Фирма тауардың бәсеке қабілеттілігін арттыру

1.Бөлім

1.1.

1.2.

1.3.

КІРІСПЕ
ФИРМА ТАУАРДЫҢ БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
Тауар бәсеке қабілеттілігінің мазмұны, мәні және ерекшелігі
Тауар бәсеке қабілеттілігіне ықпал ететін факторлар
Нарықтағы тауардың бәсекеге қабілеттілігін анықтау көрсеткіштері

ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Әлемнің дамуы өзінің ғаламдық ауқымын кеңейтіп, әрбір мемлекет пен жекелеген аймақтардың ішкі тұтыну нарығына белсене кіруде. Бұл кеңістіктегі экономикада да құрылымдық және институционалдық өзгерістер болып жатыр. Солардың ішінде әлемнің 75 пайызға жуық мемлекеттерін қамтитын Бүкіләлемдік сауда ұйымы аса маңызды орынға ие болды.
Бұл өзгерістердің аясында Қазақстан Республикасы да өзінің таңдауын жасауда және соған сәйкес шешімдер қабылдауда. БСҰ-мының талаптары күн өткен сайын күшейуде. Сапаны жоғарылатып, оны халықаралық стандарттарға сәйкестендіруден бастап, кеден салықтарын қайта қарау, мемлекеттік қолдау тетіктерін төмендету сияқты ұсыныстар кез-келген БСҰ-на мүше болғысы келген мемлекетке қойылады.
Бұл жағдай, біздің еліміздің БСҰ-на мүше болуға жасап жатқан талпыныстарын жүйелеп, ұтымды тұстары мен кемшін жағдайларын сараптауды қажет етіп отыр. Сондықтан да, бұл ұйымның талаптарына мүмкіндігінше отандық кәсіпорындар мен олардың шығаратын өнімдерін сәйкестендіру бүгінгі уақыт талабы. Қазақстандық өнімдер нарықта бәсекеге қабілетті болғанда ғана біз БСҰ-нан табыстарға жететін боламыз.
Отандық экономиканы индустриалды-инновациялық бағытта дамытуды мақсат еткен біздің мемлекетіміз бар күш-жігерін еліміздің өнімдерін бәсекеге қабілетті, жоғары сұранысты, тұтынушыға қажетті деңгейде шығаруға жұмсауы тиіс. Тек сонда ғана, экономикасы дамыған мемлекеттердің өнімдерін өткізу нарығына айналмау мүмкіндігіміз бар.
1. Назарбаев Н. Казақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, Білім, 1997 ж.
2. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы. ҚР Президентінің 2003 жылдың 17 мамырындағы Жарлығымен Бекітілген, Астана, 2003.
3. Қазақстан Республикасының “Бәсеке және монополистік қызметті шектеу туралы” Заңы // Егем. Қазақстан, 2001, 27 қаңтар.
4. Фатхутдинов Р.А. Конкурентоспособность: экономика, стратегия, управление. Уч. пособие. Москва, ИНФРА-М, 2000ж.
5. Копешева С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы мемлекеттің орны // Саясат, 2001, № 2.
6. Кошанов А.К. Устойчивое развитие экономики Казахстана в условиях глобализации // Саясат, 2001, № 12.
7. Қажымұрат К. Кәсіпорынды басқару жүйесіндегі маркетингтің ролі // Саясат, 2002, № 1.
8. Никитина Г.А., Гусева Г.Я. Конкурентоспособность и им-портозамещение продукции на продовольственном рынке Казахста-на // Проблемы агрорынка, 2002, Январь-март.
9. Юданов А.Ю. Конкуренция: теория и практика. Учебно-практическое пособие. Москва, 1998 ж.
10. Азоев Г.Л., Челенков А.П. Конкурентные преимущества фирмы. Москва, Новости, 2000 ж.
        
        |          |МАЗМҰНЫ                                                |      |
| | | |
| ... | ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... | ... |Тауар бәсеке қабілеттілігінің мазмұны, мәні және | |
| ... | ... ... ... қабілеттілігіне ықпал ететін факторлар | |
| ... ... ... ... ... | ... ... | |
| | | |
| ... | |
| ... ... | ... ... ... ғаламдық ауқымын кеңейтіп, әрбір мемлекет пен
жекелеген аймақтардың ішкі тұтыну нарығына белсене кіруде. Бұл ... да ... және ... ... ... ... ... әлемнің 75 пайызға жуық мемлекеттерін қамтитын Бүкіләлемдік
сауда ұйымы аса маңызды орынға ие болды.
Бұл өзгерістердің аясында Қазақстан ... да ... ... және ... ... шешімдер қабылдауда. БСҰ-мының талаптары ... ... ... ... ... оны ... ... бастап, кеден салықтарын қайта қарау, мемлекеттік қолдау
тетіктерін ... ... ... ... ... мүше болғысы келген
мемлекетке қойылады.
Бұл жағдай, біздің еліміздің ... мүше ... ... ... жүйелеп, ұтымды тұстары мен кемшін жағдайларын ... етіп ... ... да, бұл ... талаптарына мүмкіндігінше
отандық кәсіпорындар мен олардың шығаратын өнімдерін сәйкестендіру бүгінгі
уақыт талабы. Қазақстандық өнімдер нарықта бәсекеге қабілетті болғанда ... ... ... ... ... ... индустриалды-инновациялық бағытта дамытуды мақсат
еткен біздің мемлекетіміз бар күш-жігерін еліміздің ... ... ... ... ... ... ... шығаруға жұмсауы
тиіс. Тек сонда ғана, экономикасы дамыған мемлекеттердің өнімдерін өткізу
нарығына айналмау мүмкіндігіміз ... ... ... БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ
1. Тауар бәсеке қабілеттілігінің мазмұны, мәні және ерекшелігі
Қазақстан Республикасының Бүкіләлемдік сауда ... ... ... ... ... ... бәсекелік қабілетін арттыру
мәселесін алдыңғы қатарға қойып отыр. Бәсекелік ... ... ... сапасын арттыруға, бағаны төмендетуге ықпалын тигізіп, тұтынушылардың
кең көлемді сұранысын қанағаттандыруға итермелейді. Бәсекеге қабілетті өнім
шығару кәсіпорынның, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... өзі дәлелдеуде.
Экономист-ғалымдардың еңбектерін зерттеу көрсеткеніндей, қазіргі
уақытта тауар бәсекелік ... ... ... ... ... ... ... қабілетті белгілі бір қажеттіліктерді
қанағаттандыруға бағытталған тауар сапалық және құндық ... ... ... өту мүмкіндігімен байланыстырады.
Бір топ ғалымдар тауар бәсекелік қабілеті тұтынушының сұранысын
қанағаттандыруға және ... ... ... әрі пайдалануға кететін
шығындарын ескере отырып, тауардың сапалық және құндық ... ... ... бір тобы тауар бәсекелік қабілетін тұтынушының
қызығушылығын туғызатын және ... ... ... ... ... А.Трубилин “тауар бәсекелік қабілетін нарықта
жетістікке жеткізетін оның ... және ... ... ... мұнда тауар бәсекелік қабілеті белгілі бір тауарды басқасымен
салыстыру арқылы анықталатыны ескерілмейді. Осы ... ... ... қабілеті, түпкі нәтижеде, тұтынушылар үшін қызығушылық
тудыратын тауардың технико-экономикалық қасиеттеріне ... ... ... бір топ ... ... ... қабілетін тұтынушыға
жағымдылығы жағынан сипаттайды. Мәселен, тауар тұтынушы үшін тартымдылық
деңгейі оның ... ... ... ... қатар, тауар бәсекелік
қабілеті оның нарыққа ұсынылған ұқсас ... ... ... ... ... ... ... деген анықтама
да бар.
И.В.Сергеев тауар бәсекелік қабілеті - тұтынушының қажетін өтейтін және
сатып алу мүмкіндігіне сай ... ... ... және ... ... ... және осы тектес ... ... ... ... ... ... қабілет - салыстырмалы түсінік және ... ... ... яғни ол ... ... ... ... сәйкес
салаға және мемлекеттің, әлемнің, әрі қоғамның еңбек жүйесіне тәуелді.
Сондықтан, ... ... ... тек ... жағымдылық жағынан
сипаттау жеткіліксіз.
Тауар бәсекелік қабілетіне қатысты тағы бір топ ... ... ... қабілет деңгейі нарықтық жағдаймен сипатталады және
тауар нақты нарықта сатылу қабілетімен ... ... ... ... ... қызметке қатысты бәсекелік қабілет оның бәсекеге
төзімділігімен сипатталады, яғни басқа ұқсас тауарлардың ішінде сұранысқа
ие болуы және ... ... ... қабілетін көрсетеді. Тауар бәсекелік
қабілеті дегеніміз - оның белгілі бір нарықта, нақты бір уақыт ... ... - деп ... ... ... бір ... ... бәсекелік қабілет - бұл өткізу нарығының белгілі бөлігін
иемденген және ... ... ... өткізілуіне шектеу жасайтын тауар
қасиеті. Бұл көзқарастар тауар ... ... оның ... сипаттауға бағытталған. Аталған пайымдаулардағы негізгі кемшілік
- ол тауар нарықтағы сұранысқа ие болуы оның ... да ... ... ... ... қабілетке төмендегідей анықтама береді:
бәсекелік қабілет - тауар нақты ... ... ... ... оны қанағаттандыруға кеткен шығындарымен бейнеленеді.
Сол сияқты, ғалым-экономист ... ... ... ... ... ұсынған ұқсас тауарларымен салыстырғанда, сапасы
мен бағасы жағынан ерекшеленеді деген пікір білдіреді.
Профессор К.Р.Нұрмағанбетовтың тауар ... ... ... өзіндік маңыз бар: бәсекелес кәсіпорын өндірген ... ... және ... ... қарсы тұру - тауар бәсекелік қабілетін көрсетеді.
Тауар бәсекелік қабілетін оның бағасы арқылы ... ... ... Бұл ... ... ... ... анықтамаларында кездеседі. Олардың пікірінше, тауардың
бағасы - оның тұтынушылық және ... ... ... ... ие. ... ... тауарлардың айырмашылықтары қалыптасады,
осы себепті тауарлар бір-бірімен бәсекеге ... ... бұл ... ... ... ... өйткені, біркелкі тұтынушылық сипатқа ие
тауарлар әртүрлі бағамен сатылуы мүмкін.
Тауар бәсекелік қабілетін екі топ ... ... ... ... жағдайлары да кездеседі, яғни, тауар ... ... ... ... ... ... Шындығында, өнім бәсекеге
қабілетті болуы үшін өткізілетін ... ... ... сай, ... ... тиіс. Алайда, бұл жағдайдың өзі тауар бәсекеге қабілетті
екендігін көрсетпейді. Бәсекелік ... ... ... ... ... ... арқылы анықталады.
Қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру деңгейі және оған кететін
шығындылық арқылы анықталатын ... ... ... бәсекелік
қабілеті тұтынушының бір ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты, тауар бәсекелік қабілеті - оның
ұқсас басқа өнімнен айырмашылығында ғана емес, салыстырмалы ерекшелігінің
де болуында.
Негізінен, ... ... ... оның ... қажеттілік үшін
құндылығымен анықталады. Әрбір тұтынушы қандай да бір өнімді ... ... ... ... ... ... Егер, өнім тұтынушының
қажеттіліктеріне сай болып тұрса, онда оның бәсекелік қабілетін бағалау
құнына ... ... Яғни ... бір ... ... ... ескерсе, екінші жағынан, оған кететін шығынды ойлайды.
Бұл жерден шығатыны, тауар бәсекелік ... - бұл ... ... ұқсас өнімдерімен салыстырғанда жоғары тұтынушылық
қасиеттерімен, төмен бағамен, тартымдылығымен және оның ... ... ... ... Бұл ... ... ... қабілетінің
маңызын мейлінше толық түрде бейнелейді деген ойдамыз.
Батыстың ... ... ... ... ... ... М.Портер
өзінің “Бәсеке стратегиясы” кітабында бәсекелік қабілетті үш ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін ұйым ... өнім ... ... ... ... ... керек. Мұндай
үнемдеу өндіріс көлемінде, жаңа технологияларды енгізуде немесе басқа да
шикізат ... ... ... ... ... барлық жағдайға әмбебап болып келеді. Бөлшектеу
тауар өзінде, оны жеткізу әдістерінде, маркетинг жүйесінде немесе басқа ... ... ... Бұл ... ... ... айырмашылығы
бар, яғни, шығындылықты төмендету тек үнемдеуге ғана ... ... ... әр ... ... ... ... ұсынып отырған үшінші стратегиясы бар ынтаны қызмет жүйесінің
белгілі бір ... ... ... Бұл сала ... ауқымы
шектелген бәсекеге сүйенеді. Мәселен, ұйым белгілі бір ... ... ... ... өнім ... ... ... осы
мақсатқа ғана жұмсайды. Портердің пікірінше, осы ... ... ... ... қалыптасуына өз ықпалын тигізуі мүмкін.
М.Портер осы кітабында шығарылатын тауар екі негізгі ... ... ... ... ... төмен шығындылық пен
мамандандыру.
Мамандандыру - ... ... ... ... үшін ... ... салыстырғанда жоғары бағалауға ие ... ... ... ... жету үшін ... күшті осы екі
әдістің біреуіне ғана аудару қажет деп ... ... ... ... немесе жоғары талапқа сай етіп, оны төлем қабілеті бар
тұтынушыларға сату керектігін ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, жоғарыда аталған бәсекелік артықшылықтарды жеке-жеке
емес, кешенді түрде қолдануға ... бар, ... ... ... ... өнім түріне байланысты бірнеше факторларға тәуелді ... ... ... ... ... қабілеті бірнеше маңызды қасиеттерге ие:
1) бәсекелік қабілет - ... ... яғни ол ... ... ... ... ол ... шама, яғни уақытқа байланысты өзгереді, тауардың
өмірлік циклына және басқа да жағдайларға тәуелді;
3) әрбір ... жеке ... ... ... ... қабілетіне
өздігінше әсер етеді. Сондықтан, тауар бәсекелік қабілеті құбылмалы сипатқа
ие;
4) бәсекелік қабілет нақты, яғни ол ... ... бір ... нарыққа,
ҒТП даму деңгейіне, қоғамдық еңбек жүйесіне және т.с.с. ... ... ... әсер ... ... ол оның ... арттыру
үшін маңызды.
Осы жағдайларға байланысты бәсекелік қабілетті жүйелі ... ... ... ... сай, ... үшін де, өндіруші үшін де ... ... ... ... ... қабілетіне қатысты
анықтамаларды жинақтай келе, келесі пайымдауларды атап ... ... ... ... ... - бұл тек ... ... тән
категория. Бәсеке жоқ жерде тауар ... ... ... сөз ... емес;
- бәсекелік қабілет - салыстырмалы түсінік, ... ол ... ... ... ... ... салыстыру
арқылы анықталады;
- тауар бәсекелік қабілеті - бұл тауар ... ... ... ... жоғары тұтынушылық қасиеттерімен, төмен бағамен,
тартымдылығымен және оның ... өтеу ... ... ... ... ... ... нарықта сәтті өткізілуі - оның ... ... ... ... ... ... ... талғамын
қанағаттандыратын сапалық және құндық, әрі тартымдылық сипаты ... ... ... ... тауар бәсекелік қабілеті уақыт ағымына, өткізу нарығына, халықтың
өзгермелі сұранысына тәуелді ... ... ... көп зерттеулерде тауар және өндірістің бәсекелік қабілетіне
ықпал ететін күштерді ажыратады:
- бір саланың бәсекелес ... ... ... ... ... ... тарапынан болатын
бәсеке;
- салаға жаңа бәсекелестердің ену қаупі;
- тасымалдаушылардың саудаласу ... ... ... ... ... өзі ... қызмет түріне қатысты өнімдерінің
бәсеке қабілеттілігін анықтауына да болады. ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, бір нарықта
бәсекеге қабілетті өнім келесі бір нарықта ... ... ... ... Бұл ... керісінше де болуы мүмкін.
1.2. тауар бәсеке қабілеттілігіне ықпал ететін факторлар
Еліміздің қазіргі уақыттағы экономикасы ашық ... ие. ... ... ... ... ... ... сыртқы инвесторлардың еліміздің
кәсіпорындарына қаржы құйуға мүмкіндіктерінің болуы, әлемдік нарықтың сауда
саясатын реттейтін ұйымдарға мүше болу ... ... ... ... ... ... ... ұйымына кіруге дайындық
жүргізуі отандық кәсіпорындардың өнімдерінің бәсеке қабілеттілігіне ... ... ... ... және ... ... ... етеді.
Қазіргі кезде тауар бәсеке қабілеттілігіне әсер ... ... ... бар.
Мәселен, тауар нарықтағы нәтижелі сатылуына әсер ... ... ... ... ... ... қабылдануына байланысты.
Мұндай факторлар экономикалық әдебиетте “табыстың стратегиялық факторлары”
немесе ”табыстың негізгі факторлары”- деген ... ие ... ... ... ... ... ... анықтайды. Әдебиеттердің
талдауы көрсетіп отырғандай, тауар бәсекелік қабілеті факторларын жіктеудің
бірнеше түрлері ... ... ... ... ... екі негізгі топқа
бөледі. Олар: субъективті және объективті.
Субъективті факторлар өндірушіге байланыссыз, оларға психологиялық және
жеке тұлғалық факторлар ... ... ... ... ... және т.б.
Объективті факторлар өндірушіге тікелей (сапа деңгейі) немесе ... ... ... қызмет көрсету, делдал ... ... ... байланысты болады.
Осы жіктеуге ұқсас, тауар бәсекелік қабілетіне әсер ететін ... және ... деп ... факторлар өндірістік кәсіпорынның мүмкіндіктерін сипаттайды
және тауар технико-экономикалық деңгейіне ықпал етеді.
Экзогендік факторлар - әлемдік нарықтың немесе импорттаушы мемлекеттің
өнеркәсіптік ... ... ... және тауарға деген
сұранысты анықтайды. Мұндай жіктеу дұрыс, ... ... ол ... ... ... әсер ... ... екендігін ескермейді,
екіншіден, өндіруші тарапынан әсер ететін факторларды ... ... ... ... ... ... ... ету өндірушіге
байланысты.
Тауардың өмірлік циклына байланысты ... ... ... ... ... өнімді дайындау мен өндіру барысында пайда болатын ... ... ... мен ... ... ... нарықта өткізу процесіне әсер ететін факторлар - тұтынушының
сатып алу шығындары мен тұтынушының талабын ... ... ... техникалық қызмет көрсету, т.б.).
Сонымен қатар, бәсекелік қабілеттің ... ... ... және
экономикалық деп бөледі.
Сыртқы факторларға экономика мен нарықтың даму ... ... ... тұтыну құрылымындағы өзгерістер, нарық құрылымы және
бәсекелестер құрамы жатады. Сонымен қатар, мұнда кәсіпорынның ... ... ... ... беделі де үлкен мәнге ие.
Екінші топ факторларын қазіргі қолданыстағы стандарттар, ... ... ... сапа ... құрайды, сол сияқты, тауар
қауіпсіздігі, ұзақ мерзімге сақталынуы да осы топқа кіреді. Тауар сапасын
анықтау ... ... ... (ИСО) ... ... ... әсер ететін үшінші топтағы факторларға, тауар
өзіндік құны мен ... ... ... ... ... тәжірибеде тауар бәсекелік қабілеті келесі факторлармен
анықталады:
- өнім сапасының ... және ... ... ... ... ... ... жеткізуге кеткен шығындармен;
- тұтынушыға тиімді уақытта жеткізу жағдайымен;
- ... ... ... және ... әріптес болатындығы
туралы дәлелімен.
Тауар бәсекелік қабілеті кешенді түрде ... үш ... ... да мүмкін:
Міндеті - тауар қандай мақсатқа пайдаланатынын, оның ... сол ... осы ... ... ... ... ... - бағалық емес бәсекеде үлкен мәнге ие. ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады.
Бағасы - тауар құнының ақшалай көрінісі. Өнімге деген сұраныс пен
ұсыныс тең болғанда баға мен құн да ... ... ... ... ... ал ... ... сұраныс артса, онда тауар
бағасы құнынан әлдеқайда жоғары болады. Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ең ... құн заңына сай
қалыптасады. Бағалық бәсеке кезінде төмен баға тауар ... ... ... үш ... ... түрде қарастырған жөн. Көп функционалды
міндеті, жоғары сапасы және тиімді ... бар өнім ... ... ... Бұл ... үнемі бір-бірін толықтырып отырулары қажет.
Тауар бәсекелік қабілетіне әсер ететін ... ... және ... деп те ... ... тауардың техника-конструкторлық сипатын, оның
міндеті мен белгілі бір топқа қатысын, адам ... мен ... ... ... ... ... факторлар өнімді өндіруге кеткен ... ... ... сату ... ... және ... анықталады.
Әлеуметтік-ұйымдастырушылық факторлар тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... және
тауарды жарнамалаудың ерекшеліктерін көрсетеді.
Тауар бәсекелік қабілетіне әсер ... ... бір топ ... және ... емес ... ... факторларға тауарды сатып алу бағасын ... ... ... ... жатқызуға болады. Тауардың сатылу ... ... және ... ... ... ... ... түрлі
салықтар мен алымдардан құралады. Сондықтан да, бағалық бәсеке кезінде
өндірушілер шығындылықты төмендетуге үлкен мән ... Бұл ... ... ... әсер ... негізгі фактор ретінде қалыптастырады.
Тауар бәсекелік қабілетіне әсер ететін ... емес ... ... ұйымдастырушылық-коммерциялық жағдайларды, сауда маркасының
имиджін және ... ... ... ... Бұл ... ... ... тұтынушылық қасиетін анықтайды және сол үшін маңызды болып есептеледі.
Ұсынылып отырған өнім тұтынушы тарапынан сыналып, ... ... ... ... ... тек оның ... ғана ... сол тауар
құрамына кіретін заттардың жоғары сапасына да байланысты. ... өзі ... ... ... ... ол өнімді сату жағдайлары да
үлкен әсер береді. Өнімді жеткізіп беру, ... бір ... ... ... кепілдік беру, несиеге беру және т.с.с. тұтынушының бір
өнімнен ... ... ... ықпал етуі мүмкін.
Бағалық емес бәсеке нарықта біркелкі ... ... ... ... Осы ... ... ... әрі оған қызмет көрсету жағдайы
жоғары өндіруші тұтынушылар тарапынан сұранысқа ие ... емес ... ... ұзақ уақыт өнім шығарып жүрген,
тұтынушылардың талғамынан шыққан өндірушілер үшін өте маңызды ... ... ... өнімдердің ішінен тұтынушы өзіне жақын, таныс, сауда
маркасы сенім білдіретін өндірушінің өнімін ... ... ... ... өзі ... ... ... өніміне, басқа өнімдерге
қарағанда, жоғары баға беруге де ... Осы ... ... ... бағалық емес факторлардың қаншалықты маңызды екендігін көрсетеді.
Кейбір еңбектерде тауар бәсекелік қабілетінің факторлары ... ... ... ... ... деңгейлерін, еңбек өнімділігін жатқызады. Алайда бұл
факторлар нарықта сатылатын тауарға ... әсер ... ... қажеттіліктері жоғарыдағы факторларға байланысты емес.
Тауар бәсекелік қабілетіне әсер ... ... ... және ішкі ... де ... факторлар кәсіпорынның бақылауында бола алмайды, бірақ тауар
қалыптасуына ықпал етеді. Оларға жататындар:
- мемлекеттегі саяси-экономикалық ... және ... ... саясат (инфляция деңгейі, экономиканың өсу ... ... ... ... ... ... экономикалық мүмкіндіктері;
- нарықтың монополиялану дәрежесі (бәсекелік ортаның ... ... ... және ... ... және ... жетістіктердің даму деңгейі,
көлемі және бағыттары;
- нарықтағы тұтынушылардың талғамы;
- халықтың әл-ауқаты (төлем қабілетінің жеткілікті ... ... ... ортаның жағдайы (шикізаттың жеткіліксіздігі, қоршаған ортаның
ластануы, т.б.);
- экономикалық қатынастарды реттейтін заңдылықтар, нормативтік және
патентті-құқықтық ... ... орта ... ... ... ... ұстануы
және т.б.);
- елдегі демографиялық ахуал және басқа да жағдайлар.
Бұл факторлардың әрбірі, тиісті дәрежеде, тауар бәсекелік қабілетінің
қалыптасуына әсер етіп ... ... ... ... ... ... қарағанда тауар бәсекелік қабілетіне көбірек ... ... ... ... ... шығуда және ішкі нарықты қорғауда
ұстанып отырған саястаты, халықтың ... ... ... ... ... пайдаланылатын шикізат сапасының өзгеруі,
ішкі нарықтағы бәсекелік ортаның сақталуы, теріс пиғылды ... ... ... жаңа ... шығуы, тұтынушының белгілі бір өнімге
деген тұрақты ұстанымы және тағы басқалар тауар ... ... ... ... ... мүмкін.
Тауар бәсекелік қабілетіне әсер ететін ішкі факторлар кәсіпорынның
қызметіне тікелей байланысты, сондықтан да олар ... ... ... ... ... ... ... жатады:
- өндірістің техникалық деңгейі;
- өндірісті ұйымдастыру деңгейі;
- өндірістік шығындар;
- шикізаттың, материалдардың және басқа да ... ... ... мен бағасы;
- әлеуметтік-психологиялық жағдайлар;
- кәсіпорынның жарнамалық және ұйымдастырушылық қызметі (өнімді сату
кезіндегі қызмет көрсету ... ... ... ... ... мен ... сапа
стандарттарына сәйкестігі.
Ішкі факторлар, нарықтық бәсекеде, кәсіпорын өнімін бәсекелестердің
ұқсас өнімдеріне қарағанда сапалы, әрі ... ... ... артықшылықтарын қалыптастыруға ықпал етеді. Өндіріске алдыңғы
қатарлы ғылыми-техникалық және ... ... ... ... ... ... ... тарту, тауар бағасын
салыстырмалы түрде төмендету, өнімді өткізуде әртүрлі ... ...... ... ... әсер ... ішкі ... кәсіпорын өзінің стратегиялық жоспарларын дайындау кезінде тауар
бәсекелік қабілетіне көбірек әсер ететін ... ... ... арқылы өзінің бар назары мен ресурстарын осы мақсатқа жұмылдырады.
Жоғарыда аталған тауар бәсекелік қабілетіне әсер ететін факторлардың әр
кәсіпорынның ... үшін ... әсер ... ескере кеткеніміз жөн.
Себебі, сапалық ерекшелік, ... ... ... ... ... бір ... - ... ұқсамайтындығын
дәлелдейді. Тек әлемдік емес, сол сияқты мемлекеттің ішкі нарығының өзі әр
аймақтың орналасу ерекшелігіне қарай бөлінеді. ... ... ... мүмкіндігі, бәсекелік қабілетінің артықшылығы сатылу нарығына
байланысты ... ... ... Кәсіпорын тауардың бәсекелік қабілеті,
кей жағдайларда, теориялық ... ... ... ... ... жоғары
дәрежеде тәуелді болады. Бұл әр кәсіпорынның өнім шығару ерекшелігіне,
орналасқан аймағының табиғи және ... ... ... ... ... ... яғни ... бәсекелік қабілет
факторларының әр алуан болуы заңды құбылыс. Айтылған факторлардың әсерін,
әрбір ... ... ... ... ... ... алдында
анықтап, тиісті қорытындылар шығарғаны дұрыс.
1.3. Нарықтағы тауардың бәсекеге қабілеттілігін анықтау көрсеткіштері
Қазақстан Республикасының Бүкіләлемдік сауда ... ... ... ... ескеруі тиіс негізгі міндеттердің бірі, ол – ... ... ... ... ... ... алу. Оның себебі,
әрбір саланың шығаратын өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... салаларға мемлекет тарапынан
қолдау көрсету, бәсекеге қабілетті салаларға ары қарай даму стратегияларын
ұсыну. Әрине, ... ... ... көп ... тек ... ғана бәсекеге қабілетті бола алады.
Сондықтан да, нарыққа ұсынылған тауар бәсеке қабілеттілігін анықтаудың
кәсіпорын үшін маңызы зор. Оның басты ... ... ... ... және кәсіпорынның нарықтық стратегиясын тауар нақты бәсеке
деңгейіне ... ... ... болуы. Әсіресе, бәсеке
қабілеттілікті бағалау Бүкіләлемдік ... ... мүше және оған ... ынта ... ... бәсекелес өнімдерін салыстырған кезде
қажет.
Тауар бәсекелік қабілетін бағалау, бүгінгі ... ... үшін ... үшін де ... Өйткені, шығарылған ... ... ... ... ... ... ... анықтау, сол
арқылы өндірістік стратегиясын белгілеу - өндірушіге, сатып алатын ... ... ... ... ... сол ... ... тиімділігін
бағалау - тұтынушыға қажет.
Тауар бәсекелік қабілеті техникалық ... ... ... ... ... адам өміріне қауіпсіздігімен және сол
сияқты көптеген жағдайлармен ... ... өз ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды ескеруі
қажет. Бәсекеге қабілетті өнімге белгілі қасиеттер тобы сай ... ... ... ... өткізу нарығындағы бәсекенің үстемдігін
де ескеруі шарт. Сол сияқты, өз тауардың сапасын ... ... ... ... ... керек.
Бүгінгі таңда тауар бәсекелік қабілетін бағалаудың көптеген әдістері
мен оларды жүргізу жолдары ... ... ... ... ... ... сипатымен салыстырып талдауға негізделсе, тағы бір тобы
индекстік әдіспен бағаланады. Мұндай ... ... ... ... ... және құндылық көрсеткіштерін тұтынушы талаптарымен ... ... ... ... ... ... ... біршама
қиындығына орай, тауар бәсекелік қабілетін бағалау базалық ... ... ... Бұл үшін ... ... ... ... өтімділігі жоғары, тұтынушылық қасиеттері сенім туғызатын және
беделді өндірушінің тауары таңдап алынады. Осы ... ... ... өнім ... сәйкестілігі немесе сәйкессіздігі оның
бәсекелік қабілет ... ... ... ... көптеген тиімділіктері бар. Ең алдымен, ол
- өнімді бағалау кезінде оның негізгі сипаттарын анықтаудың әр алуандығы.
Екіншіден, ... ... ... ... ... білікті маманға дейін тарту мүмкіндігі. Үшіншіден, тауар
бәсекелік ... ... әр ... ... арқылы, оның сол
өңірдегі нақты деңгейін анықтауға ... ... бұл ... ... қабілетін бағалағанда, эксперттерді таңдау мұқияттылықты қажет
етеді. Өйткені, таңдалған ... ... ... соңғы нәтиженің сапасына
белгілі бір деңгейде ықпал етіп отырады.
Тауар бәсекелік қабілет көрсеткішін есептеуде оның сапасы мен ... ... ... және интегралдық индекстерді қолданады. Көп
жағдайда қолданылатын бұл ... ... ... ... әдістер
сынды, бағаланатын тауар әрбір көрсеткіштерін үлгілі өнім көрсеткіштерімен
салыстыруында. Яғни, белгілі бір тауар артықшылығын ... ... ... = P/C ... - ... бәсекелік қабілеті;
Р - тиімділігі (тауар сапасы);
С - өнімді алуға және пайдалануға кеткен шығындар.
Интегралдық ... ... жеке және ... ... ... жүргізіледі. Жеке және топтық индекстер ... және ... ... ... және соңында біріктіріледі.
Сапалық көрсеткіштің жиынтық индекстері мына формуламен есептеледі:
,
мұндағы - сапаның топтық ... ... і - ... бойынша жекелей индексі;
- жалпы құрамда і - параметрінің салмағы.
Алынған топтық индекс тауар базалық өнімге ... ... ... көрсетеді. Алайда, сапа тұтынушы үшін тауар ... ... ... ... құндық негізде тауар экономикалық параметрлері
есептеледі. Тұтыну құны индексімен бейнеленетін ... өнім мен ... ... ... олардың бағалық бәсекелік қабілетін көрсетеді.
Өнімді дифференциалды және маркетингтік әдістер арқылы бағалайтын
кешендік жолдары да ұсынылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... оның сапалық деңгейін және оны
өткізу кезеңінде тұтынушыларға ... мен ... ... ... ... ... кәсіпорынды дамыту мен оның тиімділігін
арттыруда елеулі нәтиже беріп жүрген ... ... ... ... ... да ... ... алуға қолайлы болып
саналады. Дұрыс ұйымдастырылған және міндеттері белгіленген маркетингтік
зерттеулер тауар ... ... ... ... қамтамасыз
етіп отырады.
Кейбір ғалымдар өнімді оның тұтыну ... ... ... ... ... Осы арқылы тауар нарықтағы бәсекелестердің өнімдерімен
салыстырғандағы әлсіз және ұтымды ... ... ... ... ... арқылы тез немесе баяу дамып бара ... ... да ... ... бұл ... тек ... әрі жетілген нарықта ғана дұрыс ақпарат
алуға болады. Себебі, әрбір мемлекет өзінің ішкі нарығын импорттан ... ... ... ... жүргізіп отыруы мүмкін. Бұл
жағдайда, сыртқы ... ... мен ... ... бақылау мүмкін емес.
Париждік сауда-өндірістік палата эксперттері тауар бәсекелік қабілетін
бағалаудың негізгі критерияларына келесілерді жатқызады:
- бұйымның жаңа болу ... оның ... ... ... ... ... тарату жолдарының болуы;
- өткізуді ынталандыру шаралары, жарнаманы қоса;
- бағалаудың қаржылық жағдайлары;
- ... ... және ... өзгерістерге тез икемделу қабілеті.
Тауар бәсеке қабілеттілігі деңгейін сандық ... ... ... ... Бұл әдіс ... қызмет ету мүмкіндіктері, өнім шығару ... ... ... ... ... ... ... жасау
өнеркәсібінің өнімдерін бағалауға қолайлы ... ... Ол үшін ... мен ... туралы сапалы ақпарат қажет. Алайда, мұндай
мәліметтерді жинаудың қиын екенін ескерсек, бұл ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін бағалауда өзіндік ерекшелігі бар келесі бір
әдіс - тұтынушыларға сұрау жүргізу арқылы жүргізілетін әлеуметтік әдіс. Бұл
әдіс анкеталық ... ... ... көп ... ... ... тиісті
шараларды қабылдауға жағдай жасайды. Көптеген әдістердің ішінде бұл әдіс ең
қарапайым және шығыны ... ... ... ... тауар бәсекелік
қабілеті белгілі бір уақыт аралығында өзгеріп ... ... ... ... оның ... ... бағалауға болады.
Жоғарыда келтірілген әдістердің әрбірі нақты өндіріс пен оның өнімдерін
бағалау үшін дайындалған. Бұл ... ... ... алынған
мәліметтерді сараптауға, тиісті қорытындылар шығаруға және сол арқылы тауар
бәсекелік қабілетін қажетті деңгейде ... ... оны ... ... ... дайындауға негіз болады.
Бәсекелес өнімдерден сапалық артықшылығы оның бәсекелік қабілетінің
бірден-бір мүмкіндігі болып табылады. Ішкі ... ... ... ... ... тасымалдаушылардың бәсекелік ортаға ... баға ... ... ... итермелейді. Кәсіпорын
жұмысының тұтынушылардың талаптарына сай өнім өндіруге негізделуі ... ... ... ... ... ... бәсекелік қабілетін әділ бағалаушы - тұтынушы екенін
ескерсек, тауар ... және ... ... ... де
тұтынушылар таразысына салған жөн. Тұтынушы талғамы кәсіпорын тауардың
жетістіктері мен ... ... сол ... ... нақты
міндеттер белгілеуге мүмкіндік жасайды.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы да, тауар бәсеке қабілеттілігі деңгейін
анықтаудың қажет және ... ... ... ... ... кіруге дайындық жүргізу барысында Қазақстан
Республикасында шығарылатын өнімдердің бәсеке қабілеттілігін арттыру ... ... ... бірі ... ... ... да, мен
өзімнің дипломдық жұмысымда аталған мәселенің отандық кәсіпорындарға, соның
ішінде, “Март” ЖШС қызметіне қалай әсер ететін, ол үшін ... ... ... ... анықтап, нақты зерттеулер жасадым.
Яғни, Қазақстан Республикасының Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруге
ұмтылысы отандық кәсіпорындардың шығаратын өнімдерінің ... ... ... ... ... ... отыр. Зерттеу барысында
анықталғанындай, ... ... ... - бұл ... ... ... ... салыстырғанда жоғары тұтынушылық
қасиеттерімен, төмен бағамен, тартымдылығымен және оның ... ... ... ... қатар, Бүкіләлемдік сауда ұйымына ... ... ... ... өнімдерінің бәсеке қабілеттілігіне әсер ... ... ... және оларды ескеруді қажет етеді.
Әр кәсіпорын өзінің стратегиялық жоспарларын дайындау кезінде тауар
бәсекелік қабілетіне көбірек әсер ... ... ... тырысады.
Сол арқылы өзінің бар назары мен ресурстарын осы мақсатқа жұмылдырады.
Тауар бәсекелік қабілетін бағалау, бүгінгі күні, өндіруші үшін ... үшін де ... ... ... ... ... ... өнімдерден артықшылығын немесе кемшілігін анықтау, сол
арқылы өндірістік стратегиясын белгілеу - өндірушіге, сатып алатын тауардың
осы тектес ... ... ... сол тауар мейлінше тиімділігін
бағалау - тұтынушыға қажет.
Жұмыста “Март” ЖШС ... ... ... ... және оның шығаратын өнімдерінің бәсеке қабілеттілігі бағаланды.
Ол бойынша, кәсіпорынның өнімді өткізу көлемі 2004 жылы 8517,0 мың ... ол ... ... жылғы деңгеймен салыстырғанда 813,4 мың тг.
немесе 10,6 пайызға артқанын, осының нәтижесінде ... ... ... ... тг. ... өткен жылғы көрсеткіштен 119,1 мың тг. жоғары болғанын
анықтадық.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н. Казақстан - 2030. ... ... ... және ... ... Ел ... Қазақстан халқына
Жолдауы. Алматы, Білім, 1997 ж.
2. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015
жылдарға арналған стратегиясы. ҚР ... 2003 ... 17 ... ... ... 2003.
3. Қазақстан Республикасының “Бәсеке және монополистік қызметті шектеу
туралы” Заңы // Егем. Қазақстан, 2001, 27 ... ... Р.А. ... экономика, стратегия,
управление. Уч. пособие. Москва, ИНФРА-М, 2000ж.
5. Копешева С.Т. ... және ... ... орны // Саясат, 2001, № 2.
6. Кошанов А.К. Устойчивое развитие экономики Казахстана в ... // ... 2001, № ... Қажымұрат К. Кәсіпорынды басқару жүйесіндегі ... ролі ... 2002, № ... ... Г.А., ... Г.Я. ... и им-портозамещение
продукции на продовольственном рынке ... // ... ... ... ... А.Ю. ... ... и практика. Учебно-практическое пособие.
Москва, 1998 ж.
10. Азоев Г.Л., Челенков А.П. ... ... ... ... 2000 ... á¸ñåêå ºàáiëåòòiëiãií àðòòûðó æîëäàðûí áåëãiëåó
´íiìíi» á¸ñåêåëiê ºàáiëåòi òóðàëû ì¸ëiìåò
´íiìíi» ... ... ... ... ... òèiñòi ïàðàìåòðëåðií àíûºòàó
Áàçàëûº ¼íiìäi òà»äàó
Á¸ñåêåëiê ºàáiëåòòi àíûºòàó ¸äiñií òà»äàó
Ñóðåò 1. ´íiìíi» á¸ñåêåëiê ºàáiëåòií àíûºòàó æîëäàðû

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Фирма тауарларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары44 бет
Фирма стратегиясы мен оның бәсекеге қабілеттілігін басқару84 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру туралы26 бет
ҚР экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру11 бет
Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру35 бет
"Фирма теориясы және оның нарықтық экономикадағы рөлі."25 бет
Esri(ақш) фирмасының arc/info және erdas imagine бағдарламасы3 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Сауда фирмаларының тауар қозғалыстарын есепке алу» бағдарламасын әзірлеу65 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь