Тікелей эфир аудиториясы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І тарау. Рейтинг үшін күрес: Журналист міндеті мен аудитория мүддесі...8

ІІ тарау. Тікелей эфирде хабар таратудың ерекшелігі: Отандық және шетел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ...16

Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
Жұмыстың жалпы сипаттамасы: Санаға салмақ салатын саланы телевизия деп түсінемін. Бірақ оның мүмкіндігі көп болғанмен, кемшілігі де кетіп жатыр. Әсіресе, ана тіліндегі арналарды айтпаймыз (өйткені олар жоқ) бірақ қазақша хабарлардың рейтинг санағында төмен тұруы редакциялық ұжымның жұмысын ұлғайтып, көрермен үшін күресін күшейтеді. Телевизияның тікелей эфир түрі - аудиторияны тартудың табысты тәсілі. Осы орайда, журналист жұмысы орасан роль атқарады. Оның талабымен таланты, тәжірибедегі білген тәлімі бағдарламаның бағын ашады.
Бітіру жұмысымда тікелей эфирдегі журналист міндетімен аудитория мүддесін қозғап, мәселенің кемшіліктерін көрдім. Тақырыпты талқылау барысында журналистке қажет қарекеттерді айтып, амалдарды ұсынуға ұмтылдым.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақ телевизиясы әр жылдары жарқ етіп көрінгенмен ғұмыры ұзаққа барған жоқ. Себебі, қазақша хабарлар қатары рейтинг күресінде қалып отыр. Көрерменнің сұранысын тудырмайды. Бірақ бағдарламадағы бірінші адам журналист болғандықтан сынның салмағы оның жұмысына түседі. Көгілдір арнада көрінетін бірлі жарым журналистер болмаса, олардың басым дені мамандығының міндетін сезінбейді. Өйткені продюсерлердің пайымы өзгерді. Олар осы салада оқыған мамандардың мүмкіндігін шектеп, экрандағы орынды әртістерге арнайды. Шығармашылықтың басқа шекпенінен шыққан әлгі әртістер журналистикаға жақын болмағандықтан телевизиядағы мамандықтың қадірін кетірді. Әсіресе, тікелей эфирдегі журналист емес жүргізушінің жұмысы аудиторияға екі түрлі әсер етеді. Көрерменнің көңілін қалдырады болмаса талғамын төмен түсіреді. Сондықтан «ақылды ақылдылар айтып, істі ақымақтар шешедінің» кері болмас үшін төртінші биліктің заңды тұлғаларына әртісте бар өнерді үйреніп, қызметін өз қолына алу керек.
Тікелей эфирде табысқа жеткісі келетін журналист ерінбей еңбек етіп, өзін өмір бойы дамытып отыруы шарт. Сондықтан бітіру жұмысымда жеңіске жетудің жолдарын журналистік, психологиялық тілмен талқылауға тырыстым.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: Тікелей эфирдегі журналистің жұмысымен аудиторияның талғамын тану үшін отандық арналардағы әріптестердің тәжірибесімен қатар шетел арналарындағы атақты жүргізушілердің шығармашылық ізденістерін назарға алдым.
1 «Қазақ әдебиеті» газеті, « Тілімізде жаман сөз жоқ...» мақаласы, 5-бет, 2001;
2 Владимир Познер «Прощание с иллюзиями», 2-бет, Москва, Эксмо, 1990
3 В. Соловьев «Манипуляции: атакуй и защищайся», 55-бет, Москва, Эксмо 2011;
4 Сауық Жақанова « Сөйлеу техникасы», 3-бет, Алматы, Қазақ университеті, 2002;
5 Нұрсұлтан Назарбаев, 1995-жылғы Ассамблеяның тұңғыш сессиясында сөйлеген сөзінде;
6 «Жизнь регионов» газеті, « Прямой эфир- живая рыба», 7-бет, 29-наурыз, 2007;
7 Владимир Парфенов, «Влидислав Листьевтің 55-жылдығына орай тағайындалған сыйлықты алған кезінде сөйлеген сөзінен...» 25.11.2010, http://www.youtube.com;
8 Жасұлан Әбдіхалық, «Ақжол» газеті, « С. Торайғыров» мақаласы, 3-бет; 2005ж.
9 «Ар-Ай» газеті, «Әуе толқынында Әнуарбек Байжанбаве» очеркі, 7-бет, 2007жыл;
10 Ахмет Байтұрсынов « Тіл құралы», 37- бет;
11 Зейнолла Қабдолов, «Сөз өнері», 52-бет, 2003-жыл;
12 Ерлан Әбдірұлы, «Жұлдыздар отбасы» журналы, 5-бет,
13 Серік Абас-шах, «Халық сөзі» газеті, 4-бет, 04.02.2011 жыл;
14 Андрей Малахов, «Пусть говорят» бағдарламасында айтатын жаттанды сөзі;
15 BAQ.KZ акпараттык порталы, « Есте сақтаудың мүмкіндігі», 04.02.2011 жыл;
16 Михаил Марозов, « Умение говорить», 59-бет, Москва, Эксмо, 2001ж;
17 «Әдеби әлем» -әдебиет порталы, «Кеңестік кезеңдегі әдебиет»;
18 Нұрбол Мейірханұлы, «Ана-тілі» газеті, «Астана арнасының алар асуы алда» мақаласы, Нұрбол Мейірханұлы, «Ана-тілі» газеті, «Астана арнасының алар асуы алда» мақаласы, 3-бет, 2005-ж;
19 Сонда. 3, 18-бет;
20 Сонда. 3, 41-бет;
21 Ларри Кинг, «Как разговаривать с кем угодно, когда угодно и где угодно», 51-бет;
22 «Біздің арнаның жетістіктері», http://www.ktk.kz;
23 Сонда;
24 Сонда. 13;
25 Сонда;
26 Cонда;

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1 Зейнолла Қабдолов: « Сөз өнері» екінші том, «Сөз өнеріндегі бет пен бағыт».
2 Владимир Соловьев: «Монипуляции: атакуй и защищайся!», «Голос как инстурмент манипуляции» 59 бет, « Искусство упарвлять ожиданиями» 74- бет. « Управление толпой» 173- бет, «Особенности публичных дискуссий» 97- бет.
3 Ларри Кинг: « Как разговаривать с кем угодно, когда угодно и где угодно». « Как выжить в эфире?» 179 бет, « Мой подход к общению в эфире» 181- бет, « Познай свою аудиторию» 167- бет, «Общение это искусство возможного» 164- бет.
4 Негимов С. Шешендік өнер. – Алматы: Ана тілі, 1977. 221 бет. Зарва М.З. Слово в эфире. – Москва: Исскуство, 1971. стр.127.
5 Жолдыбай К. Ізденіс әркімнің өзінен басталады. //Егемен Қазақстан, 2002. 5 сәуір.
6 Тұрсын Қ, Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. Алматы. Білім; 2003. – 380 бет.
7 Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. Алматы. Қазақ университеті 2003.- 59 бет.
8 Мұқатай Ж. Қазақ телережиссурасы қай деңгейде? // Қазақ әдебиеті. 2004. 27 тамыз.
9 Ықсан А. Қазақ теледидарының үні неге құмығыңқы? //Қазақ әдебиеті
10 . Ворошилов В.В. Журналистика. Санкт-Петербург. 2000. стр.121.
11 Барманқұлов М. Телевидение: Деньги или власть? – Алматы. Санат 1997. стр.268.
12 Жолдыбай К. Ізденіс әркімнің өзінен басталады. //Егемен Қазақстан, 2002. 5 сәуір.
13 Броватая Л. Психологический фактор в работе ведущих прямого эфира. //Хабаршы. Журналистика сериясы. №5. Алматы, 1999. стр.
14 Тұрсын Қ. Көгілдір экран құпиясы. Алматы. Қазақ университеті, 1998. 265 бет
15 Егоров В. Телевидение и зритель. Москва. МГУ, 1977, стр. 69.
16 Сәрсенов Қ. Тележурналистка терең тамырлы өнер. //Егемен Қазақстан 2004. 28 желтоқсан.
17 Әшімбаев с. Парасатқа құштарлық. Алматы: Қазақ университеті. 1985. 38-44 бет.
18 Бетпе-бет. Хабар агенттігінің интернеттегі сайты: www.khabar.kz
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
........................................3
І тарау. Рейтинг үшін күрес: Журналист міндеті мен аудитория мүддесі...8
ІІ тарау. Тікелей эфирде хабар таратудың ерекшелігі: ... және ... ... ... ... жалпы сипаттамасы: Санаға салмақ салатын саланы телевизия
деп түсінемін. ... оның ... көп ... кемшілігі де кетіп
жатыр. Әсіресе, ана тіліндегі арналарды айтпаймыз (өйткені олар жоқ) бірақ
қазақша ... ... ... ... ... ... ұжымның
жұмысын ұлғайтып, көрермен үшін күресін күшейтеді. Телевизияның тікелей
эфир түрі - ... ... ... ... Осы ... ... орасан роль атқарады. Оның талабымен таланты, тәжірибедегі ... ... ... ашады.
Бітіру жұмысымда тікелей эфирдегі журналист міндетімен аудитория
мүддесін ... ... ... ... Тақырыпты талқылау
барысында журналистке қажет ... ... ... ... ... өзектілігі. Қазақ телевизиясы әр ... жарқ ... ... ... ... жоқ. ... қазақша хабарлар қатары
рейтинг күресінде ... ... ... ... тудырмайды. Бірақ
бағдарламадағы бірінші адам журналист ... ... ... ... ... Көгілдір арнада көрінетін бірлі жарым журналистер
болмаса, олардың ... дені ... ... сезінбейді. Өйткені
продюсерлердің пайымы өзгерді. Олар осы салада ... ... ... ... ... ... арнайды. Шығармашылықтың
басқа шекпенінен шыққан әлгі әртістер ... ... ... ... ... ... Әсіресе, тікелей эфирдегі
журналист емес ... ... ... екі ... әсер ... көңілін қалдырады болмаса талғамын төмен ... ... ... ... істі ... шешедінің» кері болмас үшін
төртінші ... ... ... ... бар ... ... өз ... алу керек.
Тікелей эфирде табысқа жеткісі келетін журналист ерінбей ... өзін өмір бойы ... ... шарт. Сондықтан бітіру жұмысымда
жеңіске жетудің жолдарын журналистік, психологиялық тілмен ... ... ... ... ... журналистің жұмысымен
аудиторияның талғамын тану үшін ... ... ... ... ... ... ... жүргізушілердің шығармашылық
ізденістерін назарға алдым. Америка журналистикасында сұхбат жүргізудің
өзіндік стилін ... ... ... Ларри Кинг кітабын « Как
разговаривать с кем угодно, когда ... где ... , ... ... ... ... ... Соловьевтың « Монипуляции: атакуй и
защищайся» еңбегін, жеке сайтындағы ... ... ... ... жан ... ... ... Сонымен қатар, Құдайберген
Тұрсынның «Көгілдір ... ... ... ... ... ... өткіздім.
Зерттеудің мақсаттары мен мүмкіндіктері. ... ... ... ... ... ... жүргізетін маманның бойында болуға
міндет қасиеттерді ... ... ашып ... Журналистің шын
мәнінде қоғамдық ойды қалыптастыра алатын ... ... бар ... ... қуатты дұрыс жұмсап, қаруды тиімді қолдануда. Осы ... аз ... ... ... ... жете ... Бітіру
жұмысымда
✓ жеңімпаз журналистке қажет жеті қасиет
✓ рейтинг үшін ... ... ... ... мен аудиторияның
мүддесі;
✓ журналистік монипуляцияның мүмкіндігі;
✓ отандық және шетелдік журналистердің тікелей ... ... ... жұмысының ғылыми жаңалығы. Зерттеу жұмысымда қазақ журналистерінің
тікелей ... ... ... білімімнің жеткенінше шешімдерін
белгілі еттім.
Зерттеу тәсілдері: Отандық және шетел журналистерінің жұмысымен ... ... ... ... ... ... ... нысаны: Қазақстандағы тікелей эфирдегі бағдарламалармен
жазба арқылы жарыққа шығатын хабарларды салыстыра отырып, ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
арнасындағы «Таңшолпан» интерактивті ... ... ... жаңалықтар қызметі, Хабар телеарнасындағы «Бетпе ... КТК ... ... ... және ... ұлттық
телерадиокорпорациясы АҚ-ның Жамбыл облыстық филиалы «Қазақстан-Тараз»
арнасында ... ... ... ... ... ... НТВ арнасынан көрсетілетін «К борьеру», «Поединок» бағдарламалары,
Американың атақты ... ... «Larry King Live» ... теориялық және әдіснамалық негізі. Бітіру жұмысымның тақырыбына
қатысты бірнеше еңбектер пайдаландым. Сонымен бірге, Н.Омашев, Құдайберген
Тұрсын, ... ... ... ... ... ... ғылыми
теориялық еңбектерін қолдандым.
Бітіру жұмысымның құрылымы. Жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды және
пайдаланылған әдебиеттер мен ... ... ... ... ақпарат беретін билігі болады. Төрдегі төртінші
билігі. Оның ... хәм ... ... ... ... ... қалыптасты. Қазір Қазақстан мемлекетінде «қазақстандық» арналар көп
болғанмен, қазақ ... ... ... жеті пайыз қазақпен қалған
қазақша сөйлейтін қазақстандықтардың ... ... ... білдіреді. Рейтингтің көрсеткіші төл тіліміздегі телевизиялық
туындыларды көтеруі керек еді. ... он төрт ... ... он ... бірде бірі тек ана тілімізде ... ... ... Осы ... ... ... ... жоқтап отырмыз.
Бағдарламаның сапасы жағынан батыс телевиязиясынан кейін қалсақ, ... ... ... туыс ... ... ... алдымен жауынгер, содан соң жеңімпаз болуы керек. Оның
мамандығының мақсаты қазақ ... ... ... ... ... ана ... арналардың ашылуына атсалысу. Ал телевизияның тікелей
эфирдегі қызметі журналистің халық алдындағы қарызымен ... ... адал ... ... ... Биік ... шығу ... міндетін білу керек. Осы тұрғыда оңтайлы әдістермен тиімді
тәсілдерді қарастырып, тақырыпты ашуға тырыстым.
Журналисті өсіретін де, өшіретін де ... Ол ... ... үшін ... Басын бәйгеге тігіп, бәсекеде бәрінен озуы тиіс. Ең
бастысы, халықтың қамын, ... ... ... ... ... ... телевизия саласында журналистер саны көп. Тілшілер тұрса ... жер жоқ. ... ... ... ... ... ... батыр
емес, қара сөздің қадірін білетін ақын емес, журналист боп ... ... ... ... ... журналист бірінші көгілдір экранның көрерменін
жақсы көреді. «Өнердегі өзін емес, өзіндегі өнерді ... оны ... ... ... ... тыңдарман бола білген» деп белгілі
ақын әріптесіміз Бекжан Әшірбаев айтқандай, жақсы журналист ... ... ... оның мұқтажын біледі, мүддесін есітеді. ... ... Қай ... ... жүргізсе де журналистің жүрегінде елдік,
ерлік сезімі сақталады. Оның ... ... ... Алдымен өзіне,
өзіндегі өнеріне, екінші еліне, елінің түсінігіне, және бүгінінде бақытты
болашағына сенеді. Бірақ, жұмысын ... ... ... ... Ол күн ... ... ... соңғы рет шығып, сәтін салып,
салмақты сөз айтып, барын беріп қалуға ... ... күні тағы да ... эфир ... ... ... журналист ешқашан эфирге дайындықсыз
шығып, даңғаза сөз айтпайды. Ол аудиториясының алтын уақытын ақтайды.
Қазақша ойлап, сол ... ... ... ... ... ... салмақтағысы келіп, көп кідіреді. Ойын тез түсіндіре алмай
жатады. Суырып салатын сөзшең ... ... ... ... ... бар ... Тіпті, жаңалықтағы ... ... де баяу ... ... ... ... уақыт секунтпен өлшенеді. Сегіз күндік өмірде тоғыз күндік тірлік
жасағысы келетін еті тірі ... ... де ... ... ... асықпай айтатын арнаның аудиториясы болуға ... ... ... эфир ... жүз ойды бір ... ... ... синонимдермен сөйлейтін анықтық, тақырыпты тура танытатын нұсқалық
талап етіледі. Осы үш ... ... ... ... ... ... деп
таныпты. Қаламы қарымды, болмысы дарынды жазушы Қабдеш Жұмаділев те қалып
айтпаған. «Тілімізде ... сөз жоқ, кінә ... ... ... ... әр ... сөйлемдегі өзінің таңдаулы, талғаулы
орындарын дұрыс ... бере ... жай ... өзі де ... ... ролін
атқарады» [1]. Міне, журналисте жеті сөйлеммен жіті пікірін ... ... ... ... көп ... аз ... жүргізушілерді көзіміз
көреді. «Көп сөйлегендік-көп айтқандықты ... Олар ... ... ... ... ... ... сөзбен алдайды.
Ақпаратты айтып, пікірін пайымдаудың да талаптары ... ... ... ... ... бағдарламада қолтаңбасы қалады. Қазақ
журналистикасында бір ... ... ... ... журналист эмоцияға
берілмей, салмақты қалпынан айнымау керек. Ел ... ... ... ... ... ... ... қағидаға бағынуы мүмкін?
Орыстар ойланып былай деген екен: «Туралық эмоциямен түсіндіріледі» ... ... ... сатпайды, эмоция-сезімін сатады, ең бастысы эмоция,
одан шындық шығады»- деп осы ... ... ... ... Владимир
Соловьев айтқан [3]. Бітіру жұмысымның ... ... ... ... ... нүктесін белгілі еттім.
Аудиторияның өзі жік-жікке бөлінеді. Кейде көрермен өзіне керек пен
өміріне қажетті қателесіп ... ... әсер ... рухани әлемін
өзгерту тағы да журналистің жұмысы. Ол білімді эрудициясымен ... ... сол ... ... ... ... эфир- табиғаты кәсіби-шығармашылық процесс, құрылымы
күрделі психологиялық ... ... және ... ... ... ... ... сол күйінде, қаз қалпында айналымға түсетін,
қайталанбайтын әрекет, алып-қосары жоқ шынайы дүние болғандықтан журналист
бес ... ... бес ... ( ... ... ... ... саясат) меңгерген маман ... ... ... ... ... пайымдары бойынша әдемі әртіске айналу керек.
Ақылды журналистпен сұлу актердың бақталасында, таразы басы ... ... ... ... ... көрікті адам сымбатына сеніп, көп
еңбектенбейтін көрінеді. Шынында, мемлекеттік арналарда шоу ... ... шикі ... ... ... сан ... өтірік
емес. Дегенмен, өресі өскен журналист актерлық өнерді де қоса ... үлгі ... ... ... ... тележурналист болуға
тиісті емес, ал тележурналист актер болуға міндетті» деп айтқан атақты
Сауық Жақанованың сөзі ... ... ... ... тиіс пен ... ... ... парызбен
қарыздан тұрады. Әсіресе, тікелей эфир ... ... ... ... ... ... ... Қызығы мен қиындығы ... ... ... қызметте көп ақылмен аз асаулық керек. Өзіңді өмір бойы
жетілдіріп, келер жеңісті бағындырып отырасың. ... ... сай ... ... ... ... ... журналист міндеті. Бітіру
жұмысымда осы ... ... ... ... ... ... тану ... аудиторияның көңілін баураудың жолдарын жаздым.
Қысқасы қазақ журналисінің әрбір ... таза ... ... ... оған сұранысын тудыруға түрткі болады деп сенемін.
І тарау. Рейтинг үшін күрес: Журналист міндеті мен ... ... аузы ... Бұқар бабамыз шаршы топ алдында сөз ... ... әсте жоқ ... деп асыл ... ... ... биікке
көтерген еді. Міне, бүгін өзімде сол биікті сезе отырып, жыраудың сөзіне
сене отырып, бітіру жұмыстағы бірінші ... азат ... ... ... ... ... ... қоғамы бар озат ... ... ... оған қол ... күресетін сара жолдың
сарбаздары журналистер екені біреуге шын, ... ... ... ... ... ... ... қағида нұсқады. «Бұқаралық
ақпарат құралдары ... сақ, ... жақ ... ... [5]. ... ... ... күпірлік болар еді. Сондықтан Конституцияда көрсетілген
мемлекеттің негізгі байлығы ... да ... ... айналады. Осы
орайда, есімі елге белгілі ақын ағамыздың жыр шумағы еріксіз еске ... ... күн ғой, ... биік бола ма, ... биік ... деп ... қалма».
Ендеше, ен байтақ ел аумағындағы барлық телеарналардың ... ... ... ... олар ... жақ ... ... Жақ болу
үшін, алдымен, жақын болу қажет. ... ... ... телеарна қызметкерлері аудитория саны үшін сапалы дүние жасауға
ұмтылады. Сапалы жұмыс ... ... ... ... ... ... биік көрсеткішін көзі көруі, көңіл қуануы үшін ... ... ... ... ... ... ... жататын жаңалықтар
бөліміндегі еті тірі, еңбекқор азаматтар айтпақшы: « журналист от үстімен
қайнаған қазан ішінде жүретін (іш ... ... ... көру ... ... ... сол саламен ауырған жақсы. Ал мұндай ессіз
мүмкіндіктің есесі тек тікелей эфир ... ... ... ... ... ... ... алдында телміріп отырған халықпен жақын
байланыстыратын ... жол. ... ... ... ... ... ... қаруың болады, қолыңда. Бір ... ... ... сол ... ғана ... ... ... берудің
басқа тәсілінде жүргізуші жұмысы ... ... ... басшылықтың ақылымен жасалады. Көлденең көк атты ... аз ... ғана ... пайдасына асып, еркін ерлікке ... ... ... саусақ нұсқауы болмаса да, тікелей эфирдің тілін
тапқан журналист ... ... де ... мінезді сөзін ретке
келтіріп, қоғам мүддесін қориды.
Жазба ... ... ... ... уақыты көп, уайымы ... ... ... ... ... ой мен бой жинақылығын
жазып, жауапсыз, бейқам болуға ыңғай береді. Ойланбай он сұрақ ... ... ... ... кесуге жол ашық. Сөзін жаттамай, ... ... ... де тұрмайды. Осындай жеңіл ой жүгізуші талабын таусып, талантын
танытпайды.
Осыдан жыл бұрын Қазақстан ұлттық арнасының бағдарламалар ... ... жолы ... Сол ... ... ... ... танымал болып тіс қаққан журналистердің біразы тікелей эфир
жұмысынан ... ... ... ... жүзеге асатын хабарды жүргізгенде
жүйрік болып шапқанымен ... ... бет ... ... көрінуге жігері
жетпейді. Өйткені санамызға ес білгеннен бері орыс тілдің сөздік ... ... ... ... ... сол ... түспей қалып,
баяу байыптауға тура ... ... ... Қазақстан шетел
жаңалықтарын жоғары ... ... ... ... Әуесбай қазақ
тілшілерінің орыс әріптестеріне қарағанда баяу сөйлеп, «стэнд -ап»-ты ұзақ
жазатындарын мойындайды. Журналистік ... ... ... ... дайындықсыз жеткізер тұста ойыңа орысша сөз оралып, оны
қаперінде ... ... Бұл ... ... орыс ... ойыспаған
қазақ журналистерінің осал қырлары. Бәлкім сондықтан ... ... ... өзі эфир жұмысында өз биіктерінен көрінбей жатады.
Көрші Ресейдің көрнекті тілшісі Владимир ... ... екі ... ... көзімен көріп, әдемі мысалға теңеп берген.
Оның ойынша: « ... ... ... көрген кезде теңіздің тірі балығын
аулап алып, оны жаңадан қуырып ... ... Ал ... өткен өнімге
қараған уақта дүкен ішіндегі тұрып қалған консерві килькиін аузыңа амалсыз
салғандай әсерге ... [6]. Бес ... ... ретінде Мукусов
мырзаның мысалын толығымен қолдаймын. Тікелей эфирде жол тартқан хабардың
халыққа берері ұшан теңіз. Ең ... ... таза ... ... Жұртты жауыр қылған жасандылықтың жаттанды көрінісі қырағы көзге
сүйел болмайды. Бұл ... ... ... негізін қалаған
қайраткерлер де жақсы білген. Тұңғыш журналист ... ... ... ... эфирдің таңсық жұмысына тартынбай кіріскен. Себебі,
Қазақстан арнасының алғаш құрылған жылдарында ... ... ... ... ... әрі ... ... пайдалану мақсатымен
хабарлардың басым дені тікелей эфирде ... ... ... ... ... артпай-ақ, қағазға қарап, айтар ... ... ... ... мол ... ол ... кәдеге
аспағанмен, Сағат Әшімбаев сынды сайып қыран саңлақтардың ... ... бар. Олар жаңа ... журналистерін шынайы болмысымен ... ... ... бүлінді. Сынауымның сенімді себебі
бар. Бұрын балғын жасымда экрандағы журналистердің жаттап алу қабілеттеріне
қайран қалатынмын. Бір ойды жүз ... ... ... ... неге ... ... сөзінің екпінін дұрыс түсірмейді, болмаса, қарапайым
анықтаманы айта алмай ... ... олар ... ... ... ме деп
ойлайтынмын. Сөйтсем, суфлер арқылы сүрінбей жүр екен. Бес бет ... ... оқып ... ... ... досқа айналғаны сондай, тіпті
танымал жүргізушілер дайын ... эфир ... ... ... Көгілдір
экранда көздері алақтап, ауыз екі тілдің оңай сөздерін кері ... ... ... ... ұлттық арнасының ... ... ... ... балап, ақымақ көрінген айташыны ұмытқан жоқпыз).
Жұмбақ ... ... ... ... ... көрермен көзі көрмесе
де, түйсігі сезді. Қазір оларға жүргізушінің шынайы бейнесі ... ... ғана анық ... Оның ... технологияның таңсық
мүмкіндігін «тәжірибелі» тілшілер аудиториясына ашық айтып, сүйінші
сұрайтынын да ... ... «Таң ... танымал жүргізушісі Кенже
Жұманұлы жаңалықтар қызметіне кезек берген кезде: « ... ... ... ... ... деп ... ... айтып қойды( 27.
05. шыққан эфирде) . Сірә, суфлерға қарамай, бір сәттік ... ... ... ... ... ... ... сақтай алмаған болар. Әйтпесе,
алты сөздің ... ... ... оқып ... ... ... өткен аға апаларымыз суфлердың қызметі болмаған соң, ... ... ... ... ... эфир кезінде қағазына қараса да сөйлем
екпінін қайда түсіруді сезетін ... ... эфир ... қызыл жасыл жазба хабарлар
көп болған соң, олардың сырт әлемге әсері тимей ... Сырт әлем ... ... қауымын санаймыз. О, заман да бұ заман, теледидар ... ойды ... ... ... соны сала ... ... ... Оның әсері игі әрекетке жол бастайтын. ... ... ... бір ... бара - бара бір ... ... жұрттың жалын жанарын жоғалтып алған сияқты. Хабар
мазмұнына салмақты ой ... соң, ... ... екі ... ... ... жаны ... жақ болған соң, жеңіл хабарларға
жауыр болды. Олар көрінген дүниені көрмейтін болып ... ... ... ... ... хабар жүргізушілердің) ... ... ой ... ... ... Осы екі ... бір ... сипат бар. Ол бейқам көзқарас. Көрерменнің ... де ... ... ... ... Яғни, бүгінгі аудиторияның
мінезі өзгерген. Ер журналистің де, ез ... де ... ... ... қана ... ... адал азаматтар еңбегіне сай
еленбейді. Бұл ... ... ... да ... ... Сюжетті сұлу сурет
қылып жасайтын жаңашыл журналист Леонид Парфенов ... ... ... ... ... былай деп сынаған еді: ... ... ... ... ... ... тікелей эфирде сөйлегені үшін ұрмайды,
өлтірмейді. Журналисті оқырман оқығаны ... ... ... ... ... үшін ... өлтіреді» [7]. Ауыз күйсе де ... осы. Атам ... ... ... айт » ... ақылын алып,
журналистердің жақсылығын айтса, көрерменнің көрегендігі болар еді.
Қазір журналистке көрерменнің кемшілігімен ... ... ... ... бара жатқан қоғамды жылы орнынан қозғап, жалқау ... ... Аты да, заты да, ... де ... Ахмет Байтұрсынов
айтқандай, маса сияқты беймаза күн кешуге тура келеді. Жүрегінің түгі бар
жауынгер ... ... эфир ... ... ... ... ... журналист эфир арқылы жалпақ жұртты ... ... ... ойлаған межесіне сүрінбей жетуіне жол ашылады. Әрине, сұлу
сөзбен айтқан арманды ақылмен ... ... ... ... ... үшін де үлкен ... зор ... ... ... ... аз ... пен көп ақыл ... Бұрын баспасөз бетінде көзім
шалған сыншы ... ... да ... ... Ол кісі жақсы
журналист Абайдың сөзімен жазып, Маханбеттің тілінде сөйлей алады дейді. Ал
сөз сұлтанын теріп, ұйқас ... ... ... ... ақын ... өлең ... жайындағы пайымы шешендік сөздің де сыр ... ... ... ... « Өлең (сөз) ... ... көңілге
көрік беріп, алды түзеуге қарай бастайтын болсын, бұзылған қанымызды түзеп,
қарайған көңілімізді жуып, жанымызға пайда, дертімізге шипа ... ... бар, ... бар, қайнаған қанның, қиналған жанның, толғатқан көңілдің,
толғанған жүректің сығындысы болсын» делінген [8]. ... ... ... те тіл ... қозғағанда мүдірмеді. Классик жазушы: ... ... ... сөз ... деп ... ... Шынында тікелей
эфирдің екі тізгін бір шылбырын қолына ... ... ... жұрттың
алдында шешен сөйлеп, шебер сөзін жеткізе ... адал ... игі ... ... ... төте ... жылдам жетпек. Шәкен Айманов
атамыз әуе толқынының дүлділі Әнуарбек Байжанбаевтың адал ... ... ... ... жауапкершілігін түсіне келіп, былай кеңес берген
екен: «Дауыстың әр діріліне, ... әр ... сұлу ... ... мән бере біл. Оған ... өзіңнің табиғилығыңды таныта біл. Қазақтың
шетсіз де шексіз дариядай ... ... ... бай ... ... алмас қылыштай алғырлығын кәдеңе жарат» [9].
Менің ойымша, тікелей эфирдегі журналистің ... ... ... ... ... айтқан ақыл қоржынына сыйып тұр.
Әдебиет тарихының төрінен ойып ... орын ... ойлы ... ... ... журналист жұмысына сипат береді.
Дегенмен отандық арналардағы тележүргізушілердің ... ... ... аспанға ата алмаймыз. «Қателіктің бар екендігін айтамын, бірақ
одан ... ... ... ... емеспін» дейтін неміс ұстанымын ұмытып,
«бітіру» жұмысымда журналистердің кемшін кетіп ... ... ... ... ... қарастыратын боламын.
Жеңімпаз журналистің жеті қасиеті: Кезінде Хабар ... ... ... ... ... эфир ... ... тұрған майданға
теңеген еді. Анық айтылған сипат. Алайда, бірлі жарым жарыған бағдарламалар
болмаса, тікелей ... ... ... ... дені аузыңды аштырып,
көзінді жұмдырмайды. Біздің көпшілік ... ... ... ... ... Одан ... тұрған жалынды емес, өшіп ... ... ... ... ... ... ... айтып, істі
ақымақтар шешедінің» керін қазақ тілді бағдарламалар көріп отыр. ... ... ... ... ерке тотай қыз-жігіттер редактор жазған
шимай шатпақты шатасып жатып, жамағат алдында оқығандай ... ... ... ... ... ... ... бар екені, бар болса
да көп екені күман туғызады. . ... ... ... ... ... таралуына алып келеді. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... қаймағы тұрмайды
шықпай бетіне» деп ... ... ... ... ... ... теле
сыншылардың отты тілі мен ашты сөзін ақтағандай. Психология ғылымы тағы да
бір ... ... ... ... беті сұлу қыз ... басқа
жолдастарына қарағанда анағұрлым аз дайындалады, жеңіске жетудің жеңіл
жолын таңдайды екен. Тап ... айту ... ... ... ... ... ... жігіттердің кәсіби деңгейіне қарап, психология
пайымдаған ... ... ... ... ... қазақ
телеиндустриясының өнімі саналатын қызыл жасыл әлем ... ... ... көрерменнің талғамын төмен түсіріп, енжар әрі ... ... ... Қасым ағаның ашты ... ... ... ... ... ... тұр. Басқасы ... ... ... БАҚ әлемінде өзге мамандардан бір ... ... жөні бар ... ... ... ... мін ... етеді. Тәжірибе арқылы шыңдалатын кәсібилік деңгейінің көлеңкесі де
көрінбейді. Қайта, ... ... жұрт біле ... ... ... да ашып ... белгілі. Ол кісінің оқуындағы мағынасыз
мәнері жүгіртпе жолдың бар ... ел ... ... ... ... ... болуы, қосымша сыңғыр дыбыстарының, жағымды вибрация
дірілінің, табиғи әуенінің ... ... ... ... ... кері
мақсатты көздеуі де әбден мүмкін. Журналистің ... ... ... ... ... бір жола ашып жібереді. Бағдарлама біткенде
де көрерменнің көзі ілінбей ой елегінде жатуы керек. Эфир ... ... ... ... тілді бағдарламаларды түннің бір мезгілінде беріп,
журналистерге ұйқыашар міндетін жүктеп отыр.
Жүрек сезімі, көңіл сөзімен жазылмаған сценариді (редакторлар ... өз ... ... ... жалпақ жұртқа жеткізу әр бір ... ... ... ... ... ... оқуы көп, ... күрделі кәсіп. Жұмсаған ерік жігер, қажыр қайрат, еңбегіңнің есесін
халықтың ақ ... ... ... кей ... ... көргенде бұлай
еңбек еткенінен гөрі мүлде тірлік етпей-ақ қойғаны дұрыс па еді ... ... ойға ... ... ... ... ... өз әлдерін
жақсы біледі. Сондықтан олимпиада ... ... ... ... ... тікелей эфирге шыққанын әсте көрмейсің. Оларға ... ... ... ... ... ... ... екі сөздің басын әрең
құрайтын әншілер бүгін монтаж құралының құдіреті арқасында ... ... ... болып алған. Ел арнаның ерекше жобасы саналатын «Солай
болған!» бағдарламасын жүргізу Жанболат пен Жазираға оңай ... тұр. ... ... ... да ... ... ... созылған
уақытта жұмыстарын бітіреді. Қанша ... ... іске ... ... ... ... ... болмаса. Қысқасы, «Солай ... ... ... ... ... ... ... шықпайды. Қос әншінің әртістік те, айташылық та
өнер атауынан алыс екендіктері елге мәлім. Және ... ... ... ... де ... бетін жасыра алмаймыз. Экраннан жүргізуші боп
көрінуге құмар эстрада өкілдерінің сөз ... ... ... әрі ... Ал ... ... жетекші арналарын басқаратын
продюсерлер хабар жүргізу құқығын журналистен аттап, әншіге береді.
Ал әдемі әншілеріміздің әлі тікелей ... ... ... ... ... бидай сепкендей сирек беріледі. Бірлі жарымы ... ... ... сол ... өзі патша көңілді күпті қылады.
Тікелей эфирде айтар сөзіңнен ... ... ... жөні ... жұрт ... ... ... жүргізу екінің бірі,
егіздің сыңарының қолынан келе бермейді. Журналистика факультетінің үшінші
курсын ... ... ... ... ... дәл осы эфир майданында
тәжірибеден өту бақыты бұйырды. Редактор жүрзізуші болып қызмет ... ... ... мен үшін бес ... ... ... ... болды
десем өтірік айтқаным емес. Мемлекеттік тілді мәртебе еткен бұл арна ... ... ... танымын кеңейтіп, тәлімін тереңдетті. «Таң
шолпанның» Жамбыл жұртына арналған аналогы-РАУАН ... ... әрі ... ... бар бұл ... екі сағат эфирі төрт журналист
жұпқа сеніп тапсырылды. Солардың бірі мен болғандықтан абыройлы ... ... ... ... кірістім. Сен тұр мен атайын деген ... үлгі ... мол ... ... ... болды. Ең бастысы
«естіген таңсық, көрген анық» дегендей ... ... ... көзбен
қарап, қолмен ұстаудың керемет сәті түсті.
Рауан интерактивті бағдарламасын ... ... бір ... ... ... ... ... керек. Тікелей эфир жұмысын
тура мағынасында майдан деп түсіну ... Сол ... ... ... төрт ... түгел сайлап, жинақы жүресің. Алмас сөзді алдаспан
қару етіп, ... ... ... де мүмкіндік бар. Алайда, ... ... ... ... ... үшін жасау қажет.
Республикалық арналардың ... ... ... ... ... ... ... алыс кеткен тұстарын атап өтпеске болмайды. Хабар
арнасындағы «Бетпе бет» бағдарламасы қалың көпке әу бастан ... ... ... жүргізушісі Берік Уәлидің болмысы өз басыма түсініксіз.
Жақсы журналист үшін ең басты ... ... ... ... ... тиіс.
(Мансапты қонағынды мақтап жеке басыңның мұқтажын өтеуден өткен сорақылық
жоқ. Жақ ашпас қонаққа ... ... ... болып, жағымпаз күйде көрінетін
жүргізушілерге күйінесің... бірақ бұл басқа әңгіме...) Он алты ... ... ... ... сақталып, сөзіңмен ісіңде көрініс табуы
міндет. ... ... ... ... ... жолы ... да, ол ең
алдымен қара халықтың қарапайым өкілі болып табылады. ... Уәли ... ... ... білмейтін сияқты. Оның «Бетпе бетті» жүргізген бет
болмысы салқын салмақтылықпен танылады. Себебін журналистің стиліне сілтеп
келдік. ... ... бір ... ... ... ... ауды. Қоңырау шалған қарт кісінің қойған сұрағы Берік Уәлиге ұнамаса
керек, іле шала сөзін ... ауыр ... ... ... ... ... пәрменді нұсқауын орындап жатқан жоқ. Халыққа жақ,
санаға сақ емес. Шын жүзінде, журналистің қараша еліне жақтығы мен ... ... ... ... барып сөйлеуімен ғана шектелмейді ғой. Халық
журналист жұмысынан жан ашитын қадамдар күтеді. Ал ... Уәли ... ... ... өркөкірек кейіптерін көргенде олардың ... ... ... Жоғарыда айтқанымдай бейқам қалыпқа қайта оралады.
Рауан бағдарламасында жүргізген азын аулақ тәжірибеммен төрт жыл
оқыған тәліміме ... ... ... ... ең бірінші қасиеті
өз аудиториясын жанындай жақсы көруінде дер едім. Адамдармен ... ... ... ашылып, бақыттан басы айналып кетуі керек. Рауанның
алғашқы эфирлерін шығаруға ... ... әрі ... алғашқы
ақылшым Мөлдір Анарбайқызы дайындық кезінде алтын кеңестерін аямаған ... кісі ... ... үшін ... сол ... бірі ... ... дейтін. Әрбір адам диолог құрғанда құрдасының өзімен тең
болғанын ұнататынын айтқан. ... эфир ... ... ... ... тартқанымда Мөлдір танытқан пікірдің растығына көзім ... бұл ... ... түсінетін жүргізушілер де жоқ емес. ... ... ... ... ... жолымен жүретін журналистерге не
дерсіз. Олар «Көрермен қарапайымдылықты қалайды» ... ... ... жөн ... Қазақтың жалпақ тілін жұқартып, жұтаң сөзбен
жұртқа ... ... ... әлгі ... ... ... пен өнердің биік эстетикасы тоғысқан телеарна тілі
көшенің сөзіне былғанбауы ... ... ... ... ... әдебі
таңдай қағарлық қалыпта болуы міндет деп ойлаймын. Әйтпесе журналистің
қара жаяу ... ... ... ... Ахмет Байтұрсыновтың
тіл қисыны хақындағы қағидалары сөйлеуші міндетін қалыптастырады. «Тіл
қисыны дегеніміз - асыл ... ... ... шарттарын танытатын ғылым.
1Сөз дұрыстығы - әр сөздің, әр сөйлемнің ... ... ... ... Тіл ... - ана тілдің сөзін басқа тілдің сөзімен шұбарламау.
а) ескірген сөздерге жоламау
ә) жаңадан шыққан сөздерден қашқан.
б) өз ... бар ... ... ... ... сөз ... ... Тіл анықтылығы - айтылған сөз мағыналы, түсінуге жеңіл, көңілді
күдіктендірмейтін ... Тіл ... - сөз ... сәйкес келу. Тіл дәлдігін көбінесе
мәндес сөздер бұзады.
Тіл көрнектілігі. Сөздің дұрыс, таза, ... дәл ... ... сөздің көрнекі болуы да керек қылады». ... ... ... сөзінді сценарииге кіргізіп, аудиториянды ... ... ... ... ... ... айтқан кеңестің түпкі түсінігі эфирге ... ... ... ... ... ... Ол: «әр ... мінезі
алуан, пікірі түрлі аудиторияңның әрбір мүшесіне жеке жол тауып, көңілін
қалайда арбау керек екенін ... ... бал ... ... ... ... әдеби тілде, ақынмен өлең ұйқасында әңгіме ұйыту от
ауыз, орақ тілді ... ... ... бағдарламасы менің бұрын бойымда болмаған психологиялық
танымымды қалыптастырды. Отбасымда көп баланың бірі болып, есігі ... ... ... соң, ... ... деп ... қаға алмаймын.
Қалада тұрсам да қызын қырық үйден тыятын ата ананың тәрбиесінде ... жүз ... ... ... ... ... адамдарыммен жасты
құрбылардың ортасынан шықтым. Бейтаныс жандармен лезде тіл табысып кететін
қасиет болмаған. Бірақ, журналист жұмысына кіріскен соң, ... жоқ ... ... ... ... білдіреді. Сондықтан жұмысымның ең басты
қаруын ... ... ... ... әр адамның әлсіз тұстары болады. Сол әлсіздік әңгіме
барысында байқалса, оны ... ... ... ... ... ... көп
сөйлегенді ұнатпайды. Оларға бөтен адаммен танысу ерлік жасағанмен бірдей.
Америка елінің атақты ... ... ... ... арнап, тест жасаған екен. Тест нәтижесі бойынша ... ... ... ... төрт пайызы сөйлескен кезде
қобалжитындықтарын жасырмады. ... ... ... ... ... танысқаннан гөрі терезеден секіріп кеткен оңай көрінеді ... ... ... еңбекті талап етеді. Әсіресе, теле
жургізушілер сөз табиғатын терең ... адам ... ... ... Олар ойлы ... қатар, келген қонақтың ашық болуына мүмкіндік
жасауы қажет. Алдындағы адамның ... ... үшін ... ... ... ... дос болып үлгергенің дұрыс. Осы тұста Тараз телеарнасындағы
тәжірибеммен ... ... ... бір күн ... бағдарламаға шақыратын
қонақтармен хабарласып қоятынбыз. Біз отыратын редакцияға қаланың ... ... ... ... ... ... екі қонақ табылып, үшінші
адамды шақырып үлгермегендіктен Асембек ағаға ... ... Ол кісі ... ... эфирді әріптесім Данияр Әлімқұлмен бірге жүргіздім.
Тақырыбымыз қызық, телефон тұтқасымен талқылап жатқан көрермен саны ... ... ... өтіп ... Бірақ соңғы қонақ Әсембек ... ... ... Әлімқұлға қараған суық қабағын байқадым. ... адам ... ... ... оған оғаш ... ... ... Сондықтан жарнама уағында ауыр сұрақтарды өзіме алып, Даниярға
жеңіл ... ... ... Эфир ... Әсембек аға әріптесімнің
алғашқы сұрағынан бастап сын тағып, қолайлы сәтте қағып тастап ... ... ... ... кезде естімеген сыңай танытып, үңсіз отыра
беретін күйге көшті. Сол ... мен ... ... ... өңі ... ... қалпымен жауап береді. Бұл сәтсіз өткен сұхбатқа
Даниярды кінәлауға әсте ... Ол ... ... ... ... ... ... Асембек ағайдың адамдармен араласу психологиясында жатыр.
Байқағаным, кейбір ер ... ... ойы ... да ... ... ... ... сөйлеседі. Әйел адамдар жігіт жүргізушіге көп көңіл бөліп,
ақылды әңгіме айтуға дайын болады. Бұл ... ... әдет бар ... Олардың табиғаты осындай ыңғайға ... ... ... ... ... ... істейтін ұстазымыз Қанат Әуесбай
да менің пікірімді растаған. Алматылық ... де ... ... ... ... ... қарай бөлінеді екен. Егер, ер кісінің пікірі
керек ... оған ... әйел ... ... ... сұлу жүзі мен ... ... қарап, шынын айтып қоятын сыршыл
серілер аз болмаған» деп әзілдейді, Қанат ағамыз. Ал ... ... ... ... ... жұбы Айбол Қарашев пен ... өз ... ... ... ... Олар да біз ... жұма
күнгі эфирге мешіт ... ... ... ... студиядағы отыратын
орынның белгіленген реті бар. Камераға қарсы екі ... ... ... ... сәл ... креслоға құрметті қонақ жайғасады. Әдетте, диван
үстіне алдымен жігіт журналист, содан соң, сұлу ... ... ... ... ... аяқ ... ... көрініс бойынша жүргізуші қыз
ортада отырады. ... жұма ... ... ... қонағымыз Меруерттің
қасына отырмайтындығын алдыға тартып, эфир алдында байбалам салды. ... ... ... ... сияқты қыз баласына ашылмақ түгілі оның ... ... ... ... ... ... эфирге дәл осы
кейіпкеріміз келгенде Даниярға дайын дос ... еді. ... оның ... ... гөрі ер ... сөйлескенді ұнатады. Яғни имам молда
Меруерттің, Асембек аға Даниярдың конағы ... Оған ... ... ... бар деу ... «Қырсық» қонақтарға жақпағаны,
Меруерттің бойжеткен болып, Даниярдың жігіт екендігі. ... ... ... жасытып, жұмысымыздан жалықпауымыз керек. «Ақыл бесеу, айла
алтау, ақылмен айла қосылса алдырмайтын екеу» ... ... ... ... ... ... әңгімеде түрлі әдіс қолданып, керек нәтижеге
қолың жетсе, жеңімпаз журналист болғаның. Қонағың ең ... ... ... әйел ... ... да, сен оның ... еркетотай қызына,
болмаса ауылда тұратын сүйікті сіңлісіне, немесе сырын ақтаратын құрбысына
ұқсауың керек. Келесі жолы Данияр ... ... ... жел ... ... ... жақтырмаған мінезді ұмыттырып жіберетініне сенемін.
Меруерт құрбым да имам молданың көзіне ... ... ... жақсы көрінуге тырысатыны түсінікті.
Бұдан басқа, журналист сөзін ... бет ... көз ... ... алу керек. Менің табиғи мінезім ... тура көз ... көп ... ... ... ... ... ойыңа кіріп шықпайтын кінәні сенің болмысыңа артып қояды. Мәселен,
камера алдында әдемі көріну ... тік ... ... ... ... ... ... Мен осындай қалпымды бейтаныс адамдар
көкіректікке балайтын болып шықты. Бір күні ... ... ... ... ... Мен ... көтеріп, салмақты сәлемдескенім ол жігітке
суық ... ... эфир ... ... қысқа қайырып, әңгімеге ашыла
қоймады. Кейін ортақ таныстарымызға менің өр көкірек мінезімді айтып шағым
жасағаны белгілі ... ... ... ... ... ... менің
кәсібилік кемшілігім екенін мойындау керек. Кез ... адам ... ... ... рет ... ол жайында жақсы ойлауға бейім болады. Бейтаныс
адам андамай әлде әдейі жағымсыз ... ашып ... жек ... ... пайда болады. Бара - бара бұл ұлғайып, қастық ... ... ... ақын ... өзім ... ... ... жол бердім. Адам жайындағы алғашқы пікірдің әдетте жалған болып
шығатынын дәлелдей алмағаным, (ойламағаным) сол ... ... ... әсер етті. Сондықтан кеткен қателікті келесіде қайталамай, жылы
жүзіммен суық жүзді нұрландыру ... ... ... тағы да бір ... ... ... ... көрерменді жақсы көруі үшін (2) ең алдымен өзіне жақсы
қарауы керек. Жақсы жүргізуші өз ... ... шет ел ... ... ... Флагман болған журналист бағдарламасын
телеарнаның брэнды ... ... бар. ... ... ... ... ететін, рейтинг үлесі де үлкен болады. Бастысы, телеарнаға табыс келіп,
билікке тәуелділік азаяды. Бұл белес журналист жеңісінің ... шыңы ... ... өзін ... ... мен ... қасиетін алшақ етіп
қарастырған дұрыс деп ойлаймын. Өзіндік мені бар, өзін сыйлайтын ... ... сырт ... де сол ... көріне алады. Мұндай адамды көрермен
қауым жақсы көріп, жылы ... ... ... ... ... арнасындағы
тағы бір азаматты аузыма алғым келеді. Әнші әріптесім Руслан Шүңірек жайына
қатысты. Оның тікелей эфирдегі жүргізушілік жұмысы көп ... ... ... ... ... ... ... Расында Русланның хабарды
жүргізу сапасына сын көзбен ... ... буын ... ... Өкінішке орай, айтулы әріптесімнің бойында өзін ... ... ... ... ... байқалатын. Бұған қоса, білімінің таяздығы
білікті маман болуға бөгет етеді. Арна ... да әлгі ... сөз ... ... ... Сондықтан сөзіңе елді еліткің келсе,
әуелі абыройынды көтеріп, өзінді мойындатуың ... ... ... ... ... соны ... жете ... өзгені (аудиторияны) сүйе алатын журналистің бойында тағы да
бір ең қымбат қасиет болады. Оның ... ... ... ... ісіне, ерік, жігер күшіне, ақиқатпен әділдік және жарқын болашаққа
деген сенімділік баянды жеңіске жол бастайды. ... ... сеп ... ... ерлік істер келеді. Еткен еңбегі ел игілігіне жарап,
елеулі орынға ие болады. Әсіресе, тікелей эфирге шыққанда ... ... ... ... Камерадан таныс көрерменге жеке басыңның
жақындығын сезінуің ... ... ... ... адал ... жүз ... сену ... Оған еш дәлелің болмаса да соқыр ... ... Бұл ... ... ұстануыма сенімді себеп бар. Мектептің үш
айлық ... ... ... теледидардың тұрақты көрермені болатынмын.
Әсіресе, түн ортасына дейін көк ... ... ... ... ... ... КТК ... ҚҰДАЙдың құтты түнінде «Шамшырақ» хабарын ... Бір ... ... ... ... жалғасатын бағдарлама тікелей
эфирде өтеді. Жобаның мақсаты жүргізуші мен көрермендердің ортақ тақырып
таңдап, әңгіме дүкен ... ... ... ... аттары әлі
шықпаған Ескендір Серкебаев пен Ұлпан Құрайысова кезегімен жүргізетін.
Ескендір ... ... ... эфир ... бір ... ... ... жеке басына, кәсіби білігімен ... ... ... ... ... ... жолы ... жүргізбеуін талап еткен. Тасадан
тас атқан көрерменге жүргізушінің көңілі түсіп, ақталғандай сыңай ... ... ... сол түнгі түсірілім сәтсіз болғанмен келесі
эфирлерді түк болмаған әдетпен ... ... ... өзін жек көретін
көрермендер барын білсе де, жұлдыздық ... ... ... ... ... жағымсыз кейіптегі жүргізушіге жаман болмады. Көп ұзамай Ескендір
мырзаның сомдаған ролі өзіне ... шын ... жұрт ... ... ... Оған «Миллион кімге бұйырады» бағдарламасы мен мансапты
қызметі дәлел. Сондықтан жұлдыз болғысы келетін журналист жау ... ... ... оның ... ... сену керек. Телеарна тарихында біз
айтқан сенімді сезбей, көрермен сынына сағы ... ... ... ... ... барысында тікелей эфирдің табиғатына анықтама
бергім келеді. Сонымен, тікелей эфир дегеніміз кәсіби шығармашылық ... ... ... құбылыс, уақытқа және техникаға тәуелді
тәсіл, ешнәрсені түзетуге болмайтын, сол ... қаз ... ... қайталанбайтын әрекет, алып қосары жоқ шынайы дүние. Журналистің
алдын-ала дайындығы эфир кезінде импровизациямен толығып, жамағат ... ... ... ... ... қатар сол сезімге ие де бола алуы
керек. Жай өмірде көңіл ... жоқ ... шеке ... ... ... жол ... ... бақыттан басың айналып тұрғанда досынды бетінен
сүйіп ... ... ... ... ... мүмкіндік бар. Бірақ эфир өмірі
басқа. Мамандығың сүйікті болса, ... өмір ... ... ... ... емес ... ... отырмын. Сонымен эфир
кезінде өз сезімінді қолыңа алып, оған толық ие болу ... НТВ ... ... эфир ... көп ... ... ... қалған.
Қызықты жаңалықтар мазмұны емес, дикторлардың өз өзін ұстауы, ... ... ... ... құрайды. Бір күні жаңалықтар мәтінін оқып
отырған диктор журналистер дайындаған сюжетке кезек берді. Екі ... ... ... ... ... сәтте оның қарқылдап күліп отырған кезін
көрдік. Қызыл түс жанып, эфир ... ... де ... ... ... ... ... сұрап, сөзін қайта жалғамақ болып талпынып
еді бірақ нәтиже болмады. Үзіліс кезінде техникалық топтың ... ... ... ... ... ... айтылса керек, жүргізуші өте
көңілді. Сол көңілді ... ... ала ... ... ... әлек
болды.
Ұлы жазушы Шекспир кезінде жүз ойды бір сөзге сыйдырып, қанатты ... ... ... ал адам ... ... Оның бұл ... ... мен телеарна тіршілігін тура танытып ... ... ... ... ... бір ... ... Бірақ әттеген
айы, жаңағы кейіпкерлерді ... ... ... етіп ... белгісі жоқ, онда. Журналист табиғи мінезін ... ... ішкі ... сай ... сала ... жарасымды
образ туады. Алайда, экрандағы айташы ... ... ... ... ... ... рольді сомдайтындары. Айтыс
өнерінің дүлдүл ақыны Ринат Зайытов тікелей эфирге әлі шыға ... ала ... ... ... ... бір ... ат ... жүр.
Бірақ, Ринатқа риза көрерменнің ... ... бар. Көз ... тұрсын, ақынның асау табиғаты мен салмақты мінезі жеңіл ... ... ... ... ап ... Ол ... ... образды
сомдағысы келгенмен, ішкі қайшылығы жол бермейді. ... ... ... ... шығармашылығының шамы жағылмай жатыр.
Халықтың табиғаты тазалыққа тартылады. ... ... ... ... соң ғана ... бірақ мойындамайды. Оларға тарихтың
төрінен орын бермейді. Сондықтан, өнердегі өзінді ... ... ... ... шығармашылығынмен танылсаң, мамандығыңның мақтанышы ... деп ... Ал ... шығармашылықтың бірден бір мақсаты
аудиторияңның жүрегіне жол ... ... ... аулау алуан
тәсілдерден тұрады. Ең негізгісі ... ... ... таң ... және өзі сол ... таң қала алуы ... Бір сөзбен айтқанда,
көрермендермен сезім байланысың берік орнату керек. Өзіңді жақсы көрсетіп,
өзің жақсы көре ... ... таң ... сол ... таң қала ... ... ... қалған бір қағида бар. Алдынғы
буын әріптестер сол қағиданы ... ... ... ізбасар
журналистердің де жаңағы жолдан таймағанын ... ... ... ... ... ... ... керек. Ол эфирде отырғанда тірі
жанға тән эмоцияналдық сезімін, табиғи мінезін, әдемі ... ... ... ... ... ... сұрағанда, қазақы
менталитетімізді, текті қасиетімізді меңзейді. Осы қағидаға ... ... ... ... ... ... ел- БАҚмен бәсекеде қалып
жатқандары көпке мәлім. Меніңше, журналистің ... ... ... қабілетін, талантын, кәсіби қасиетін жасыруымен бірдей.Теле
жүргізуші тікелей эфирге шыққанда ... жеп ... ... керек.Оның айтқан
сөзі тыңдаушының сүйегінен өтіп, ... ... ... ... ... ... ... Сауық Жақанова эмоция жайында өз ойын ... ... « ... ... ... ... ... жоғары
сезімтал, бір сөзбен ... ... ... тиіс!» Журналистика
факультетінен түлеп ұшқан, ... ән ... ... ... ... әрі ... ... Кәрменов шәкірттерін шынайы ... ... ... ән ... ... ... деген сөзі
бүгін әр өнер өкілінің аузында жүретін нақылға айналды. Бұл нақыл әрі ... бар ... де ... ... ... Ал ... ... шығуы мүмкін емес. Және ... ... ... сөз атауы
аудиториянын жүрегіне жетпек түгілі, құлағына құйылмау қалу қаупі бар. ... ... ... ... ... рейтингтегі төмен бағасы
біз айтқан ұстамдылықтың салдарынан деп ойлаймын.
Жүргізуші бойында шешенге тән ... ... ... ұшқын атып тұруы
керек. әлем тарихындағы әйгілі шешендердің ой ... ... ... жақындаймыз. Шешендігі арқасында шен мен ... ... ... ... ... ... үш түрін тізіп өткен: ... ойың ... ... ... талдаумен, «салқын қандылықпен»
ұсынатын шешен; Екіншісі: Аудиторияның ... әсер ... ... ... ... ... ... элементтерді көбірек
пайдаланатын қызуқандық шешен; Ал ... ... ... жоғарғы екі
стильдің де элементтерін шебер қолданатын шешен. Марк Тулий ... ... ... түрді озық деп баға берген екен. Қазақ ... ... ... түрге тоқталып, бәйге мәресіне жете алмай жатады.
Мәселең, саяси бағыттағы ... ... ... ... ... ... Плотоновтан бөліп айтсақ мұнымыз, бұрыс болады. ... мен ... ... ... ... айналған. Бірақ «Портрет
неделидің» ... ... бір ғана ... бар. Ондағы сюжеттер сезіммен
жасалады. Жүргізуші Андрей мырза ... ... ... ... ... ... ... Платонов бойындағы мінезін, сезімің,
эмоциясын тіліне ... ... ... жасайды. Барлығымызға ... екі беті ... ... Платонов сөзінің екі қуаты бар. Оның
айтар сөзі аудиория үшін әрі сүйкімді әрі әділ боп естіледі.Ол аз ... ... «тік ... ... ... ... (эмоцияналды)
сөзінің арқасында «Шындықтың шырақшысы» болған.
Ал Қазақ журналисі салмақты хабар тұрмақ ... ... ... ... ... тиіс. Ұмытса артынша сынға ... ... ... десем, дөрекі болады. Бірақ диплом ... ... ... ... баяндауға құқығым бар деп ойлаймын. Сонымен,
журналисттің ... ... ... ... әрі ... бір ... жүзіп жүрген қазақ журналистері жоққа
жақын. Тек, ... ... ... ... ... ... ... Мейіржан мырза қазақи болмысынан айнымай ақ,
дикторлық қызметін зор ... ... жүр. ... ... ... емес, еркін екпінге салып, жағымды эмоциясын жұмсайды. Екінші
жұптағы әріптесімен салыстырғанда ... ... ... ... ... да ... ... әріптесі Ернұр Бураханның жүгіртпе
суфлердан дайын мәтінді бір деммен оқып бергеннен басқа, дикторлық ерекше
болмысы байқалмайды. ... ... ... ... сай ... де сол ... кері ... талпынады.
Тікелей эфирде жұмыс жасайтын журналисттің бойында болуға ... ... ... бұрын қарапайым ойды ортаға ... ... ... ... құдіреті арқасында адамдық бітіміміз
келісіп, келбетті жан боп ... Және жай ... ... жоқпыз. Жеке
дара, бір бір дана болып өңдік өмірде. Елден ерек,жұрттан ... ... оған ... ... бар. Сол ... теле арнада да ескерілу
керек. Журналистика ... бұл атау ... ... ... саяды.
Аудиториясына абыройлы болғысы келетін жүргізушінің ... ... ... ... ... ... ... телевизиясында журналист
мамандар жетіп артылады. Бірақ солардың ... ... ... бар азаматар
аз. Жүргізушілердің жігіттер жағы Нұртілеу Иманғалиға породия қылса, қыздар
қауымы Жайна Сламбекті салады. «Таразы» ... ... ... ... өз ... келісті стильге келген. Жоғарыда атап ... ... ... атағы шықты. Артынша, ... ... ... ... осы екен деп ... ... бейнесін айнытпай
келтіретін болды. Тілші жігіттерді түсінсек те, нәзік ... ... ... ... ... Мәделі басын шайқап, қолын сермеген
кезде Ринат ағаның қыз рольін сомдап жатқан бейнесін көргендей боласыз.
Бір күні Ринат Кертаев біздің ... ... ... деп ... ... ... жібермейтін әдетке салып, сұрақ қояға кірістік. Менің
қойған сұрағым өзім айтқан стиль төңірегінде ... Неге ... ... ... ... біле ... сіздің стиліңізді ұрлап жүр дедім.
Ринат Кертаев күлді де, ... ... ... ... байлап,
«бәрімізге ортақ, бұл стиль» деп, ... бола ... ... ... ... оралып, барлығы орнына ... ... ... Таразы
бағдарламасынан Жеті күн хабарына ауысты. Мейрамгүл Мәдәлі де еншісін ... ... ... ... ... (бағдарламасын жүргізіп) деп жүр. Бірақ,
«ақиқат сөздің қаймағы, ... ... ... ... ... ... ... стиліне салып жүргізеді. Таразы бағдарламасы ... ... ... ... тура ... ... ... де бөлек бағдарлама
жүргізген соң, біреудің стилің қайталауға жол болмады. ... ... ... ... ... ... ... ән айтқандай құбылып жүр.
Кейін стилін тапқан соң, құлпырып ... ... ... ... ... үшін ... бет
болмысы, шығаршылық ерекшелігі, қолтаңбасы, бір сөзбен айтқанда «стилі»
болуы керек. Стильді табу ақша ... ... ... Ол ... пен
білімнің, талғаммен таланттың бірігуінен туады. Әлем әдебиеті ... ... ... ... ... Гете ... ... үш
кезеңіне тоқталған:
Бірінші кезең: Өзінен бұрынғы(ға) үлгіге жалаң еліктеумен жүрген шақ;
Екінші ... ... ... азын ... ... ... ... тұс;
Үшінші кезең: Өзінен басқа ешкімге ұқсамайтын өзгеше стиль белгіленген кез;
Ақ сөйлейтін ағартушы Зейнолла Қабдоллов Гете ... ... ... ... еді: « ... кезең, яки шын мәніндегі стиль
қалыптастырған кез-творчестволық эволюцияның ең жоғарғы сатысы. ... ... ... ... ... ... ... еңбек пен бір пайыз
талант, осы екі қасиетті ... ... ... ... ... бәрі ... ... (стильге) жете бермейді.
Мықтағанда, екінші сатыға (мәнерге) жақындайды, ... ... ... ... аса ... қалып қояды»[11]. Бұлтартпас шындықты қанша
тырыссаң да бұрмалай ... ... ... ... ... ... ... Гетенің бірінші кезеңіңде бүлдіріп жүр..
Екіншіге келгендер еліктеп жүріп, мақсаттарына ... Ал ... аты ... ... ... ... ... басқа жеңіске жетудің ең жаттанды формуласы бар. Ол білімді
болу. Білімділік журналистке жарасатын ... ... ... ... IQ ... көп ... маман кәсібінің нәсібін көреді. Өз
жұмысымен ауыра қоймаған журналист қарапайым қағиданы ... ... әр ... ... ... біліп шықсам, болғаны дейді. Тереңіне
барудың қажеті шамалы деп ойлайды. Осылайша, олар ... ... ... Алайда, мұндай төмен талпаныспен журналистикада жаңалық
ашылмайды. Көш ілгері кетіп бара жатқан көрші ... ... ... ... ... Бұрында бір ғұлама ... «осы ... ... ... сақтап қалу үшін де ... ... ... ... ... ... артқа шегінуің ғажап емес. Жақсы журналист
болу үшін үнемі ізденіп, ... ... ... ... Ол әрине,
әлдекімнің қолында емес, өз қалауында. Осы ойға ... ... ... саналы
сөзін терекке де, бұтаққа тигізе сөйлеген. «Әр адам тек бір ғана ... ... ... тартып, танымың тереңдете алады. Ол біздің өзіміз!»
Жоғарыда ... ... ... ұзын ... ... білімділіктен
бастау алады. Сөзімнің дәлелін тағы да тәжірибемнен іздемекпін . Рауан
бағдарламасын жүргізіп жүрген ... ... екі ... ... топ ... іздемпаз, еңбекқор. Ал соңғы топ білімі таяз,
шығармашылығы жұтаң, еңбегі ... ... ... Ауырдың үстімен,
жеңілдің астымен жүреді. Былайғы тілмен айтқанда, тек жүріп, тоқ ... көп ... ... сымақтар. Бір қызығы, қырағы көз болмаса,
көп көрермен аталмыш екі топты ажыратып, әуре ... ... ... ма, әлде ... ... ме, ... ... әлсіз журналистке
әділ сын айтқанын, содан әлгі әлсіздің сағы сынып, сары уайымға ... бір ... ... ( ... ... төменде тарқататын боламын)
Ал түптеп келгенде бағдарламаны жасайтын көрермен. Журналистте,
журналисттің бағынатын басшылары да ... ... ... ... бұл ... бар ... ... асырып жатқан көрермен жоқ. Алыс
ауыл ... ... ... назарына ұсынған хабарды ... көре ... ... тартқан сиырдың тісіне қарамаймыз деген орыс
нақылын ұстанса керек. осы орайда ... ... ... болып, сапалы
сюжеттер жасаған Ерлан Әбдірұлы мынадай пікір айтқан еді. «Жалпы, ... ... ... белсенді болғанын қалар едім. “Хабар”
болсын, “Қазақстан” болсын мемлекеттің қаржысы арқасында өмір ... ... Ал ... ... қарапайым адамдардың салық төлеген ақшасымен
толады. Ендеше, басқа ракурстан қарайтын болса, мемлекеттік телеарналардың
журналистерін асырап отырған, ... ... ... – көрермендер. Демек,
көрермендер не көргісі келеді, соны ... ... ... ... ... ... ... отырсақ, көрермен қауымы телеарна үшін екі
жақтап табыс әкеледі. ... теле ... ... ... ... ... ... отыр. Одан бөлек өз өнімдерін салу арқылы
қыруар пайда табады. Ал көрермен болса ... ... ... ... ... ... болу керектігін, болмаса талап етіп, немесе мүлдем
алмай қоюға мүмкіндіктері бар ... ... ... ... ... ... шықпаған хабарды да көре береді. отыз бірінші арнадан
берілетін ... ... ... ... ... ... ... сөгетін. Жүргізушісін сынға алып, жауып тастау керектігі
жайында талаптарын алдыға тартып отыратын. Бірақ ... ... күн ... үштің кезінде қарсылас көрермен пультін басып, ... ... ... ... Жек ... көретінге ұқсайды. Бірақ жақтырмай
көрген теледидар заңдылығы үшін сүйсініп ... ... ... ... ... ескеріліп жатыр. көңілінен шықпаған
бағдарламаны сынап, ... көп ... ... гөрі бір ... ... ... ... болады, теле арна үшін. Бастықтар да ешкім көрмеген
хабарды (жүргізушіге ... ... ... да) ... бөгеуге міндет
болады.
Әсіресе, тікелей эфирдің айна іспеттес ... ... ... бар қабілетінді кемсітпей де, кеңітпей де, ... ... ... Жұрт «жақсы сөйлесең, мереке қылады, ... ... ... ... ... сүрініп, абыройдан айрылатын
журналистер аз болмаған. Бар ... ... ... ... шығады.
Тікелей эфир кезінде келген қонағыңнан сұхбат алу ауыр ... Дәл осы ... ... ... ... сөзіңнің жемісті болғаны ... ... өзің үшін ... ... тележурналистикасындағы сұхбат жанрында
жасалған бағдарламаларды бақылағанда, көрермен ролінде ләззат ... ... ... ... ... ... ... олардың орақ тілінен оңбай қағылып, аузына су ... ... ... ... бір ... ... болады. Өзінен өресі
төмендерді қағып салатын қырсықтық, қыңырлық. ... ... ... ... Білімі шыңдалған азаматтар алдына барып ... ... ... көзі ... оны ... бауыздап, бармағын
шайнатып қайтарады. Көзін жұмып, кешіріммен ... Өзім куә ... ... ... ... әдеттері бұл. Шіркін, біздің
білімді, сұхбат беруде белсенді азаматтар алдына осындай ... ... ... ... Нұрлан Еспановтар аузына келгендерін айтып,
сөз қадірің кетірмес пе еді?!
Тікелей эфирде хабар жүргізетін журналист өзін өзін жүз ... ... сөзі мен ... ... ... керек. «Рауан»
бағдарламасын жасаудағы әр жұмыс күнім күтпеген кейде тосын, кейде ... ... Екі ... тікелей эфирдің әр минуты әуендермен
айдарлардың еншісіне, екі жүргізушінің екеуара ... ... ... ... бөлінеді. Оған қоса, үш қонақпен болатын
сұхбатқа да отыз ... ... ... бір күні ... ... атқызып
арна алдына келгенімде алдымнан сексеннен асқан ақсақал шықты. Мұндай
уақытта күзетшіден өзге ... ... ... таңғы алтыда қарт
адамның қонақ болып отырғаны таң қалдырды. ... ... ... сұрамадым. Басқа бағдарламаның қызметкерлеріне келген деген болжам
болды. Сонымен он ... ... ... қалған мамандары толық жиналып,
сағат жеті болғанда тікелей эфирдегі жұмысымыз басталды. ... ... ... ... ... отырмыз. Шақырылған қонақтар
біренен соң бірі ... ... ... ... ... жатыр.
бағдарлама бітуіне жарты сағат қалғанда студия сыртынан қарт адамның қатқыл
шыққан айқайы ... ... ... салған соң, кезекті әнге бердік.
Әнге бергеніміз мұң екен, ... ... ... ... ... шақ қалды. Оператор екі көзі аларып, ... ... ... ... әлгі ... ... ... Ұлы Отан соғысының жауынгер ұлы
жас жігіттерден жеңілсің бе, айқайдың астына алып, арызын ... ... ... ... ... ... ... арнаның атақты журналисі
Бақытжан Советұлы авторлық бағдарламасына түсіруге уәде берген екен. Бірақ
түсірілім таңғы алтыда ... ... ... сияқты. Атамыз тәуліктің
белгісінен шатасыпты. Бірақ шатасқанын ... ... Дос ... жекжаттарына таңғы эфирден көрінем деп сүйінші сұрап қойғаннан ... да ... ... ... ... деп ... Эфир сағатының
санаулы екендігін құлағы қабылдамайды. Егер студия төріне шығармасақ,
әкімге ... ... ... баяндады. Жасамыс атамыздың арнамызға менен
бұрын келгендігі, біздің жасымызда жасаған көзсіз ерлігі есіме түсіп, ... ... ... От ... отан ... ... майданында абыроймен көрсетуіміз міндет деп санадым. ... ... ... ... шай ішіп ... бас директорымызбен
бас редакторымыздың көздерінше төртінші қонақты кіргіздік. Атамыз кіргенде
алғыс айтып отыра салса жақсы ғой, айна ... бас ... ... ... ... соң ... Жүнісованың орындауындағы ән аяқталады. Ал біз әлі
шым шытырық қызықта жүрміз. ... ... шашы өсіп ... ... көрінеді. Ойымызды бетке ... ... ... ... бас ... ... ... қайтадан кигіздік.
Қағазыма аты жөнін жаза бергенімде ... « ... ... ... ... етті. Қазақша хабарды орыстың сөзімен шұбарлағым келмей
эфир ... ... ... ... ... ... ... алмастырып айттым. Бірақ атамыз көрерменнің алдында отырғанын
білсе де құлағыма «запастағы ... деп ... ... ... батырдың
басылмайтынын байқап, запастағы мойор ... көп ... ... оның ... ақсақал естімей қалып қасындағы маған ... ... ... Данияр ашуын жасыра алмай « запастағы мойор» деп айқайлап
жіберді. ... ... мәз ... болды. Ортада отырған менің де ... ... ... ... тығылғым келді. Төмен қарап, ... ... ... ... айналып өтіп, Бауыржан Момышұлымен қалай
танысқандығы жайында көзін ... ... ... ... ... бір минут
қалды, ал атамызды тоқтатуға кімнің ... ... ... ... біз
атамызға қараймыз. Ол кісінің тоқтайтын ойы жоқ. Тәуекелге бел буып ақсақал
қонағымыздың сөзін қулықпен бөлдім. Алдымен ... ... ... ... ... ... бәсенсітіп, кезекті әнге беріп жібердім. Атамыз
түк те түсінбеді. ... ... ән ... бәрін бүлдіріп жүрген
журналист ағамыз Бақытжан Советұлы келіп, ... алып ... ... эфир ... мен ... үшін ең қиын ... да өз ... қызық
көрінді. Ең бастысы ұққаным, қандай ... ... ... ... ... ... екен. Бірақ сол кезде күлкімді көрсетпеу мен үшін қиын болды.
Назарымызды нарыққа бұрған шақта ... ... ... ... ... өлшенетіні белгілі. Өйткені қаржы қиялды қимылға
айналдырады. АҚШтың танымал бір продюсері «Рейтингті телеарнаның ... ... ... мұсылмандық менталитетімізге бұл анықтама ... ... ... ... АЛЛА дан кейін телеарнаны жасайтын
рейтинг екені рас. ... ... ... үшін ... ... жай
жапсарын толығырақ талдап алғанымыз жөн. Сонымен рейтинг дегеніміз
теледидиры бар ... ... ... ... есебіне бөлгендегі
нәтиже. Егер, мәселеге ой көзбен ... ... ... ... бола бермейді. Себебі, қазір теледидары бар ... ... оны ... ... әдет ... ... ... мүмкіндігі
арқасында қалаған хабарын компьютер көмегімен кез келген уақыт мезгілінде
көре алады. ... бес жыл ... ... ... деген жанға күмәнмен
қарайтын болсақ, ... ... ... ... ... таң ... ... шет ел телевизиясын жасайтын азаматтардың шамына тиіп ... ... ... үшін ... күресі ғаламтормен ұласты. ... ... ... ... ... ... ... болжам да жоқ емес. Ал
әзірше, бір ғана нәрсе ... ... ... ... көк ... ... қосылып, қате есептер кетіп жатқаныны шындық.
Рейтинг ұғымына мәндес тағы да бір телевизиялық мағына бар. ... ... ... үлес ... ... ... Үлес ... қосулы азаматтардың ... ... бір ... ... ... көрсеткіш. Салыстарсақ, рейтингтен гөрі
үлестен түскен мағлұматтың маңызы зор ... ... ... саны бағдарлама сапасы мен журналисттің бағасын ғана
емес, ... ... ... ... ... ... береді.
Жасыратыны жоқ, теле арнаның негізгі табыс көзі ... Егер арна ... ... ... ... ... ... кіріс қоржынына
қомақты қаржы түседі. Алайда, алпауыт компаниялардың мұндай «май шелпек»
тапсырысы бір ... ... ... жүзеге асуы барысында беріледі. Ең
негізгі талап бағдарламаның рейтинг ... ... ... ... ... ескеріледі. Бір қызығы жарнама берушілер көрерменнің
жынысынан бастап, ... ... ... ... Олардың ойынша өңдісірістегі
тауарды тұтынатын адамдар көбінше жиырма бір менен қырыз ... ... ... ... ... аудиториясының жас шамасына қарап,
үлкен мән ... ... ... өзек ... отырған аудитория негізгі үш
топпен түгенделеді: Мақсатты аудитория; Есепті аудитория; шынайы аудитория.
Аудиторияны зерттеу ... ... ... ... ... асады.
Қазақстан Тараз телеарнасы техникасының жаңармауы салдарынан аудитория
санын сапалы ... ... ... ... ... сұрау салып,
пікірін жинақтауға тура келетін. ... ... түрі ... ... ... ... тың жол тапқандай ... ... ... ... ... эфир ... жаңа айдар қосып,
форматын біршама өзгертті. Бұл айдарда екі жүргізуші көрермендермен ... ... ... ... жайында ой қорытып, ауызша сараптап
отырады. Таң қаларлығы, аталмыш айдар ашылғалы ... ... ... ... саны күрт ... ... де ... деген
шабыттары ашылды. Алғашында көзі қырақты көрермендер жағынан жағымсыз сын
ескертулер болғанмен уақыт өте ... ... ... байқап, оң
баға беретін болды. Яғни, аудитория ... өз ... ... ... ... жеткізді. Халық айтса, қалып айтпайды дегеннің керін
көрсетті. ... бұл ... ... ... қатар, оны көтерудің
табысты жолы болған сияқты.
Ал республикалық арналарда аудиторияға мұндай еркіндік берілмейді.
Тек, Продюсерлердің жеке блогтарындағы ... ... ... ... ... ... пікір қалыптастырады. Мемлекеттік арналар эфирге
шығатын бағдарлама рейтеңгің арнайы құрылғы арқылы анықтайды. Бірақ кейде
сапасы сын ... ... ... ... ... ... ... боп көрінеді. Жетекші арнаның бірінен берілетін «Таң
қалмаңыз» ... бас аяғы алты жыл бойы ... ... түскен жоқ. Әр
аптаның жексенбі күніндегі эфирдің прайм тайм уағы ... ... ... ... таң ... ... жатты. Бірақ бір елдің
бітпейтін сериалындай жобаның мезгілімен жабылмауы оның ... ... де ... Аты ... ... жазылатын пәрменді продюсер Серік
Абасшахтың бұл жоба ... ... да ... ... ... саяды.
««Таң қалмаңыз!» бағдарламасы ұзақ ... ... ... ... ... жеткізген жоқ. Шарықтаған тұсымен қатар, ... ... ... ... да ... ... алты жыл ... деп мақтана тіл қатқан [13]. Мақтанышы орынды, ... ... ... ... ... ... ... бағына бермейтіндіктері
белгілі болды.
Бүгін бағынбаса да, жақын болашақта рейтинг саны назарға
алынады ... ... ... ... телевизия рейтингің қалай
анықтайтындықтары жайында түсініп көрейік. Аудиторияны ... ... ... ... гөрі ... ... көп ... АҚШтың
ақылды тв басшылары мен қатардағы қосшылары аудитория санын үш ... ... ... ... ... әлгі ... мен қосшылар
көзі қырағы компанияның көмегіне жүгінеді. Көзі қырағы компания «Nielsen
Media Research» деп аталатын ағылшындық ... ... ... ... ... ... ... Бірінші жолды жүзеге асыратын хай – тек ... Meters (LPMs). Өз ... ... ... ... есепшоты»
деген мағына береді. Бұл құрылғы әр үйдің төрінде тұратын теледидар ... көк ... ... ... ... ... ... Құралы
қырағы компания отбасының әрбір мүшесінің теледидармен ... ... ... ... ... жасы ұлғайған қарттары күн сайын бір
уақытта денсаулық ... ... ... заңгер отағасы тек
жаңалықтар берілгенде ғана теледидар ... ... қолы бос от ... ... кешке дейін он шақты сериалдың біткенінше экран ... ... ал ... ... ... ... түнгі киноларға
телміріп жататындарына дейін дәл мағлұматтар түсіп ... ... ... Meters» ... ... ... қай ... көрсеткіші жоғары
екендігін біліп берумен қатар, ол дүниелерді кімдер көретіндіктерін анықтай
алады. ... әлгі ... жасы мен ... ... ... хабардар
болады. Осы тектес анықтамалардың артық берілетіндігі салдарынан
американдық ... ... ... өз үйлеріне қоюға ... ... ... білудің бұл түрі аудиторияның рұқсаты арқылы
ғана жасалады. Бұған қоса, бағасы да ... ... ... ... ... ... ... ақ, қарастырылған.
Келесі әдіс «Set Meters» ... ... ... ... ... ... ... деген ұғымға үйлес. Техниканың
бұл түрінің алдыңғыдан айырмашылығы аудитория болмысын емес, олар ... ... ғана ... «Set Meters» ... ... де аз болған
соң, штаттың барлық қаларына түгелімен тіркелген.
Рейтингті білудің үшінші үлгісі бәрімізге таныс ... салу ... ... әрі ... ... ... паракшаларын көше кезген
көрерменге таратады. Араға минут салып қолға қайта түскен қағаздарда ... ... ... жасайтын үш жолдың барлығы белгілі бір
мезгілде ғана жүзеге асады. Яғни, ... ... ... ... ... ... Жарнама беруге тапсырыс та сол көрсеткішке ... ... ... ... жүк ... продюсерлердің қулығы
жұмысында қолданылмай ... ... ... ... сәтінде
эфирдің сеткасын сапалы хабарлармен толтырады. Бұл ... ... емес ... ... ... ... Сөйтіп, рейтингтің биік
көрсеткішіне қолдары жетіп, жарнама табысына кенелген соң, ... ... ... ... әлем ... ... телевизиясының хәл ахуалы хан қызындай
құлпырып тұр. Елу миллион еліне өз өнімі ғана өтеді. Одан ... ... де ... төрт ... ... ... ... отырады. Аудиторияға
мұқтаж болатын түгі жоқ. Қалтасы қалың болған соң, қамбасы түрлі телеөнімге
толады. ... да, ... да жол ... ... ... ... беташары алдымен, америка телевизиясында болады. Басқа
мемлекет мамандары дайын асқа тік ... ... ... ... ... Сол ... ... ашқан көрерменінің аранын басады. Бірақ
медальдің екі жағы бардай, бұл көшірме бағдарламалар ... де ... бар ... ... Бір ... елді ... болсақ, хабар жасайтын
мамандар өз ойларын ... ... ... жұмысын жұрт назарына
ұсынып жүр. Әзірге, табиғи шынайылық ... соң, ... ... жүр. ... ... қазақ телевизиясы көрермен назарына өздері
көшіріп жасаған хабарлардан бөлек ... ... ... ... әрбір минуты миллион ақша әкелетін эфир уақытын ... ... ... ... жатыр. Қазір мемлекеттік белгісі бар екі ... ... ... ... ... жан ... ... әлек.
Президент Нұрсұлтан Назарбаев жалқау арналарды сынға алып, олардың отандық
хабарларды таратуларын талап еткен болатын. Бірақ талап ... ... ... Бұл ... ... тән жомарттық өз жобаларын дамытуға,
және ең ... ... ... ... бөгет болды. Оның үстіне
жығылғанға жұдырық болып, кабельдік арналар арқылы шет ... ... елге өтіп ... ... ... ... арналар көп. Көрермен
бұрынғыдай қазақ ... ... ... оны ... ... ... Теледидар мәзірінде шет ел хабарлары мен мұндалап өзіне тартып тұр.
Біріне қос та көре бер. ... ... сол ... ... те жатыр.
Енді қазақ телевизиясының алдында қиын бәсеке жарысы ... Өзге ... есік ... соң, өз ... үшін олармен күресуге ... ... ... ... ... он орап ... шет ... көл көсір пайдаға кенеліп жатыр. өйткені олар ... ... ... ... ... ... ... елдің журналистері БАҚ
саласын сауда деп санайды. Жатса да ... да ... ... назарын өзіне
аударып, өнімін өткізуді мақсат етеді. Мақсат етпеген ... ... ... ... мүмкіндігінен айырады. Шынымен, түсінген теле арнаға
рейтинг сапаны көтеретін көрсеткіш болуы керек. Ресей журналистері ... ... ... ... жанын беретін маман деп Андрей Малаховты
айтамыз. Табыс көзі ... ... ... ... бес ... бөлінеді. Жарнама көрсетілген екі үш минуттық ... ... ... ... ... ... көп ... барады. «Қызықтың
көкесі жарнамадан кейін болады, соған дейін пульқа қол созушы ... ... ... ... ... ... кәсіби амалға жатпаса
да, жұрт назарын жақсы аударады. Бағдарламаның әр дайым әдемі болып шығуы
мүмкін емес, сол ... ... ... ... асып, табысқа әкеледі.
Менің ойымша, кәсіби қадамның бір ғана дара түрі бар. Ол ... Сол ... ... ... өмір ... ... ... ұласады.
Тікелей эфирге шығып, бағдарлама жүргізуді, мәтін жазып, оны оқуды жұмыс
деп санаған ... ... ... ... ... міндетін
шаршамай атқарсаң, кәсіби биікке жеткенің деп білемін. Алдында атап ... ... ... ... ... ... ... жалыққан
жүздерін байқайсың. Тұрақты жұмысы мезі қылғандықтан ба, ... ... эфир ... ... кеткісі келетіндей келбет танытады. Тікелей
эфир жол ашатын тірі әңгіме солғын тартып, қалыпты ... ... ... ... ... ... ... эфирді жүргізетін жүргізуші және
кадрда көрінбейтін шығармашылық әрі техникалық топ бір ... ... ... ... ... бағдарлама көрерменнің алған уақытын ақтау
керек. Ең дұрысы, әр ... өзін сол ... ... ... сол ... дүние жасауға ұмтылу қажет. Біздің арналар рейтингтің ұят болмайтын
санына жеткісі келіп, жеңіл жол тапқан. Бағдарламаға ... де, ... де ... ... ... Халық махаббатын пайдаланып,
жетістікке ... ... ... ... бағдарламасын рейтингтің басына
шығарғысы келетін шығармашылық, техникалық топтар шын көңілмен ... ... ... ... ... көрінетін бет болмысы журналист болып
табылады. Оның ... ... әрі ұзақ ... ... Британ
елінің әлеуметтік психология жайындағы журналы ... әсер ... ... ... ... Журналист М. Арджайлоның жазуынша
телеарнадағы аудиторияға ең алдымен жүргізушінің өз өзін ұстауы мен ... әсер ... [15]. ... ... ... бет ... ... ым ишарасы, айтып жатқан сөзіне орай ... ... ... ... ... ... қарасы, қысқасы қимыл
көрінісі елу бес пайызға ел назарын елітеді екен. Яғни, көрермен ... ... ... ... қозғалысынды қабылдайды. Саяси әлеуметтік
салмағы бар бағдарламаларды жүргізетін журналист жұмысының ... ... ... Олар өздерін салиқалы ұстап қана қоймай, сөйлеген сөзіне
қол қимылын ... ... ... ... ... және ... ... кестеде келітірдік) Көрерменнің көзі сол үрдіске
үйренген. ... ... сөз ... ... ... әлде ... ... немесе, жалпыға ортақ ойлы сөз айтатын журналист ... ... ... оған паралель қол қимылын жасайды. Әдетте, Айтатын
сөзінді алдын ала ойланатын болсаң, қол ... ... ... Ол
санадан тыс өздігінен орындалар әрекет. Көп алдына шығып, шебер сөйлегісі
келетін журналист қимыл ... ... ... ... жете мән ... Өйткені сөзден сүрінудің, көңілден қағылудың салдары кей жағдайда
аталмыш жаттығуларға ... ... ... ... кезде екі
қолынды бірдей қимылға салатын болсаң, бұл ... ... ... ... Ойын шашырап, көрермен назарын жоғалтын ... ... ... ... адам ... ... ниет етіп, немесе, сені сөз барысында сүріндіруге
дәмелі болса, ол сол ... ... ... ... мамандардың
пайымдауынша, көптің алдында сәтті сөйлегің ... оң ... ... ... ... күн» ... ... Ринат Кертаев сөйлеген сөзіне қол
қимылын қосады. Сөзі мен қимылы ... бірі ... ... ... тұр. ... ... Думанұлының өзіне тән ерекшелігі көрініп,
стилі қалыптасты. Егер, Ринат қолын қалтасына ... ... ғана ... ... , оның бұл тұрысы көзге түрпідей ... еді. ... ... бағдарламасымен «Біз айтсақ» хабарын жүргізген кездегі
жарасымды ым ишара, қимыл қозғалыс динамикасы, көп ... ... Ең ... ... қимылы сөздің орайына қарай ... ... ... Кейде кейбір журналистер қолды қимылдату ... әлде ... ... Содан ел көзіне сүйкімді болып көрінбеуі
әбден мүкін. Таразының жаңа журналисті Ержан Жүнісов те ... ... ... ... ... Бирақ Ринатқа ұқсамайтындығы байланбаған көзге
бірден белгілі. Тек сөйлеген ... ... ... ... Ерланның қол
қимылы бір қалыптан айнымайтыны ... ... ... ... жақ ... болған соң, оны жеткізу мәнері де түрленіп тұруы
міндет. Әйтпесе, жаны жоқ роботтың ... тең ... ... ең
алдымен адам болған соң, оның жасыра бермейтін сезімі ... ... ... ... ... да ... қоймайды. Көрінуі керек
те. Ал осы сезімдер сөз ішіне сіңген кезде қолын да ... сай ... ... ... емес, тура айтсақ, қол қимылы да өзінше сөйлеп
тұруы керек.
Эфир ... ... ... оның тұрысы да әсер етпей
қоймайды екен. Тілшілік қызметін тікелей эфирде ... әлі сол ... ... ... В. Соловьев жүргізуші тұрысының өзі бір өнер деп
есептейді. Ол өнерді ... сұлу ... ... ... ... әлсіреп емес, әдемі шығуы үшін денеңді ... ... ... ... ... Журналист иығын көтеріп, басың түсіріп сөйлесе, оның
қобалжып тұрғаны білінеді. Ал кәсіби маман қобалжымайды ... ... ... ... сөз етіп ... сезімнің күші жауапкершілікті сезінумен,
жинақылыққа көшу жолына сеп болады. Сеп болған соң, ... ... ... қоймайтын нәтиже шығады. Экран алдында сөйлейтін
журналист екі ... ... ашық ... ... бұл ... оның тез ... Қол ... бір біріне жайғастырып алып сөз ... ... ... ... ... ... Бұл шындықты психолог
мамандары бірден біледі. Эфир кезінде аяқтарынды ... ... ... есеп ... ... ... Сонымен, жамағат алдында сөз бастайтын
журналисттің қайтіп тұрғаны дұрыс? Владимир Соловьев жұрт ... ... ... ұтымды жеткізу үшін студияда тұрудың арнайы формуласын
нұсқайды. Көгілдір ... ... ... ... ... ... ... кетпейтін шамада ұстау керек. Йық кеудені көтермей түзу ... ... ... Оң ... жарты табан алға басып, салмақты нақ осы
аяққа салған ... Ал ... аяқ ... аяққа тірек болып қана тұрады. Осы
ережені орындасақ, біз бүкіл денемізбен аудитория алдына жақындай ... ... ... энергия ағысы тарайды. Айтар сөзімізді тез
саптап, оны жүйелі жеткізуге жол ... ... ... керісінше орындап
көрсек, сыртқы көрініс басқа қалыпқа түседі. Дене салмағын сол аяққа салып,
алда тұрған оң аяқты сол қалпында ... ... ... шегінеміз. Бұл
тұрыста ойымыз сан саққа тарап, аудитория көңілің аударып ... ... ... ... ... ... ... да алыстадық. Мәселе табан
қашықтығында емес, ... ... ... ... боп ... ... ... телевизия саласына жететін бұқарашыл
агенттік жоқ екені белгілі. Оның құдіреті ғаламат ... ... ... көрерменнің көбейгені де теледидар ықпалын ығыстыра алмасы
анық. Қазақ ... ... ... ... ... сөздің көзін ашқан
кесек тұлға Ахмет Байтұрсынов газет ролін ... ... еді. ... көзі, құлағы һәм тілі» деп айтқан анықтамасы екі ауыздың бірінен
шығатын сол кездің шындығы. Өйткені оның ... ... ... ... қара халыққа көзде құлақта, тіл де болып жүрген телевизия саласы.
Теледидардың телегей мүмкіндігін іске асырып, резананс жасау үшін ... ... шағу ... Көрсете алып, сөйлей біліп, естірте үйрену
міндет. Экран алдында ... ... ... ... өткен бет әлпет
белгісі мен дененің қимыл қозғалысына саяды. ... ... ... ... ... сөз ... қайтіп жеткізудің амал тәсілдеріне
тоқталамын. Бұрын менің басымды мынандай шикі ақыл ... ... ... жеткің келсе, ең алдымен газетке барып, жазып үйрен,
содан соң, радиоға барып айтып үйрен, кейін ғана көп ... ... ... дейтінмін. Бірақ телевизия заңы ... ... ... ... қоян алмайды, қазір. Әр саланың басын шалып, ... ... ... ... ... ... ... келмеуі қалуы
мүмкін. Сондықтан бар ... ... ... ... ... ... саладан бастау керек.
Теледидардан көрінетін кейбір жүргізушілердің қойылмаған даусын,
анық айтылмаған сөзін естігенде радиодағы журналистерді тарту ... ... ... Бірақ мәселеге мұнымен түйін қойылмайды екен. Өйткені
радиода ... ... соң, ... мәнері қалыпты естіледі. Ал теледидардан
әлгі бейне көрінсе әсіре ... ... ... Табиғилық жоғалып,
жасандылық пайда болады. Қазақ радиосындағы ... ... ... ... ... жүрген Самат Қобдайбай тоқынмен сөзін толғатқан кезде
тыңдарман қауым еліп ... ... сұлу ... ... ... ... жаңа ... жүргізіп шықты. Экранда дауысы әдемі,
оқуы мәнерлі болса да, көңілді күпті қылатын ... ... ... айтқанымыздай, Самат мырза шынайылықтан ... ... ... ... ... эфирге шығатын журналисттің дауысы қандай болуы
керек?! Немістің гуманист ... ... ... біз ... ... ... нәзік иірімдерін былай баяндаған екен. ... ... ... бар, ол сөздің өзі емес, ол үн бояуы, ... ... ... жиынтығының дыбысталу әуезі, анық дыбысталуы, ... ... ... ... ... ... ... құмарлықтың айтпақ Мені, түйсігі, түсінігі». Жүргізуші ... ... ... ... ... ... ие ... керек. Қазағымыз
ұзағынан сөйлеп, шаршауды білмеген адамға тілінің сүйегі жоқ екен деп ... ... ... ... тілі ... ... деп, ... жегізетін де осы қазақ атамыз. Сондағы мақсат елдің алды болсын
деген ... ... ... ... ... қашанда көзге түсіп көпке
жететіні белгілі. атақты ақын Пушкин де тіл ... ... ... біз ... тіл арқылы анық әрі толық жеткізе алғанда мына әлемдегі
болып жатқан ... ... ... едік» деген екен [16].
Шынында егер біз тікелей эфир ... ... ... әдемі сөйлей
алсақ, әлемді аузымызға қарататын едік. Теледидардың құдіреті ... ... ... ... ойын ... бір ортаға
ұйыта алады.
Журналистикада көбінше сөздің сұлулығына мән ... ... ... бөлмей жатады. Алайда, екеуі егіз өнер екені ... ... қою ... жаттығулардан жасалады. барлық адам атаулының табиғи
дауысы тұнық әрі анық болып естілуге тиіс. ... бес ... ... ... сыңғырлап, еш кедергісіз сыртқа шығады. Ал кейін өскен сайын
үндегі ... ... ... ... ... ... осы саламен
айналысатын мамандар мұның себебін мінездің қалыптасу процесіне жатқызады.
Кішкентай бала балғын кезінде алып ... ... ... есіп
жүреді. Бөтеннен қорқудың, бейтаныс адамнан ұялудың ... ... ... да ... ашық ... ... бара есі ... бажайлап қарау арқылы оның мінезінде ... орын ... ... ... ... ... келу, өзгеге ұнау, болмаса, ұнамай
қалудан қорқу сияқты өмірдің өзі ойлауға ... ... ... ... Бұл ... ... жиынтығы жалпы мінезді қалыптастырады.
Міне, осы мінез арқылы адам дауысы қойылады. Яғни, үніміздің табиғи ... ... ... болмысымызға байланысты. Дауыс ... ... ... алған Кирил Плешаков Качалин тікелей ... ... үшін ... жаттығуларды ұсынады. Ең бастысы тіліміздің әрбір
әріпті анық ... үшін р ... ... ... беру ... жаттығу
кезінде үй итінің ырылдағанындай он минут шамасында р әрпімен әндету қажет.
Он күн үзілмеген дайындық арқасында ... ... ... ... ... ... екі әріпі әдемі естілетін болады. Дауыстың тұнықтығын
ашатын тағы да бір ... ... бар. Ол ... ... сөз ... ... ... еріннің жылжымаған қалпында әңгімені бастау керек. Сәбидің
былдырындай естілгенмен, кейін, бірнеше минут откен соң, ... ... ... ... әрі ... ... Ең ... екі
жаттығуды жасап журген журналист тікелей эфир кезінде көсіліп жатып ... ... ... ... ... ... ... Отандық және
шетелдік тәжірибе
Диплом жазу барысында ойымда пікір ... ... ... ... ... ғана ... ... құралдары дамыған болады ма? Әлде
төртінші билігі төрге шыққан мемлекеттің жағдайы ... ма? ... ... оның ауыз ... айтар журналистикасынан танылады.
«Әр жұрт, әр мемлекет мәдениет майданында ілгері-кейінгінің қатасыз ...... ... Қай ... ... ... ... сол жұрттың
өзі де күшті, өзі де өнерлі ... ... - ... ... ... телевизия саласына тікелей қатысты[17].Атағы аспанға шыққан ... ... ... ... ... телевизиясы да осал болмайды. Жас
Қазақстанның журналистикасы олардын жанында болашағы бар балаға ... ... ... ... хабарлардың санындай біздің
арналардың тікелей эфирінде ... көп ... ... ... ... да ... маңызы бар шараларда ғана бір күндік тікелей эфир
бағдарламасы көрсетілмесе, күн ... ... ... ... ... Әр телеарнаның флагманы саналатын жаңалықтар қызметі тікелей эфир
форматында таралады. Ақпаратының географиялық кеңдігі ... ... ... жаңалықтар эфирі дамыған журналистиканың ... сай деп айта ... ... ... ... ... ... толықтай тікелей эфир жолымен өтпейді. Студиядағы жаппай
қосарларған ... ғана ... ... ... ... ... ... бергендей болады. Бірақ бұдан тікелей эфирдің көрерменге пайдалы
бірде бір мүмкіндігі іске аспайды. Дикторлардың ... ... ... жеткізуінің де жеткізбеуінің де салмағы бірдей. Қайта алдын
ала жазылатын болса, айташының суфлерға ... ... ... ... едік. Дамыған мемлекеттің арналары ақпарат мәзірін сәл басқаша
баяндайды. Олар тікелей эфирдің түрлі тәсілдерін ... ... ... жеп отыр. Шет елдік әріптестер берілген жаңалықтарды біз сияқты
суфлердан оқып, көрерменге жеткізеді. Бірақ ... оқ бойы озып ... ... эфирдің студия аясынан да алысқа шығуы. ... ... ... ... жылы ... жеткізеді. Аудитория өзінің отырған
сәтіндегі жаңалыққа қанығып, журналистерге деген сенімі артады. Шет ... ... ... да оқыс ... ... табылатын Ресей тілшілері
әлемдік журналистика ... сай ... ... ... ... ... тікелей эфир арқылы берілетін репортаж, қалған үлесті алдын ала
жазылған сюжеттер құрайды. Өзіміздің ... ... ... ... ... ... ... жетіспейді. Жылжымалы телевизиялық
станция ( передвижное ... ... деп ... ... ... ... әр ... табыла бермейді. Табыла бермегендіктен ,
оқиғаның сағат сайын құбылып, шешімінің ... ... ... барып
біледі. Кейде дикторлар, берілген сюжеттен соң, өздері толықтырып, тоқетер
ақпаратты айтып отырады. Бірақ құр ... ... құны ... белгілі.
Астана арнасындағы жаңалықтардың жаршысы болып ... ... ... ... «Әлемнің кез келген жерінде оқыс оқиға
болса, орыс тілшілері жүреді. Бұл да ... бір ... ... сол ... беру ... ... жүрегінен жол табатыны белгілі жайт.
Біздің телеарналар да республиканың ішіндегі ... сол ... ... ... шын ... беруге мүмкіндіктері әлі аз»[19].
Басекеде бағы жанған Британиялық «БИ БИ СИ» ... мен ... ... «Fox News» ... ... эфирдің жаңа
мүмкіндіктерін жоғары деңгейде қолданып келеді. Біздің Қазақстан ұлттық
арнасы құрылған ... ... ... ... ... әрі
уақыттың тапшылығы әсірінен бағдарламалардың басым дені ... ... ... ... ... ... бар әйгілі арналары бүгіннің өзінде
хабарлардың басым денін тікелей эфир ... ... ... ... ... он ... ... аудиторияның таңладауы тікелей
эфирдегі тірі әңгімеге ауады ... ... ... ... ... телеарналар жарнамалық тап сырыстарды тарту үшін рейтингтің ... ... ... өз ... ... ... ... көртеріп алған.
Бұл теле арна тікелей эфирдің арқасында ... озық ... ... ... арнайы жанр ойлап тапқан. Елдегі орын алған оқыс оқиғаларды
сол орында тұрып, тікелей эфирде жеткізеді. Репортер ... ала ... ... Көз ... ... қаз қалпында баяндап береді.
Ақпаратты бұрамалап, шындықты бұғып қалудың мүмкіндігі жоқ. Оқиғаның ... ... ... ... ғана тәуелді. Репортаждың шекпенін киген
бұл жанрды ... news» ... ... тура ... ... « ... жаңалықтар» деген баламаға аудардым.
Маңызды жаңалықтардың мұндай ... СНН ... ... кез ... уақытында
көрермен назарына ұсынады. Өйткені ол жылдам жеткізетін қауырт жаңалық.
Болып жатқан бағдарлама еншісіндегі эфир ... ... ... еркіндік
берілген. «Вreaking news» берілгенде экранның сол жақ бұрышында сары
түспен ... ... ... ... ... Осы ... ... адам
қауырт ақпаратты бірден түсінеді. Хабардан қалыс ... үшін ... маза ... ... ... ... түреді. Осы жанрдағы
жаңалықтардың рейтингі жоғары болғаны соншалықты кейде СНН журналистері
таблодан төмен ... үшін ... ... да ... ... бреакинг
нюс белгісімен беріп жібереді. “Pittsburgh ... ... ... ... Роб Оуэн осы ... қатысты былай деген еді:
Қазір СНН арнасы бреакинг нюстың брендің арзандатып, кез келген ... ... ... жүр. ... ... шек келтіреді. Бұлай
жалғасы беретін болса, ... күні ... ... ақпарат айтылған
кезде аудитория көз қиығын салып та қарамайды. ... ... ... ... Бұл ... амалды сыншылар қауымы қолдамайды: «СНН арнасы
көлденен айламен көрерменді алдай берсе, аудитория қатарын сиретіп, сапаны
төмендетіп ... ... ... ... ... ... туған осынау тамаша ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын. Сонымен, бреакинг неюс
жанрына жататын жаңалықтар ... ... ала ... ... керек. Ақпарат ашылып айтылғанмен оқиға соңы қалай аяқаталатынын,
қандай қортынды шығатынын журналист көрерменмен бірге ... ... ... ... ... жаңалықтың бағыты жүз сексен градусқа өзгеріп,
қозғалған мәселе басқа қырынан қаралуы да мүмкін.
Жаңалық ... ... ... құрылымда құру керек.
Сөйленіп жатқан сөздің шындығы, дәлелімен дәйегі, куәгер СНХ ны рет ... ... ... ... ... эфирде хабардар етілетіндіктен уақыттың құңдылығы
ерекше ескеріледі. Нақ ... ... ел ... ... ... ... жұртты қызықтырмай қоймайтыны анық. ... кез ... ... ... ... назарына бес алты секунт кейін жететіні
дәлелденген. Ал осы тікей эфирдегі жаңалыққа ... ... үш ... кідірсе, теле арна кірісіне шаш етектен пайда түседі. Бреакинг ... ... үш ... үш ... ... ... әбден мүмкін. Оқиғаның қалай
өрбитіндігін ешкім білмейтін болғандықтан журналист баяндамасын сараптауға
бұрады. ... ... елең ... ... ... ... ... Сол кезде тілші алғашқы тіркелген ... ... ... ... ... ... ... сараптама жасауына мүмкіндік берілген. Яғни,
бұл жарнда жұмыс жасайтын ... ойын ... ... оны ... ... тұруы тиіс. CNN, MSNBC, Fox News арналары тікелей эфирдегі
мұндай маңызды жаңалықтарды тәжірибесі ұзақ жылдарды қамтыған, сөздік ... ... ... алатын тілшіге тапсырады.
Бреакинг ньюс жанрындағы жаңалықтарды шет елдің өзіне сенімді санаулы
ғана ... ... ... ... ... ... ... телевизиялық станция арқылы аудиториясына жеткізеді. Екі тәсіл де
тікелей эфирде болғанымен ... ньюс ... ... оқиғаның шынайы
өрбуімен өтеді. Ал Ресейлік ... ... өзін ... бойынша
баяндайтыны белгілі.
Алысқа бармай, қазақ телевизиясының коммерциялық арналарын жаулаған
Ресей телеиндустриясын және біз сатып алып ... ... ... ... білігімен білімін зерттеп ... жөн ... ... аудиториясын бірнеше миллионнан асырған журналист емес азамат
Владимир ... ... ... ... ... Ол ... ... хабардың бәйге басынды тұратын «К борьеру»,
«Поединок» бағдарламаларын байыппен ... ... Бұл екі ... да
тікелей эфирде өтеді. Жобасы саяси тақырыптағы сөз сайысына құрылған. ... қос ... ... ... ... көрінеді. Сайлаған сарапшылар
хабардың ортасымен соңында соны пікірлерін жеткізіп, ... ... ... ... ... ... қонақтар тірі қоршаудың ролін
атқарады. ... ... ... Ал ... ... ... ... тікелей эфирдің мүмкіндігімен өз ойын сөзбен айтпаса да санмен
жеткізе алады. Айтыс шайқасын шешетін ... ... ... ... ... ... жасау тегін болғандықтан әр опанент жағына жүз
мыңға жуық дауыс жиналады. Бұл көрсеткіш арқылы ... ... ғана ... ... де ... ... Арна басшылығынан бастап, бүкіл
көрерменнің көзінше ... ... ... ... ... ... ... дәрежеге көтерген
журналист жұмысы деп айтар едім. Аудиторияны өз ... ... үшін ... ... болу ... ... Соловьев сол талапқа толық ... ... ... заң ... бес ... ... ... Бұған
қоса бар білімін жеткізетін өнері де жоқ ... ... ... ... ... ... Владислав Листьев: « Журналист таланты жұмысынан
көрінуі тиіс. Ол егер ... ... ... ... ... ... ... деген екен [19]. Соловьев бойындағы бар қабілет қарымын
кәсібіне арнайды. Оның ақылды сөзімен актерлық ... ... ... ... ... ... ... ұтымды жеткізеді. Ол
аудиторияны біртұтас организм ретінде қабылдап, бәрінің көңілінен шығатын
шындықты жеткізуге ... ... ... ... ... жіті ... ... психиологиялық тәсілдің детальдарын қолданатынына куә
боламыз. Журналистің өз ойын ... ... ... ғана сөйлету керек
деген ұстанымға ол үзілді ... ... ... шақырылған қос қонақты ол
ашық айыптап, ... ... ... етеді. Соловьев бағдарламаның
рейтингі мәдениетті әңгіменің аясында көтерілмейтінін ... ... ... өзі ... мылтықсыз, онда да жұрт жатады атып мылтықсыз!»
демекші, көрермен ... ... ... таластың көңілді көрінісін көру
керек. сол үшін Соловьев саяси ... ... ... ... ... ... « К борьеру», «Поединок» бағдарламаларына қанақты да
мұқият таңдайды. Эфмоцияға тез беріліп, ашуы ... ... ... көп ... де сондықтан. Өйткені, Жиреновскийдің жүрген
жері шоу. «Кез ... ... ... ... оның ... болмайды» деген
сөздің жетегіне ереді.
Бірнеше жыл бұрын Қазақстан ұлттық арнасында ... ... ... ... ... болды деп айта алмаймыз. Мұнда
да Серік Жанболат менталитеті салмақты ... ... ... ... Көрермен ретінде «Көкпар» бағдарламасының сәтті шыққан
эфирлерін шоуға ... деп ... ... ... ... ... көрерменге жол тартқан Таразы бағдарламасы да бұрынғы
салмақты қалпынан шоу жанрына жақындаған. Оның ... ... ... айтқан Владимир Соловьевтың стилінде сөйлейтіні айқын ... ... ... үшін ... әр ... ... ... екпінін
ерекше түсіріп айтады.
Монипуляция мүмкіндігі: Владимир Соловьев ... ... ... ... қыр сырын жетік меңгерген. Егер ... ... ... әлде сөйлегісі келмей, салмақтылық танытса,
Владимир оның дәл иегіне көзін тігіп, тоқтамай ... ... Сырт ... ... мұндай айлалы әрекеті байқалмайды. Ал қонақ
Владимир ... көзі бет ... қай ... ... ... әлекке түседі. Жүргізуші мазақтап отырғандай әсерге қалады.
Нәтижесінде оған ашуы ... ... ... қатқыл дауыспен жауап қатады.
Бұл кезде қонықтың тіліне құрсау салған ... ... су ... Ашуы да ... ... ... ... Соловьев пікір таласқа құрылған бағдарламаның аудиториясын
да өз айтқанына көндірудің жолын біледі. Сөз ... ... ... бірі ... ... ... ... ұнаса, ол көңіліне жақын
жақтасын қасақана құлатқысы ... ... ... сынайды. Өйткені дауыс
беретін аудиторияның басым көпшілігінің бойында аяушылық ... ... көп ... ... адамға жаны ашып, қолынан келгенше көмектескісі
келеді. ... ... ... опанентке жақтасып, жеңімпаз етіп
сайлайды. Осылайша, жүргізуші сөз сайысына түскен достарын қиғаш қадаммен
жеңістің мінберіне ... ... «На ... ... ... ... да бақылып
отыратындықтан оған қонаққа «сен тұр, мен атайын» дейтін дөкейлер келеді.
Екі қарсылас жақ та өз ... ... ... Ал ... ... ... ... қалқанын бұзып, халықтың мақсатын ақтау керек. Яғни,
бұл бағдарламалар екеуара айтыстың ... ... ... үш ... ... Владимир Соловьев ... ... ... ... ... ... Ол өзін өте ... ... ... ... ... кезде өте жақын барып, көзіне қадалып
қарайды. Егер біз ... ... ... ... ... көз ... қарасақ, оның жасырын ойын оқып жатқандай белгі байқатамыз. ... әр ... ... ... ... ... Владимир Соловьев бойын
тік, сөзін сенімді айтып, ешнәрседен қаймықпайтын болмысын көрсеткен соң,
қонақтар да көп ... одан аяқ ... ... санасады.Біздің
отандық арналарда жүрзізушілер қонақ алдындағы мәртебелі статусын таныта
алмай жатады.
Кәсіби ... ... ... ретінде Владимир Соловьев
бағдарлама жүргізгенде ең бірінші аудиторияны жақсы ... ... ... ... эфирде табысқа жеткісі келетін журналист аудиториясын сүю
керек, сол аудиторияның жан ... ... оны ... тырысуы қажет,
студияға шақыратын қонағынды дұрыс таңдап, олардың ... ... ... ... өзін сол ... сөзіне таң қалып, өз сөзінмен оларды таң
қалдыра білуін міндет! Ең бастысы мамандығына ... ... ... қызығушылығын жоғалмаса, және жұмысынды кәсіп деп емес, өнер
атауымен бағаласаң, өр биіктерге ... ... ... ... ... ... ... үшке бөлінеді. Мамандығына адал журналист қараша
халықтың қамын ойлап, мұңын ... ... ... ... ... Ал ... ... жұмып қарайтын жүргізуші қара басын
бәрінен биік қойып, ... ... ... ... ... екі сөзінің бірі өзіне арналады. Біздің жерлестеріміз Баян
Есентаева мен Айгүл ... ... ... ... ... ... Махаббаты мамандығынан гөрі мендігінен көрінеді. Үшінші топқа
заманның жазылмаған ... ... ... емес жағымпаз жүргізушілер
жатады. Сұхбат кезінде жақ ашпайтын қонағына жалпақ шешейлік ... ... ... ... өзінің ары да халықтың зары да түкке тұрмайды.
Санасын тұрмыс билеген төртінші биліктің төте жолмен төрге ... ... осы топ. ... ... төбелері көрінетін мамандар біз қалағаннан
көп. Оны күн сайын көгілдір экран куә етеді.
Алдыңғы қатарды қалаған аға буын әріптестер жоқ ... ... ... ... Әшімбаев, Камал Смайлов, ... ... ... ... тарихтағы таңбасы талпынысқа лайық үлгі. Бүгінгі
қазақ телевизиясының қайсар ... ... ... ... ... танымал
журналисі.
Сөзімізге себеп болған орыс журналисі ... ... та ... алдыңғы топтың қатарынан табылады. Ол өзін ... ... ... ... ... Аудиторияның көңілін баураған Соловьевтың осы
қасиеті. Көбінесе, көрермен ... ... ... ... ... қарекетті журналист жұмысынан күтеді. Егер, сенімін сәл ... сол ... ... ... ... балайды. Ресей елінде
журналисттердің орны әдемі әртістерден әлдеқайда биік ... ... ... ... ... ... кейпіне телиді. Журналистерді
шындықтың шырақшысы деп мойындап, азаматтық пікірлеріне ... ... ... оның ... Познер және Леонид Парфеновтар болмысы
батырлардың ... ... ... ... жыл ... жұмысынан бөлек, миллионер қалаларға ... ... ... ... ... жан ... жауап беріп, саяси сауатын
ашады. Владимир Познерді қараша халық құрмет ... ... бір ... ... ... ... бірінде жалаңбас журналистке ... ер кісі ... ... оның ... ... ... келген.
Екі жүз жыл бұрын демократияға бет ... ... ... ... ... ... атақты АҚШ елі де журналистерінің абыройын мойындап,
жұмысына мойынсұнады. Құрғақ қасық ауыз жыртады ... ... ... ... ... ... салайық. Империялық статусын сақтап
қалған бүгінгі Американың саяси сахнасында ... ... ... ... ... Обама обалы не керек, биік ... ... ... ... көруге көзі қырағы қатардағы журналист Деми Мур кара ... ... ... ... ... түрген. Ол мамандығының
адал міндетін атқарып, америка халқының көзін ашу үшін ... ... ... Журналисттің саяси зерттеуінің жемісі акпарат рынагында әп
сәтте өтіп кетеді. Жөн жоралғы бойынша ... ... ... ... ... келуіне байланысты мега демонстрацияларға ұласты.
Президентке жақтасатын да, онымен айқасатын да азаматтар легі ... ... ... ... төбе ... ... Бәрін
білгісі келетін журналисттің аудириясына кінә таққан да, мадақ айтқан ... ... ... ... елдің ата заңында қараша халықтың ханнан
басқа журналисті де қолдауы қалыпты үрдіс саналады.
Демократия десе делебесі қозатын ... ... АҚШ ... ... ... аспандаған әйгілі Ларри Зейгер миллионер ... ... ... ... атқа ие ... журналистік болмысы бүкіл
әлемге танылды. Айтып айтпай не керек, Ларри Кингтің жасаған бағдарламалары
Дүние жүзі ... ... ... ... ... ... ... сұсты
қонақтардың санасында сақталған түйдек түйдек сырлары «кинг» журналистің
кәсіби сұрақтарын қою ... ... ... ... ... ... ... болатын. Көк экран көп көрермен алдында ... ... ... ... ... табиғи бейнеден аулаққа
алынатын. ... Кинг ... хан ... да, пақыр отырса да өзін оныменен
тең ұстап, әңгімені ашық жүргізуге тырысатын. Танымалдығы мен ... ... ... ... ... Кинг журналистік жұмысын радио саласынан бастайды. Бала
кезінен көп ... ... ... эфирде хабар жүргізуді оңай ... ... ... ... ... ауыз екі тілмен аудиторияны жаулап
аламын деп есептейді. Бірақ микрофон алдына отырған кезде жағы ... сөз ... ... мысы ... соншалық тіпті тыңдармандармен
сәлемдесуге де батылы жетпейді. Жүргізушіге тиесілі уақытты ... ... ... ... ... Сол кезде Ларри Кинг талантының өзі
ойлағанындай тасып тұрмағанын түсініп, әлі ... ... ... ... ... ұғынады. Жас журналистің алғашқы эфирі
сәтсіз шыққанын көрген радио басшысы студияға кіріп келіп, ... ... ... бұйырады. Бастықтың қысымынан корыққан тілші кезекті
берілген әннен соң, ... тура ... ... ол ... ... өзінің бірінші рет микрофон алдына отырғандығын, ... ... ... ... ... қалғандығын, бір минут бұрын
бастығының қатқыл ... ... ... ... ... Орыс
халқы: «Честность всегда подкупает» деген нақылын қазақ журналистері
«шынайылық әрдайым ... ... ... ... Кингтің алғашқы эфиріндегі
шынайы сөзі ... ... ... ... ... Ал егер ол ... ... қобалжып сөйлеген болса, аудитория
оның тәжірибесінің жоқтығын ... ... ... ... ... ... мүмкін еді. Ал Ларии ұнжырғасын түсіріп моймаса да, ... ... ... ... минуттан соң, эфирге еті үйреніп, суда жүзген
балықтай өзін ... ... ... ... ... ... әңгіме
құра бастады. Бұл өмірде болған тәжірибеден біз тікелей эфир кезінде ... ... ерік ... ... ... ... ... Кинг өз атымен аталған «Larry King Live» бағдарламасын жиырма
жыл бойы тікелей эфир форматында жүргізеді. Ол елге ... елу ... ... ... ... басқа қырынан ашады. ... кез ... кез ... ... ... құрып, өткір тақырыпты талқылай алады.
Журналистің ... ... ... ... ... ... ... тақырыпты тереңінен қозғап, ел айтпаған пікірді
танынатыды. Мәселенің жаңа жолдарын ... ... ... бір ... ең ... ... дейгей тең болуы керек. Стандартты бағдарламаны
стандартсыз жүргізеді.
-Жақсы жүргізушінің интеллект ... ... ... Олар ас ... ... шығып, маңызды мәселелердің шешімін табуға талпынады.
-Шығармашылықтың шыңыңа шыққысы ... ... ... ... ... Олар ... ісін құмарлықпен ... ... ... ... ... ... өзі ... айтудан
аулақ болады.
-Жақсы журналист бәрін білуге құштар ... ... ... тәтпіштеп
сұраудан жасқанбайды.
-Жақсы журналист жүрегі ... жаны ... ... Ол өзін ... ... қойып, көмектесуге әрдайым дайын тұрады.
-Жақсы журналист әзіл қалжынды түсенеді. Оның жаны юморға ... ... ... ... өздері күлкілі болмайды. «Күлдіре білу өнер,
күле білу өмір, күлкілі болу өлім» деген ұстанымды жадынан ... ... ... өз ... жүргізеді. Қолтаңбасы болады»
[21].
Ларри Кинг журналистік жұмысын тікелей эфирде ... сол ... ... ... ... елі оны ... ... деп санайды.
Өз ісінің кәсіби маманы атанып, телевизия тарихына таңбасын қалдырды.
Алпауыт ... ... ... ... эфирде атқарған
жұмысытарын көп ... ... мен ... ... деп ... ... танымал болған журналистердің басым дені орта ... ... ... мен ... ... ... хабарларын ес тоқтатып
еркін сөйлейтін жасамыс журналистке тапсырады. Көрермен жиырма ... гөрі ... ... ... сөзін тыңдайды. Сондықтан
аталмыш ... ... ... ақыл ... ... ... отандық арналардағы продюсерлер алқасы ... ... жіті мән ... сенім артады. Экран эстетикасын алдыға ... ... ... ... баурап алуды ойлайды. Даусы қойылған
дикторлар көрермен ... енді түсе ... жасы ... ... ... ... қоштасады. Қазақ телевизиясында ... ... ... ... ... ... ... басшы, қосшылардың
жазылмаған заңдары жастарды жасынан бұрын қартайтады.
Ресейдің бетке ұстар белгілі журналистері эфирге ... ... ... ... ... ... журналист саналатын Леонид Парфенов отыз
бір жасында эфирдегі жұмысын бастаған. МГУдің журналистика факультетін
жиырма бір ... ... де ... жыл бойы ... ... бірнеше
жыл кадр сыртында қызмет атқарған. Қазақстандық журналистер ... тыс кадр ... ... ... шығып жатқанда Ресейлік
Леонид Парфенов эфирдегі ... енді ... ... ... ... ... ол ... тұтас империяның құрамында
болғандықтан біздің ел де Ресейдің заңына ... ... ... ... көз ... ... ... сынды сайыпқыран журналистер
қырықтан асып, қыруар ... ... ... ... ... ... деп, бұлақтың ( тұнық әлде лай ... ... да) ... ... жаңа жүйе қалыптасты.
Владимир Соловьев тікелей эфирге алғаш ... асып ... ... бүге ... дейін зерттеп, білгенін жұртпен бөлісу
үшін телевизия жұмысына ... ... ... де ... ... тұсында
елге таныла бастады. Кеңес үкіметі кезінде ол ... ... ... ... ... саясатын теліп, тапсырыспен пікір
тудыруға тырысқан.
Жоғарыда аты аталған ... ... ... ... ... ... тенденциясын түсінеміз. Олар
біліммен кәсібилікті жас ... ... ... ОРТ, ... ... «ақсақал» журналистері арқасында ақылды аудиторияны қалыптастыра
алды.
Елу миллион халқы бар мемлекеттің елу ... ... ... ... кем ... бір ... аудиторияны тартуға мүмкіндігі ... үш ... ... ... ... әкелетін эфир ... ... ... ... ... ... Ал ... он алты миллионға жететін жетелі еліміздің жетекші арналарының
аудиториясы ары ... бір ... ... ... ... ... компаниясының өткен жылғы көрсеткіші бойынша еліміздің
барлық аймағына таралатын Ктк арнасы рейтингтің ең озық ... ... ... деп асыр ... ... ... ... көрермен көреді
екен. Бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... жыл ... ... жас
телеарна жеткен жетістіктерін батыл ұстанымдарының арқасында деп ойлайды.
«Біздің арна 20 жыл бұрын ... ... ... бері ол ... ... – үй шаруасындағы әйелдерден бастап жоғары лауазымды
шенеуніктерге ... ... ... біз ... 16 ... ... және бұл ... телеарналар арасындағы ең жақсы
көрсеткіш» деп жеңімпаз арнаның Астанадағы жергілікті ... А. ... ... ... ... стандартты емес тәсіл, өткір
әлеуметтік проблемаларды берудегі жүйелілік, жабық тақырыптар мен сөз ... ... ... – міне осысымен КТК көрермендерін баурап
алады», - деп, атап көрсетті ... ... ... ... ... «Меніңше оны ең жоғарыда отырған адамдар да сезетін
сияқты. Сондықтан да КТК эфиріне ... ... те, ... ... да,
Болат Жәмішев те келеді. КТК телеарнасының жаңалықтарын ... ... ... та ... қарап жүретінін білемін» [22].
Озық ойлайтын орыстың журналисі Владимир Соловьев: « сөз ... ... ... ... ... ... ... барынша көбейту
керекпіз. Жалпысына бірдей ... ... ... ... ... ... іс жүзінде жұмыс істесе, ... ... ... ... ... ... ... алмайды. Әр ауызға қақпақ жетпейді.
Бұл техникалық хәм физикалық ... ... ... ... ғана ... ... ... асырып, мамандығын адал атқара алады» деген екен.
Елу арнасы бар Ресей журналистері еркін сөйлей алмай жатқанда ... ... ... ... ... ... жол болсын. Жарлықпен жаңалық
айтатын арналардан арасында ... ... ... ... ... ауылынан алыс шығатын арнаның продюсері ... ... ... жайындағы комментариі келесідей еді: Қазір “жетпіс жеті ... ... жоқ. ... ... да, ... ... де
көз алдыңызға елестетіп, диалогтарын құлағыңызға ... ... да ... ... ащы тұспалдар бар.. Қазір (жұртты
дүрліктіретіндей ештеңесі жоқ ... да) ... ... салмақ жатқан
сондай әзіл-қалжыңдарды мемлекеттік арнаның эфирінен өткізе аламыз ба? Өз
басым, кейде КВН-нің ... ... ... де жете ... ... жиырма миллионға жететін ... ... ... ... тура сөйлейтін» КТКның көрсеткіші
көңілді көншітпейді. Халық саны өспей, ... ... ... ұйыған
ошағы орнамасы анық. Бірақ бес миллион ... бір ... ... ... ... мақсат.
Демографияның дегеніне сенсек, Қазақстанда қазақтар саны алпыс жеті
пайызды құрайды. Алпыс жеті ... ... бар, отыз үш ... ... ... бар ... мемлекеттік тілде таралатын
хабарларының рейтингісі төмен болуы ақылға сыймайды, көңілге қонбайды.
Басқа ... ... ... ... ... беретін бірде бір арнаның
жоқтығы да рейтингтің жоғарыламауынан туып отыр. Жанама себептер де ...... ... ... орыс ... ... қамтып,
қазақ көрермендері аталмыш шараға қатыспайды» деген пікір бар) Осы
мәселенің ... ... ... ... бес саусақтай білетін
білікті продюсер Серік Абасшахтың ... ... ... ... тек қана
мемлекеттік тілде ғана сөйлейтін салмақты телеарнаның жоқтығының өзі ... ... ... ... ... түрде ғана қабылданады.
Біз қандай елдің телеарналарынан артықпыз? Егер (кәсіби тұрғыдан) Ресей
көршіміздің ... ... ... бұл ... ... өзі ... Ал, егер Өзбекстандық ... ... ... “Ел ... және ... арналары олардан кәсіби
деңгейі жағынан асып ... кем ... ... ... барлық
телеарналары дерлік мемлекеттік тілде таратылып, эфирдің басым көпшілігі
аударма фильмдермен емес, өз ... ... ... ... біздің мақтанатын жайымыз шамалы» [25].
Қазақ телевизиясының әлі күнге дейін қалыптаспауының екі сенімді
себебі бар. Сапасы ... ... ... үшін ең ... қаржы қажет.
Бағдарламаға қаражат құйғаннан соң барып қана табыс ... ... ... ... ... ... қожайындарының қазақ тілді телеөнімдерге бүйрегі
бұрмайды. ... ... ... ... ... ... Екінші себеп, телевизия мамандарының өзі өнімді көрерменнің
көңілінен ... ... ... ... ... жіті
зерттемегендіктің зардабын тартып отыр. Әйтпесе, ... ... ... ... ... болмаса, бағдарламада көруде мезі болғандығын
түсінетін еді. Осы орайда есімізге тағы да ... Абас ... ... ... ... ... көп қаржыны талап етеді, оған кәсіби қалыптасқан
жақсы мамандар керек. Керек екен деп, ... ... ... ... ... ... ... жасай
алмайсыз. Әйтпесе, көпірме сөзді сұхбаттар мен бір-бірінен айнымайтын ұқсас
концерттер арқылы эфирін ... ... ... ... шынымен де телевизия басшылығы «жақсы маман керек
екен» деп көлденен көк аттыны көгілдір ... ... ... ... ... телеарналардың рейтингке риза болмайтындықтарының себебі
сапалы мамандарға ... ... деп ... мен ... ... ... ... талабын
түсініп, бағдарламалардың түрлі мәзірін дайындайды. Көрермен продюсерлер
ойлағандай әдемі ... ... қана ... ара ... ... сөз де
естігісі келеді. Олар ... ... ... ... ... ... журналист тұлғасын танығысы келеді. ... ... ... пен ... ... қатысуымен өтетін ток
шоуларға басымдық береді. Егер ... ... ... ... ... ... тыс ... таңдалса мұндай хабардың
табиғаты шынайы шығып, ... ... ... Бұл үрдіске дамыған
елдердің телевизиясы көшіп үлгерді.
Бітіру жұмысымның бұл тақырыпшасын « ұзан арқан, кең тұсауға» салып,
сағыздай қолмен соза ... ... ... ... ... ... ... үлгі алатын тұстары көп. Ең бастысы, тікелей
эфирдегі бағдарламаны жасайтын мамандардың қиялы мен қимылы көрерменнің
қызығушылығымен ұштасса игі. ... ... ... ... ... ... мен жүйрік ой-қиял болмаса.. Тағы да он телеарна ашып
тастаңыз, оны ешкім көрмейді» деп тағы да ... ... ... ... ... ... дарыны дария, білімі мұхит асуы керек.
ерінбей еңбек етіп, ... ... ... Ең ... ... эфир
арқылы бағдарламасын рейтингпен байытуы тиіс. Бұл оның ... ( Ал ... ... « ... ... «тиіс»
пен «міндеттен», «парыз» бен «қарыздан» тұрадҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстанның қайта туғанына жиырма жыл ... өтсе де өз ... ... ... ... жүрер жолымыздың ұзақтығын ұқтырады,
арманшылдарды алға ұмтылдырады. Ерте заманда ... ... ... ой айтыпты. «Не следует просить Бога больше того,
что ... ... ... ... ... келмейтінді қолқа етпе». Қазақ
телевизиясының құрылмауы журналистердің қарым ... ... ... Қазақ журналистері ел қамы үшін ... ... ... ... халық дер едім. Қазақ журналистері шындықтың шырақшысы
болып, әділдіктің ақ туын тік ұстайтын ... ... дер ... ... қауым болып қоғамды өзгертетін қуатты күштің иесі дер едім.
Қазақ журналистерін қазақ телевизиясының ... ... ... дер едім.
Қысқасы, қазақ журналистері қазақ көрермендерінің эфирдегі құлақ асар
серігі болад деп ... ... бар. ... ... ... арналардың тарихына көз
жүгіртсек, ұлы өзгерістердің ... ... аяғы ... ... ... ... ... эфир кезінде «қызыл тілім кісендеулі қол
емес» деп Мағжан мақамынша шабытпен айға шауып, ... ... ... журналистер аз болмапты.Расында, эфирдің алтын уағында алдаспан
сөзбен ақылды ойлар айтылса, аудитория көңілін ... ... ... ... Сол соны жолды рейтинг өзі реттейді. ... ... ... де ... ... ... жасыл әлеммен әдемі шоу
жасайтын хабарлар көрермен талғамын ... ... ... ... ... бойынша көрермен көбінше «қызық» ... ... ... Асыр салып арасында «әңгіме» де айтуға тырысатын
әншілердің бір сарынды хабарларын көреді. Ал ... ... ... ... көңіл бөлмейді. «Ел арнада» жұлдыздардың ... ... ... шоуы ... ... ... жеткізетін «Нысананы»
нысанға алып, сағатын бір тәулікке сырғызған. Себебі, ... ... күні ... хабар естуден гөрі ойын сауыққа көңілдері ауыпты.
Міне, мәселе мәйегі көрермен талғамына тіреледі. Журналист жұмысы тікелей
эфир ... ... ... ... шоулардан оқ бойы озық болып,
аудитория деңгейіне түспей, керісінше көрерменді өз биігіне ... ... ... ... ... эфирдің тізгінін ұстайтын журналистке
қажет қасиеттерді ашып айтады. Жол ... ... ... ... ... көзқарас танытып, тақырыпты талқылауға тырыстым.
Қазір қазақ аудиториясының назары шет ... шат ... ... ... ... ... салып, дәстүрімізді дәріптемейтін дүниелер
телевизияны анти қазақтандыратыны ақиқат. Мәселеге ой көзімен ... ... ... дені ... ... ... ... туындыларды көрсетіп, көрермен көңілін баурап емес, ... ... ... ... ... ... эфир уақытының жартысынан
көбін Ресеймен Америка хабарларына ... ... ... ... дамуына игі серпін тигізері күмән туғызады. ... ... ғана ... қаражатты да қанжығасына байлап отырған
қос ... ... ... ... ... ... аударғысы келеді.
Көшірменің көрші елден ұрланғаны соқыр көзге де көрінеді. Сондықтан қазақ
журналистері рейтингті ғана ... ... ... ... ... ... ... Бұл олардың мамандығының
міндеті. Тікелей эфирді майдан деп танитын болсақ, ... сол ... ... ... Әр бір ... ... келетін жауынгер журналист
телевизия тірлігінде трансқа түсіп, эфирдегі сағатпен өмір сүреді. Өйткені
тікелей эфирдегі жүргізуші арзан ... ... ... алтын уақытын
алмайды. Аудиторияның өзіне бұрылған назары жүз пайызға ... ... ... ... «без меня ... не ... деп халықтың бөлшегі екенін
білдіріпті. Менің де білетінім, жалқы журналист ... ... ... ашады.Қарапайым тілмен қайырсам, қазақша
бағдарламалардың көрермендерін ... үшін ... және ... ... ... ... өз ... қалдыру керек. Достоевкии анықтаған
стильдің үшінші сатысына шығып, ... ... ... ... ... ... сөйлем құрылымында шебер шендестіріп, шешен
сөйлеу қажет.
Қазақ телевизиясын қайта құрып, көрермен қауымның ... ... ... ... ... ... әдебиеті» газеті, « Тілімізде жаман сөз жоқ...» ... ... ... Владимир Познер «Прощание с иллюзиями», 2-бет, Москва, Эксмо, 1990
3. В. Соловьев «Манипуляции: атакуй и защищайся», 55-бет, ... ... ... ... « ... ... 3-бет, Алматы, Қазақ университеті,
2002;
5. Нұрсұлтан Назарбаев, 1995-жылғы ... ... ... ... «Жизнь регионов» газеті, « Прямой эфир- живая рыба», ... ... ... ... ... ... ... 55-жылдығына орай
тағайындалған сыйлықты алған ... ... ... ... ... ... «Ақжол» газеті, « С. Торайғыров» мақаласы, 3-бет;
2005ж.
9. ... ... «Әуе ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов « Тіл құралы», 37- бет;
11. Зейнолла ... «Сөз ... ... ... ... Әбдірұлы, «Жұлдыздар отбасы» журналы, 5-бет,
13. Серік Абас-шах, «Халық сөзі» газеті, 4-бет, 04.02.2011 жыл;
14. ... ... ... говорят» бағдарламасында айтатын жаттанды сөзі;
15. BAQ.KZ акпараттык ... « Есте ... ... ... Михаил Марозов, « Умение говорить», 59-бет, Москва, Эксмо, 2001ж;
17. «Әдеби әлем» -әдебиет порталы, ... ... ... ... ... «Ана-тілі» газеті, «Астана арнасының алар асуы
алда» ... ... ... ... ... «Астана
арнасының алар асуы алда» мақаласы, 3-бет, 2005-ж;
19. Сонда. 3, ... ... 3, ... Ларри Кинг, «Как разговаривать с кем угодно, когда ... и ... ... ... ... жетістіктері», http://www.ktk.kz;
23. Сонда;
24. Сонда. 13;
25. Сонда;
26. Cонда;
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Зейнолла Қабдолов: « Сөз өнері» екінші том, «Сөз ... бет ... ... ... ... атакуй и защищайся!», «Голос как
инстурмент манипуляции» 59 бет, « Искусство упарвлять ожиданиями» ... « ... ... 173- бет, «Особенности публичных дискуссий»
97- бет.
3. Ларри Кинг: « Как разговаривать с кем угодно, когда ... и ... « Как ... в ... 179 бет, « Мой подход к общению в
эфире» 181- бет, « Познай свою аудиторию» 167- бет, ... ... ... 164- ... ... С. ... өнер. – Алматы: Ана тілі, 1977. 221 бет. ... ... в ...... ... 1971. ... Жолдыбай К. Ізденіс әркімнің өзінен басталады. //Егемен Қазақстан,
2002. 5 сәуір.
6. ... Қ, ... Ж. ... ...... Оқу ... ... Білім; 2003. – 380 бет.
7. Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. Алматы. Қазақ ... 59 ... ... Ж. ... ... қай ... // ... әдебиеті.
2004. 27 тамыз.
9. Ықсан А. Қазақ теледидарының үні неге құмығыңқы? //Қазақ әдебиеті
10. . Ворошилов В.В. Журналистика. Санкт-Петербург. 2000. ... ... М. ... ... или ... – Алматы. Санат 1997.
стр.268.
12. Жолдыбай К. Ізденіс әркімнің өзінен басталады. //Егемен ... 5 ... ... Л. ... ... в ... ведущих прямого эфира.
//Хабаршы. Журналистика сериясы. №5. Алматы, 1999. стр.
14. Тұрсын Қ. Көгілдір экран құпиясы. Алматы. ... ... ... ... Егоров В. Телевидение и зритель. Москва. МГУ, 1977, стр. 69.
16. Сәрсенов Қ. Тележурналистка терең ... ... ... ... 28 ... Әшімбаев с. Парасатқа құштарлық. Алматы: Қазақ университеті. 1985. ... ... ... ... агенттігінің интернеттегі сайты: www.khabar.kz
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби ... ... ... ... ... ... мен ... кафедрасы
Бітіру жұмысы
Тікелей эфир аудиториясы
Орындаған 4 курс
студенті ... ... ... ... ... ... ... доцент
С.Жақан
Комиссия хатшысы _________________ ф.ғ.к., доцент
Н. ... ... ... Кафедра меңгерушісі
С.Қ. Қозыбаев
21 сәуір 2011 жыл
№21 хаттама
Алматы 2011

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тікелей эфирдегі жүргізуші рөлі28 бет
Телевидениедегі сұхбат жанры және тікелей эфир43 бет
Қазақ тілін оқыту8 бет
Амин қышқылдары3 бет
Телевизиялық жаңалықтар қызметі: жылдамдық және шынайылық87 бет
Өсімдіктердің биохимиялық айналымдағы экологиялық маңызы6 бет
Аудиторияның зерттелу тарихы6 бет
Ағылшын тілінен қазақ тіліне тікелей аудару тәжірибесі (көркем аударма туындысы негізінде)48 бет
Жанама және тікелей салыққа сипаттама25 бет
Жергілікті өзін - өзі басқару жүйесіндегі халықты тікелей басқаруының жолдары27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь