Астана: Елорда, 2000 – 532б.
3. Тарақов Ә.С. Аударма әлемі. - Алматы: Қазақ университеті, 2007. – 253 бет
4. Нұрғалиева Т. Ө. Іс қағаздарын жүргізу және техникалық құжаттама. - Астана: Фолиант, 2008. - 280 б.
5. Қордабаев Т. Тарихи синтаксис мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1964 – 244б.
6. Дүйсембекова Л. Іс қағаздарын қазақша жүргізу. - Алматы: Ана тілі, 2005. - 208 с
7. Жүкенова М. Ғ. Іс қағаздарын жүргізу. - Астана: Фолиант, 2008. - 180 б.
8. Оразбаева Ф.,Мұхамади Қ. Мемлекеттік тілдегі іс қағаздар.–Алматы: Арда, 2005.-128б
9. Алдашева А., Ахметжанова З., Қадашева Қ., Сүлейменова Э. Ресми іс қағаздары. - Алматы: Сөздік-Словарь,2002.
10. Исаев С. Қазақ әдеби тілінің тарихы. – Алматы: Ғылым, 1964 – 304б.
11. Хазимова Ә. Іс қағаздарын қазақ тілінде жүргізу - Алматы: Олжас, 2004.
12. Аханова Д.Х., Алдашева А.М., Ахметжанова З.Қ., Қадашева Қ.Қ., Сүлейменова Э.Д. Ресми іскери қазақ тілі. - Алматы: Арман, 2002.
13. Аударматану. Ғылыми практикалық көмекші құрал. – Алматы: «Тіл» оқу әдістемелік орталығы, 2008 – 328б.
14. Қарасайұлы Ү. Іс қағаздарын жүргізуде жиі кездесетін құжаттардың үлгілері. - Шымкент, 1996.
15. Веселов П.В. современное деловое письмо в промышленности. – Москва: Издательство стандартов, 1990 – 160с.
16. Қалқабаева С.Ә., Қарабаева Қ.Ә. Қазақ тілінде ресми іс қағаздар үлгілерін оқыту. - Алматы, 1999.
17. Қасымбекоа М., Әлімқұлов Қ., Юсупов К., Әлмешов Ж. Екі тілде іс жүргізу. – Алматы: Атамұра, 1994 – 224б.
18. Бектаев Қ. Іс қағаздарын оқыту. - Алматы: Сөздік, 2001.
19. Исанова А. Мемлекеттік тілде іс қағаздарын жүргізу. - Алматы: Қазақ Университеті,2009 – 97б.
20. Алдашева А., Бүркітбаева Г. Іскерихаттар Bussiness letters. - Алматы, 2002-152б.
21. Маманов Ы. Әдеби норма талабы // Қазақ әдебиеті. 1968 жылғы 10 қараша.
22. Ана тілі. 2003, 4 желтоқсан.
23. Егемен Қазақстан, 2001.
24. Oxford Phrasal Verbs Dictionary, Edited by: Colin McIntosh, Oxford University Press, 2006
25. Oxford Russian Dictionary, Edited by: Della Thompson, Oxford University Press, 2005
26. Macmillan Explanatory Dictionary, Edited by: Michael Rundell, Bloomsbury Publishing, 2003
27. Айтбаев Ө. Қазақ терминологиясының дамуы мен қалыптасуы. – Алматы: Ғылым, 1987 – 152 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ... ... ... ... және ... ... теориясы кафедрасы
Диплом(бітіру) жұмысы
РЕСМИ ҚҰЖАТТАРДЫҢ МӘТІНДІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ҮШ ТІЛГЕ АУДАРЫЛУЫ
Орындаған:
4 курс студенті ... ... ... ... ... ... _________________________ Е. ... ... ... доцент ... Е. ... ... ... ... ... _________________________ Ж. Д. ... ... ... 4
І бөлім. Ресми құжаттардың мәтіндік
ерекшеліктері......................................... 7
1.1. Ресми-іскери стиль үлгілерінің міндетті нысандары және ... ... ... ... стандарт тілдік бірліктерді
жүйелеу.....................................................................
............................................. 14
1.3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... үш ... 33
Қорытынды...................................................................
...................................... 50
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі....................................................................53
РЕФЕРАТ
Жұмыстың тақырыбы: Ресми құжаттардың мәтіндік ерекшеліктері және үш тілге
аударылуы
Жұмыстың көлемі: 54 бет
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... екі тараудан, қорытынды бөлімінен,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті: Қазіргі таңдағы ресми ... ... ... оның ... сипатын, сапасын, артықшылықтары мен
кемшіліктерін көрсету. Сонымен қатар осы аударылған мәтіндерді ... ... ... ... ... ... ресми құжаттар туралы жалпы шолу
жасалды. Осының негізінде ресми-іс қағаздары үлгілерінің міндетті нысандары
мен ... ... ... Іс ... ... қолданылатын
стандарт тілдік бірліктер жүйеленіп көрсетілді. Ресми іс ... ... ... ... ... ... ... талдау жасалды. Құжаттарда көбінесе кездесетін сөздер ... ... ... ... ... қорытындысы: Осының нәтижесінде ресми құжаттардың мәтіндік
ерекшеліктері, аудару ... ... ... ... ... мен ... көрсетілді.
ГЛОССАРИЙ
Авторлық құқық – шығармаға, жариялымға және әдеби, ... ... ... түрі мен ... аудармашылық әрекетінің нәтижесінде
туған шығармаға берілген ерекше құқық.
Адаптация (бейімделу) – 1. ... ... әсер ... ... ... ... өзгерту арқылы сәйкестіктер жасау әдісі.
2. ... ... ... ... түрі мен мағынасын жеңілдету, сонымен
қатар мәтіннің түпнұсқасымен ... ... емес ... ... ... ... 3. ... жеткіліксіз деңгейде дайын
оқырманға бейімдеу. Мысалы, шет тілдерін енді ... ... ... ... ... мәтінін «жеңілдету».
Бейімделген аудармалар – ұсынылып отырған шығарманың тек негізгі
сюжеттік ... және аз ... оның ... ... ... ... авторларының өздері кейде аударманың бейімдеуден
айырмашылығын атай отырып, ... ... ... немесе мазмұнын қайта айтып берген дейді.
Баламалылық (адекватность) – 1. Бастапқы мәтінді негізге ала отырып,
оны ... ... ... ... ... ... ... 2. Аудару
мақсатын жүйелі түрде ескергендегі бастапқы және ... ... ... ... және ... ... ... үдерісіне
бағдарланады. 3. Түпнұсқаның барлық коммуникативтік-функционалдық мазмұнын
көбінесе сөзбе-сөз жеткізуді көздемейтін аударманың ... ... ... ... ... ... ... көбінесе
келісімді сипатта болады.
Сипаттау тәсілі – берілген ұғымды өзге тілдік құралдармен суреттеуге
негізделген аудару ... Бұл ... ... тілінде сәйкес атау жоқ немесе
ол аудармашыға беймәлім болғанда жүгінеді.
Бағалау дискурсы – ... ... ... ... жиынтығы, ал мұндай мәтіндердегі бағаланушылық әртүрлі
экстралингвистикалық факторлар ... ... ... ... ... ... мәдени, психологиялық.
Кіріспе
Қазақ тілі мемлекеттік мәртебе алған кезеңнен бастап қазақ әдеби
тілінің, әсіресе лексикалық жүйесіндегі өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... жай-күйі ғылыми және мәдени
жұртшылықтың ... ... ... ... ... тілі ... ... тиіс мәселелері, терминжасамның ғылыми ... ... ... ерекшеліктері, лингвостилистиканың
жалпы мәселелері туралы еңбектер көрді. Қазақ тілінің ... ... ... ... ... үлес-салмағын да өзгертті: атап
айтсақ, XX ғасырдың тоқсаныншы жылдарына ... жеке ... ... ... ... аталып келген қазақ ресми-іскери ... ... ... орны мен рөлі ... ... қарапайым үлгілерінен(өтініш, арыз, мінездеме
және т.б.) бастап күрделі ... ... ... ... ... ... қазақ тілінде көрініс тапты және олар түгелдей дерлік ... ... ... асырылады. «Әділет министрлігінің Республикалық
құқықтық ақпарат орталығының дерегіне сүйенсек, әр жыл ... бір ... ... ... ... ... Қазірдің өзінде мыңға жуық
заң, жиырма мыңға жуық нормативтік заң ... бар. ... бәрі ... ... ... соң барып мемлекеттік тілге аударылады...»(Ана тілі,
2003 жылғы 4 желтоқсан)(17). Бұл мәселенің қазіргі ... және ... ... ... 2001 ... 7 ... №550 Жарлығымен
бекітілген «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
тілде даярлаудың орнына оларды ресми қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... одан әрі беки түскен
процесі белең алып барады. Соған қарамай, ол тек ... шара ... ... ... ... ... жасауға кезең-кезеңімен
көшуді жүзеге асыру керек» (1, 89). Бұл ретте ... ... ... ... ... дамуына игілікті әсер етіп отыратын қүбылыс. ... ... ... ... ... ... ... жүріп жатқан қарқанда процестердің ... да ... ... ... термин ретінде актуалдануы, әдеби тілден шеткері
орналасқан лексикалық единицалардың терминдік мағынаны иеленуі, ... ... ... ... артуы, сөзжасам жүйесіндегі
сапалық-сандық өзгерістер тәрізді лексикалық ... ... ... ... ... ... ... бастапқы мәтін мен
тәржіма мәтіндегі лексикалық бірліктердің өзара ... ... ... орыс ... ... ... ... ресми құжаттардың
әдеби тіл лексикасының динамикасындағы үлес-салмағын көрсету зерттеу
жұмысының өзектілігінің ... ... ... ... ... құрылымындағы қарқынды
қозғалыстар функционалдық стильдердің дәстүрлі орналасуына, олардың ... ... ... белгілеріне де ықпал ... ... ... ... ... ... мен публицистика стилі(оның
ішінде мерзімді басылымдар тілі), ауызекі сөйлеу тілі ... ... ... Солардың ішінде Е. Жанпейісов, Р. Сыздықова, Ш.
Сарыбаев, Б. Әбілқасымов, Р. Әміров, Б. Шалабай, А. ... Б. ... ... қарастырылған зерттеулер де бар. Зерттегендердің ішінде Ж.
Әмірова. Ал ... ... ... ... ... тіл тарихына
қатысты еңбектерде талданды. Белгілі бір ... ... ... ... ... Н. Ерғазиеваның еңбегі бар. Алайда,
отызыншы жылдардан бері қарайғы ... ... ... зерттеулер
назарынан тыс қалып қойды. Бұған соңғы онжылдықтарға дейін ресми-іскери
стильдің қазақ тілінде ... ... ... ... Ал ... кезеңдерде ресми-
іскери стиль мазмұндық-жанрлық, подстильдік-түрлік жағынан ... ... тілі ... ... қатысты еңбектерде ресми-
іскери стильдің өзіндік атауы да тұрақтала қоймады; ол ... ... ... ... ... ... ... атаулармен
ғылыми әдебиеттерде орнықты. Олардың ... ... ... ... анықтама, хаттама) талданды. Ресми-іскери
стильдің қоғамдық қызметі мен қабылдаушы ... ... ... ... астам ішкі жанрлық-түрлік тармақтары бар екендігі ... ... ...... ... ... құжаттар (бланкілер), ақпараттық-
анықтамалық құжаттар(ұсыныс, ... ... акт), ... ... бұйрық, жарғы, ереже, үндеу) – дербес зерттеулер
жүргізуді ... ... ... ... ... жанрлық құрылымында,
тілдік-стильдік белгілерінде бірқатар өзгерістердің бар екенін айта отырып,
қоғамдық өзгерістердің әсіресе ресми-іскери стильге әсері болғандығын атап
өтейік.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... өзгерді, мазмұны мен көлемі ұлғайды, тілдік-стильдік ... Ең ... ... – нормативтік-жарлықшы құжаттардың орыс
тілінен қазақ тіліне аударылатындығы. Нормативтік-жарлықшы ... ... ... ... ... ... мәтін
қалыптасады», «аударма мәтін қазақ тілінің әдеби ... ... ... ... ... ... ... тиіс» деген әртүрлі
көзқарастар да бар. Бұл арадағы айтатын жайт – нормативтік құжаттарды қазақ
тілінде ... - ... ісі. ... ... ... жағдайында
аударма мәтінді жасау нормасы стандартты сипатта. Орыс тілінде және ... ... ... ... ... ... белгісі – заң күшінің
бірдей болуы.
Нормативтік құжаттарда сөзбе-сөз аударылған клише тұлғалармен қатар
қазіргі қазақ ... ... тән ... өзгерістердің
барлығы да қарқынды түрде байқалады. Осы ... ... үшін ... ... ... стилистика мен аударматану ғылымының негізгі
тұжырымдамалары басшылыққа алына отырып, ресми-іскери ... ... ... ... ... тілдік, құрылымдық белгілері
айқындалды, соның ішінде ресми құжаттардың стильдік ерекшеліктерін ... ... ... мен ... ... ... ... кешенді
талдау жүргізіледі. Әлемдік лингвистика мен ... ... ... ... ... ... зерттеу еңбектерінен алынған басты
қағидаларды ... ... ... және ... ... ... модельдеу, оларға семантикалық, стильдік талдау жасау барысында
бірнеше тұжырымдар қорытылды.
Жалпы бүгінгі таңда ресми іс ... орыс ... ... ... үдерісі аударматанудағы маңызды мәселелелердің бірі. Себебі, орыс
тіл білімінің өзінде де ... ... ... деп ... ... мәселелері әлі де анықталмаған. Ал, қазақ тіл ... ... енді ... алынып жатқан. Сондықтан да бұл ... дау ... ... ... ...... ... ресми құжаттардың
мәтіндік ерекшеліктерін, аудару ерекшеліктерін анықтау, аудару сипатын,
сапасын, ... мен ... ... ... ... осы
аударылған мәтіндерді күнделікті қолданысқа енгізуге ... ... ... ... ... ... Ресми-іскери стиль үлгілерінің міндетті нысандары және олардың
ресімделуі
Ресми-іскери стиль үлгілерінің қай-қайсысы да – құқықтық нормаларға
байланысты, ... ... ... ... ... ... ... яки болмаса тиісінше шешім міндетті түрде орындалуы тиіс. Бұл жайт
ресми-іскери ... ... ... болуын және олардың дұрыс
ресімделуін талап етеді. Бір ... ... ... ... міндетті нысандардың сауатты, дұрыс ресімделуі маңызды, өйткені
міндетті нысандардың сақталуы және ... ... ... байланысты шапшаң әрі жағымды ... ... ... ... ықпал етеді. Бұл нысандарды ... ... ... сөз. ... ... мемлекеттік тілінде құжаттардың
ресімдеу үшін барлық үлгілердің ... ... ... ... ... ... ... жүйесін нақтылайтын анықтамалық-
мемлекеттік стандарт қажет және ондп берілген міндетті нысандар басшылыққа
алынуы ... ... ... ... ... ... да ... нысандар дегеніміз – қажетті нысандар, құжаттардың белгілі ... ... ... бөліктері. Айталық, іскери хаттардағы
міндетті нысандар – айы, ... ... ... пен ... және т.б. ... ... ... сияқты ұйымдастырушылық құжаттарда ұйымның,
мекеменің, кәсіпорынның, ... ... ... ... жалпы ережелер, қызмет аясындағы ... мен ... ... құзіреті, басқа заңды және жеке тұлғалармен өзара қарым-
қатынасын реттейтін тармақтар, тармақшалар мен баптар болуы ... ... ... ... ... ... т.б.) ... және қысқартылған атауы, мекеменің коды және ұйым ... ... ... тіркеу нөмірі, адресаты, адресаттың қолы
мен ... ... ... ... ... ... елтаңбасы
болуы тиіс.
Техникалық прогресс дамыған қазіргі кезеңде ... ... ... жазу ... ... ... Кейбір іс
қағаздары, мысалы, өтініш, рапорт, арыз, түсіндірмехат қолмен жазылады.
Техникалық баспа құрылғылары арқылы жазуда ... ... ... ұйым ... ... мәліметтерді азат жолмен немесе қағаздың оң
жағына қарай ... ... де ... ... бар. Бұл ... ... – басқаруды ... ... ... ... ... анықтамалықта көрсетілуы тиіс.
Ресми-іскери стильдің жалпы ... оның ... ... ... сай ... емле ... тыныс белгілеріне де тығыз
байланысты. Ресми-іскери стиль әдеби тілдің көрінісі болғандықтан, онда
қоғам мүшелері ... және ... емле ... мен ... ... ... тиіс.
Қазақ емлесі мен тыныс белгілері туралы басты қағида – ... ... ... ... нормативтік актіде, анықтамалық құралдарда(2, 60)
көрсетілген, ал тікелей ресми іс қағаздарына қатысты емле ережелері біршама
тағы да бір ... – оқу ... ... ... ... ... ... аудару қажет:
- қазақ емлесі жағдайындағы алғашқы ережелер өткен ... ... ... бекітілді, онда негізделген басты-басты
қағидалар қазірге дейін өз күшінде болып келеді, яғни ... ... ... ... бола ... да, ... емлесі
динамикалық сипатта деп айтуға болады: бастапқыда дәйектелген
бірқатар ережелер жазу практикасында, ... ... ... ... ... ... ең алдымен: а) екі немесе бірнеше сөзден құралып, біріккен
бір ұғымды білдіретін күрделі ... ... ... яғни ... ... тіркес түріндегі күрделі сөздердің бір тобының ... ... ... ... жиі ... ә) екі ... ... қ, к дыбыстары болған жағдайда аталған дыбыстардың
фонетикалық ұстанымға сүйене(яғни, айтылуы бойынша) жазылатындығы ... б) орыс ... ... кең ... ... де жазылуы
фонетикалық принципке негізделе бастады.
Тіл дамуында емленің өзгеріп отыратын ... ... ... ... бар ... ... 1950 жылдардан бастап орнығып,
қазірге дейін сақталып келе жатыр. Бұл бас әріппен жазылатын ... ... ... қойылу реттеріне байланысты.
Қазақ емлесінің бекітілген және жазу практикасында орныққан ережелері
ресми-іскери тілде қатаң, әрі ... ... ... ... ... ... қатаң сақталуы:
- ресми-іскери тілдің әдеби ... ... ... ... ... сай ... ... жауап береді;
- қабылдануын жеңілдетеді.
Ресми-іскери тілге қатысты емле ережелерін біз топтастырып көрсетеміз.
Олар:
а) ... ... жазу ... сан ... жазылуы
б) бас әріптің қолдануына қатысты қағидалар
в) қысқарған сөздерге қатысты қағидалар
а) Ресми іс ... ... ... ... ... үлкен.
Азатжол арқылы құжатта көрсетілген міндетті ... ... айы, ... ... ... және т.б.) толық, әрі дұрыс орналастыруға
болады. Құжаттың азатжол арқылы орналасуы басқаруды құжаттармен ... ... ... ... тиіс.
Жинақталған материалдардың негізінде және өзге елдердегі басқаруды
құжаттармен қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесіндегі ... ... ... ... үлгісін көрсетеміз(Жазу машинасымен және
компьютер арқылы жасалған үлгілер алынды. Оларда азатжолды tab ... ... ... арқылы бірнеше азатжол белгіленеді:
0 екпін; 32 екпін;
4 екпін; 40 екпін;
16 екпін; 48 екпін;
24 екпін; 56 екпін;
Екпін аралығы төмендегідей:
0е→4е→16е→24е→32е→40е→48е→56е.
1 – үлгі – ... ... ... ... ... үлгісі – А 4(210х297)
32е - өтініш арналған адресат
16е – құжаттың аты
4е – негізгі мәтіннің азат жолы
0е – ... ... 1 ... - ... ... ... ... қызмет орны, қолы 10е –
аты-жөні, мекенжайы)
0е – айы, күні, жылы
1см.
2 – үлгі - Өтініштің жазылу үлгісі
Қазақстан Республикасы
Алматы қаласы
«Алматы ... ... Б. ... ... ... ... ААҚ – қа қарасты «Жалын» мекеменшік
пәтерлер кооперативіне есепші қызметіне жұмысқа қабылдауыңызды сұраймын.
1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... Еңбек стажым – 3 жыл.
Қажетті құжаттар тіркелген.
Алматы қаласы әкімі
аппаратының қызметкері қолы Б. ... ... ... ... үй, 7 ... ... tab ... белгіленетін азатжол ресми құжаттың ... бірі ... ... ... нысан түріндегі құжаттардың көпшілігінде міндетті
нысандар(ұйымның, мекеменің атауы, ... ... ... ұйымның коды, құжат жасалған мерзім, құжаттың тіркеу нөмірі,
басқа да белгілер) алдын ала ... ... яғни ... tab арқылы
көрсетілген қалыптасқан үлгілері бар.
Азатжол арқылы ресімдеуге қатысты төмендегідей мәселеге назар аудару
керек:
32е бойынша жазылатын ... ... ... ... номенклатуралық
атау мүмкіндігінше бөлшектенбеуі және тасымалданбауы керек. Яғни, ... ... ... ...... ... ... нысан;
- Алматы қаласы – екінші тұтас міндетті нысан;
- ... ААҚ – ... ... ... ... бір ... ... жолға шығаруға,
тасымалдауға(мысалы, Респуб – ликасы, ...... ... болмайды, бұны мемлекеттік стандарт талап етеді.
Күрделі атаулар 32е бойынша сыймаған ... 24е ... ... ... кестелер мен схемалар үшін
пайдаланады.
ә) ... ... ... жиілігі 24е нысаны, жоғары бірліктердің
бірі – сан есімдер, әсіресе реттік сан есімдердің емлелік және ... жеке ... ... болады, өйткені дұрыс ресімделген реттік
сан есімдер құқықтық, заңнамалық ... ... ... ... бірі ... табылады.
Сан есімдердің, оның ішінде реттік сан есімдердің жазылуы ... ... ... ... анықтамалық құралда көрсетілген.
Жинақталған материалдардың негізінде және ... ... ... сан ... ... ... ... әрі
мәселенің маңыздылығы, міндетті нысан екендігі осы жинақтаудан көруге
болады деп ойлаймын.
Ресми ... ... сан ... негізінде реттеу, топтау үшін және
айы – жылы – ... ... үшін ... Қазіргі кезде мерзімді,
құжаттың жасалған, толтырылған уақытын көрсету үшін төмендегідей ... ... 2007 ... ... 17 қарашасы
2007 жылғы қарашаның 17-сі
17.11.2007
17.ХІ.072007
2007 жылғы 17-інші қараша
Бұл пікірді дәлелдеу үшін «Егемен Қазақстан» газетінің 2001 жылғы ... ... ... сан ... ... фактілер жинастырылды:
1) Газет 1919 жылғы 17 желтоқсаннан шыға бастады
2) Қазақстан ... ... және ... министрлігімен келісілген
2001 жылғы 2 шілдесі
15-баптың 2 тармағы мынадай мазмұндағы 1-1) тармақшамен толықтырылсын.
3) ... Папа ... ... ... ... Н. Ә. Назарбаевтың ресми шақыруы
бойынша Шапағатты Папа Иоанн Павел ІІ 2001 ... 22-25 ... ... ... ... деп ... ... басшысының
баспасөз қызметі.
4) Астана, 2001 жылғы шілденің 11 – ... ... ... ... 45 ... ... емле дәл ... сақталынды).
Осындай фактілерді көрсете отырып, ресми құжаттардағы реттік сан
есімдердің жазылуына қатысты мынадай жайттарды есте ... ... ... ... ... барлығы да қолданылады, бірақ
олардың әрқайсысының әр құжатқа тән ерекшеліктері, стандарттылығы, ... ... ... ... ... Республикасының Президенті қол қоятын,
сондай-ақ Үкімет, ... ... ... ... жарлық, өкім, жарғы, ереже) сөзбен, санмен күрделі
таңбалау қалыптасқан. ... 2001 ... ... ... 2001 ... ... ... заңнамалық құжаттарда сөзбен-санмен таңбаланудың екінші түрі ... ... 2001 ... 2 ... ... 16 мамыры
• 2001 жылдың 17-інші қараша
Тұтастай ... ... ... ... ... ... ... қолданылады.
17 қараша, 1999 ж. түрінде жазу, сондай цифрдан кейін таңба(дефис) қою
арқылы реттік сан есімді ... 45-үй; ...... ... ... ... ... Бұл фактінің тиімділіктері: а) қазақ емлесінде
50-шы жылдардан бастап орныққан, ... ... ә) ... ... сәйкес келеді; ресми құжаттар үшін тілдің құралдарды үнемдеп,
ықшамдап қолдану маңызды; б) реттік сан есім мен есептік сан ... ... ... ... 305 құжат – үш жүз бес құжат); 305-құжат(үш
жүз ... ... ... ... ... ... мекеме, кәсіпорын, мемлекет, ел
және номенклатуралық атаулар ... ... ... ... бас
әріптің емлесі де маңызды болып саналады.
Тіл құрамындағы лексикалық бірліктердің белгілі бір тобының бас әріппен
жазылуы - әлем ... ... ... ... ... ... дыбысын бас әріппен ... ...... ... сөздердің семантикасын ажырату, ақпарат
беретін ... ... ... ... ... мәнін
нығайту. Сонымен қатар, белгілі бір тілде ресмилік, ақпараттық, ... мәні ... ... ... номенклатуралық атау) бас әріппен
таңбаланса, ақпарат аударылатын ... осы ... ... ... Мысалы: шапағатты Папа Иоанн-Павел ІІ; Түркия Республикасының
Президенті Жоғары Мәртебелі Тұрғыт ... ... ... ... ... бойынша
шапағатты Папа Иоанн Павел ІІ ... ... ... ... 2001, 20 ... ... бұрынғы Президенті Жоғары мәртебелі Тұрғыт Өзал
мырза екі елдің мәдени-экономикалық байланыстарының ... ... ... 2001, 5 сәуір)(19).
Қазақ әдеби тілінде бас әріппен жазылатын орындар нақтыланған, бұл жайт
бірнеше еңбектерде сараланып, көрсетілген(орф.сөздік, ... ... Екі ... іс ... ... ... атағанда,
төмендегідей ерекшеліктер анықталады:
• Кісі есімдері мен тегі(мыс., Абай, М.Әуезов);
• Географиялық және ... ... Ай, ... ... аттары(Қазақстан, Түркия)
• Ұйымдардың, мекемелердің, министрліктер мен ведомстволардың, газет-
журналдардың, баспалардың, наградалар мен ... ... ... ... қоры, Қазақ Мемлекеттік басқару
академиясы, «Қазақстан әйелдері» журналы, «Айбын» ордені, ... ... ... ЖШС, ... ... жазылады.
Бас әріптің жазылуына қатысты емле «Қазақ тілінің анықтағышында» толық
көрсетілген(2, ... ... ... ... ... нақты және қатаң сақталуы
тиіс.
Сонымен қатар, қазақ әдеби тілінің ... ... ... ... бас әріппен таңбаланатын лексемалардың(күрделі сөз ... ... ... де байқалады. Бұл фактор жоғарыда ... ... ... ... артуына, қоғамдық ... ... өзге ... ... ... декодталатын
ақпараттар мен мерзімді баспасөз тілінде және ресми-іскери ... ... ... ... ... ... жалпы емлелік ... ... ... да бас әріп қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... ... атауларды және бір ұғымды
беретін күрделі тіркесті ықшамдап атау үшін ... ... ... ... оның ... ... ... нығайту мақсатында
ықшамдалған сөз бас әріппен таңбаланады. Мысалы,
1) Әділет біліктілік ...... ... ... біліктілік алқасы(бұдан кейін - Алқа)
Мәжіліс депутаттарынан, ... ... ... ... мен заңгер ғалымдардан, әділет органдарының қызметкерлерінен
құралатын дербес, тәуелсіз ... ... ... Қаралған мәселелер
бойынша Алқа мүшелері хаттамалық шешімдер және ұсынымдар қабылдайды.
Қазақстан Республикасының Заңы
«Қазақстан Республикасының
Әділет біліктілік алқасы туралы»
2) ... ... және ... ... әрі ... ... ... ресми мазмұны жоғары атаулар бас әріппен
таңбаланады. Жеке бір сөздің ресми мазмұнының ... – оның ... ... үкімет құрылымына қатыстылығын білдіреді. Мәселен, «Жаршы»
сөзі мынадай ... ... – 1. ... той, ... ... мәжілісті өлең-жырмен бастап жырлаушы ақын; жар салушы. 2. Ауыс.
Игі істі, ... ... ... ...... да заманның, жаңаның
жаршысы.
Бұл сөз ресми-іскери тілде мерзімді басылымның атауы ... ... ... ... ... қолданылады, сөйтіп, бас
әріппен таңбаланады:
Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің ... 1997 ... ... ... оқу ... ... ... және жас мамандармен жұмыс ұйымдастыру туралы нұсқаулық. Жалпы
Нұсқаулық ... жас ... ... ... ... ... бюллетені. 2001, №3).
Тұтастай алғанда, жалқы есімдер халық мәдениетіне, әдеби тілде орныққан
нормаларға сай ... ... коды ... ... ... ... үшін аппелятивті лексика да алынады, бұнда негізгі ... ... ... ол ... жүк арқалайды. Жалқы
есімдерге ауысқан ... ... ... ... ... ... ақпаратты қабылдауды жеңілдету міндеттерін атқарады, сондықтан да
олар тұтастай мәтінде бас әріппен ... ... ... ... тіл нормасында еш кедергісіз қалып алады, тілдік- ... ... ... лексиканың жалқы есімге ауысқандығына төмендегідей
мысалдар дәлел бола алады:
• Хабаршы – Ғылым ... ... ...... ... Хабарлары
• Жарлық – Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы
...... ... ... ... Алқа, ақсақал – Қазақстан Республикасының Ақсақалдар Алқасы
• Мемлекеттік – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасы
• Сот – Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты
• Негізгі – ... ... ... Заң).
Қорыта айтқанда, қазіргі қазақ әдеби тілінде ономастикалық код болып
табылатын жалқы есімдердің құрамы мен сипаты барынша ... ... ... ... ресми-іскери тілде бас әріппен жазылатын ... ... ... атаулардың емлесі толыққанды
көрсетілетін ... ... ... қажет.
1.2. Ісқағаздар мәтіндерінде қолданылатын стандарт тілдік бірліктерді
жүйелеу
Ісқағаздар мәтіндерінде қайталанып ... ... ... мен ... ... фактор ретінде стандарт тілдік
бірліктер мен ... ... ... мен ... құрылымдарды
тудырады. Бұл – ресми-іс қағаздар стилінің маңызды ... ... ... ... процесі тілдің барлық деңгейін –
лексикасын, ... ... ... ... нәтижесінде тұрақты
тілдік стеоротип қалыптасып, тілдің нормаға түскен мәтіндерден тұратын
ерекше типін жасайды.
Құжат ... ... ... ... ... ... кейбір формалардың стандартталуына ықпал етеді. Ісқағаздар
тіліндегі стандарттылық ... ... ... құбылыс емес, ұзақ уақытқа
созылған тіл тәжірибесінің, типтік іріктеудің ... ... ... басқа
стильдік тармақтарымен салыстырғанда ресми-ісқағаздар стилінде стандарт
тілдік бірліктердің кеңінен қолданылуы бұл стильдердің ойды анық ... дәл ... ... ... барынша нақты тұжырымды талап ететін
негізгі ерекшеліктерінен туындайды.
Қазіргі қазақ ісқағаздар тілі ... ... ... және ... ... ... ... бірліктерді жүйелеу
– бір-бірімен тығыз байланысты, күрделі процесс. ... ... ... оның ... ісқағаздарын жүргізуді де жеңілдету, жеделдету, заман
талабына сай қалыптастыру, жүргізу, еңбек шығынын ... ... ... ... ... дайындауды, толтыруды,
дайындалған құжаттармен ... ... ... – ең ... ... ... отыр. Қазір құжат дайындауда, оларды ... ... ... ... ... ... ... көбейтуде,
басқа мекемеге жіберуде т.б. ... ... ... ... ... ... бар. Ол ... ұтымды қолдану үшін,
құжаттау ісін қазіргі заманға сай ... үшін ... ... ... ... ... өте көп. Солардың бірі – ... ... ... ... ... ... ... формаларды таба отырып,
жүйелеу ісі. Ұйымдар мен мекемелердің іс жүргізу барысында негізгі орын
алатын ... ... деп ... олар іштей: ұйымдық,
өкілеттік және анықтамалық-ақпараттық ... үшке ... ... аты ... ... ... ұйымдастырылуына, құрылуына,
құқықтық әрекеттеріне қатысты іс қағаздарын топтастырады. Оған ... ... ... ... штат ... ... ережелер
бөлімшелер туралы ереже, нұсқау, ... ... ... ... т.б. ... ... ... құжаттарға мекеменің іс-әрекетіне
және қызметкерлеріне байланысты жазылатын бұйрықтар мен ... ... ... ... да құжаттар жатады. ... ... ... беру ... ... бір оқиғаны,
фактіні, іс-әрекетті ... ... ... ... ... акт, ... т.б. Құжаттардың осындай мағына, мақсатына қарай
топтастырылуына байланысты әр ... ... ... мәтіндерінде қолданылатын
стандарт тілдік бірліктердің де құрылымдық, мағыналық ерекшелігі болады.
Яғни, қалыпқа түскен ... ... ... де ... ... мағыналық топтарына қарай жүйелеп көрсетуге болады. Мәселен,
өкілеттік құжат ... ... ... ... нұсқау беру
мағынасындағы стандарт ... ... ... ... ... мақсатын көрсетіп, мән-мағынасын ашатын да ... ... Олар ... ... ... рай ... Мысалы: сайлансын, бекітілсін, алғыс жариялансын, сөгіс
жариялансын, қатаң сөгіс жариялансын, ... деп ... ... шара ... ... ... жүзеге асырылсын, бақылауға
алынсын, өзгеріс енгізілсін, т.б.
Бұйрықтың барлық түрлерінде, қаулыларда ... ... ... тілдік бірліктердің барлығы етістіктің үшінші жақ
бұйрық рай ... ... ... бақылауға алынсын, өзгерістер
енгізілсін және т.б., ал қызметтік ... ... ... ... ... ... ... райдың екінші жақ, көбінесе
сыпайы түрі ... ... ... ... ... ... ... мына мекенжайға хабарлаңыз, қажетті жағдай жасаңыз және
т.б. ... ... ... ... тағы бір ... қалыптасқан.
Ол құрылымдар адамдар арасындағы байланыстың ... ... ... түрде жүзеге асуы үшін: туралы мәліметтерді хабарлауыңызда сұраймыз,
байланысты ... ... ... мына ... ... ... яғни ... реңк емес өтініш, сұрау реңкі негізгі
қызмет атқарып, қызметтік хат жазу ... ... ... қалыптасқан
құрылымдар.
Ісұағаздар мәтіндерінде, әсіресе қызметтік хаттарда жиі қолданылатын
құрылымдардың бір тобы айтылатын ... ... ... келтіру,
себебін түсіндіру мақсатында қолданылады. Осындай қайталанып отыратын
біртектес, стандарт ... мен ... ... ... ... хаттарда мынандай стандарт тілдік бірліктердің
қалыптасуына әсер еткен:
... сіздің мекемеге тәжірибе ... ... ... ... ... алып ... ... қаржы тапшылығына байланысты; туралы шешімнің
қабылдануына байланысты; алдын ала қол жеткізген келісімге сәйкес; ... орай және ... өз ... қай түрін болмасын жүзеге асыру барысында
нәтижеге қол жеткізу үшін мүмкіндігінше аз күш жұмсап, көп ... ... ... ... ... ... ыңғайлы ету жолдарын
қарастыруға тырысады. Ісқағаздарын жазу барысында бір ... бір ... бір ... ... ... ... бір ... немесе бір ғана
мемлекеттің емес бірнеше тілдің, бірнеше ... ... ... ... әр тілде жазылып, әр ... оның ... ... ортақ. Ісқағаздарында қолданылып
жүрген, қалыптасқан стандарт тілдік бірліктер бір тілдің, бір ... ... ғана ... ... Адамдардың ортақ тәжірибесінің, ми қызметінің
жемісі. Тек ол әр тілде әр формада, әр елде ... ... ... ... әр ... қалыптасуы мүмкін. Бүгінгі қызметтік ... ... ... ... ... ... тәжірибесі, өзінен басқа
құжат дайындаушылар тәжірибесі ретінде кейбір ... ... ... беру үшін төмендегі құрылымдарды қолданылады:
... қосымша қаржы бөлінді; қаулы қабылданды; ... ... ... ... ... ... ... ... етіледі;
... қысқа мерзімде ұйымдастырылады; ... күнделікті ... ... ... ... ... ... ... құжаттар сіздің
мекенжайыңызға жіберілді; шара қолданылуда, ... ... ... ... ... ... ... сіздің өтінішіңіз орындалмады; өкінішке орай талабыңызды
қанағаттандыра алмаймыз; мекеменің аталған ... ... ... жоқ сияқты құрылымдар қолданылады.
Хабарлау, мәлімдеу мақсатында ... туралы сізді хабардар етеміз; ...ұйым
хабарлайды; ... сізге хабарлаймын; ...туралы ... ... ... ... ... ... ... ... т.б. қалыптасқан стандарт тілдік
бірліктер қолданылады.
Стандарт тілдік бірліктер мағыналық жақындығы бар, бір топтың құрамында
қарастырылатын ісқағаздарында ғана ... ... жеке ... ... ... да ... келтірілген факторлар, яғни біртектес
жағдайлардың қайталанып келуі, уақыт ... ... ... ... ... ... басты артық сөздерді қолданбау қағидасы ... ... ... Мәселен, арыз, өтініш, шағым ... ... ... рұқсат ету, бөлу, ... ... ... ... кезектен тыс демалыс, материалдық көмек және
т.б. сөздер мен сөз тіркестері жиі ... ... ... ... ... ... ... себеп болып отырған жайттарды атап көрсету
мақсатында қалыптасқан стандарт ... ... ... ... ... ауысуыма байланысты, отбасы ... ... ... ... ... заңсыз әрекеттеріне байланысты
және т.б. Өтініштің талап-мақсаттырын көрсететін ... ... ... ... орын ... ... ... тыс
демалыс беруіңізді сұраймын, жұмысқа қабылдауыңызды сұраймын, және т.б.
Ісқағаздарын жазуда ... ... ... кез келген өтініш, арыз
мәтіннің соңында күнделікті қызмет этикасын сақтау ... ... ... ... шешім күтетіндігі жазылады. Ол көбінесе төмендегідей
стандартқа ... ... ... арқылы беріледі: Айтылғандарды ескере
отырып шара қолдануыңызды сұраймын, Нұсқау беруіңізді сұраймын, Өтінішімді
орындауыңызды сұраймын, т.б. ... ... жиі ... ... ... ұлт, ... лауазым, қызмет, азамат, білім, жоғары
білімді, орта білімді, аяқталмаған жоғары білімді, тәжірибелі, ... ... ... ... ... ... қызмет бабында жоғары
қызметке ұсынуға лайық және т.б.
Ресми ... ... кез ... адам ... ретінде емес,
қоғам мүшесі ретінде, белгілі бір қызмет иесі ... ... ... ... ... ... ... көрінеді. Сондықтан олардың бәріне
ортақ сипаты бар қызметі мен міндеттері, іс-әрекеттері ... ... ... жеке ... ... болғанымен, түптеп келгенде олар
барлық адамға арналған, сондықтан құжат жеке адамға да, барлық ... ... болу ... Осы ... де ... ... қоғамның кез келген
мүшесі қолдана алатын, ... кез ... ... ... ... ... Адам өз ... барлық деңгейінде мүмкіндігінше
аз күш жұмсап, көп нәтиже шығаруға тырысады. Адам ... кез ... ... принципі жұмыс істейді. Іс-қағаздар тіліндегі стандарт
бірліктердің қалыптасуы да нәтижеге аз күш жұмсау ... қол ... ... ... мақсатынан туындаған.
1.3 Ресми ісқағаздарын аудару мәселелері
Қазақстандағы қоғамдық-саяси жағдайға байланысты ... ... ... ... ... барлық саласында қызмет ете алмағаны мәлім. Негізінен
күнделікті тұрмыстық ... ... ... пен ... бетінде
қолданылған қазақ тілі ғылым, ... ... ... саласында өзінің толыққанды қызметін атқара алған жоқ. Қоғамда
қажеттілік тумағандықтан және ... ... ... ... тілі өз ... ... ... ғасырдың тоқсаныншы жылдары бұрынғы кеңестік ... ... ... ... ... ... бүкіл болмысын
өзгертті. Қазақ тілінің мемлекеттік мәртебе алуымен ... ... ... қызметін арттыру мәселесі күн тәртібіне қойылды. Бұл
мақсатты жүзеге асыру үшін үкімет ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы
№550 ... ... ... ... мен дамытудың 2001-2002
жылдарға ... ... ... мемлекеттік тілдің
әлеуметтік-коммуникативтік қызметін ... мен ... ... ... бірі ... атап ... Бұл ... іске асыру
үшін мемлекеттік тілдің іс жүргізудегі негізгі тіл ретінде қолданылуын
қамтамасыз ету ... ... ... ... қабылданған, іске
асыруды талап ететін мемлекеттік маңызы бар ресми құжаттар ісқағаздарын
қазақ тілінде ... бір ... ... оны қалыптастыру мен
дамыту мәселесінің өзекті екендігін көрсетеді.
Баршаға ... біз ... ... орыс тілінен аудару үстіндеміз.
Бұған бірінші себеп ... ... бен ... ... ... тілінде ісқағаздарын жүргізуге дайын
еместігі, ... ... ... қазақша жүргізуде ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда
ісқағаз мәтіндерін түгелдей орыс тілінен аударып, бір сөзін, бір тіркесін
мүлт ... ... ... ісқағаздарының мәтіндерін орыс ... орай ... ... ... алып ... – ғылым. Оның өзіне тән ғылыми, практикалық заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ден ... орыс тілінен
қазақ тіліне көптеген шығармалар ... ... Оның ... ... т.б. ... ... ... Ал ресми құжаттарды, ісқағаздарын
аудару, оның теориясы мен практикасы – тың мәселе.
Қазіргі қазақ ісқағаздар тілін қалыптастыруда да ... ... ... ... ... ... жатқан тұстарымыз жетерлік. Мысалы,
жоғары оқу орындарында «Введение в политическую ... ... пән бар, ... ... ... ... ... деп жазып жүрміз. «Саясаттану
ғылымына кіріспе» немесе қысқа да нұсқа етіп «Саясаттануға ... ... ... ... еді. ... «О ... ... на последующий курс
обучения» деген бұйрық «Студентті курстан ... ... ... деп
аударылып жүр. Сөзбе-сөз аударсақ «Студентті оқытудың келесі курсына көшіру
туралы» болады. ... ... ... ... ... ... сияқты
орысша нұсқасында обучение деген сөз болғанымен қазақша нұсқасына оқытудың
деген сөз қажет емес, себебі ... ... ... ... ... ... оқу туралы екендігін білдіріп тұр.
Сондай-ақ курстық жұмыс туралы Ереженің бір ... ... и ... ... работы к защите» ... ... ... қорғауға дайындық және оны орындау тәртібі» болып аударылған. Бұл
жерде қорғауға дайындықтың орындалу тәртібі ... ... ... тұр. ... ... орындау және қорғауға дайындық тәртібі».
Орыс тіліндегі оформление деген сөздің күнделікті ... ... ... ... ал ... ... ... сөзін
қолданған дұрыс, ресімдеу емес. Мысалы, оформление документов – құжаттарды
рәсімдеу. Пример оформления – рәсімдеу үлгісі, ... ... ... ... ... ... кезінде қолданылатын жекелеген ... ... ... ... ... бір ... яғни ... бағындырыла қолданылуы қажет. Аударма нақты, түсінікті болу үшін
орын алмастыру, ... ... ... ... сияқты трансформациялық
процестердің қай-қайсысын да пайдалануға ... ... ... ресми ісқағаздар тілін, бұқаралық ақпарат
құралдар тілін қалыптастыру мақсатында қыруар ... ... ... ... ... жаңа сөздер ғана емес, жаңа ... мен ... ... ... болды. Олар сол кезеңде түрлі
ұғымдар мен құбылыстарды ана ... беру ... ... ... нәтижесі еді. Сол кезде жасалған морфологиялық тұлғалардың
бірқатары, мысалы, -мыш (айтылмыш мәселелер – айтылған мәселелер), -а ... ...... ... -дүр (тиісдүр – тиісті) тұлғалары
қазақ ... ... жат ... ... ... ... ... келе қолданыстан шығып қалды. Сол кезеңде ... ... ... бірі ... ...... мен ... септіктің -да, -де
жалғауын қосу арқылы осы шақтағы ... бір ... ... ... әрекеттің әлі де жүріп жатқандығын білдіретін -уда ... ... ... ... ... ... ... әлі де болатынын білдіретін
сөз қазақ тілінде Октябрь революциясына ... ... екен ... ұғым
тумауы керек. Ондай әрекет 1920 жылдарға дейін бұл сияқты формада емес,
отыр, тұр, ... жүр ... ... ... берілетін. Мысалы, өтіп
жатыр, болып жатыр, жазып жүр, көбейіп тұр, пайдаланып отыр т.б.
Тілші-ғалым ... ... -уда ... ... болуы,
қалыптасуы туралы: «Бұл форма синтаксистік жаңа рольге ие болуымен бірге,
тұрақты шақтық көрсеткіш болып та ... ... ... шақтық мәні –
болған үстіне үстемелеп болып жатқан қарқынды ... ... ... сөз болып отырған форманың жаңа функциясын туғызған алғашқы
қажеттіліктің өзі совет адамдарының ... ... ... ... ... ... ... өмірін көрсету мүддесі сияқты», - деп жазады(5,
52). Ғалым атап ... бұл ... ... дәуіріндегі баспасөз
бетінде өте жиі қолданылғандығына ... ... ... көз жеткізуге
болады. «Социалистік Қазақстан» газетінің 1964 жылғы 15 мамырдағы нөмірінің
бірінші ... бұл ... 6 рет ... Мысалы, Диқандар мен
мехнизаторлар бар ... жеңе ... ... дала жұмыстарын кұн
сайын қыздыра түсуде. Целиноград ... ... ... басқармасына
қарасты көптеген совхоздарда да егіске әзірлікті көктемнің ... ... ... ... ... ... орнымен пайдаланып, көктем егісін
өткізуде. Нилді бөгеу үшін осы ... ... ... 25 ... ... ... ... түсіретін қуатты 9 баржа пайдалануда. Бұған жету
үшін механизаторлар қазірден ... жаң ... ... етуде. Егіс жұмысы
агротехникалық шараларға сай жүргізілуде(10, 97).
Бұл форма қазіргі баспасөз тілі мен ... ... ... өте кең көлемде болмаса да әлі де ... ... ... ... талабы» атты мақаласында бұл тұлғаның шақ көрсеткіші
ретінде баяндауыш ... ... ... ... де, ... да көп кездесе бермейтіндігін», ... ... ... оқулықтарында да» жоқ екендігін көрсете келіп, газет-журнал
тілінде қолданылатын бұл тұлғаны «қазақ тілі табиғатына үйлеспейтін ... деп ... 3). Біз де ... осы ... ... ... тіліндегі қимылдың болып жатқандығын, әлі де болатындығын жасанды
-уда форманты арқылы емес, ... ... өз ... сай ... ... ... дұрыс деп есептейміз. Игі іс жалғасын табуда
демей-ақ, Игі іс ... ... ... ... ... күн ... өсуде демей-
ақ, Олардың қатары күн сайын көбейіп отыр ... ... ... па ... қолданыстың бірі – орыс тіліндегі привели к ... ... ... ... болған өрт екі адамның қайтыс болуына соқтырды.
Шахтада болған авария он жеті ... ... ... ... ... ... ... болуға әкеп соқтырды деп айтып немесе жазушы ... - ... М. ... Соқтырып немесе әкеліп соқтырмай-ақ, Қалада болған өрт
салдарынан екі адам қайтыс болды. Шахтада болған ... ... он ... ... ... деп ... та ... өзінің ресми сипатын жоғалта
қоймайды.
Әрбір мекеменің, кез келген ... ... ... ... ... сөздері бар. Олар белгілі бір коммуникациялық мақсатқа – ... ... ... ... стандартты сөз-формулалар. Қазақша
Кіру, Шығу деп жазып жүрміз. Ағылшын және орыс тілдеріндегі Entrance, ... ... ... ... ... ... ... да (место входа,
место выхода) енеді. Ал қазақ тіліндегі кіру, шығу сөздерінде мұндай сипат
жоқ. Орысша А где ... ... А где ... деп сұрасақ та, қазақша Кіру
қайда? Шығу қайда? деп ... ... ... тілінің өз табиғаты мен
нормалық қағидаларының сақталуы көзделсе, Кіретін есік. Шығатын есік. болып
жазылуы тиіс.
Құжаттарды ... ... ... құбылыстарды жете ескеруіміз
керек. Орыс тілі мен қазақ тілінің зақдылығы әртүрлі болғандықтан, сөйлем
құрылысы, сөйлемдегі ... орын ... ... сай келе ... ... әр ... мүшесінің белгілі бір қалыпты орны ... ... ... ... ... ... тілдердің қатар
қолданылуы болағандықтан, төмендегі мысалдан тілдік нормадан ауытқуды және
қазақ тіліне аударылып отырған құрылымдардың ... ... (бұл ... ... ... ... байқауға болады. Түрлі құжаттарда, мәселен,
бұйрық пен өкім соңында төмендегідей сөздер ... ... ... ... по ... работе
Мұндай құрылымдар орыс тілінің синтаксистік жүйесінің әсерінен ... қате ... ... ____________ Оқу-әдістемелік басқарма
КЕЛІСІЛДІ:____________ Оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректор
Сөз ... мен ... ... ... ... ... бір
заңдылығы бар. Мысалы, қазақ тілінде сөйлемнің бастауышы, ... ... ... ... ... анықтауышы өзі анықтайтын
сөзінің алдында келеді, толықтауыш пен пысықтауыш та ... ... ... ... бұл барлық тілге ортақ заңдылық емес. Мәселен, орыс
тілінде сөйлемдегі сөздердің орын тәртібі ... ... ... ... ... құрылымда сөздердің орын тәртібі орыс тілінің
заңдылығына емес, қазақ тілінің ... ... ... ... ретпен
берілуі тиіс:
Оқу-әдістемелік басқарма_________________ ЕНГІЗДІ
Оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректормен________КЕЛІСІЛДІ
Амандық-саулық сұрау мен құтты болсын айтуға келгенде қазақ ... ... жоқ ... ... бола ... да орыс тілінің әсерімен жасалған таптаурын
сөздерді қолдануға әуеспіз. Мысалы, ... ... ... орыс тілінде жылдар бойы қалыптасып, олар үшін әбден
сіңісті болған С приездом! С успехом! С ... ... ... Орыс тілінле бұл сөздерден кейін поздравляю, желаю сөздері
жазылмаса да білініп ... Біз ... емес Хош ... емес ... ... жете ... Мерекеңізбен! емес
Мейрамыңыз құтты болсын! десек, айтуға ... ... ... ... ... ... ... салыстғанда тыңдаушыға да жақсы әсер
етіп, ұлттық иісі сезіліп тұрары анық. Егер дұрыс ... ... ... құттықтау, қуанышқа ортақтасу, жақсы ниет-пейіл білдірудің бұдан
басқа да әсерлі, ... ... ... жатыр.
Ресми қарым-қатынаста дұрыс сөйлеп, дұрыс жаза білу үшін ресми стильдік
элементтерді бейтарап стильдік элементтерден ажырата білу, қазақ тіліндегі
сөйлем ... ... ... ... ... ... білу, қазақ тілінің табиғи қалпын сақтау қажет. Аудару
барысында тілдік интерференция, бірінші тілдің екінші тілге тигізетін кері
әсері ескрілуі ... ... ... ... ... тілінде жүргізуге көшуіміз керек.
Аудармашылықпен айналысу тіл ... ... ... ... алғашқы кезеңіндегі ғана құбылыс болып қалу керек.
Қазақ ісқағаздары терминдерін жасау, ... ... ... ... жолға қою, жалпы даму бағытын белгілеу – бүгінгі күннің ... ... бірі ... ... ... он-он бес жыл көлемінде термин
мәселесіне айрықша көңіл бөлініп, ... ... ... ... ... жаппай пікір білдіріп,
ат салысып жатқандығына қарамастан, қазақ ... ... ... ... аз ... ... ісқағаздары терминдерін
қалыптастыру үшін термин шығармашылығында іске қосылатын амал-тәсілдер ... ішкі ... ... ... ... ... ерекше. «Термин, ең алдымен, белгілі ғылым саласының
ұғымдар жүйесінен туындайды. Ол осы ... ... үшін ... сол жағдай үшін арнайы ойлап табылған шартты белгілер емес. Олар
тілде бұрыннан бар ... бір ... ие ... мен ... ... ... - деп ... Ө.Айтбаев «Қазақ терминологиясының дамуы ... атты ... 10). ... өз ... ... ... дәлдік, қысқалық және жүйелілік екендігін атап көрсете отырып,
қысқа әрі ыңғайлы термин жасау үшін ... ... тіл ... ... ... ... ... Олардың негізгілері: термин
құрауға қатыстырылатын кейбір элементтерді қысқарту, термин құрамының
қайсыбірін ... ... ... бір ... ... ... халқы өз даму тарихының әр кезеңінде түрлі елдермен араласып, әр
түрлі қарым-қатынас ... ... Бұл ... ... ... ... ... бірқатар кірме сөздер пайда болды. Олар негізінен
VIII-XI ғасырларда Ислам дінінің енгізілуімен байланысты енген ... XVIII ... ... ... ... ... күшеюіне
байланысты енген орыс сөздері. Араб-парсы тілінен ... ... ... ... ана ... төл сөздеріндей болып, негізгі ... ... орын ... отыр. Солардың бірқатары ресми-ісқағаздар тілінде
қолданылатын, жалпы ... ... бола ... ... ... пен ... ... саласында жұмсалатын терминдер ... ... бар ... ... нарық, қағаз, емтихан, ақпар, қазына,
құн, жәрдем, жарнама, ... куә, мөр, ... ... ... ... ... ... азамат, айып, мырза, мекеме, мағлұмат, мәжіліс, мемлекет,
бұқара, салтанат, абырой, әйел, т.б. Қазір ... ... іс ... бірқатары араб-парсы тілінен енген сөздерден жасалған. Мысалы,
арыз, есеп, ереже, үкім, ... ... ... ... т.б. ... дейінгі кезеңде Ислам діні халық арасына кең таралып, ... ... ... ... ісқағаздар тілінде араб-парсы
элементтері көп ... ... ... сайын араб-парсы
элементтерінің жаңасы ... олар сан ... азая ... ... ... ... кезеңде ісқағаздар тілінде қазақтың төл сөздері
мен орыс тілінен енген сөздер біршама көбейе бастайды.
Қазіргі таңда ... ... бір ... іс ... ... ... орыс тілінен аударып алып жатырмыз. Тіпті бір сөзін,
бір тіркесін мүлт ... ... ... ... ... ... ... деп шарттылыққа, түсінбеушілікке ұрынамыз. Мысалы, орыс тіліндегі
делопроизводство ... ... ... ... ... соңғы
кезде орыс тіліндегі нұсқасында қағаз сөзі жоқ ... оны ... іс ... деп ... жазу ... алып жүр. ... іс жүргізу заң
саласында қолданылатын термин ... ... ... ... ... түсінікті – белгілі бір қылмысты істі жүргізу. Осыған орай істі
болды, ісі ... ... ... іс ... істі ... ... деген сияқты тіркестерді жиі қолданыламыз. Олай ... ... іс ... деп ... ... ... ... терминінің іс қағаздарын жүргізу деп қолданылғаны дұрыс.
Себебі, іс қағаздарын жүргізу термин ... ... ... ... болған, екіншіден өз мағынасын толық, айқын бере алады, ... ... заң ... ... ... өзінің беретін мағынасы,
атқаратын қызметі, қолданылу ерекшелігі бар, төртіншіден әрқайсысының ... ... екі ... бір ... беру қажеттілігі жоқ.
Делопроизводство – іс қағаздарын жүргізу, деловые ... – іс ... ... тиіс.
Кеңес дәуірінде басшылыққа алынып ... ... ... біразы бүгінгі күні ескерілмей, қазақ ... ... ... ... жаңа ... әрі ... ... таңда қазақ терминологиясы күрделі кезеңді бастан
өткеріп ... ... ... термин жасау бейберекет, бұқаралық
әрекетке айналып бара ... да ... ... ... ... ... ... түрлі сөздіктерді, оқулықтарды, оқу құралдарын, ісқағазадрында
қолданылып ... ... сөз ... ... ... көз жеткізуге
болады.
Мемлекеттік тілдің өз мәртебесіне лайық толыққанды қызмет ... ... түсу ... ... ... ... ... екені даусыз. Қазақ ісқағаздары ... ... ... ... орыс тілі ... ... ... енген. Олардың көпшілігінің
қазақшаланған нұсқасы бар. ... орыс ... ... ... ... да қатар қолданылып жүр. Мысалы, резолюция –
бұрыштама, резюме – ... акт – ... ... ... ... ... яғни ... нұсқасы болады. «Оригинал
документа: 1. Первоначальный экземпляр документа. 2. Экземпляр документа,
являющийся исходным ... для ... 54). Бұл ... нұсқа
да ісқағаздарында әртүрлі жазылып жүр. Кейде оригинал күйінде, яғни орыс
тілінен ... сол ... ... кедйе төлқұжат, кейде түпқұжат
деп те қолданылады. Төлқұжат деген сөзді оригиналдың аудармасы ... ... ... ... термині «паспорттың» аудармасы
ретінде бекітіліп, қолданысқа еніп кетті, екіншіден, оригинал ... ... ... ... беп ... ... Оригиналдың ең
ұтымды баламасы ретінде түпнұсқа сөзін алуға болады. Себебі түп ... ... ... деген мағынасы бар, ал нұсқа сөзі түсіндірме ... ... бір ... ең ... түп ... ... ... қазір
вариант сөзінің баламасы ... де ... ... ... ... ... белгілі бір құжаттың алғашқы нұсқасы, негізгі варианты
деген ұғымды бере алады.
Құжат жоғалған кезде ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Оқу құралдарында дубликат – төлқұжат
деп аударылып жүр. ... ... ... ... ... бекітіліп, қолданысқа еніп кеткендіктен және төл деген сөз ең
алғашқы, өзіне ғана тән ... ... ... ... ... жүре ... Қазір ісқағаздар тілінде дубликаттың баламасы ретінде
телқұжат, телнұсқа ... ... жүр. ... түпнұсқа деп
қалыптастырсақ дубликатты телнұсқа деп қалыптастыруға әбден ... ... ... ... ... осы уақытқа дейін мәжілісхат,
хаттама сөздері қатар қолданылып келді. ... ... ... ... ... үйлесімсіздігіне байланысты соңғы
уақытта хаттама сөзі ... ... көп ... ... бастады.
Бірақ хаттама термині мекеменің, ұйымның жиналысы мен ... ... ... ... ... құжат атауына
сәтті табылған балама болғанымен, «дипломатиялық акт ... ... мен ... ... ... қолданылатын дипломатический
протокол, Протокольная служба президента сияқты ... ... ... ... ... ... белгілі бөлігін (выписка из протокола)
осыған дейін ... ... деп атап ... Енді осындағы көшірме сөзі
копия сөзінің аудармасы және оның мағынасын дәл беретіндіктен және копия
мен ... ... ... үшін ... көшірме емес,
хаттамадан үзінді деген қолданыс дұрыс. Біріншіден, екі терминді бір ... ... өз ... ... ... ... копия мен выписка
бір нәрсе емес, үшіншіден, үзінді сөзі хаттамадан үзінді ... ... деп ... ... мағынасын көшірмеге қарағанда дәл ашады.
Хаттамадан көшірме деп аталатын ... ... ... ... көшірмесі
емес, тек қажетті бөлігінің мәтіні өзгертілмей жазылған, қолға ... Кез ... ... үзіндісі құжаттың толық мәтіні қажет болмаған
жағдайда, құжатта жазылған ... ... ... ... ғана ... ... ... толық мазмұнын құпия сақтау қажет болған жағдайда
дайындалады. Құжат үзіндісінде ... ... ... ... үшін орыс тілінде «выписка верна» деп ... ... қолы ... ... мөрі ... ... үзіндісінің
дұрыстығын, растығын дәлелдейтін жазба үзіндісі рас, үзінді заңды, үзінді
дұрыс т.б. бірнеше нұсқада қолданылып жүр. ... ... ... ... ... ... тілінде қолдануға икемді, растайтын жазба ұғымын
бере ... ... ... ... көшірмесі берілген жағдайда көшірмесі
дұрыс деп жазылады.
Статус сөзінің орнына мәртебе сөзін терминдік балама ретінде ... ... ... ... реңк беретін сөз екені белгілі.
Мәртебесі арту, мәртебесі көтерілу, мәртебесі өсу ... ... жиі ... ... сөзі ... университет мәртебесі,
мемлекеттік тіл мәртебесі, депутат мәртебесі, азаматтық ... ... ... ... ... ... ... статус безработного,
статус оралмана тіркестерін аударған кезде қарама-қайшылыққа ұрындырады.
Ісқағаздары мазмұны мен қызметіне қарай жеке адамға ... ... деп ... белгілі. Бүгінгі таңда жеке адамға қатысты
құжаттардың ішінен заман талабына қарай ең жиі ... бірі ... ... сөзі ... ... ... ... деп аударылып
жүр. Қазақ ісқағаздары ... ... ... оны ... ... ... тірейді де, ... ... ... ... орыс тілі ... ... нұсқасын пайдалануға
мәжбүр болады. Резюме – ... ... ... ... ... ... ... қықаша түйіні деген мағына береді. Белгілі ... ... ... ... ... т.б. ... ... Адамның
жеке басына қатысты ісқағазының бір түрі ретінде жазылатын резюмеде белгілі
бір адамның өмірбаяны, білімі, мамандығы, кәсіптік шеберлігі, ... т.б. ... ... ... ... беріледі. Қазақша айтқанда,
резюме деген тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні болғандықтан ... ... ... ... резюменің бірнеше аудармасы да, орыс тілі ... ... да ... ... ... ... термині сәтті
балама ретінде ісқағаздар тілінде орнығары сөзсіз.
Терминге лексикология тұрғысынан да, ... ... да ... оның термин-сөз, термин-ұғым деп аталатын екі қырына ... ... ... Термин-сөздің термин-ұғымды бәл беруі дегеніміз оның өзге
ұғымдардан айрықша, өзіне тән басты белгілерін ... ... ұғым ... ... ... ... ... қолданылып жүрген ісқағаздары
терминдерінің ішінде атауы мәтінде ... ... ... ... да ... ... ресми құжаттың мазмұнына
үңіліп барып, оған сәйкес атауды таңдап алу қажеттігі ... ... ... ... бір түрі – арыз. Арыз – ұйым басшысының, лауазымы
жоғары тұрған адамның атына ... бір ... ... ... ... ... жеке адамның қандай да бір ұйымға немесе заңды
тұлғаға өзінің құқықтары мен ... іске ... ... үшін жазылатын
ісқағаздарының бір түрі. Арыз көбінсе жеке адамның атынан ... ... ... ... ... бірнеше адамның немесе үлкен ұжымның
мүддесін көздейтін ұжымдық арыз ... де ... Арыз ... ... ғана ... ... онда бір ғана мәселе көтеріледі. Арыз онда
айтылған мәселені шешуге құқығы бар адам атына жазылады. Қазір ... ... ... ... ашылмай қолданылып жүр. Себебі арыз сөзі осы
уақытқа дейін жиі ... ... ... ... та, ... сұрасақ та, материалдық көмек, пәтер, жатақхана ... ... ... туралы, басқа жұмысқа ауыстыру туралы өтініш жасасақ та,
наразылық білдіріп, біреудің үстінен шағымдансақ та арыз деп ат ... ... ... Бірақ арызда өтініш, тілек, талап ету ... ... ... ... әрекеттерге қарсы реніш білдіру, шағымдану реңкі
басым. Сондықтан азаматтардың заң арқылы қорғалатын ... ... ... ... туралы талап қойылған жағдайда, ... ... мен ... бұзып отырған мекеменің немесе лауазымды адамның
атына сын айтылғанда, ... ... ... ... ... ... ... түрін арыз деп атап, ал жеке тұлғаның немесе ұйымның
заңмен бекітілген түрлі қажеттіліктерін өтеу үшін, өздеріне ... ... ... үшін ... ... ... ісқағазын өтініш деп атаған
дұрыс. Себебі, термин саналы түрде жасалатын, ... оның ... ... ... ... бар сөздің мағынасын тарылтуға да, оған қосымша
мағына үстеуге де, ол сөздің негізінде жаңа термин ... да, ... дәл ... ... қолданыстан шығарып, басқа ... ... да ... Ісқағаздарда жиі қолданылатын рапорт термині
бар. Рапорттың табиғатында хат, арыз, өтініш, ... есеп беру ... ұғым бар. ... рапорт түрінде де, баянат түрінде де қолданылып
жүр. Рапорт ауызшы да, ... да ... ... ... қызмет-
лауазымы, шені жоғары адамның алдында бір тапсырманың орындалуы, оқиғаның,
істің жағдайы туралы мәлімдейтін болғандықтан, рапорттың ... ... ... ... әрі қазақша айтуға да, ... да ... ... жиі ... ... бірі – іссапар
куәлігі(командировочное удостоверение). «Екі тілде іс жүргізу» атты сөздік-
анықтамалықта Іс сапарының куәлігі деп берілген(17, 112). ... деп ... ... ... ... -ның ... артық жалғаудан құтылар едік,
екіншіден, іссапар куәлігі дегенде құжат атауы қысқа, нұсқа болып нақтылана
түсер еді.
Тілімізде хат ... ... ... ... ... атаулары көп.
Олардың қолхат, сенімхат, жеделхат, т.б. ... ... ... ... хат, қызметтік хат, нұсқау хат, т.б. түрлерін ... ... ... жазу ... ... ... үшін хат ... құжат атауларының барлығын біріктіріп жазу дәстүрін қалыптастыру
керек.
Тіл тазалығы үшін күрес дегеніміз – ... тек ... ... емес,
тілге сіңе алмай жүрген түрлі жасанды ... ... ... ... ... сай ... жиі ... жүрген жасанды сөздердің
бірі – төрайым. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін қазақ ... ... ...... 1920 – 1930 ... ... ... құрметті бастық,
ардақты бастық, төбе басы, кеңес ағасы, аға, басшы, бастық, басы деп ... ... ... ... ... председатель сөзін сол кездегі
Білім кеңесінің жиынында С. Сейфуллин төраға деп алайық, ... ... ... ... ... ... ... т.б. нұсқада қолданылып
жүрген председательствовал сөзінің аудармасы ретінде ... ету ... деп ... жасайды. Бұл сөздердің сөздік құрамымызға ... ... да ... мәлім. Тәуелсіздік алған жылдары сөз жасаушылардың да
саны көбейді. Төрағаның құрамындағы аға сөзінің айым ... ... ... тауып, төрайым сөзін жасап алдық. ... ... ... аға ... ... қолданысы жасы үлкен ер адам, еркек деген
мағына емес, басшылық ету, басқару, жетекші, жетекшілік ету екенін ... ... жоқ. Ал айым ... басқару, жетекшілік ету ұғымдары жоқ,
әйел, жұбай мағынасы ғана бар. ... ... ... ... жете үңілмей жасалған ... ... ... ... дұрысы мүлдем қолданбағаны абзал.
Термин сөздер ... ... ... ... ... ... ... отырады. Себебі, қоғамда балып жатқан өзгеріс,
жаңалық, соған байланысты туып жатқан жаңа ұғымдардың тіл арқылы ... ... ... терминдерін жассауда қазақ тілінің
сөзжасам тәсілдері актив қызмет атқарады. Мәселен, ресми-ісқағаздар ... ... ... жасауда лексика-семантикалық тәсіл, яғни,
сөздердің мағыналарын тарылту немесе ... ... ... ... ... ... жасауда қолданылатын басты құралы қосымшалар
екені белгілі. Ресми-ісқағаздар тілінде қолданылып жүрген термин сөздердің
бірқатары осы ... ... яғни ... ... ... қызметі
нәтижесінде пайда болған. Сөздерді біріктіру, тіркестіру амалдары да ресми-
ісқағаздар терминдерін қалыптастыруда актив ... ... ... ... ... ... ... мен стандарт тілдік бірліктердің
көпшілігі калькалау тәсілі арқылы жасалған. Өзге ... ... ұғым ... ... мен мазмұнын ұлттық тілдің құралдары, тәсілдері арқылы
беру де іс қағаздар терминдерін жасауда ... ... ... ... ... ... ... терминдерінің де өзіндік қалыптасу, даму
жолы, құрылымдық модельдері мен жасалу тәсілдері, заңдылыұтары бар. Бүгінгі
қазақ ресми-ісқағаздар терминдері әлі де ... ... ... біткен
жоқ.
1.4. Ісқағаздарын аудару тәжірибесінен
Аударма қазақ тілін аударма тіліне айналдырғандығы туралы пікір қазіргі
қазақ тіл ... ... ... ... ... ... Бұл ... да емес. Қазақ тілінің қажеттілікке айналмауы, қазір де айналмай
отыруы қазақ ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеп отыр. Мемлекеттік тілдің аударма деңгейінде қолданыс
табуы да қолайсыздау әрі ... ... ... жоқ мәселе.
Қысқасы, қалай болғанда да, бүгінгі практика аударманы қажет етуде. Қазақ
тілі ... ... ... ... мен ... да деңгейлерде көрініс
табуда. Қанша айтсақ та, бүгінгі таңда бұл ... қашу тағы ... ... Оны ... ... ... мемлекеттік тілді енгізу
жөніндегі маман ретінде алынғанбарлық мекемелердегі қазақ тілі мамандары
қазірде аудармашыларға ... ... ... ... ... тілді
мамандарға бұл мәселемен – мемлекеттік тілдің ... ... ... тілді мекемелер мен кәсіпорындарда, ұлттық ... мен ... ... ... ... айналысуды
тарсырып үлгерген қызметкерлердің негізгі жұмыстарына мемлекеттік тіл
мәселесінің қосымша ... бір ... ... ... ... ... ... қандай деңгейде екендігін білдірсе, екінші
жағынан, осылайша қазақ тілін ... тіл ... ... ... мақсатты түрде айналыспау ... ... ... ... ... ... ... түсінікті.
Қысқасы, бұл – қазіргі Қазақстан мемлекетіндегі аудармашы ... ... ... ... ... ... ... да,
басымының осы жағдайды бастан кешіп отырғандығы анық.
Сондықтан, ендігі жерде, ... ... ... жатқан мәтіндердің,
жекелеген сөздердің, сөйлемдердің, ... ... мен ... ... ... аударылуына мән беруден басқа амал қалмайды.
Алайда аудармаға ... ... ... ... ... ... ... жақтарын да айта кету керек. Аударма нәтижесінде қазақ
тілінің құжаттық стилі күрделі ... ... ... ... ... ... ... екінші қырын да ... ... ... ... сөйлем құрылымдарын шұбалаңқы өзге ... де ... ... ... осы ... ... тілінің табиғатын
бұзудағы кемшіліктер аз емес. Бұл да аудармашылардың шеберлігіне немесе
тәжірибесіздігіне, қабілетсіздігіне орай болып ... ... Олай ... жоқ ... ... ... орыс ... жазылып тұрған сөйлемнің
ішіндегі бірде-бір сөзді жібермей аударуға тырысу процесі бар. Осы ... ... ... өзгертпей аударуға деген ұмтылыстан
туындайды. Ал табиғаты екі бөлек тілдер арасындағы ... ... ... келе ... Оған ... осы ... түзетуге
жетелейтін тәсіл – мазмұнды ұғынып, соны беруге ұмтылатын аударма болып
саналады. ... ... ... ... ... керектігін ескере отырып
жеткізілсе, қазақ ... ... ... ... нұқсан келмеген болар
еді. Бұл процестің кең етек алуына әсер етіп отырған ... ... де ... Соның бірі – орысша ойлайтын, орыс тілді басшылардың немесе ... ... мен ... ... ... сөзбе-сөз сәйкес келуін талап
ететін, маманға сенім білдірмейтін басшылардың әрекеті. Мұндай ... қате ... ... ... ... гөрі, қалыпты(форманы)
сақтауына, нәтижесінде сапасы төмен аударма жасауына ықпал ... ... ... ... ... ... ... мен құжаттарда, кейбір
ғылыми әдебиеттер мен ... жиі ... ... ... іс
жүргізудегі аударма материалдарды былай топтастыруға болады: а) салалық
құжаттар тіліндегі оралымдардың аудармасы; ә) ... ... ... б) ... жаңа ... ... тіл ... бір түрі ретінде пайда болып, жасалып, өзге ... ... ... ... деп атайды – Е.Ә.); в) салалық терминдердің
аудармасы және т.б. деп ... ... ... ... ... термин сөздер, терминдік ... ... ... да ... ... ... қарап
жүргеніміз тағы бар.
Дегенмен аударма мәселелеріне байланысты тиімді болу үшін ... ... ... ... ... да ... ... орынды.
Құжаттар тілінде жиі кездесетін және әр ... ... ... жүрген
сөздердің бірі – «бекітілді» сөзі және онымен байланысып тұратын сөйлем
құрылымдары. Орыс ... ... ... бұл ... ... ... БЕКІТІЛГЕН деген нұсқада береміз де, астына ... ... да ... ... ... ... ... деп аяқталмаған құрылым бере қоямыз да, оның астына күн мерзімін
тағы да байланыстырмай ... ... орыс ... ... сақтамай,
мына үлгіде берген орынды: «2008 жылғы 12 тамыздағы ... ... ... деп ... ... ... дұрыстау болған болар еді.
Сондай-ақ, жөнінде, жөніндегі, туралы шылауларының қолданысы да әр
түрлі. Бұл ... ... ... ... ... ... қолданған
орынды. Мысалы: Тәртіптік жазаға тарту туралы, Жұмысқа қабылдау туралы,
Іссапарға жіберу туралы және т.б. Ал ... ... ... жүйелерінің
ішінде қайталамау мақсатында немесе сөйлем байланысының қолайлығына қарай
туралыны ауыстыратын тілдік бірлік ... ... ... ... бірлік болып саналғаны ... деп ... ... ... және құжаттар тіліне жақынырақ нұсқасы – туралы.
Сонымен ... ... ішкі ... ... ... ... секемелердің ішкі құрылымдық бөлімшелерінің атауларын
аударуда, беруде жиі қолданылады. ... ... ... ... шылау бірде қолданылса, бірде қысқартылып, түсіріліп
қолданылады. Мысалы: Управление по работе с персоналом – Персоналмен ... ... ... ... жұмыс істеу жөніндегі басқарма;
Управление безопасности – ... ... ... ... басқарма.
Сонымен бірге, работник сөзін жұмыскер деп аударып, жұмысшы деген жалпы
атаудан бөлектеп ... ... ... ... қиын ... ... сөздердің бірі – пилотный:
пилотный проект, ... ... ... ... және т.б. Пилотный сөзін
жобалық нұсқа деп аударуға болады, дегенмен, ... ... ... ... сөзін екі рет қолдану ... ... ... және
түсінікті бола алмайды.
Мақсатында, үшін бірліктері құжаттар лексикасында, әсіресе, хаттар мен
бұйрықтарда, өкімдерде жиі ... және ... ... ... ... ... ... қолданыстағы белсендігі басымдау болып
саналады. Құжат тілінің ... ... ету үшін ... заң ... ... ... ... өткізу
мақсатында, біліктілігін ... ... ... ... мақсатында, жоспардағы қаржыларды үнемдеу мақсатында және т.б.
нұсқаларда қолданылады. Бұл екі бірлік ... қашу ... ... ... ... ... ... екі тілдік оралым қатар келген
жағдайда бір-бірін алмастырып, екі нұсқасы да қолданылады. Мысалы: ... ... үшін ... бір ... сыйақы төлеу
мақсатында, БҰЙЫРАМЫН.
Құжат лексикасында, ... орыс ... ... ... бойынша тілдік бірліктері және онымен ... ... жиі ... ... в связи, поскольку,из-зи того сияқты
оралымдарды байланысты, кейде ауыстыру үшін себепті сөздерімен ... ... по ... по ... ... сияқты оралымдарды бойынша
арқылы беру жиі қолданыс тапқан.
Әр түрлі қолданыстарына байланысты осы сияқты ... қиын ... ... ... ... орынды.
Мысалы, назначение – мәні, пәні, қолданысы деген нұсқаларда аударылып
жүр. Расында, назначение мақсаты болып аударуға жақындайды. Ал ... ... ... ... бұл ... ... дегеннің ұғымын
білдіретіндіктен, қолданысы деп алған орынды. Ал мәні немесе пәні ... ... ... ... тілдік тұлғалар болып саналады.
Задачи сөзі міндеттер, ... сөзі ... ... ... ... мен міндеттемелердің аражігі ажыратылмай
қолданып жүр. ...... ... ... екі ... Бөлімше сөзі бірде орыс тіліндегі отделение ... ... ... ... ... ... әр түрлі ұғымдарды аудару ... ... ......... ақтайтын, өнімді
Действие – әрекет
Аударуға қиын соғып отырған, жекелеген аудармашылар ... әр ... ... ... ... ... жүрген құжат лексикасындағы
сөздерге мыналарды жатқызуға болады:
Виза – виза, рұқсатнама
Сопровождение – қолдау, қолдау көрсету, ілеспе
Пилотный – ... жоба ... жоба ... ... – филиал, бөлім, бөлімше, директор, мүдір
Конфигурация – құрылымдық белгілер, ерекшеліктер, жүйелік белгілері
Настройка – құрылымдастыру, түзетпе ... ... ...... бір ... іс
Биржа – биржа және т.б.
Мекемелер мен кәсіпорындарда бірінші басшының лауазымына ... ... ... ... ... мән беру үшін ... Басқарма төрағасының Бірінші орынбасары ... ... ... сай ... тыс бас ... жазу ... ... Бұл да қателік болып саналады. Әрбір мәтін ... ... ... жеке ... ... тілдегі бейберекеттікті
тудырып, сауатсыздыққа итермелейді.
Мекемелерде құжаттар тілінде сөздерді, атауларды қысқартып қолдануға
деген бейімділік байқалады. Осы ... ... ... ... ... қала ... кейбір қысқартулар бірдей нұсқада болып
шығады. Мысалы: ҚҚБ – құқықтық қамтамасыз ету ... ҚҚБ ... ету ... ... ... ... ... аудармаларды
ұсынуға болады:
Согласовано – келісілді
Узел – торап
Курирующий руководитель – басқарушы басшы
Земной транспорт - жер көлігі
Авиатранспорт - әуе көлігі
Предсертификационный, предаттестационный, ...... ... ... ... ...... взыскание – тәртіптік жаза
Осымен бірге, қазіргі аудармаға жетпей жатқан тілге ... ... ... ... ... ... мен сөздердің
арасындағы, сөйлемдердің арасындағы ... ... ... ... ... ... деп ... бөлім. Ресми-іскери хаттардың үш тілге аударылуы
Жазу-сызуы әбден қалыптаскан қай елде де хат жазу ... ... ... ... ... ... факс және ... тәрізді мейлінше
жетілген техникалық құралдардың кеңінен таралуы пошта арқылы хат ... ... ... де, ... ... қоғам мүшелерінің хат жазуды
дағдыдан шығара бастағаны рас. ... бола ... да, ... ... ... әрі ... өз ... байқалатынындай, жеке
тұлғалар, заңды тұлғалар арасындағы хат алмасу, хат жазысу ... ... көзі ... ... жоқ. өйткені хат алмасу – байланыс
жасаудың, ... ... ... орнатудың белгілі бір мерзімінде
маңызды рөл атқарады.
Қазақстан Республикасының әлемдік ... ... ... ... ... ... ... сайын біздің
қоғамымызда іскери қарым-қатынастарды сындарлы ... ... ... ... бір құрылым жүйесі бар ресми ... ... жазу ... орныға
бастады. Дәлірек айтсак, қоғам ... ... ... қазақ тілі
мемлекеттік мәртебеге ие болып, қарым-қатынас құралының бірі ... тілі ... ала ... ... ... ... одан әрі арта ... республикадағы сан алуан ұйымдар мен
мекемелер, фирмалар мен компаниялар шетелдегі ... ... ... ... ... және әрі ... нығайту үшін қазақ және
ағылшын тілінде жазылған іс-қағаздардың көмегіне сүйенетіндігі байқалуда.
Бір қарағанда, хат жазу аса қиын ... емес ... ... ... ... ... бұл істің орындалуына да өзінің қатал талабын
қояды:өйткені әріптестер ... ... ... ... ... ... ... адресанттың кәсіби-іскери,
интеллектуалдық әлеуеті мен мүмкіндігі, сыпайылығы мен ... ... ... ... әрі ... жазылған құжатқа тікелей
қатысты.
Қайсыбір елдерде ... ... ... ... ... ... сақталуына көңіл бөледі. Мәселен, бірқатар шет ... ... ... ... ... үтір белгісін, ал АҚШ-та қос ... қос ... мен ... қою ... бар ... ал ... сөз ... «құрметті, аса құрметті, жоғары мәртебелі, қадірлі,
сүйікті, ардақты, аяулы» тәрізді қаратпалардың ресми-бейресми сипаттарға,
лауазымға, жас ... ... ... игерілетіндігін қазақша-
ағылшынша хат жіберуші ескере бермеуі мүмкін; ал осындай ... ... өзі ... ... ... қалыптастырып, тіпті іскери қарым-
қатынастың әрі ... ... ... де ... емес. Сондықтан да
қайсыбір мекемеде, ... ... ... өз ... ... адам, қазақ және ағылшын тілдерін қаншалықты жетік білсе де,
ресми, бейресми хаттарды ... ... ... ... ... танысуға мұқтаж болады.
Ал белгілі бір қалыпқа түскен үлгі-нысанның болуы тек хаттар үшін ғана
емес, ... ... қай ... ... де ... ... ... құжат дайындауда тұрақты клише, символ, ... ... ... қолданылады, оларды тұрақталған нысанмен
бірдейлестіре жазу хат ... ... ... ... елдердің көпшілігінде достық ниетпен хат алмасу(бейресми),
әлеуметтік-тұрмыстық хат алмасу(бұған, әдетте, шақыру, алғыс айту, ... ... ... ... ... ... т.б. хат ... жатқызылады),
сондай-ақ іскерихат алмасу(ұсыныс, ... ... ... ... ақпараттық – іскери мазмұндағы хаттар) тәрізді ... ... мен ... сараланып орныққан және олардың қай-
қайсысында да ... ... ... ... ... ... ... – белгілер сақталады. Бұндай сипат-белгілер ... ... ... да ... ... – Визитная карточка – Business card
Визит карточкасы – қоғам дамуының қазіргі жағдайында күнделікті ... жиі ... ... ... карточкасымен алмасу ресми-
іскери байланыстарды орнатуды жеңілдетеді және бұл жайт ... ... ... ... үшін ... ... ... саналады.
Құжаттың бұл түрінде іскери жеке адамның толық аты-жөні,тегі, лауазымы
немесе атағы, ... ... ... Визит карточкасын дайындау
алдында өзіңіз ... ... ... ұйым ... ... стандартқа
сәйкес нормаланған нақты ресімделуін анықтап алу керек. Сауатты, жинақы
берілген мәләметтің болуы, сондай-ақ әрлендіруінің(дизайн) ... ... бір ... ... ... Синтия Л. Кемпердің пікірінше, қазіргі кезеңде
ілгерішіл бизнес-компаниялардың ... өз ... ... іскери
қарым-қатынас орнататын елдердің тілі мен мәдениетіне бейімдеп ... ... ... ... ... тілінде жасалған визит
карточкасы - әріптесіңізге деген құрметіңіздің ... әрі ... ... ... ... - әріптесіңізге айқын түсінікті.
Тіпті сіздің компанияңыздың жарнамалары мен ... ... ... да, визит карточкасын өзіңіз ынтымақтасатын болашақ әріптесіңіздің
ана ... ... ... ... ... әріптесіңіздің ықыласын Өзіңізге аударғыңыз келсе, осы тәсілді
пайдаланған жөн. Бұл ... ... ... немесе соншалықты жетік
меңгермеген шетелдік әріптесіңіздің сізге ... ... ... ... етеді.
Синтия Л. Кемпер визит карточкасын шетелдік әріптестің ана тілінде жазуда
тәмендегідей ерекшеліктердің болатындығы туралы ой айтады:
«Визит ... ... ... ... ... ... ... көп орын
алуы мүмкін. Бұл визит карточкасында сіз беретін ақпаратқа, сондай-ақ
тілдердің айырмашылықтарына ... Әр ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері болады. Бұл ретте басқа тілді
жетік білетін, ... ... ... ... мәдени-ұлттық
ерекшеліктерінен толық хабардар маманның көмегіне сүйеніңіз»(20, ... ... ... ... ... |
| ... ... әкімінің бірінші ... ... ... ... қ. ... даңғ.,48 |
|тел: ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... Алматы ... ... ... проспект Абылайхана,48 ... ... ... ... ... ... |
| Omirbaev ... ... |
| Deputy akim of Almaty city |
| ... of Kazakhstan, ... Abylai khan ave,48 ... ... ... ... ... ... берілген кәдімгі орыс және ағылшын визит карточкалардың ... ... ... ... бұл ... ... көп орнын
цифрлар алады, әсіресе ағылшын визит карточкаларында. Жоғардағы визит
карточканың қазақша үлгісіне ... ... бұл ... ғана ... да ... ... «үй» және ... деп көрсетіледі. Ал орыс және
ағылшын ... ... «үй» ... ... деп
көрсетілмейді, тек телефон және факс нөмірі көрсетіледі. Төменгі және басқа
да ағылшын үлгілерге ... ... және ... факс ... ... ... ... хат – Письмо-приглашение – Invitation
Шақырухат(шақыру, шақыру билеті) – мәдени, әлеуметтік өмірде кең таралған
құжат нысандарының ... ... ...... ... ілтипат, құрмет
білдірудіңбір белгісі, сондықтан құжаттың бұл түрі жеке ... да, ... ... ... ... да жиі
пайдаланылады.
Шақырухат ... мен ... ... сан ... Қазіргі қазақ қоғамында
іскери шақырухат үлгісі қалыптасып келеді.
Сонымен ... ... ... бойынша шақырухатқа жауап қайтару дәстүрі де
қалыптаса бастады.
Шақырухаттың әлеуметтік-тұрмыстық түрін, іскери ... ... ... ... ... ... көңіл бөліңіз. Ол өзіңіз шақырухат жолдаған
адамның көңіл-күйінде жағымды сезім тудырытындай болғаны ... ... ... ... құрметті, аса құрметті, қадірлі, аса
қадірлі,ардақты,сүйікті, аяулы деген сөздер арқылы басталады.аталған сөздер
өзара мағыналас, ... ... ... ... ... ... Демек, хат жолдап отырған адамға өзіңіздің достық, туыстық, сыйластық
және ресми қарым-қатысыңызға қарай ... ... ... ... ... ... ... бойынша жеке адамның есімімен, аты-жөнімен, мырза,
ханым сөздері бірге аталады. Шақырухат арналған адамның аты-жөнінен ... ... ... ... леп ... ... Ал ... әріптесіңізге хат жазған кезде адамның аты-жөнінен кейін үтір
белгісі, ал АҚШ-тағы әріптесіңізге, ... ... хат ... қос ... ... ескерген жөн.
Хаттың негізгі мәтінінде номенклатуралық атаулар, терминдер қолданылуы
мүмкін. Бұндай жағдайда ресми лауазым, қызмет ... ... ... ... ... сәйкес жазылатын тұрақты ... ... ... ... ... ізгі ... құрметпен, Сізді құрметтеуші сөздерінің бірін
қолдану арқылы адресатқа ... ... ... Уважаемый (-ая) [имя получателя],
Компания [название организации] приглашает Вас принять участие в
конференции ... ... ... на ... руководителей
предприятий, главных инженеров, главных конструкторов и технологов, главных
инженеров проектов, начальников отделов автоматизации ... ... ... ... ... Для участия необходимо зарегистрироваться на
корпоративном сайте [адрес сайта].
С уважением,
[Ваше имя]
2. Қымбатты_______________ мырза (ханым)
Сізді астаналық ... ... ... ... өз мерекесін сізбен бөліскісі ... ... ... шын ... ... ... 2001 жылы 21-ші наурызда сағ. 16.00-де
Астана қаласы, Сарыарқа көшесіндегі 115 үйде өтеді.
Ізгі тілекпен,
«Арай» ... ... ... ... January 20, ... Belinda ... Aberdeen ... QC
H3C 1L2
Dear Mrs. Huffman:
Re: Private Preview Showing - Spring Collection 2007 - Ticket No. ... one of our longtime valued ... we would like to invite you ... special Private Preview Showing of our Spring Fashion ... for
2007.
The showing will take place at our downtown store at 4550 ... ... Monday evening, February 19, 2007 from 7:00 pm to 11:00 pm. ... parking will be available in our parking garage on the Mountain Street
side of the store.
In addition to the ... fashion show that will be running ... long, there will be a number of spring ... draws, as well
as a door prize for a $2,000 unlimited shopping spree. So, don't miss ... the ... entry into the show and to be eligible for any of the draws you ... required to produce this original ... with your ticket ... on it.
In order that we may plan for snacks and refreshments appropriately, ... plan to attend, we ask you to please call Danielle Laporte at (514) ... and advise her by February ... note: If Danielle doesn't hear from you by Friday, February ... will assume that you are not attending the show and we will issue ... number to someone ... here at The Fashion House looks forward to meeting you ... our Spring ... with you at our Preview Private Showing.
Yours sincerely,
Rhonda Sugarman
Show Co-ordinator
Ағылшын тіліндегі шақырухаттың тілдік тұрғыдан ... ... әр ... ... ... ... ... жақтың атынан
жазылады, онда шақырудың себебі, мерзімі, айы-күні және өткізілетін ... ... ... ... RSVP ... қысқарған сөз беріледі,
бұл француз тілінде «келетіндігіңізді ... келе ... ... ... s’il vous plait» ... ... бұл үлгілеріне қарасақ, ағылшынша үлгісі қалған екеуінен
ерекшеленеді. Ағылшын ... ... ең ... айы, ... мезгілі
берілді. Және шақыраухат жіберілген ... ... ... ... ... ... сөздердің, сөз тіркестердің
аударылуы:
Сізді ... шақырамын(шақырады) – приглашаем(-ет) вас – I (he, she, ... like to invite ......... to participate
Салтанат – праздник – celebration
Салтанатты жиналыс – торжественное заседание – Grand/great rally/meeting
Тұсаукесер – презентация – presentation
өзіне мәртебе ...... ... – have the honour ... көңілден – от всей души – sincerely
атынан – от имени – on behalf ... ...... ... – to join somebody
шақырухатқа жауап үшін тіркелген карточка – ... ... – an enclosed reply ... ... ақпарат – дополнительная информация – further information
шынайы шақыруға алғыс айту(банкетке, кешке, қабылдауға, мәслихатқа,
жиналысқа және т.б.) – ... за ... ... вечер, прием,
конференцию, встречу и т.д.) – to thank somebody for their kind invitation
to(a banquet, party, ... ... meeting, ......... – қай халықтың болмасын, ... ... ... ... Құттықтау сөзді есту – кім-кімге де жақсы әсер қалдырады.
Қазақ халқында құттықтау – «бата беру», ... алу» деп ... ... жатады, өйткені бата мен құттықтау сөздегі жақсы тілек,
алғыс адамның ... ... ... ... ... ахуал
қалыптастырады.
Қазіргі кезде қазақ дәстүрінде құттықтаухаттың жазбаша ... ... ... ... Көрнекті қоғам қайраткері, зиялы қауым өкілі, білім мен мәдениетке,
өнер мен ғылымға еңбегі сіңген адам мерейжасқа ... оның ... ... ... ... құттықтау жіберіледі;
құттықтаухат, әдетте, баспасөзде жарияланады.
• Қоғамға ... ... ... ... ... ... өнер ... сіңген еңбегі мен қол жеткізген ... үшін ... ... ... бар ... ... ... мемлекет, үкімет
басшысының атына құттықтаухат жолданады.
Құттықтаухат ұйымның, ұжымның немесе жеке ... ... ... ... – Америка Құрама Штаттарындағы жағымды дәстүрлердің
бірі. Кейбір іскер компаниялар өз ... мен ... ... ... олар ... ... әріптес, сатып алушы болуға толық
мүмкіндігі бар адамдардың(компаниялардың) ... ... ... ... маңызды, қуанышты даталарды қалт жібермей, қадағалап отырады. Сөйтіп,
мерзімді басылымдар арқылы өз ... ... ... мерейтоймен,
үйленуіне, оқу бітіруіне байланысты құттықтап отырады.
Екі жақ(құттықтау жіберуші мен құттықтау ... ... ... ... болуы мүмкін, дегенмен конверттің ... ... ... ... мөрі бар ... – хат ... үшін ... жарнама.
Үлгі:
Kz:
Қымбатты Дина Бүркітқызы ханым!
Сізді көктем мерекесі – Наурыз мейрамымен құттықтаймын!
Сізге зор денсаулық, бейбіт аспан, мол бақыт тілеймін. ... ... ... ... жолындағы еңбегіңіз табысты болсын!
Шынайы көңілден
әріптесіңіз ... ... ... ... ... ... келесі көрініс
табады.
Eng:
[хаттың жіберілген мерзімі]
Mrs. Dina Burkitkyzy
[адресаттың мекен-жайы,
қызмет ... ... ... ... ... Mrs. ... ... you on the spring holiday Nauryz!
I wish you health and every ... in the world. I would like ... my best wishes of further success in work of ... the ... our ... ... regards,
Signature,
Berik Askaruly
Байқап отырғандай, ағылшынша үлгіде ... ... сол ... ... ... ... ... кейін адресаттың мекен-жайы,
қызмет орны, адресі, көшенің аты, қаланың аты көрсетіледі. Ал орыс ... ... ... ... сол жағында көрсетіледі. Содан кейін
ағылшын үлгісіндегідей ... ... ... ... ... көшенің
аты, қаланың аты көрсетіледі.
Құттықтаухаттың орыс тіліне аударылуы:
Ru:
[дата письма]
[фамилия и должность адресата;
наименование организации;
номер дома или ... ... ... ... Дина ... вас с ... праздником Наурыз! Желаю вам крепкого
здоровья, мирного неба и счастья. Пусть ваш труд в ... ... ... ... ... ... ... уважением,
подпись
Берик Аскарович.
Құттықтаухатты аудару кезінде кездесетін сөздердің, сөз тіркестердің
аударылуы:
Құттықтаймын – поздравляю вас ... – congratulations
өз атымнан – лично – ......... – повысились - you made your way up/obtained promotion
елеулі үлес қосқан – внести вклад – to make a worthy ... ...... на ... – to be promoted to the
position of
Ұсынымхат – Рекомендателное письмо –Recommendation letter
Жеке тұлға жұмыс орнын ауыстырған жағдайда немесе өз ... ... жаңа ... ... ... жеке іс парағында
көрсетілген ... ... өзі ... ... ... ... өркениетті елдердің көпшілігінде қалыптасқан ұсынымхатты рәсімдеу
дәстүрі де ... ... ... ... келеді. Хаттың бұл түрінің
артықшылығы – жеке тұлға туралы мәлімет басқа адамның ... ... ... ... ... түрде болады. Қазіргі фирмалар мен
компаниялар көпшілігі ұсынымхатты талап етеді, өйткені хат ... ... ... ... мамандығы, тәжірибесі, жеке басының
қасиеттері барынша нақтыланады.
Нарықтық ... ... ... елдерде, оның ішінде
Америка Құрама Штаттарында компаниялар мен ... жеке ... ... ... басқа құжаттармен қоса ұсынымхаттың болуы талабын да
қояды. Батыстағы еңбек этикеті бойынша, ... ... ... ... ... ... Ал ... немесе Ресейде
ұсынымхатқа мұндай талап қойылмайды. Ұсынымхатты беруші автор ... жаңа ... ... ... мінез-құлқының қандайлық
екендігіне, өзге де ... ... ... ... сөйтіп,
үміткер үшін моральдық жағынан жауапты болады.
Үлгі:
Мүдделі адамдарға
Осы ұсынымхат арқылы Нұрбол Керейұлы мырзаның ... ... үш жыл – 1997 ... 27 тамызынан 2000 жылдың 1 қыркүйегіне
дейін жұмыс істегенін бекітеміз.
Нұрбол ... ... ... ... аға ... ... ... Оның негізгі мамандығы – ... ... ... ... ... заң академиясының халықаралық құқық факультетінде
сырттай, өндірістен қол үзбей оқыды, ҚМЭМБИ-дегі ... тілі ... TOEFL ... ... ... ... жарты жылда ло сыртқа шығару
менеджерінің хатшысы қызметін атқарды. Осы уақытта Нұрбол ... ... ... ... ... хаттама, есеп жүргізу
жұмыстарын жүргізді. Ол қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде іскерихаттарды
сауатты жүргізе ... ... ... ... ... ... Нұрбол
Керейұлы мырза шетел компанияларымен аудармашы қызметін де бірнеше мәрте
атқарды.
Нұрбол Керейұлы мырза - өз ... ... ... ... ... ... ол жұбайының Астанаға ауысуына байланысты ... ... ... ... біз оған ... ... үшін ... айтамыз және шынайы ниетпен осы ұсынымхатты береміз.
«Алтын» компаниясы
Сыртқа шығару департаменті
Алматы қаласы, Құрманғазы көшесі ... орыс және ... ... ... қолданылатын сөздер
мен сөз тіркестері:
тиімді – эффективный – efficient, effective
басқа адамның атынан – от ... ... – on behalf of ... ......... needs
мүдделі адамдарға – вниманию заинтересованного лица – to whom may ... ... ...... ... ... – according to
this recommendation-letter
бекітеміз – подтверждаем – we confirm
ұқыпты – аккуратный – ... ... ... осы ... ... – настоятельно рекомендуем – we
highly recommend him
негізгі мамандығы – главная специальность – main area of ...... – arrange, ............ ... конкурентоспособный – competent,
educated
идея енгізу – внести идеи – to ... ... ... болу – быть ... за программу – to be ... of ... ... мен ...... и ... ... and initiative
бір іске берілу – преданный своей работе – to invest someone in something
сенімді түрде айту – говорить с уверенностью – to say with ... ... үшін ... лайықты – быть подходящим для вашей фирмы –
to be remarkable asset to your firm
айрықшалану – ... – to ... oneself by ...... – Request ... – ресми құжаттардың негізгі түрлерінің бірі. Жеке ... ... ... ... сондай-ақ мекемелер мен ұйымдардың, фирмалар
мен компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... өтінішхат күнделікті қарым-қатынаста кеңінен қолданылады,
ол өнім, қызмет көрсету, олардың бағасы, сондай-ақ жеке тұлғалар мен ... ... ... ... мүмкіндік ашады. өтінішхат – ... ... ... ... ... алушы бастапқыда оған
қызығушылықпен, мүддемен қарайды. Хаттың ресімделуі, оның сыпайы тілі автор
жөнінде жақсы әсер ... жеке ... ... ... ... ... ... жіберіле алады. Өтінішхат мүмкіндігінше ... ... ... ... ... Қазақстан немесе Ресейгк
қарағанда, Америка Құрама Штаттарында ойды тікелей, астарламай жеткізу –
нақтылықтың, ... және ... ... Американдықтар үшін
айқын және сындарлы сын-пікір айту да – норма. ... ... ... ... ... ... жауап жазылады, бұл міндетті түрде
рәсімдердің біріне айналып келеді. Жауап өтінішті орындай ... ... ... ... ... өтініштің мазмұнын қайталанады(сіз ... телефакс үлгілерін уақытша
пайдалануға беруді өтінген едіңіз)
• өтініштің орындай ... ... ... өтініштің орындай алмайтынын тағы да бір мәрте нақтыланады
Өтінішхатта көбінесе кездесетін сөздер мен сөз ... ... ...... с Ограниченной
ответственностью(ТОО) – Limited Liability Partnership
Үлгі – образец – sample, example
өндіпістік – ......... – we ... ... ... көрсеткеніңіз үшін алдын-ала алғыс айтамыз – заранее
благодарим вас за содействие/поддержку – thank you in advance for ... ... ету – ... безопасность – to provide
safety
ризашылығымызды білдіреміз – мы были бы ... – we ......... ... жеке ... заңды тұлғаның белгілі бір міндеттерді
орындамауы жағдайында жазылады, сондай-ақ хаттың бұл ... ... ... ... ... да көрсетіледі.
Қазақстанның қазіргі жағдайында ескертухат жазу ... ... ... мен жеке ... ... есеп ... ... жүзеге
асыру жағдайларына қатысты қалыптасып келеді. Ескертухат төлемақыны өтеу
ұзақ ... ай ... одан да көп) ... ... Хатта
автордың қатаң позициясы анық байқалып тұрады:төлемақының кешіктірілген
мерзімі, оның ... ... ... ... ... жеке ... ... дереу қорытынды шығармаған жағдайда, мәселенің басқаша
қаралатындығы(мысалы, сотқа тапсырылады) қатаң айтылады. Мысалы:
«Ұлағат» баспасының директоры
Кәмшат Садыққызына
Құрметті кәмшат Садыққызы ханым!
1998 жылы 12 ... ... №7 ... ... Сіз ... ... баспасы Кентау қаласындағы №7 қазақ орта ... ... ... ... оқулығын(екі жүз дана) бөлуге тиіс ... ... ... ... ... мың үш жүз елу ... ... өкінішке орай, 1998 жылдың 15 тамызына дейін біз жоғарыда
көрсетілген ... ... ... ... ... ... сот ... шешілетінін ескертеміз; тапсырыс жасалған оқулықтарды
осы ... 22 ... ... жіберуіңізді сұраймыз.
Кентау қаласы №7 қазақ орта
мектебінің директоры ж. ... ... ... ісі ... клиентпен жұмыс істеудің өз тәртібі
бар: бұл бір реттік ... ... ... ... ... сипатта
жүргізіледі. Оның негізгі мақсаты – ... ... өз ... тұруының қажеттілігіне көзін жеткізу және клиентпен екі арадағы
іскери ... ... ... ... төлемақының өз
мерзімінде жасалмауына қатысты жазылатын ескертухат – ... ... ... ... заң ... және ... штаттың заңы арқылы реттеліп отырады.
Осы бағыттағы ескертухаттарда іс сотқа тапсырылады деп ... ... ... ... оның ... орны мен туыстарына хабарлауға, басқа
да ... ... ... ... ... ... төлемақыны өз мерзімінде төлеуге бағытталған ескерту төрт ... ... және ... салу – извещение и ... ... and ... ... ... салу – ... напоминание – strong reminder
• қатаң ескерту – срочное уведомление – urgent notice
• ультиматум – ультиматум – ultimatum
Ескертухатты ... ... ... мен сөз ... сәйкес – в соответствии с договором – according to ... ... ... – с ... ... – for your ... ... – условия контракта – terms of agreement
Қарыз – ... ...... ...... дело – to sue, to bring an action ...... убыток – expense, damages, charge
Шығынды өтеу – требовать возмещение ... – to claim ... ...... ... – please send ...... – order
Төлемақы – оплата – pay, fee
Түбіртек – чек – ... ...... ... – due
Төлемақы мерзімінің жетуі – наступать срок платежа – to become due
Төленбеген, ... ...... – delinquent
Бөліп төлеу – частичная оплата – a partial ... алу ... ...... ... – to cancel credit
privileges
өкінішке орай/өкінішті/біздің өкінішімізге орай – к ... ... to our ... – благодарственное письмо – thank you letter
Алғысхат – Қазақстанда ... ... ... келе жатқан
іскерихат түрі. Алғысхатты, әдетте, жұртшылыққа өз еңбегімен танымал болған
қайраткер, жазушы, ... ... ... жазады және ол баспасөзде жарияланады.
Алғысхат сыйлық алған ... ... ... ... шақырылған қонақ
әріптес сізге құрмет көрсетіп келіп кеткеннен кеййін жазылады. Алғысхат
төмендегідей құрылымда ... ... ... ... ... ... сіз үшін қаншалықты құнды екендігі туралы
немесе ... ... ... ... ... ризашылық
білдіріледі
• Соңында қайырадан алғыс білдіресіз
• Алғысхат қарапайым, ... ... ... ... ... ... немесе пошта арқылы жіберуге болады
Келесі алғысхат www.telecom.kz сайтынан көшірілді:
Осы алғысхаттың орыс тіліне аударылуы:
Генеральному директору
АО "Казактелеком"
ЗК ОДТ
Абирову С.М.
Уважаемый Сагингали Муслимович !
В этом году ... ... ... высшее образование,
претенденты на "Алтын белгі" и красный аттестат о среднем образовании,
прошли Единое национальное тестирование.
Выпускники области текущего года на высоком ... ... ... на ... ... тестировании по республике вошли в первую
тройку. Во ... ... в ... ... ... образования
выражает благодарность за оказание помощи в подготовке к ЕНТ и проведении
организационных работ на высоком уровне.
С уважением,
Директор ... ... ... ЗКО" С. ... орыс тіліне, меніңше, өте сапалы, тиянақты аударылған. Бірақ
хаттың ағылшынша версиясы көрсетілмеген. Және менің байқағаным, кейбір
сайттарда осындай ресми-іскери ... ... ... ... бос
қалдырып кетеді.
Алғысхатта көбінесе кездесетін сөздер мен сөз тіркестерінің аударылуы:
Алғыс айтамын/алғыс білдіремін - Благодарим Вас за/ ... ... за – we express our ... for…, we thank you ... ... ... сыйлығының иегері – обладатель
государственной премии Республики Казахстан – Kazakh State Prize Laureate
Бұқаралық ақпарат құралдары – ... ... ...... ақтау – соответсвовать ожиданиям – to live up to ... ... ... ... – передать благодарность другим членам –
To extend one’s thanks to other members
Міндеттеме беру – ... ... – to make a ... айту хаты – ...... айту – ... халқының ұлттық мәдениетінде ежелден ... ... ... ... ... қазіргі кезеңінде ауызша көңіл
айтумен қатар жазбаша көңіл білдіру нысаны орныққан. ... ... ... айту хат ... ... ол, әдетте, мемлекеттік деңгейдегі
ауқымды қайғылы оқиғаларға ... ... ... ... мен мәдениетке еңбегі сіңген ғалымдар мен ... ауыр ... ... мақсатында жазылады.
Көңіл айту хатыеың мазмұны мен стилі ... ... бар. ... ... ... адресаттың қайтыс болған адамға ... ... ... ... ... қоғамдағы орнына байланысты.
Мемлекеттік ауқымдағы қайғылы оқиғаға байланысты көңіл айту хаты ресми-
іскери тілде жазылады, стиль мен ниет – ... ... ... ... ... ... ... оқиға болған мемлекеттің басшысының
жеке өз ... ... ол ... ... ... құрама штатының Президенті
Джордж Уокер Бушқа
Құрметті Президент мырза!
Қазақстан Республикасы халқының атынан және жеке ... ... ... ... ... тап болған сұмдық қасіретке байланысты
қатты қайғырып көңіл айтамын.
Біз көптеген адам опат ... ... ... ... ... қарсы жасалған мұндай әрекетке кешірім болуы мүмкін
емес. Бүкіл өркениетті қауымдастық ... ... ... ... ... ... шаралар қолдануы керек.
Бүкіл Қазақстан халқы американ халқының қайғысына ... ... ... орай ... Республикасының
Президенті ... ... айту ... көбінесе кездесетін сөздер мен сөз тіркестерінің
аударылуы:
Көңіл айту/көңіл білдіру – выражать соболезнование – to present one’s
condolences to ... ... өту – ... – to pass ... ... ... – в связи с катастрофом – due to ... қаза – ... ... ... – an ... loss, ... death
Қайғыларына ортақтасу – мы разделяем вашу скорбь – to condole with
әрекет – действия, операция – action, ... ... ... мүмкін емес – никакого прощения – no forgiveness, no
pardon
тез сауығу – скорейшего выздоровления – a speedy ... ... ...... в работу – back on the job
біреуді ... ... ...... по ... не хватаь кто-
либо – to miss somebody
қайсыбір адамның қазасы туралы білу – узнать о ... ...... of one’s ... ... пайдалы – быть кому-либо полезным – to be of any help ... ... ...... ... – to overcome a disaster
күнделікті қызметке тез оралу – ... ... к ... – a quick
return to normal operations
қайғыға ортақ болғандықты және сүйемел көрсетуді білдіру – выразить
соболезнование, солидарность и ... ... ... тіл ретінде қызмет етуінің алғы шарттарының
бірі - оның қоғамдық өмірдің әр ... ... ... етуі және ... ... қағаздарының қазақша жүргізілуі. Іс қағаздарының, ресми құжаттардың ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ресми
құжаттардың барлығы алдымен қазақ тілінде жүргізілмей қазақ ... ... ... қарымы өрісін кеңейте алмайды.
Ресми іс қағаз стилі басқа стильдерден оқшау тұрады. Себебі ... ... ... үлгі ... ... одан ... ... Ресми құжаттағы мәтіндердің басты мақсаты – адресаттың басты көңіл-
күйіне әсер ету, оның ... ... ... ... ... сол ... бір шараларға ұйымдастыру болып табылады.
Қазақ ресми іс қағаздар ... ... ... ... ... ... ... дамып, жанрлық тармақталуымен, қоғамдық
қызметінің артуымен байланысты дамып, жетіліп ... ... ... ... ... тарихына шолу жасай отырып, оның екі ... ... ... балады. Бірі- сонау көне дәуірден бері үзілмей келе
жатқан хан ... және де ... ... үлгілері. Екіншісі-қазақ
жерінің Ресей мемлекетінің қол ... ... ... ... ... ... орыс әкімшілік орындарының бұйрық-жарлықтары,
заңдары, қатынас ... ... ... қазақ ресми іс қағаздар тілі
жоқ жерден пайда бола салмаған, өзіндік тарихы бар құбылыс.
Орыс тіл білімінің өзінде ... ... ... ... ... ... ... әлі де анықталмаған. Ал, қазақ ... бұл ... енді ... ... ... өзекті мәселелердің
қатарына қосуға болады. Сыртқы әсерлердің ықпалынан қазақ ресми-әскери
стилінің ... аясы да ... ... мен ... ... ... ... күрделенді.
Ресми-іскери тіл міндетті нысандардың болуын және олардың ... ... ... ... ... міндетті нысандардың сауатты,
дұрыс ресімделуі маңызды, өйткені міндетті нысандардың сақталуы және ... ... ... ... шапшаң әрі жағымды
орнатуға, мәліметтердің тез қабылдануына тиімді ықпал етеді. Дамыған елдің
мемлекеттік тілінде ... ... үшін ... ... ... көрсететін, басқаруды құжаттармен қамтамасыз етудің мемлекеттік
жүйесін нақтылайтын анықтамалық-мемлекеттік стандарт қажет және ... ... ... ... алынуы тиіс. Ресми-іскери стильдің
жалпы мәтінінің, оның ... ... ... ... сай келуі
емле қағидаларына, тыныс белгілеріне де ... ... ... ... тілдің көрінісі болғандықтан, онда қоғам ... ... ... емле ... мен ... белгілері қатаң сақталуы тиіс.
Ресми-іс қағаздар стилінің тағы да ... ... бірі ... ... ... отыратын біртектес, стандарт жағдайлар
мен ұғымдар экстралингвистикалық фактор ретінде стандарт тілдік ... ... ... ... мен ... ... тудыруы.
Ісқағаздар тіліндегі стандартталу процесі тілдің барлық деңгейін ... ... ... ... Адам өз іс-әрекетінің қай
түрін болмасын жүзеге ... ... ... қол ... үшін
мүмкіндігінше аз күш жұмсап, көп нәтиже шығаруға, мүмкіндігінше ... ... ... ыңғайлы ету жолдарын қарастыруға ... жазу ... бір ... бір айдың немесе бір жылдың емес,
ғасырлар тәжірибесі, бір тілдің немесе бір ғана ... емес ... ... ... ... ... ... ісқағаздары әр
тілде жазылып, әр мемлекетте қолданылғанымен оның ... ... ... ... ... ... стандарт тілдік
бірліктер бір тілдің, бір күннің, бір елдің ғана ... ... ... ... ми қызметінің жемісі. Тек ол әр тілде әр формада, ... ... ... ... қоғам дамуының әр кезеңінде қалыптасуы
мүмкін.
Ресми құжаттардың орыс тіліне аудару мәселелеріне тоқталсақ, ... біз ... ... орыс тілінен аудару үстіндеміз. Бұған бірінші
себеп біздің мамандарымыз бен ісқағаздарын жүргізушілеріміздің бірден қазақ
тілінде ісқағаздарын жүргізуге дайын ... ... ... ... ... белгілі бір тәжірибенің, қалыптасқан жүйенің ... ... ... ... ... орыс тілінен аударып, бір сөзін,
бір тіркесін мүлт жібермей тізіп отыру, ісқағаздарының мәтіндерін ... ... орай ... ... ... алып отыр. Осыған
байланысты мемлекеттік қызметшілердің ана тілінде ... ... ... Ал орыс тілді кез-келген маман орыс тіліндегі ресми құжатты
еркін жазып шығады. Бұның ... ... ... ... ... ... орыс ... іс қағаздары ғасырлар бойы уақыт тезінен
өтіп ... ... қай ... да ... мәтіндері стандартқа
айналған. Оларда бұл дәстүрлі мектеп. Біз қазақ тіліндегі іс ... ... ... ... керек. Екінші мәселе – қазақ тілінде іс
қағаздарын жүргізуге байланысты оқулықтар, оқу ... ... ... үлгілері өте аз, жоққа тән десе де ... ... ... оқу ... да, ... оқу ... да іс қағаздарын
қазақша жүргізуге байланысты пән, арнаулы курс оқу ... ... оқу ... ... ... өндіріске я мемлекеттік
органға іс қағаздарын қазақша жүргізуге еш ... ... ... ... ... ... ... жете ескеру
керек. Орыс тілі мен қазақ тілінің зақдылығы әртүрлі болғандықтан, сөйлем
құрылысы, сөйлемдегі сөздердің орын ... ... сай келе ... ... әр сөйлем мүшесінің белгілі бір қалыпты орны бар. Ресми қарым-
қатынаста дұрыс сөйлеп, дұрыс жаза білу үшін ... ... ... ... ... ажырата білу, қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің табиғи қалпын сақтау қажет. Аудару ... ... ... ... ... тілге тигізетін кері әсері
ескерілуі керек. Бұл мәселенің шешімі – ... ... ... тілінде
жүргізуге көшу деп ойлаймын. Аудармашылықпен айналысу тіл саясатын
жүргізудің, ... ... ... ... ... ғана
құбылыс болып қалу керек.
Қалай болғанда да, бүгінгі практика аударманы қажет етуде. Қазақ тілі
әзірге ... ... ... мен басқа да деңгейлерде көрініс
табуда. Қанша айтсақ та, бүгінгі ... бұл ... қашу тағы ... ... Оны ... ... ... аудармаға баруға мәжбүр
болып отырғанымызды мойындаумен қатар, аударманың дұрыс ... да ... ... Аударма нәтижесінде қазақ тілінің құжаттық стилі күрделі
оралымдармен, ... ... ... ... ... ... ... қырын да аңғаруға тиістіміз.
Сонымен қатар, хат алмасу – ... ... ... ... ... ... ... бір мерзімінде маңызды рөл атқарады.
Іскери хаттарды дайындауда тұрақты клише, символ, түрліше қысқартулар,
грамматикалық ... ... ... тұрақталған нысанмен
бірдейлестіре жазу хат ... ... ... барынша
жеңілдетеді. Бір қарағанда, хат жазу аса қиын жұмыс емес ... ... ... ... ... бұл ... орындалуына да өзінің қатал
талабын қояды:өйткені әріптестер арасындағы мүдделі қарым – ... ... ... ... реттерде адресанттың кәсіби-іскери,
интеллектуалдық әлеуеті мен мүмкіндігі, сыпайылығы мен ... ... ... ... әрі сауатты жазылған құжатқа тікелей
қатысты.
Жалпы іскери хаттарды аударудағы байқалған жайттардың бірі – ... ... ... қысқартулардың, жиі кездесетін сөздер мен ... ... ... ... ... достық ниетпен
хат алмасу(бейресми), әлеуметтік-тұрмыстық хат алмасу, сондай-ақ іскерихат
алмасу тәрізді хат түрлерінің нысаны мен құрылымы сараланып ... ... ... да ... ... сипатына, халықтың ұлттық бітіміне
тән ерекшелік – белгілер сақталады. Сондықтан хаттарды аудару барысында,
аудармашы осы мәселелерге үлкен мән ... ... ... ... ... ... ... хаттар қазақ және орыс
тілдеріне аударылып, ... ... ... ... ... бұл ағылшын
тіліне салғырттық танытқаны және біздің ... ... ... тым аз екендігін көрсетеді. Ал олардың ... ... ... қажеті бар деген сұрақ туу мүмкін. Өйткені, ... ... ... ... ... келеді. Олардың ішінде қазақ тілін де, орыс
тілінде білмейтіндер бар. Сол себептен олар сайттың ағылшын нұсқасына ... ... ... ... осы ... бәрі ... деп
сенеміз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Тілдерді қолдану мен ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7
ақпандағы №550 Жарлығымен ... ... ... ...... Сөздік-Словарь, 2002.
2. Сыздық Р. Қазақ тілінің анықтағышы. – Астана: Елорда, 2000 – 532б.
3. Тарақов Ә.С. Аударма әлемі. - ... ... ... 2007. – 253
бет
4. Нұрғалиева Т. Ө. Іс ... ... және ... ... -
Астана: Фолиант, 2008. - 280 б.
5. Қордабаев Т. Тарихи синтаксис мәселелері. – ... ... 1964 ... ... Л. Іс ... ... жүргізу. - Алматы: Ана тілі,
2005. - 208 с
7. Жүкенова М. Ғ. Іс қағаздарын жүргізу. - ... ... 2008. - ... ... ... Қ. Мемлекеттік тілдегі іс ... ... ... А., ... З., ... Қ., ... Э. Ресми іс
қағаздары. - Алматы: Сөздік-Словарь,2002.
10. ... С. ... ... ... ... – Алматы: Ғылым, 1964 – 304б.
11. Хазимова Ә. Іс қағаздарын қазақ тілінде жүргізу - ... ... ... ... Д.Х., ... А.М., ... З.Қ., Қадашева Қ.Қ.,
Сүлейменова Э.Д. Ресми ... ... ... - ... ... 2002.
13. Аударматану. Ғылыми практикалық көмекші құрал. – Алматы: «Тіл» оқу
әдістемелік орталығы, 2008 – ... ... Ү. Іс ... ... жиі кездесетін құжаттардың
үлгілері. - Шымкент, 1996.
15. Веселов П.В. современное деловое письмо в промышленности. – ... ... 1990 – ... ... С.Ә., ... Қ.Ә. ... тілінде ресми іс қағаздар
үлгілерін оқыту. - ... ... ... М., Әлімқұлов Қ., Юсупов К., Әлмешов Ж. Екі ... ...... Атамұра, 1994 – 224б.
18. Бектаев Қ. Іс қағаздарын оқыту. - Алматы: Сөздік, 2001.
19. Исанова А. Мемлекеттік тілде іс ... ... - ... ...... ... А., ... Г. Іскерихаттар Bussiness letters. - Алматы,
2002-152б.
21. Маманов Ы. ... ... ... // ... ... 1968 ... ... Ана тілі. 2003, 4 желтоқсан.
23. ... ... ... Oxford Phrasal Verbs ... Edited by: Colin ... ... Press, ... Oxford Russian Dictionary, Edited by: Della ... ... Press, ... ... ... ... Edited by: Michael ... Publishing, 2003
27. Айтбаев Ө. Қазақ терминологиясының дамуы мен қалыптасуы. – ... 1987 – 152 б.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қызметтік хаттарды ресімдеу жолдары7 бет
Аударма түсінігі8 бет
Поэзиялық аударма мәселелері (Иран-Ғайыптың өлеңдері мысалында)5 бет
Тіл және қоғам жайлы10 бет
Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары3 бет
Тілдің таңбалық сипаты5 бет
Қазақ елі қазақша сөйлеуі тиіс3 бет
"Мәтіндік редакторде кесте құру."18 бет
Microsoft Office Word мәтіндік редакторы24 бет
Microsoft Word мәтіндік процессорының көмегімен мәтіндік құжаттарды даярлау5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь