Ұйымның шоғырландырылған қаржылық есебі және оны талдау

КІРІСПЕ

1 ҰЙЫМНЫҢ ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕБІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Шоғырландырылған қаржылық есепті ұйымдастырудың негізгі қағидалары және қаржылық есепті құрастыру тәртібі
1.2ХҚЕС жүйесіндегі қаржылық есептіліктің мазмұны және оны ұйымдастырудың әдістемелік негізі
1.3 Қазақстан Республикасындағы қаржылық есептілік пен бухгалтерлік есептіліктің нормативтік.құқықтық реттелуі

2 «ҚАЗТАУҚҰРЫЛЫС» ЖШС.НІҢ ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕБІН ТАЛДАУ 32
2.1 Баланс өтімділігі
2.2 Табыстар мен шығындар есептілігін талдау
2.3 Меншікті капитал өзгерісінің есептілігін талдау
2.4 Ақша қаражаттар қозғалысының есептілігін талдау

3 ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕБІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есепті реформалаудың объективті қажеттігі
3.2 ХҚЕС №1 «Шоғырландырылған қаржылық есепті ұсыну» стандартына енгізілген өзгертулер

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан-2030» атты жолдауында еліміздің қорытынды дамуы ол экономикалыұқ өсу болып табылады деп жазылған және де бұл тақырып еліміздің бүгінгісі мен ертеңінің, сонымен қатар болашағының ең маңызда тақырыбы болып қалмақ. Бұл мақсаттағы ең маңызды орынды «ақпарат» алады, себебі ақпараттың дамуы тек экономикалық өсуді ғана емес сонымен қатар, әлеуметтік кеңістікке және Қазақстанның халықаралық ұйымдардағы интеграциялануына елеулі әсер етеді. Нарықтық экономика талаптары негізінде шаруашылқ жүргізуші субъекттің экономикалық механизімін қазіргі заманға сай экономикалық ақпараттсыз басқару мүмкін емес, әрине бұүл ақпараттардың маңызды бөлігін бухгалтерлік есеп мәліметтері құрайды. Бухгалтерлік есептілік мәліметтері шаруашылық жүргізуші субъетінің жұмыстарын және онвң құрылымдық бөлімшелерін жедел басқару, экономикалық жоспарлар мен ағымдағы жоспарларды, сонымен қатар мемлекеттің экономикалық дамуын зерттеу, зерделеу үшін қажет болып табылады.
Барімізге мәлімдей ұлттық кәсіпорындарға 80-жылдардың аяғында өз бетінше шетел кәсіпорындарымен серіктестік қатынастар орнатуға, сонымен қатар шетел фирмаларымен бірігіп кәсіпорындар құруға рұқсат етілген болатын. Осындай серіктестіктерді жүзеге асыру барысында шетел серіктестері кеңес заңнамаларының негізінде жасалған бухгалтерлік және қаржылық есептілік мәліметтері есептілік туралы толық мәліметтер бермейтіндігін, сонымен қатар Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық кеңістікке кіруіне біршама қиындықтар туындататынын түсінген болатын.
Осындай түсініспеушіліктердің болуын жою үшін еліміз егемендігін алғаннан кейін біршама шаралар жүзеге асырылған болатын. Бұл мақсатта елімізде бухгалтерлік және шоғырландырылған қаржылық есепті гоманизациялау жұмыстары жүргізіле бастады, яғни 1992 жылы 22 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Министірлер Кабинетінің Бұйрығымен «Ұлттық шаруашылықта бухгалтерлік есеп және бастапқы құжаттар мен статистиканы құрастыру туралы ұлттық бағдарлама» қабылданған болатын, сонымен қатар 1995 жылы 26 желтоқсанда «Бухгалтерлік есеп туралы» заң қабылданған болатын.
Осы құжаттарға сәйкес 1997 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының Ұлттықт комиссиясымен есептіліктің 17 мемлекеттік стандарттары, субъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметін бухгалтерлік есептілікте тіркеу үшін шоттар жоспары, сонымен қатар осы шоттар жүйесін қолдану және жаңа шоттар жүйесіне көшу тәртәптері және шоғырландырылған қаржылық есепті ұсыну концепциясы қолданысқа енгізілген болатын.
1. Абленов Д.О. Аудит негіздері.- Алматы.: Экономика, 2005. – 225б.
2. Кеулімжаев Қ.Қ. Бухгалтерлік есеп негіздері.- Алматы.: Экономика, 2007. - 177б.
3. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп негіздері.- Алматы.: Экономика, 2005. - 366б.
4. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности.- Алматы.: «Қаржы қаражат», 1998. – 315б.
5. Кеулімжаев Қ.Қ., Әжібаев З.М. Қаржылық есеп.- Алматы.: Экономика, 2001. – 323б.
6. Елемесов Р.Е. Экономика зарубежных стран:Учебное пособие.-Алматы.: Қазақ университет, 2009.-258б.
7. Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілерінің бухгалтерлік есебі.- Алматы.: Қазақ Университеті, 2005. – 212б.
8. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности.- Москва.: Юнит, 2005. – 179б.
9. Радостовец В.В., Габдуллин Т.Ғ., Шмидт О.И.,и Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. - Алматы.: Қазақстан – орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық компаниясы, 2003. – 427б.
10. Рахимбекова Р.М. Финансовый учет на предприятии. Учебник. – Алматы.: Экономика, 2005. – 129б.
11. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер.- Алматы.: Экономика, 2007.-480б.
12. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности.- Минск, 2004. - 159б.
13.Тасмағанбетов Т.А. Қаржы есебі.- Алматы.: Экономика, 1998. – 236б.
14.Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік.- Алматы,1999.
15. Нидлз Б., Андерсон Х. К. Принципы бухгалтерского учета, 2002. – 121б.
16. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.- Алматы.: Юрист, 2008. - 308б.
17.Қазақстан Республикасы Президентінің 2008 жылдың 28 ақпанында қабылданған Заң, № 243 – ІІІ ҚРЗ. Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру жөнінде. - Алматы
18. Қазақстан Республикасының салықтық кодексі, 2009 жыл 10 желтоқсанда қабылданған «Бюджетке төленуге тиісті салықтар мен басқа да төлемдер жөніндегі заңы» (2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген).
қаржылық есептілік стандарттары.- Алматы, 2008.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 ҰЙЫМНЫҢ ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕБІ ЖӘНЕ ОНЫ ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары
және қаржылық есепті құрастыру тәртібі
1.2ХҚЕС жүйесіндегі қаржылық есептіліктің мазмұны және оны ұйымдастырудың
әдістемелік ... ... ... қаржылық есептілік пен бухгалтерлік
есептіліктің ... ... ... ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕБІН ТАЛДАУ 32
2.1 ... ... ... мен ... ... талдау
2.3 Меншікті ... ... ... ... Ақша ... ... ... талдау
3 ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕБІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... ХҚЕС №1 «Шоғырландырылған қаржылық есепті ұсыну» стандартына енгізілген
өзгертулер
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... атты ... ... дамуы ол экономикалыұқ өсу болып табылады деп жазылған
және де бұл тақырып ... ... мен ... ... ... ең ... ... болып қалмақ. Бұл мақсаттағы ең маңызды
орынды «ақпарат» алады, себебі ... ... тек ... ... емес ... ... ... кеңістікке және ... ... ... ... әсер етеді. Нарықтық
экономика талаптары негізінде шаруашылқ ... ... ... ... ... сай экономикалық ақпараттсыз басқару мүмкін
емес, әрине бұүл ақпараттардың ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есептілік мәліметтері шаруашылық
жүргізуші субъетінің жұмыстарын және онвң ... ... ... ... ... мен ... жоспарларды, сонымен қатар
мемлекеттің ... ... ... ... үшін ... болып
табылады.
Барімізге мәлімдей ұлттық кәсіпорындарға 80-жылдардың ... ... ... ... ... қатынастар орнатуға, сонымен
қатар шетел фирмаларымен бірігіп кәсіпорындар құруға рұқсат ... ... ... жүзеге асыру барысында шетел серіктестері
кеңес заңнамаларының негізінде жасалған бухгалтерлік және ... ... ... туралы толық мәліметтер бермейтіндігін,
сонымен қатар Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық ... ... ... ... түсінген болатын.
Осындай түсініспеушіліктердің болуын жою үшін еліміз егемендігін
алғаннан кейін біршама ... ... ... ... Бұл ... бухгалтерлік және шоғырландырылған қаржылық есепті гоманизациялау
жұмыстары жүргізіле бастады, яғни 1992 жылы 22 ... ... ... ... Бұйрығымен «Ұлттық шаруашылықта
бухгалтерлік есеп және бастапқы құжаттар мен статистиканы құрастыру туралы
ұлттық ... ... ... ... ... 1995 жылы ... «Бухгалтерлік есеп туралы» заң қабылданған болатын.
Осы құжаттарға сәйкес 1997 жылдың 1 қаңтарынан ... ... ... комиссиясымен есептіліктің 17 мемлекеттік
стандарттары, ... ... ... ... ... үшін шоттар жоспары, сонымен қатар осы шоттар ... және жаңа ... ... көшу ... және шоғырландырылған
қаржылық есепті ұсыну концепциясы қолданысқа енгізілген болатын.
1.ҰЙЫМНЫҢ ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕБІ ЖӘНЕ ОНЫ ... ... ... қаржылық есепті ұйымдастырудың негізгі қағидалары және
қаржылық есепті құрастыру тәртібі
Қаржылық ... ... ... есеп ... ... ... ... бірінші сатыларында арнайы
әдебиеттерде жаңа жекелеген категория, яғни «бухгалтерлік есеп ... ... ... болды. 1990 жылдарға дейін бұндай ... ... ... ... ... ... ... 1990 жылдарға дейін де
көптеген отандық авторлардың «бухгалтерлік есеп» жөніндегі ... ... ... ... ... ... ол, есеп ... маңызды
категория сы ретінде маңызға алынбаған болатын. Бұл термин әдетте өте
сирек, яғни жиі тек ... есеп ... ... ... ... ... мәтіндердің стилистикасын өзгерту үшін ғана қолданылып
келген болатын. Ал ... ... ... ... ... ... ... категориясы ретінде қолданылуының бірден бір
себебі, ол есеп ... ... ... ... жүйесін
зерттеумен байланысты. Ал осы есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... «бухгалтерлік есеп қағидалары» қандай мағына береді?
Американдық есептің патриархы Р.Энтони және ... ... оқу ... ... бұл ... ... түсінген «бухгалтерлік ... бұл ... ... ... ережелері». Олардың ойнша
«қағида» деген сөз қабылданған немесе хабарланған қызметті ... ... ... ... ... үшін ... және ол келісілген
тәртіп, белгілі бір бағытты ұстанудың негізі нмесе тәжірибе». ... ... ... есеп ... бұл шаруашылық операциялары
туралы мәліметтерді жүргізуге байланысты бекітілген ережелер». Негізінен
бұл сұраққа жауапты ең алдымен осы ... ... ... ... ... ... айту,а болады. Сонымен, «principium» латын тілінен
аударғанда «бастама» немесе ... ... ... ... яғни белгілі
бір теорияның, ғылымның, білімнің негізгі базалық жағдайы. Бухгалтерлік
есеп ... – бұл осы ... ... ... ... Әрбір ғылым осы
ғылымға тән қағидаларға негізделуі тиіс.
Бухгалтерлік есептің жеке қағидаларын ... үшін тек ... ... ғана емес, сонымен қатар ... ... ... алу ... ... есеп – ... бір ... байланысты
және ақшалай көріністі шаруашылық үрдістердің құжаттық көрсетілуі. Ал
біздің заңдарда, яғни ... ... ... ... бұл ... ... ... Бухгалтерлік есеп – субъектінің активтері,
меншікті ... ... мен ... ... ... ... жүйесін құрайды. Келтірілген бұл ... ең ... ... ең ... ... ... және қаржылық
есептілік элементтерін көрсетуді негізге ... ао ол ... ... есеп ... ... арнайы әдістермен жүзеге асырылады. Ал
бухгалтерлік есеп әдістері әрине бухгалтерлік есеп ... өте ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
қағидалары есеп жүргізуге қажет пе? Біз бұдан бұрынырақ та олсыз да ... едік ... ... ... туындайды. Бұл сұрақтың жауабы әрине
ол керек. Себебі біріншіден, біз жоғарыда көрсетіп кеткендей, әр бір ғылым,
соның ішінде ... есеп ... да ... ... қағидаларға
негізделуі тиіс. Екіншіден, ол есеп ... ... ... бірден
бір себебі болып келеді. Ал бұл терминалогияның біркелкілігі – ... ... ... ... болып келеді. Бірақ «бухгалтерлік
есеп қағидасының» әлі күнге дейін біркелкі жүйесі жоқ. Дегенімен, ... есеп ... ... назар аударатын болсақ,
А.Н.Кашаев пен О.М. ... атап ... «бұл ... ... ... жалпы қабылданған, негізделген әр түрлі ... мен ... есеп ... ... ... ... мен
есептің әр түрлі ғылымдар мен байланыстары осы ... есеп ... ... тенденциясы анық байқалады».
Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің негізгі қағидалары:
1. Ақшалай өлшем ... ... ... тек ... ... ... ғана тіркеуге алынады. Бұндай есептіліктің
артықшылығы ол жалпы қабылданған өлшемнің түрі және осы ... ... ... емес факторлары сан ретінде көрсетіледі,
сәйкесінше олар сан ... ... ... ... және әр түрлі
тәсілдер арқылы есептеуге болады. Ақшалай өлшем ортақтастырылған өлшем
болып келеді, себебі ол арқылы ... және ... ... ... ... ... ... шығындары
көрсетіледі, сметалары жасалады, өндірістік тапсырмалар, есептіліктер
және баланс ... ... ... ... «Бухгалтерлік қызметке кіріспе» атты
оқулықтың авторлары ағылшындақ ғалымдардың айтуы бойынша ... ... Бұл ... ... ... ... үздіксіз қызмет жүргізуші ретінде қарастырылады. Үздіксіздік
қағидасына ... ... өз ... ... ... ... ... емес. Мысалы, кәсіпорында ресурстар тауарларды өндіру
үшін ... ао олар ... ... ... ... ... ... сатылады. Сату кезінде бухгалтерлік есеп
олардың сатылу бағасымен расталған тауарлар құнын таниды. Бұл жерде
яғни өндіріс ... ... ... ... материалдар
мен басқа да құралдардың құнын оларды болашақта сату ниеті ... ... ... жеке-жеке анықтау қажет емес. Керісінше
егер кәсіпорын болашақта жабылатын болса, онда бұл ... ... ... ... құны ... Бухгалтерлік есеп үздіксіздік қағидасына сүйенгендіктен, ол
сәйкесінше ... өз ... ... жағдайда «оның құралдары
қаншаға сатылуы мүмкін» деген ақпараттарға ие болып келмейди.
3. Екі жақтылық қағидасы. Бұл ... ... ... баланста екі
спектр кездеседі: біреу кәсіпорынның – активтері ретінде, ал екіншісі
– пассивтері ретінде ұсынылған. ...... ... алып ... ... ... ресус. Пассив –
міндеттемелер мен ... ... ... мен ... ... ... сәйкес тең болуы қажет, бұл теңдік
ешқашан бұзылмауы ... ... ... ... ... екі жақтылық жазу арқылы көрсетілген синтетикалық шоттар
негізінде ... Ал екі ... жазу ... есеп ... ең
маңызды элементі болып табылады. Бұл әдістің ерекшелігі әр шаруашылық
операция бухгалтерлік есеп шоттарында корсетілуі үшін екі ... яғни бір рет бір ... ... ал ... рет ... кредитінде бір сомаға жазылады. Екі жақтылық жазу бухгалтерлік
есепте шаруашылық операцияларының бір-бірімен байланысын қамтамасыз
етеді. Сонымен ... оның ... ... ... ... ие болып келеді, өйткені ол шоттардағы қорытынды жазулардың
балансталуын ... ... Бұл ... ... ... барлық
шоттардың дебеті мен кредиті бойынша айналымдардың сомасы ... әр ... ... аяқталған кезде жүзеге асырылады. Олар
сәйкесінше бір-бірімен тең болуы тиіс, ал ... ... ... ... ... ... бар болуын білдіреді. Әо операция
есеп регистрлеріне кі жақты әсер ететіндіктен, бухгалтерлік ... ... екі ... ... ... Екі жақтылық жазу ек жақтылық қағидасының тәжірибелік
нұсқасы болып келеді.
4. Тіркеу қағидасы. Бұл қағида Я.В.Соколовпен құрастырылған ... ... есеп ... ... ... ... мен
олардың пайда болу көздеріне әсер ... ... ... ... ... отырылады. Я.В.Соколовтың айтуы
бойынша: «бірде бір оқиға шаруашылық операциялары ... егер ... ... тіркелмесе олар шынай бола алмайды». Дегенімен
шаруашылық операциялар кезінде ... ... ... ... бермейтіндігін айтып кеткен жөн. ... ... ... оның екі заңы ... қажет. Біріншіден, тек
шаруашылық үрдістерге тек белгілі бір көлемде ғана басқарушылық ... ... ... ... ... ғана тіркеледі, екіншіден,
шаруашылық кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... алу негізінде алынған басқарушылық
шешімдердің нәтижесіндегі экономикалық тиімділіктерден асып ... Осы ... екі ... ... - ... ... ақпараттар артық
ақпараттарды құрайды, яғни бұл ақпараттарды қолдану есеп ... ... ... ... қатар А.Н.Кашаев пен
О.М.Островский ғалымдарының осы мәселеге қатысты ойларын айта кеткен
жөн: «тіркеу – тек ... ... ғана ... ... ... ... ведостволарда, есеп регистрлерінде, журналдарда және
бухгалтерлік есептің ... ... тағы да ... құжаттарында
тіркеледі».
5. Құн қағидасы. Кәсіпорынның экономикалық ресурстары активтер деп
аталатына әрине ... ... ... ақша ... ... басқа да мүліктер, сонымен қатар мүліктік ... ... ... ерекшелігі үздіксіздік қағидасымен өте тығыз байланысты,
яғни актив әдетте есеп регистрлеріне оны ... ... ... яғни ... тіркеуге алады. Бұл құн – активти ары қарай ... ... құны ... ... Ол бухгалтерлік есепте бастапқы құн деп
аталады. Құн қағидасы есеп регистрлерінде және есептіліктерде активтер
өзінің бастапқы ... ол ... сол ... ... ... ... құнын сақтап қалады деген мағынаны білдірмейді. Мысалы, негізгі
құралдардың құны уақыт өте келе тозу нәтижесінде ... ... ... және ... ... ... ... индексация механизмі
қызметіне байланысты өзінің құнын жоғарлатады. ... ... ... қайта бағалау кезінде коэффициенттердің кемігеніне
қарамастан, шоттарда және кәсіпорынның есептілігінде тіркелген құны,
сонымен қатар ... да ... ... ... ... ... сату ... көрсетпейді. Басқаша айтқанда бухгалтерлік
есепте негізге негізгі құралдардың ... құны ... ... ... ... өте ... ... келеді.
6. Есептілік кезең қағидасы. Бұл қағиданың ерекшелігі ... ... ... ... бір ... ... өлшейді және ол есептілік
кезеңі деп аталады. ... ... ... ... ... жүргізуші субъектінің қызметі ... ... ... ... және де басқа да қызығушылық білдіруші
тұлғаларға белгілі бір ... ... ... қызметі туралы,
қызметінің тиімділігі туралы тиісті ақпараттар алып отыруы ... ... үшін ... жыл 1 ... 31 ... ... ... болып табылады. Ал ... ... үшін ... ... жылы оның ... тіркеуден
өткен күннен бастап сәйкес жылдың 31 аралығы болып табылады, ал ... ... ... ... ... яғни 1 ... ... 31 желтоқсаны аралығы есептілік жыл болып келеді. Айлық және
кварталдық есептіліктер аралық есептіліктер болып ... және ... ... ... ... ... ... қатар
Батыс елдерде көптеген кәсіпорындар календарлық жыдың ... ... ... ... ХҚЕС ... ... есептіліктің мазмұны және оны ұйымдастырудың
әдістемелік негізі
Дамыған қоғамда бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде құрастырылатын
қаржылық есептіліктің ... ... ... ... ... ... кезде алдына қойылған ең негізгі мақсаттарының бірі
болып табылады. Қаржылық есептіліктердің ... ... және ... ... бір ... экономикалық шешімдер қабылдау үшін,
ал макроэкономикалық деңгейде экономикалық өзара ... ... ... ... баға ... қалыптастыруға, қоғамдағы
әлеуметтік бағыттардың өзгеруі және тағы басқа жағдайларға қажет ... ... ... есептің құқықтық және әдістемелік дамуын
қамтамасыз ететін тенденциялардың бірі ол халықаралық тәжірибелерді қолдану
болып табылады.
Қазіргі кезде елімізде ... ... ... есептілікті
дамыту үшін «Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есепке алу және ... ... ... ... ... ... аралығына
бағытталған, ал бұл жоба Қазақстан Республикасының Примьер-Минимстірінің
2007 жылғы 9 тамызда ... ... ... ... ... ... ... жедел енгізу жөніндегі 2007 жылға арналған іс-шаралар
жоспарына сәйкес ... ... ... ... әр түрлі мемлекеттерде
шоғырландырылған қаржылық есепті құрастыру үшін қолданылатын ... ... мен ... ... үшін жасалған. Есептілік
сыртқы қолданушыларға да құрастырылып ұсынылғандықтан, әр ... ... ... ... және ... ... сипаттайтын
көрсеткіштерді ұсынуда көптеген айырмашылықтар бар. ... әр ... ... және ... ... үшін ... ... стандарттары қабылданған және әлі күнге дейін жетілдірілу
үстінде. Ол қай кәсіпорынның ... ... ... ... ... процедуралары мен оны құрастыру ережелерін жақындастыру үшін
арналған.
Қаржылық есептілік формаларының ... №1 ХҚЕС ... ... ... ... ... белгіленген
стандартта кәсіпорынның есептілігін құрудың базалық ... ... ... ... ... ... мен басқа кәсіпорындардың ... ... ... біршама жетістіктерге жетуге
мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... ... ... кеңестер және оның мазмұнына деген минималды талаптар
ұсынылған.
ХҚЕС қағидалары мен ережелеріне ... ... ... ... нақты ақпараттық сипаттағы есептілік ... ... ... ... ақпараттық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін
қолданылады. ХҚЕС сәйкес жасалған қаржылық есептілік ... ... ... жасалған операциялары мен қаржылық жағдайын құрылымдық түрде
ұсынуға мүмкіндік ... ... ... мақсаттары:
1. Экономикалық шешеімдер қабылдау үшін қоолданушылардың үлкен ... ... ақша ... қозғалысы туралы мәліметтерді
ұсыну.
2. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... мәліметтерді ұсыну.
ХҚЕС сәйкес кәсіпорынның шоғырландырылған қаржылық есебіне мыналар
кіреді:
1. Бухгалтерлік ... ... мен ... туралы есептілік.
3. Капиталдағы барлық өзгерістерді көрсететін есептілік.
4. Ақша қозғаласы туралы есептілік.
5. Есеп саясаты және түсіндірме хат.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қаржылық шолу да құрастырылуы мүмкін, бұл
шлуда кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... ... ... негізіг қиындықтар келтірілуі мүмкін.
Сонымен қатар қаржылық шолуда қызметтің ... ... ... қорытындылары, табыстың өсуін қамтамасыз етуге және
қызметті ... ... ... ... ... саясаты, дивиденттер аясындағы саясат туралы мәліметтер
көрсетілуі ... ... ... ... ең ... ... көздерін талдауға, қарыздық қаражаттарға қатысты саясатқа,
тәуеклдерді басқаруға ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілікте қоршаған ортаны қорғауға
байланысты ... ... ... ... ... және
экономикалық шешімдер қабылдау үшін қолданушылардың жұмыстарын жеңілдетуге
мүмкіндік беретін тағы да ... ... ... ... есептіліктің мзмұнына және қаржылық есептіліктегі баптардың
ашылуы немесе олармен қоса берілген қосымшаларға қарамастан, ХҚЕС ... ... ... ... ... – қаржылық есептілік формалары
мен оның әр компоненттрінің анықталуы болып табылады.
Қаржы есептiлiгiнiң ... ... ... ... ... тиiс. Бұған қоса, келесi ақпарат дәлме-дәл бөлiп көрсетiлуге
және, егер бұл ұсынылған ... ... ... үшiн қажет болса,
қайталануға тиiс:
а) есеп беретiн ұйымның атауы немесе өзге де сәйкестік белгілері, ... ... ... ... осы ... кез келген өзгерістер;
б) қаржы есептiлiгi жеке ұйымды немесе ұйымдар тобын қамти ма;
в) қаржы есептiлiгiнiң тиiстi компонентi үшiн ... ... ... есепті күн немесе қаржы есептiлiгiн қамтитын кезең;
г) ... ... ... ... ІAS ... ... ұсыну валютасы;
д) қаржы есептiлiгiнде соманы ұсынған кезде пайдаланылған дәлдiк деңгейi.
Қаржы есептiлiгi міндетті ... кем ... жыл ... ... тиiс. ... есепті күні өзгерген және кезең ішіндегі жылдық
қаржы ... бiр ... ... ... ... қысқарақ ұсынылған
кезде, ұйым қаржы есептiлiгiнде қамтылған кезеңге ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым қысқарақ кезеңдi
пайдалану себебiн;
б) пайдалар мен залалдар ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардың қозғалысы туралы есептегi және
тиiстi ескертулердегi салыстырма ... ... ... салыстырмалы
емес екендігінің фактiсi.
Әдетте қаржы есептілігі бір жыл ... ... үшін ... ... кейбiр ұйымдар практикалық тұрғыдан алғанда ... ... 52 ... кезең үшін ұсынуды қалайды. Осы Стандарт ондай
практикаға тиым салмайды, өйткенi алынатын қаржы ... бiр ... үшін ... ... ... ... ... бола қоймас.
Бухгалтерлік баланс қаржылық есептіліктің ең негізгі формаларының
бірі, оның мәліметтері ... ... ... жағдайы анықталады.
Бухгалтерлік балансты құрастыру жұмыстары кезінде оның ұзақ ... ... ... ... екіге бөлінген активтері мен міндеттемелері және олар
жеке классификация түрінде болу қажеттілігі негізінде жасалуы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... қабылданса,
онда бухгалтерлік баланста активтер мен ... ... ... ұсынылуы тиіс. Сонымен қатар егер ... ... ... жеке ... ... ... онда ... міндетті түрде
есептілік кезеңінен кейін 12 ай ішінде және осы 12 ай ... ... ... ... төленуі күтілетін активтер мен міндеттемелердің
сомалары ашуы тиіс. ХҚЕС бойынша бұндай талаптың ... ... ... ... ... ... ... таза
активтер жайлы тиімді ақпараттарды алуға мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... ... кезеңде сатылуы тиіс активтер мен
төленуі тиіс ... мен ... ... ... ... ... талдауға мүмкіндік береді.
1.3 Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiкті нормативтік-құқықтық реттеу
Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік және қаржылық ... заңы 2008 ... 28 ... ... Республикасының
Президентінің №234 ... ... ... заң ... ... ... пен ... есептілік жүйесін
реттейді, оның қағидаларын, сонымен қатар шоғырландырылған қаржылық есепті
құрастыру мен ... ... ... ... ... мен ... ... Бұл заң 5-тараудан және 26-баптан
тұрады. 1-таруда заңның жалпы ережелері, яғни осы ... ... ... ... ... заңның қолдану аясы, Қазақстан
Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік ... ... ... ... 2-тарауда Бухгалтерлік есеп пен қаржылық
есептілік жүйесі, яғни ... ... ... ... ... ұйымдастыру шарттары, бухгалтерлік құжаттарды сақтау
ережелері, бухгалтерлік ... ... ... ... ... қаржылық есептілік элементтерін есепке алу және
бағалау, қаржылық есептіліктің халықаралық ... ... ... ... ... ... ... есепті
табыс ету мәселелері қарастырылған. 4-тарауда бухгалтерлік және ... ... ... оның мемлекеттік және мемлекеттік емес реттеу
органдары ... ... ... ... ... ... туралы, және оны ішкі ... ... ... ... ... бұл заңды бұзған үшін жүзеге
асырылатын шаралар, өтпелі ережелер қарастырылған.
Осы заңға сәйкес қаржылық есептілік элементтеріне мыналар ... ... - дара ... ... ұйым ... ... ... бақылап
отырған, болашақта экономикалық пайда алу күтiлетiн ресурстар.
2. Мiндеттеме - дара кәсiпкердiң немесе ... ... ... мойнында тұрған мiндетi, оны ... ... ... ... шығып қалуына әкеп соғады.
3. Капитал - дара кәсiпкердiң немесе ұйымның ... ... ... ... ... ... мен ... пайда мен зиян туралы есепте ... ... ... ... ... ... ... есептiлiк элементтерiн бағалау - аталған элементтер ... пен ... ... танылатын және тiркелетiн ақша ... ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк
туралы заңнамасының талаптарына сәйкес белгiленедi.
Қаржылық есептiлiк элементтерiн есепке алу ... және тану ... ... және ... ... ... ... қаржылық есептiлiк туралы заңнамасының талаптарына сәйкес белгiленедi.
Қаржылық есептiлiк дара ... ... ... ... ... ... және қаржылық жағдайындағы ... ... ... ... ... есептiлiгiн қоспағанда, ... ... ... ... баланс;
2) пайда мен зияндар туралы есеп;
3) ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп;
4) капиталдағы өзгерiстер туралы есеп;
5) түсiндiрме жазба.
Қаржылық ... ... ... және оған ... ... халықаралық стандарттарға және Қазақстан Республикасының
бухгалтерлiк есеп пен қаржылық ... ... ... ... ... ... ... заңнамалық актiлерiнде
өзгеше көзделмесе, мемлекеттiк мекемелердiң қаржылық есептiлiк көлемiн, оны
жасау нысандары мен ... ... ... ... ... ... басшысы және бас бухгалтерi, дара кәсiпкер қол
қояды.
Бухгалтерлiк есебiн бухгалтерлiк ұйым немесе ... ... ... ... есептiлiгiне ұйымның басшылығы, сондай-ақ
бухгалтерлiк ұйымның басшысы немесе кәсiби бухгалтер қол ... ... ... ... ... ... халықаралық
стандарттары комитетi Қорының оларды ресми аударуға және ... ... ... ... ... бар ұйым мемлекеттiк тiлде
немесе орыс ... ... ... ... ... ... ... бар ұйымдар негiзгi ұйымның қызметi жөнiндегi қаржылық
есептiлiктен басқа Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен ... ... ... ... сәйкес шоғырландырылған қаржылық
есептiлiктi жасауға және ... ... ... ... ... ... үшiн есептi кезең 1 қаңтардан бастап 31
желтоқсанды қоса күнтiзбелiк жыл болып ... ... ... ұйым үшiн ... есептi жыл ол мемлекеттiк тiркеуден
өткен кезден басталып сол ... 31 ... қоса ... ... осы ... сәйкес ұйымның шоғырландырылған қаржылық есебі
мына органдарға ұсынылуы тиіс:
1) құрылтай ... ... ... ... ... Республикасының статистика органдарында тiркелу орны
бойынша Қазақстан Республикасының мемлекеттiк статистика органдарына;
3) Қазақстан ... ... ... және ... олардың құзыреттерiне сәйкес қаржылық есептiлiктi ұсынады.
Қаржылық есептiлiк Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ... ... ... ... заңдарында белгiленген тәртiппен жариялайды.
Заңға сәйкес ... пен ... ... ... ... ... ... есеп пен қаржылық есептiлiк
жүйесiн мемлекеттiк реттеудi уәкiлеттi орган жүзеге асырады.
. ... ... ... ... ... есеп ... ... жүйесiн мемлекеттiк реттеудi Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкiнiң Директорлар кеңесi (Директорат) жүзеге асырады.
Бухгалтерлiк есеп пен ... ... ... ... емес ... ... орган консультациялық-кеңесшi орган нысанында
құрылады, оның құрамын Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiмен келiсiм
бойынша уәкiлеттi ... ... және ол өзi ... ... негiзiнде жұмыс
iстейдi.Консультациялық органның құрамына ... ... емес ... жеке ... субъектiлерiнiң, мемлекеттiң
қатысу үлесi бар ұйымдардың, мемлекеттiк кәсiпорындардың өкiлдерi кiредi.
Консультациялық ... ... ... ... ... ... есеп ... есептiлiк мәселелерi жөнiндегi заңнамасын жетiлдiру ... ... ... ... ... есептiлiк стандарттарын қолдану
жөнiндегi әдiстемелiк ұсынымдарды қайта қарау мен әзiрлеу ... ... ... ... және ... ... ұсынымдарын
әзiрлеуге қатысуға;
4) бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк саласындағы ... ... ... ... ... ... ... Консультациялық орган:
1) Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк
туралы заңнамасында халықаралық стандарттар талаптарына қайшылықтардың ... ... ... және ... ... ... ... енгiзуге;
2) бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк мәселелерi бойынша
Қазақстан Республикасының нормативтiк құқықтық актiлерiн ... ... ... ... ... есеп пен қаржылық есептiлiк
туралы заңнамасының, есеп ... ... ... ету, ... ... және қаржылық есептiлiктi жасау кезiнде активтердiң сақталу
шараларын, ұрлану жағдайлары мен қателесудi ... және ... ... қоса ... ... ... жүргiзу үшiн iшкi
бақылау ұйымдастыруға құқылы. Iшкi бақылауды ... ... ... ... ... ... ... заңнамасына
сәйкес мемлекеттiк органдар жүргiзеді.
2 «ҚАЗТАУҚҰРЫЛЫС» ЖШС-НІҢ ... ... ... ... ... ... талдау
Баланс өтімділігін талдамас бұрын ең алдымен кәсіпорынның және баланс
активтерінің өтімділігінің не ... ... жөн. ... концепциясы бар. Оның біріншісі бойынша, өтімділік ретінде кәсіпорынның
өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін төлей алу ... ... ... « ... - кәсіпорынның өз қысқа мерзімді
міндеттемелерін төлей алу ... деп ... Оның ... ... осы ... ... ... Өтімділіктің
тағы бір анықтамасы И.Т.Балабановта «шаруашылық жүргізуші субъект өтімділгі
– ол оның міндеттемелерін тез арада өтей алу ... деп ... ... деп ... егер ол өз ... ... міндеттемелерін
сәйкесінше ағымдағы активтерін сата отырып, яғни оларды ақша қаражаттарына
айналдыра отырып, оларды өтей ... ... Бұл ... ... аталып
кеткен төлемқабылеттілік концепциясына жақын ... ... ... ... оларды талдау кезінде қолданылатын
көрсеткіштер мен әдістерде анық байқалады. ... ... ... – ол ... ... ақша ... ... алу жылдамдығы
мен дайындығы болып келеді. ... ... ... ... ... және ... да активтердің сатылуы және олардың ақша
қаражаттарына айналуы түсіндіріледі».
Ағылшындық авторлардың ... ... атты ... өтімділігі – ол өз активтерін ақшаға айналдыра отырып, қажетті
төлемдерді олардың төлем мерзіміне сәйкес ... ... ... ... ... жазылған. В.В.Коволевтың айтуы бойынша: «қанда бір активтің өтімділігі
ретінде оның ... ... ... және де ... осы ... ... асырылатын кездегі уақыттың жалғасымен
анықталады». Осы ... ... аз ... ... актив өтімділігі соғұрлым
жоғары болып келеді.
Сонымен толық екінші концепцияны қолдай келе өтімділік - кәсіпорын өз
міндеттемелерін өз ... ... өтей ... ал олардың ақша
қаражаттарына айналу мерзімі міндеттемелерді өтеу ... ... ... ... тез ... орындалуы, кәсіпорынның төлемқабылеттілгі мен
несие қабылеттілігіне тікелей байланысты болып келеді. Басқаша ... ... оның бар ... өз ... сәйкес
мерзіміне байланысты өтеу үшін, оларды мобилизациялау ... ... ... ... және оның ... мен
міндеттемелерінің арасындағы тепе-теңдікті білдіреді. Маңыздылығы бойынша
кәсіпорынның өтімділігі – ... ... ... табылады. Сондықтан
кәсіпорынның төлемқабылеттілгін бағалау үшін баланс көрсеткіштерін мұқият
түрде ... ... ... ... - ... ... ... топтастырылған
активтердің, өтімділік дәрежесі бойынша топтастырылған міндеттемелермен
салыстырылуы болып ьабылады.
Өтімділік жәрежесі бойынша активтер былай жіктеледі:
1. А1 – ең ... ... ... ... ... ... ... барлық баптары және кәсіпорынның бағалы қағаздары
жатады.
2. А2 – тез ... ... ... ... ... дебиторлық
борыштар, сондай-ақ басқа активтер де жатады
3. А3 – баяу сатылатын активтер. Бұл ... ... ... ... және ... ... инвестициялар» баптары
жатады.
4. А4 – қиын сатылатын активтер – оған ұзақ мерзімді активтер жатады.
Ал ... ... ... ... ... ... ... П1 – ең жедел төленуі қажет міндеттемелер, ... ... ... ... қалған ссудалар, басқа да қысқа
мерзімді кредиторлық берешектер ... П2 – ... ... міндеттемелер, оларға қысқа мерзімді
несиелер мен қарыздар, сонымен ... ... ... ... П3 – ұзақ ... міндеттемелер, оған ұзақ мерзімді ... ... ... П4 – ... ... оған ... ... баптры жатады,
бұл баптың жиынтық сомасы «Алдағы кезең шығындары» бабы
сомасынан азайтылады.
Баланстың ... ... үшін ... мен ... ... топтардың қорытындыларын сәйкестендіру қажет. ... ... деп ... егер ... шарт орындалатын болса:
А1 үлкен немесе тең П1;
А2 үлкен немесе тең П2;
А3 үлкен немесе тең П3;
А4 кіші ... тең ... ... ... ... үш теңдіктің орындалуы, сәйкесінше
төртінші теңдіктің орындалуын қамтамасыз етеді, ... ... мен ... ... ... үш ... ... маңызды.
Төртінші теңдік «баланстаушылық» сипатқа ие болып келеді, ... ... ... экономикалық маңызы бар, себебі оның орындалуы, ... ... ... ... яғни ... ... қаражаттарының бар екендігін білдіреді.
Егер осы теңдіктердің біреуі немесе бірнешеуі теріс сипатқа ие ... ... онда ... бұл ... ... әлде қайда өзгеше болып
келетіндігін білдіреді. Дегенімен бір топ ... ... ... ... ... негізінде жабылады, бірақ жабылу
деген мағына тек ... ... ... орын алады, себебі нақты есеп
айырысу жағдайларында азырақ өтімді активтер ... ... ... ... жаба алмайды.
Төлем қаражаттарының бірінші тобы (А1) төлеуге тиісті міндеттемелерді
жыл басында жаппайды, ал екінші жылы ... ... ... ... ... топ ... активтер мен пассивтер баптарының салыстырылуы,
жақын ... ... ... мен ... (3айға дейін мерзім) қатынасын
көрсетеді.
II-ші топ бойынша активтер мен пассивтер ... ... ... (3-6 айға ... ... төлемқабылеттілік дисциплинасының
жақсарғандығын немесе нашарлағандығын көрсетеді. Жалпы алғанда I-ші және
II-ші топтар ... ... ... мен ... ... ағымдағы өтімділікті білдіреді. Олар қарастырылып отырылған
кезеңге байланысты кәсіпорынның төлем ... ( ... ... көрсетеді.
Баяу сатылатын активтер мен ұзақ мерзімді міндеттемелердің
салыстырылуы ... ... ... және ... ... ... мен ... тұрақтылығын болжауға
мүмкіндік береді.
IV-ші топ бойынша баланс активтері мен ... ... ... оның ... ... міндеттемелерін жабу
мүмкіндігін көрсетеді. Бірақ бұл тек кәсіпорын ликвидацияланған кезде ғана
қажет болып ... ... және ... ... ... ... әрдайым меншікті капиталының болуын талап етеді. Ал
бұл үшін жоғарыда ... ... ... міндетті түрде орындалуы
тиіс:
А4, яғни өзіндік қаражаттардың пайда болу көздері ... ... ... ... ... бойынша талдау жасауесептеулерді дәл мерзімде жүзеге асыра
отырып, кәсіпорынның қаржылық жағдайын толық ... ... ол ... кәсіпорынның нақты қаржылықжағдайын нақты осы уақытқа көрсетпейді.
Бұл негізінен ішкі ... ... ... есеп ... ... ... ... қамтамасыз етілмегендігіне
байланысты болып келед. Баланс өтімділігін нақтырақ бағалау үшін есептілік
мәліметтерін қолдану негізінде, яғни ... ... ... ішкі
талдау кезінде алуға болады.
Бұл жағдайда басты назарды дебиторлық ... ... ... есеп ... көздеріне) аударған жөн, себебі олар ақша
қаражаттарына өте ... және ... өз ... ... ... бірден бір ең негізгі көзі болып табылады.
Көрсетілген схема бойынша талдау баланс өтімділігіне комплекстік ... ... ... Жалпы өтімділік негізінен былай есептеледі:
Кз= а1А1+а2А2+а3А3/а1П1+а2П2+а3П3 ... - ... ... ... а2, а3 – ... ... және П2 – ... пен пассив бойынша сәйкес топтардың
қорытындылары ;
Баланстың жалпы өтімділік көрсеткіші кәсіпорынның ... ... ... барлық төлеуге міндетті міндеттемелерінің
қатынасын көрсетеді. Оның бірден бір ... ... ... мен
міндеттемелердің әр түрлі топтары белгіленген сомаға қаражаттардың келіп
түсуі мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның алдағы кезең немесе нақты қазіргі кездегі
міндеттемелері бойынша төлем ... алу ... ... ... негізі бойынша ол 0,9-дан кем болмауы тиіс.
Өтімдірек активтер мен міндеттемелер баланс өтімділігіне аса маңызды
болып келгендіктен, бірінші ... 1-ге тең ... ... Бұл ... ... 0,5-ке тең болып ... Ал ... ... ... ... ... ... а2=0,5; а3=0,5;
Осыдан жалпы өтімділік коэффициенті мынаған тең:
Кол= А1+0,5А2+0,3А3/П1+0,5П2+0,3П3; ... ... ... ... ... ... және
өтімділікке байланысты ... ... ... өзгерістері
анықталады. Сонымен қатар бұл көрсеткішті есептілік негізінде ... ... ... ең ... ... ... мүмкіндік береді.
Дегенімен бұл көрсеткіш нақты қысқа мерзімді міндеттемелерге
байланысты ... ... ... мәлімет бермейді. Сондықтан
осыдан ... ... ... ... ... бағалау үшін нақты
қаражаттардың өтімділігіне сәйкес басқа да ... ... ... ... ... аз ... көп дәрежеде өтімді болуы мүмкін,
өйткені ағымдағы активтерге әр түрлі төлем қаражаттары кіреді, ал ... ... ... ... ... жабу үшін ... тнз
сатылатын және баяу сатылатын активтер кездеседі.
Осы аталған көрсеткіштер жүйесінде ең маңыздылары: ... ... ... өтеу ... және ... өтеу
көэффициенті. Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын
талдау. ... ... ... мен ... ... ... ... барлық мүліктерінің абсолютті және қатысты өсуін немесе
азайуын анықтауға мүмкіндік ... ... өсуі ... ... ... ... есептіліктің маңызды элементі ... ... ... ... олардың бар болуы, құрамы, құрылымы мен
олардың өзгерісі зерттелед. Жалпы активтердің құрылымын жіне олардың ... ... ... ... ... орналастыруға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі кәсіпорынның қызметінің тиімділігін сипаттайды, өйткені ол
кәсіпорынның болашақта ары қарай дамуының ... бір ... ... мүлікткрінің құнының өсуінің ... ... ... ... ... ... жөн, ... оның жоғарғы
деңгейі баланстық септіліктің номиналды мәліметтерінің шынайы өмірдегіден
әлдеқайда ауытқып кетуіне әсер ... ... ... пайдалана отырып
активтердің құрамы мен орналасуын талдау үшін ... ... ... ... ... ... ... олардың алай орналасқандығы және
есептілік кезіндегі ең басты назар неге ... ... ... ... ... ... ... екндігін анықтау қажет. Ол үшін ең алдымен ... ... ... ал оның ... ... арнайы
әдебиеттерде әр түрлі көзқарастар кездеседі. Осындай ... ... оның ... ... ... ... ... өндірістік қорлар,
аяқталмаған өндіріс, өсірудегі жануарлар кіреді.
Ал басқа әдебиетте кәсіпорынның өндірістік потенциялдылығын анықтайтын
активтер ... ... ... сонымен қатар аяқталмаған капиталдық
салымдар мен орнатылуы тиіс құрал-жабдықтардың құны ... Бұл ... ... ... даму ... және оның материалды-техникалық
базасын ... Осы ... ... ... ... ... құрамындағы ағымдағы активтердің бөлігін, яғни кәсіпорын
активтерінің мобильділік коэффициентін анықтаған маңызды ... ... ... ағымдағы активтер құнының кәсіпорынның ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш қарыздарды
жабу үшін қаражаттардың бөлігін сипаттайды. Бұл көрсеткіштің ... ... ... кәсіпорын соғұрлым қызметінің үздіксіздігін қамтамасыз
етеді және әр жағдайда өзінің кредиторларымен есеп айырыса алады. Қаржылық
көзқарас ... бұл ... ... ... ... сайын кәсіпорынның
мүлігі өзінің мобильділігін арттырады, ал ол өз ... ... ... және оларды қолданғаннан пайда болатын
тиімділіктердің артқандығын ... бір ... ... ... және ... ... ... бұл көрсеткіш кәсіпорынның активтерінің орналасу
тиімділігін сипаттайды. Ол ағымдағы активтер құнын ұзақ ... ... бөлу ... ... ... ... және критикалық мөлшеоі кәсіпорынның
салааралық ... ... ... ... кәсіпорында
бұл көрсеткіштің мөлшері 0,5-тен кем болмауы тиіс.
Осыдан кейін енді кәсіпорынның мүлігінің сапалық өзгерістерін анықтау
қажет. Ол үшін ... ... ... тауарлық-материалдық базаны
құрайтын кәсіпорынның ... ... ең ... ... ... ... ... кәсіпорынның мүлігінің жалпы құнындағы негізгі
құралдардың шынайы ... ... ... өзгеруіне аударылады,
себебі бұл көрсеткіш кәсіпорынның ... ... ... ... ... қызмет атқарады. Негізгі қорлардың шынайы
құнының коэффициентінің көлемі ... ... ... ... ... төмен болмауы тиіс.
Ең негізгі тәжірибелік қызығушылық жалпы активтер ... ... ... ... ... арналған көліктердің құны,
өндірістік құрал-жабдықтар мен транспорттық қаражаттарға). Оның ... қор ... ... ... ал бұл өз ... негізгі
құралдарды пайдаланудың тиімділігін көрсететін көрсеткіш болып келеді.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... бірі – тозу ... ... бір ... кездегі
негізгі құралдардың тозу құнын олардың ... ... ... ... ... ... бағалауы бойынша тозу коэффициенті 50%-
дан асып ктесе, ол кәсіпорын үшін тиімсіз болып ... ... ... ... метериалды-техникалық базаның жаңартылуына және
тұрақтылығына басты назарды ... ... ... ... ... құра ... ағымдағы активтердің құрамы мен
құрылымын талдау қажет.
Баланс активтерінің пайда болу ... ... мен ... ... ... келесі бір мақсаты баланс активтерінің
пайда болу көздерін талдау болып ... Бұл ... ... ... алу ... құру тек ... капитал немесе қарыз капиталы
арқылы жүзеге асырылатындығын естен шығармаған жөн, ал ... ... ... ... ... ... ... кезінде кәсіпорынның қызметі және оның дамуы
меншікті капитал ... ... ... асырылады. Тек меншікті капитал
жеткіліксіз болған жағдай да ғана қарыздық қаражаттар сырттан тартылады.
Бұл жағдайларда ... ... ... ... ... ... аударылады, дегенімен кәсіпорынның қызметі сыртқы қарыздарсыз да
жүзеге асырылмауы да ... ... ... ... ... пайда болу көздерн бөліп тастау қажет.
Олардың минималды бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үщін
меншікті ... ... ... ал ... ... ... ... жағдайда
бактердің қысқа мерзімді кредиторлық берешектері мен коммерциялық несиелер
негзінде, яғни қарыз қаражаттары негізінде жабылады.
Бұл талдауды ... ... ... ... ... ... ... капиталдың нақты көлемі бекітіледі, олардың өзгеруіне алып келген
себептер көрсетіліп, сәйкесінше бағалау ... ... Бұл ... ... ... ... капиталға аударылады, себебі ол ... қоры – ... ... да қоры ... ... Бұл
жағдайда меншікті капиталдың нақты мөлшерін анықтап қана қойма, оның жалпы
капитал ... ... де ... ... ... келеді. Бұл
коэффициент арнайы әдебиеттерде әр ... ... ие ... келеді
(меншіктілік коэффициенті, тәуелсіздік коэффициенті, ... ), ... оның мәні бір, яғни ... ... ... тәуелді екендігін және меншікті капитал қаншалықты дұрыс
қолданылатындығын анықтау болып келеді. ... ... ... барлық авансталған капиталға қатынасы ретінде келесі ... ... = ... ... ... капитал; (3)
Мұндағы: Кн – тәуелсіздік коэффициенті;
Ск – ... ...... ... өсуі ... қаржылық тәуеклділігінің өсуін, болашақ кезеңде
қаржылық тәуекелдердің азайуын білдіреді.
Батыс экономистерінің ... ... бұл ... әр кәсіпорын
жоғарғы дәрежеде ұстап отыруы тиіс, бұл қаражаттар көздерінің құрылымының
тұрақтылығын бір қалыпты ұстап отыруға мүмкіндік ... ... ... ... мен кредиторлар басты назар аударады. Кәсіпорынның
өзіндік қаражатттарының неғұрлым көп болуы, оған ... ... ... ... ... маңызды талаптарына жауап беруге мүмкіндік
береді. Сондықтан да көптеген кәсіпорынның кәсіпкерлер резервтік ... ... және ... ... ... ... ... аудару
жолдарымен меншікті капитал сомасын жоғарлатуға тырысады.
Кейбір ... ... ... ... ... бойынша
дамыған нарықтық экономика жағдайында жұмыс жасайтын әр бір кәсіпорын өз
инвесторлары мен кредиторларының ... ... ... қамтамасыз
етудің минималды мағынасы, меншікті капиталдың 0,6 /8,63/ деңгейінде оның
жалпы сомасына ... ... ... ... ... ... және ... басқа ғалымдардың айтуы бойынша бұл
көрсеткіштің минималды шамасы 0,5-ке тең болуы тиіс, бұл өз ... ... ... өз ... ... ... ... жақсы дамыған, және жабдықтаушылар мен сатып
алушылар арасындағы келісімдік шарттар қатаң түрде сақталатын және ... ең ... ... ... ... ... коэффициентіне онша назар аударылмайды. Ал Жапония мемлекетінде
ол коэффициенттің мөлшері тіпті 0,2-ні құрайды.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ішкі ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Ішкі ақпараттарды
қолданушылар, яғни кредиторлар, банктер келісім жасау ... ... ... ала ... ... ... жалпы сомасындағы
меншікті капиталдың бөлігінің өзгеруін бағалайды. Егер меншікті капиталдың
бөлігі төмендеген ... ... ... ... болып келеді. Бұл
қолданушылар капиталдың құрылымын талдау арқылы ... ... ... ... қысқ ... ... ... жасауға
мүмкіндік береді. Қысқа мерзімді несиелердің төмендеуі және меншікті
капиталдың ... ... ... ... ... ... Бірақ, дегенімен бұндай қорытынды жасауға болмайды, ... ... ... ... бір факторлар, яғни дивиденттер және несие
үшін пайыздық қойылым әсерінде болуы мүмкін. Егер ... ... ... ... ... ... болса, онда бұл жағдайда ең рационалды
шешім тартылған ... ... ... ... ... Ал ... болған жағдайда, онда әрине меншікті ... ... ... авансталған капиталдың құрылымы әрқашанда қаралып жатқан жағдайларға
тәуелді ... ... ... ... ... пайда болу
көздерін талдау үшін келесідей ... ... ... ... ... ... ... бөлігіде, яғни тәуелсіздік
коэффициентіне қарама-қарсы ... ... ... те ... куә ... Оны тәуелділік коэффициенті деп атауға ... Ол мына ... ... ... ... Кз – ... ... – тартылған капитал;
А к – авансталған капитал.
Бұл коэффициенті ... ... ... қарыздардың бөлігін
сипаттайды. Оның деңгейі жоғары болған сайын ... ... ... көздеріне тәуелді болып ... ... ... ... бір көрсеткіш қаржыландыру коэффициенті
болып табылады, ол меншікті капиталдың тартылған ... ... ... Ск ... Кф – ... коэффициенті;
Ск – меншікті капитал;
Пк – тартылған капитал.
Бұл коэффициент ... ... ... банктер мен инвесторлар үшін
қаржыландыру тәуелділігі соғұрлым төмен болып келеді.
Коэффициент кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар арқылы жүзеге асырылатындығын көрсетеді.
Қаржыландару ... 1-ден ... ... келген жағдайда, кәсіпорынның
төлм қабылеттілігіне біршама күмәндік пайда болады. Сонымен қатар ... ... ... және ... ... қатынасы
коэффициенті кеңінен қолданылады, бұл коэффициенті меншікті капиталдағы
тартылған қаражаттар қатынасын анықтайды:
Кз/с= Пк /Ск ... Кз/с – ... және ... қаражаттар коэффициенті;
Пк – қарыздық қаражаттар (тартылған қаражаттар);
Ск – меншікті капитал.
Бұл коэффициент кәсіпорынның өзіндік қаражаттардың активтерге салынған
1теңгеге ... ... ... ... ... ... бұл ... көлемі Кз/с, 1-ден төмен болып
табылады. Егер ол 1-ден ... ... ... ... ... және ... ... нүктеде тұрғанын білдіреді, дегенімен
бұл жауап әрдайым тұрақты ... ... ... және ... қаражаттар
қатынасы әрине кәсіпорынның салалық ерекшеліктеріне, ... ... және ... ... ... ... ... айналымдылық қаражаттар мен дебиторлық қарыздардың
жоғарғы айналымдылқ кезінде бұл көрсеткіш бірден жоғары болып келуі ... бұл оз ... ... автономдылығына еш әсер етпеуі де мүмкін.
Кәсіпорынның тәуелсіздігінің деңгейін сипаттайтын ең ... бірі ... ... ... ... жабу ... Ол ... капиталдағы меншікті және ұзақ
мерзімді қарыздық қаражаттардың ... ... және мына ... ... ... ... / ұзақ ... міндеттемелер
(7)
Мұндағы: Кф.у – қаржылық тұрақтылық коэффициенті;
До – ұзақ мерзімді міндеттемелер;
Ак - ... ... ... 0,9, ал аз ... ... құрауы тиіс.
Кәсіпорынның капитал құрылымын сипаттау барысында жоғары да аталып
өткен көрсеткіштермен ... ... ... болу ... мен оның ... өзгеру тенденцияларын сипаттайтын жеке көрсеткіштерді де
қолданған жөн. Бұндай коэффициенттерге ең ... ... ... ... ... коэффициентін жатқызуға болады. Ол ұзақ мерзімді
міндеттемелердің меншікті капитал мен ұзақ ... ... ... ... ол мына ... ... ... асырылады:
Кд/о =ұзақ мерзімді міндеттемелер/ меншікті капитал
(8)
Мұндағы: Кд/о – қарыздық қаражаттарды ұзақ мерзімді ... ... - ... капитал;
До – ұзақ мерзімді міндеттемелер.
Бұл коэффициент қаржылық есептілікте ... ... ... активтерді қаржыландыруға тартылған ұзақ мерзімді
несиелер мен қарыздардың меншікті капиталдағы үлесін анықтайды, сонымен ... ... ... ... өндірісті ұлғайту үшін
қаншалықты қолдана алатындығын көрсетеді.
Сонымен ... ... ... ... анықтау үшін
инвестиция коэффициенті де қолданылады, бұл коэффициент меншікті капиталдың
негізгі құралдарға қатынасы арқылы анықталады.
Меншікті капитал барлық ... ... мен ... ... ... бұл ... ... ең тиімді баламасы болып
табылады. ... бұл ... егер оның ... ... ... ... жағдайда да, қызметін жүзеге асыра ... ... ... капиталды қолдану туралы басқа да баламасы, меншікті капиталды
тек негізгі құралдарды сатып алу ... ал ... ... ... ... ... ¼ ... – ұзақ мерзімді міндеттемелер
арқылы, ал ¾ бөлігін – қысқа мерзімді қарыздар арқылы. Кәсіпкер жақсы жұмыс
атқарады, егер ... аз ... ал ... ... тартылған
қаражаттары көп болса. Бұл қағида негізінде ... ... яғни ... ... ... иелену арқылы жақсы тиімді
қызмет арқылы ... ... қол ... болады.
Меншікті, тартылған және жалпы ... әр ... ... ... қалыптастырған жағдайда, енді меншікті және
тартылған капиталдың ... және оның ... ... ... өзгерісін
анықтауды талап етеді.
Меншікті капиталды талдау. ... ... ... ... қаражаттардың өзгерістеріне ерекше назар аударылады.
Тәжірибеде капиталдық салымдарды қаржыландыру және негізгі құралдарды
қалыптастыру үщін ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздар ... ал ... ... капиталға келіп қосылып, теңестіріледі. Қаржыландырудың
осы түріне байланысты ... ... ... Бұл ... ... ... болып келеді, оның артуы - кәсіпорын ... ... ал ... – оның ... кері тенденциясы ретінде қарастырылады.
Талдау кезінде тек өзіндік айналымдылық ... ... ғана ... сонымен қатар оның жалпы меншікті капиталдағы үлесін
анықтаған жөн. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... бірі ... ... ... және ... оны ... коэффициент деп атайды. Бұл көрсеткіш
кәсіпорынның өзіндік қаражаттарының қай ... ... ... ... және ол мна ... ... ... = меншікті капитал / меншікті айналымдылық коэффициент (9)
Мұндағы: Км –моневерлік коэффициент;
Сок – ... ... ...... ... ... ... бұл көрсеткіштің жоғары деңгейде
болуы кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ... және ... ... ... ... оның коп ... негізгі құралдарға
және басқа да ... ... ... және ... салынғандығын білдіреді. Егер коэффициент негізгі құралдардың
құнының төмендеуі негізінде емес, өзіндік қаражаттардың өзіне байланысты
жоғары ... ... онда осы ... бұл ... ... ... ... дұрыс сипаттайды деген мағынаны білдіреді. Бұл
коэффициенттің ... ... ... ... ... тиіс, дегенімен
тәжірибеде осы коэффициенттің нақты қатып қалған ... ... ... оның деңгейі кәсіпорын қызметінің сипатына ... ... ... бір ... ... ... жабу коэффициенті. Ол клесі формула арқылы анықталады:
Ко/з =тауарлы-материалдық құндылықтар /меншікті айналымдылық
коэффициент ... Ко/з – ... ... ... ...... ... коэффициент;
З – тауарлы-материалдық құндылықтар.
Тауарлы-материалдық ... жабу ...... құндылықтармен, қарыздық қаражаттарды тартусыз жабылатындығын
көрсетеді. Оның көп бөлігі сәйкесінше кәсіпорынның өзіндік ... ... ... ... ... ... тиіс. Бұл жағдайда
құндылықтардың көлемі сәйкесінше сол ... оның ... ... қажеттілігіне байланысты болып келеді. Егер оның ... ... ... болып келетін болса, онда айналым қаражаттары
олардың тек жартысын ғана жабуы мүмкін, яғни ... 1-ден ... ... Ал ... оның ... ... көлемнен төмен болған жағдайда,
көрсеткіш 1-ден жоғары деген мағынаға ие ... ... ... ... ... ... белгісі емес. Сондықтан тауарлы-
материалдық құндылықтардың өзіндік ... ... ... қорлардың жағдайына байланысты талдау қажет.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын тек ... ... ... ... ғана ... ... ... олардың есептіліктегі
активтерге салымдардың дұрыстығымен де сипаттауға ... ... ... қоса ... ... да ... маңызды.
Тартылған капиталды талдау. Талдауды жүргізу үшін ең алдымен қарыздық
қаражаттарды жеке ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардан ауытқуын
көрсетіп, қатысық шамалардың өзгерімін көрсету ... ... және ... ... ... ... ... қажет. Егер кредиторлық борыштар дебиторлық борыштармен
қамтамасыз етілмеген жағдайда, бұл ... үшін ... ... ... бұл ... ... ... тез арада ақша қаражаттарына
айналымдылығын қиындатады. Егер ... ... ... ... ... ... онда дебиторлық борыштар жоғарғы деңгейде болуы
мүмкін.
Талдаушының келесі бір негізгі жұмысы ол ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері тауарлы-материалдық
құндылықтардың қамтамасыз етілу деңгейін сипаттайтын көрсеткіштер:
1. Өзіндік айналымдылық капиталдың болуы (Со.к). Бұл көрсеткіш меншікті
капитал мен ұзақ ... ... ... ... ретінде
анықталады. Ол өзіндік айналамдылық қаражаттарды сипаттайды. ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
қызметінің тиімділігін сипаттайды. Өзіндік айналымдылық капиталдың
тиімді қалыптасқан түрін былай жазуға болады: ... ... Ip A – ... ... ... ... Ip П – баланс
пассивінің ... ... ... ең ... ... есептеу кезінде қолданылады, яғни кәсіпорынның
ағымдағы активтерінің құрамындағы ... ... ... ... ... ішіндегі өзіндік айналымдылық
қаражаттардың бөлігін анықтау және тағы да ... үшін ... ... ... ... 0,6-дан кем болмауы тиіс.
3. Меншікті және ұзақ мерзімді қарыздық көздердің тауарлы-материалдық
құдылықтардың ... үшін ... ... Бұл ... ... яғни ... капиталды ұзақ мерзімді міндеттемелерге
қосу арқылы, яғни мына формула арқылы анықталады:
Сок/д = Со.к +Д = Со.к + Пр.П ... Д – ұзақ ... ... – Баланс пассивінің екінші бөлімі.
4. Тауарлы-материалдық құндылықтарды қалыптастыру көзінің негізгі бөлігі,
ол алдағы ... ... ... ... мен ... ... яғни былай анықталады:
ОИ =Сок/д +Кк; (12)
Мұндағы: Кк – ... ... ... мен ... ... ... де тауарлы-материалдық құндылықтарды
қалыптастыру көздерін қамтамасыз ететін үш көрсеткіш сәйкес келеді:
1. Өзіндік ... ... ... (+) ... ( - ): ... +/- Со.к - З; ... З – ... құндылықтар.
2. Өзіндік және ұзақ ... ... ... ... (+) ... ... ( - ): Сок/д - З;
3. Тауарлы-материалдық құндылықтарды қалыптастыру ... ... ... ... (+) ... ... ( - ... +/-ОИ=ОИ – З
Тауарлы-материалдық құндылықтар көздерін қамтамасыз етудің үш
көрсеткішін анықтау кәсіпорынның қаржылық ... оны ... ... ... түрде жіктеуге мүмкіндік береді:
1. Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті тұрақтылығы.
2. Қаржылық тұрақтылықтық қалыпты тұрақтылығы.
3. Тұрақты емес қаржылық ... ... ... ... ... ... құндылықтар өзіндік айналымдылық
капитал арқылы жабылатындығын және кәсіпорынның сыртқы несие берушілерден
тәуелсіз екендігін көрсетеді. Бұндай жағдай ... ... ... өте ... ... ... жағдай, егер кәсіпорын алдыңғы теңдікпен
қатар жабылмаған несиелер мен ... ... ... ... ие ... келген жағдайда. Бұл жағдай кәсіпорынның өз несие
берушілерімен уақытылы есеп айырысуға мүмкіндігі жоқ екендігін, ... оның ... ... ... ... ... онық ақша
қаражаттары, қысқа мерзімді бағалы қағаздары және дебиторлық борыштары,
мерзімі өтіп ... ... мен ... ... ... ... ... бухгалтерлік баланстың көлденең талдауы
(Қазақстандық мың теңге есебінде)
|Баланс бөлімдері мен баптары |2009 |2008 ... |Өсу ... | | |(+/-) |% ... | | | | ... ... ... | | | | ... құралдар, нетто |3 599 674 |3 169 312|430 362 |13,58 ... емес ... ... 167 |30 860 |-4 693 |-15,21 ... ... ... үшін |58 980 |146 242 |-87 262 |-59,67 ... аванстар | | | | |
|1 ... ... ... да ұзақ мерзімді активтер|178232 |151 992 |26 240 |17,26 ... |3 863 053 |3 498 406|364 647 |10,42 ... ... | | | | ... ... |976 686 |1 599 663|-622 977 |-38,94 ... | | | | ... ... ... ... 818 |31 026 |249 792 |805,11 ... аванстар және басқа да|466 896 |1 248 840|-781 944 |-62,61 ... ... ... | | | | ... қаражаттары және олардың |351 161 |80 871 |270 290 |334,22 ... | | | | ... |2 075 561 |2 960 400|-884 839 |-29,89 ... ... |5 938 614 |6 458 806|-520 192 |-8,05 ... ... ЖӘНЕ | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... |300 800 |300 800 |0 |0 ... ... капитал |5 256 995 |293 986 |4 963 009|1688,17 ... ... |(5 417 |(5 770 |353 742 |-6,13 |
| |068) |810) | | ... |140 727 |(5 |5 316 ... |
| | ... | | ... МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР: | | | | ... ... ... |- |19 035 |-19 035 |-100 ... | | | | ... ... ... |1 531 139 |5 168 ... |-70,37 |
| | | |297 | ... ... ... |- |367 815 |-367 815 |-100 ... | | | | ... |1 531 139 |5 555 ... |-72,44 |
| | | |147 | ... ... | | | | ... ... қарыздар және |3 110 337 |578 286 |2 532 ... ... ... қарыздың ағымдағы| | | | ... | | | | ... ... ... ... | |110 857 |-110 857 |-100 ... ... берешек |679 963 |2 848 ... |-76,13 |
| | | |458 | ... да ... ... 455 |2 518 ... |-84,46 ... ... шығындар | | |427 | ... ... ... және |84 993 |22 520 |62 473 |277,41 ... тыс ... | | | | ... қарыздар | | | | ... |4 266 748 |6 079 ... |-29,82 |
| | | |796 | ... ... ЖӘНЕ |5 938 614 |6 458 806|-520 192 |-8,05 ... БАРЛЫҒЫ | | | | ... ... ... ... ... ... 2007 жылдың соңында
2005 жылмен салыстырғанда баланс валютасы 520 192 мың теңгеге немесе 8.05
%-ға қысқарды. Мұндай өзгеріс ... ... ... ... ... негізгі құралдардың 430 362 мың теңгеге (немесе 13%)
көбеюінен, материалды емес активтердің 4 693 ... 15%) ... ... 87 262 мың теңгеге (немесе 60%) азаюынан және ағымдағы
активтердің 884 839 мың теңгеге немесе 29,89% ... ... ... ... ... ... ... 5 316 751 мың теңгеге немесе
102,72%-ға көбейді, ал қарыздық ... ... ... ұзақ ...... мың ... ал ағымдағы міндеттемелер –
1 812 796 мың теңгеге.
2Кесте
«ҚазТауҚұрылыс» ЖШС-ның бухгалтерлік баланстың ... ... ... ... ... мен баптары |2007 |2005 ... |
| | | ... |
| | | | |
| |Мың |% |Мың |% | |
| ... | ... | | ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... |3 599 |60,61 |3 169 |49,07 |11,55 |
| |674 | |312 | | ... емес ... |26 167 |0,44 |30 860 |0,48 |-0,04 ... | | | | | ... мерзімді активтер үшін |58 980 |0,99 |146 242 |2,26 |-1,27 ... ... | | | | | ... да ұзақ ... |178 232 |3,00 |151 992 |2,35 |0,65 ... | | | | | |
| |3 863 |65,05 |3 498 |54,16 |10,88 |
| |053 | |406 | | ... ... | | | | |  ... |976 686 |16,45 |1 599 |24,77 |-8,32 ... | | |663 | | ... ... ... |280 818 |4,73 |31 026 |0,48 |4,25 ... | | | | | ... аванстар және басқа |466 896 |7,86 |1 248 |19,34 |-11,47 ... ... ... ... | | |840 | | ... ... және ... |351 161 |5,91 |80 871 |1,25 |4,66 ... | | | | | |
| |2 075 |34,95 |2 960 |45,84 |-10,88 |
| |561 | |400 | | ... ... |5 938 ... 458 ... |
| |614 | |806 | | ... ... ЖӘНЕ | | | | | ... | | | | | ... КАПИТАЛ: | | | | | ... ... |300 800 |5,07 |300 800 |4,66 |0,41 ... ... ... |5 256 |88,52 |293 986 |4,55 |83,97 |
| |995 | | | | ... ... |-5 417 ... 770 |-89,35|-1,87 |
| |068 | |810 | | |
| |140 727 |2,37 |-5 176 ... |
| | | |024 | | ... ... ... | | | | | ... қалдырылған салықтық |- | |19 035 |0,29 |  ... | | | | | ... ... ... |1 531 |25,78 |5 168 |80,02 |-54,24 |
| |139 | |436 | | ... ... ... |- | |367 815 |5,69 |  ... | | | | | |
| |1 531 |25,78 |5 555 |86,01 |-60,23 |
| |139 | |286 | | ... ... | |  | |  |  ... ... қарыздар және |3 110 |52,37 |578 864 |8,96 |43,41 |
|ұзақ мерзімді ... |337 | | | | ... ... | | | | | ... ... алынған аванс | |  |110 857 |1,72 |-1,72 ... ... ... |679 963 |11,45 |2 848 |44,10 | |
| | | |421 | | |
| | | | | |-32,65 |
|2 ... ... ... да ағымдағы |391 455 |6,59 |2 518 |39,00 |-32,41 ... және ... | | |882 | | ... | | | | | ... ... салықтар және |84 993 |1,43 |22 520 |0,35 |1,08 ... тыс ... | | | | | ... ... | | | | | |
| |4 266 |71,85 |6 079 |94,13 |-22,28 |
| |748 | |544 | | ... КАПИТАЛ ЖӘНЕ |5 938 ... 458 |100,00| ... ... |614 | |806 | | ... ЖШС-ның баланс активінің құрылымында 2009 ... ең көп ... 60,61% ... ... алды және өткен ... 11,55% -ға ... ... ... ... 34,95%, ... ... қорлар 16,45% құрайды. Ағымдағы активтер 2008
жылмен ... ... ... ... өзгеріске тауарлы-материалдық
қорлардың 8,32%-ға төмендеуі, сауда дебиторлық берешектің 4,25 %-ға ... ақша ... ... өсуі әсер етті.
Пассивтер құрылымы компания қаражатының қаржыландыру көзінің жағдайын
көрсетеді. Пассивтер құрылымында меншік ... 2,37% ... және ... ... ... ... Ұзақ ... міндеттемелердің
үлесі 25,78%-ды құрайды және 2005 жылмен салыстырғанда 60,23%-ға азайды. ... ... ... 71,85% ... яғни пассивтер құлымында ең
көп үлесін ағымдағы міндеттемелер алады.
2.2 Нарықтық экономика жағдайындағы табыстар мен ... ... және оны ... бір ... дамуының қорытында мақсаты табыс табу болып табылады.
Қаржылық қорытынды көрсеткіштері ... ... ... яғни ... ... ... және басқа да
қызметтерінің ... ... ... ... ... ... ... пен капиталдың өсуіне мүмкіндік беретін кәсіпорынның
ағымдағы және ұзақ мерзімді дамуының негізгі ішкі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның несие қабылеттілігінің индекаторы;
- кәсіпорынның мемлекет ... ... ... ... әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандару көзі.
Табыс - кәсіпорын қызметінің қаржылық қорытындыларын сипаттайтын
негізгі көрсеткіш. Табыс шаруашылық жүргізуші ... ... ал бұл ... өзі ... ... ... ... өнімділігіне, өндірісткк қорларды
пайдалану сатысына, басқарушылық ... ... ... қамтамасыз етілуіне, ең
негізгісі – қаншалықты кәсіпорын ... ... ... қанағаттандыратындығына, яғни өнімге деген
сұранысқа ... ... ... Табыс бюджеттің барлық деңгейін
кең көлемде өндіру мен қалыптастыр ресурстарының ... ... ... ... өсуіне өндіріске қатысушылардың
барлығы қызығушылық білдіреді, себебі табыстың тиімді деңгейінің
болуы кәсіпорынның потнециалды ... ... ... ... деңгейін арттырады. Табыстың көп болуы
арқылы қатысушылар пайдасының бөлігі, дивиденттер мен басқа да
түсімдердің көлемі, ... және ... ... ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік береді. ... - ... ... ... ... негзгі көрсеткіш.
Табысқа кәсіпорынның қаржылық жағдайы, жұмысшылардың жеке және
жалпы қажеттіліктерін ... ... ... ... ... Табыстың ең тиімді деңгейін алу меншік иесінің ең
негізгі мақсаты, себебі ол ... ... мен ... ... ... ... әдебиеттерде табысты анықтаудың бірнеше
жолдары бар бар екендігі белгілі. Оның біреуі – экономикалық, ал
ең негізгісі – ... ... ... ... ... анықтау: табыс – есептілік кезеңінде ... ... ... ... ... Бұл ... ... экономикалық деп атауға болады. Бухгалтерлік
жолмен табысты анықтау бойынша: табыс – ... ... ... ... оның ... жиынтық-
құндық бағалануы болып келеді. ... ... ... ... ... иелерінің қосымша салымдары, қосымша
эмиссия, қаржыландыру, дивиденттерді төлеу, капиталды меншік
иелерінің алуы, мемлекеттегі инфляция ... ... ... төмендеуіне қарсы тұру үшін
активтерді қайта бағалау түсіндіріледі. Екі ... ... ... екінші тұжырым нарықтық экономикаға жақын
болып келеді. 1-кестеде ... әр ... ... жіктелуі көрсетілген.
Табыстар мен шығындар есептілігі жай қызмет түрлеріне байланысты
табыстар мен шығындар көрсеткіштерінен, басқа да ... мен ... ... ... ... (шығынынан), жыл басынан есептілік күніне
дейінгі есептілік кезеңінің қорытындылырының таза табысынан (шығынынан)
тұрады. ... ... ... ... ... өсуіне
алып келетін активтердің келіп түсуі (ақша ... ... да ... ... ... ... алып ... міндеттемелерді өтеу,
қатысушылардың (меншік иелерін) салымдарын ... ... ... ... байланысты, оларды алу
талаптарына байланысты және кәсіпорын қызметінің бағытына байланысты ... жай ... ... ... ... ... түсетін табыстар;
- сатудан тыс алынатын табыстар;
- басқа да түсімдер – ... ... ... ... ... мына табыстар жатады:
- тауарларды және өнімдерді сатудан ... ... ... ... ... ... байланысты түсімдер;
Операциялық табыстарға мынандай табыстар жатқызылады:
- кәсіпорынның активтерін уақытша қолданғаны үшін басқа жақтардың
ақы төлеуімен байланысты ... ... ... ... және ... меншікті
қолданумен байланысты түсімдер;
- басқа кәсіпорынның ... ... ... қатысумен
байланысты түсімдер (пайыздарды және ... ... ... да ... ... басқа кәсіпорындармен бірігіп жасалған қызметтерден түсетін
табыстар(серіктестік келісім бойынша);
- (ақша қаражаттарынан жеке) негізгі ... және ... ... ... валютасынан басқа), өнімдерді, тауарларды,
қызметтерді сатудан түсетін табыстар;
- кәсіпорынның ақша қаражаттарын ... ... ... ... қатар банк осы кәсіпорынның шотындағы ақша
қаражаттарды белгілі бір өз қызметтеріне қолдануымен байланысты
банктік осы ... ... ... ... ... ... ... жатады:
- келісім шарттың талаптарын орындамаған жағдаймен байланысты
штрафтар, пениялар, өсім пұлдар;
- ақысыз алынған активтер, сонымен ... беру ... ... ... ... ... ... байланысты төлемдер;
- есептілік жылдағы анықталған өткен кезең ... ... өтіп ... ... және ... ... ... бағалауға дейінгі сомалар;
- басқа да сатудан тыс табыстар.
Ал кездейсоқ табыстарға шаруашылық қызметтің ... ... ... өрт, ... және ... ... туындайтын түсімдер:
сақтандару төлемдері, жарамсыз және ... ... ... емес ... ... ... тастауға жататын материалдық құндылықтар құны.
Кәсіпорынның ... ... ... ... шығуы нәтижесіндегі
экономикалық тиімділіктің азаюы (ақша қаражаттары, ... да ... ... ... ... ... алып келетін міндеттемелердің
туындауы, қатысушылардың шешімдері бойынша салымдарды азайтудан басқа
шығындар ... ... ... ... ... және кәсіпорын қызметінің
бағыттарына байланысты былай жіктеледі:
- жай қызметпен байланысты шығындар;
- операциялық ... ... ... ... тыс ... ... шығынжар.
Жай қызметпен байланысты шығындарға - өнімді жасап шығару ... ... ... ... осы ... ... ... барлық
шығындар жатады. Операциялық қызметпен байланысты шығындарға мынандай
шығындар жатады:
- уақытша мүлікті және басқа ... ... ... тиіс ... байланысты шығындар;
- патенттерді, өндірістік үлгілерді, интеллектуалды меншікті
қолданумен ... ... ... басқа кәсіпорынның капиталына үлестік қатысумен ... ... ... ... негізгі құралдарды және басқа да
активтерді, ... ... ... сатумен
байланысты шығындар;
- басқа кәсіпорынның ақша ... ... ... ... несиелік ұйымдар мен басқа да ұйымдардың көрсеткен қызмерттерін
төлеумен байланысты шығындар;
- басқа да ... ... тыс ... ... жатады:
- келісім шарт талаптарын бұзумен байланысты шығындар;
- басқ ... ... ... байланысты шығыстар;
- осы есептілік кезеңінде танылған өткен жыл шығындаы;
- мерзімі өтіп кеткен дебиторлық және басқа да ... ... ... ... ... ... қоспағандағы) активтерді бағалау
сомалары;
- басқа да сатудан тыс шығындар.
3 кесте
«ҚазТауҚұрылыс» ... ... мен ... ... 2008 – 2009
жылдар.
| | ... ... ... |
| ... |салмағы |(+,-) ... |мың ... |% | |
| |2008 ж.|2009 ... ... |% ... | | | | ... |2008ж |к |
| | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |52 958 |205,0 |164,8 |10 090 |123,5 |-40,2 |
|табыс | | | | | | | ... және |3 767 |-1 181 |-18,0 |-3,68 |2 586 |31,35 |14,34 ... | | | | | | | ... ... |- |0,1 |- |-23 |- |-0,1 |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |-37,3 |2 678 |81,74 |32,8 |
|үлестік қатысу | | | | | | | ... | | | | | | | ... |-3 550 |-7 659 |-17,0 |-23,8 |-4 109 |215,7 |-6,8 ... | | | | | | | ... да |20 907 |32 129 |100 |100 |11 222 |153,1 |- ... | | | | | | | ... мен | | | | | | | ... ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... тыс | | | | | | | ... мен | | | | | | | ... ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... табыс | | | | | | | ... ... ... ... ... 2009 ... салуға дейінгі табысы 2008 жылға қарағанда 11222 мың тенгеге артық
табыс алған. Осыған байланысты ... ... ... 10090 мың теңгеге
артқан. Сонымен қатар басқа да операциялық қызмттен түскен ... ... 2678 мың ... төмендеген. Алынған және төленген
пайыздар қалдығы өтен 2008 және 2009 ... да - ... ол 68,65 %- ... Бұл ... үшін оң нәтижелі қорытынды болып табылады.
Маңызды үлестік ... ... да ... ... мен ... құрайды, ол екі кезеңдеде теріс (-14665 және -11978) болып ... ... 18,26 % - ... ... ... сатудан тыс табыстар ... да ... ... егер ... ... ... 3550 мың тенгеге
қысқартса, ал 2009 жылы ол табысты 7659 мың ... ... ... ... ... ... ... өзгерісі туралы ... ... мен ... ... есепті талдау үрдісінде кәсіпорынның меншікті
капиталының құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... және табыстар мен ... ... ... ... ... тек жалпылама ақпараттарды құрайды. Меншікті капиталдың
өзгерісі мен қалыптасуын нақтырақ зерттеу үшін ... ... ... мен ... туралы есептілікке қосымша ретінде және есептілік
формаларына қосымша ретінде түсіндірмелер немесе ескертулер беріледі. ... ... ... бірі яғни ... өзгерістері туралы
есептілік» формалары кәсіпорынның есеп саясатына қатысты ақпараттарды ашып
көрсетуі тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... туралы қосымша ақпараттармен, оның қызметінің қаржылық
қызметімен ... ... ... және ... мен ... ... ... ксіпорынның қаржылық жағдайының өзгерісі
туралы маңызды ақпараттармен қамтамасыз етуі ... ... ... ... ... ... ... қосымша ақпараттарды, өткен кезең мен ... ... ... меншікті капиталдың қозғаласының құрылымы мен стадияларын ашып
көрсетеді, сонымен қатар оның қалыптасу көздерінің резервтеріндегі ... ... және ... жұмсалған капиталдың ... ... ... ... толықтыруға жұмсалғандығының
оған қалай әсер еткендігін білуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... қозғалысы туралы ақпараттардың жеке форма
ретінде ... ... ... ... ... бұл ... ақпаратты
қолданушылардың толық, шынайы ақпараттарды алуының бірден бір себебі.
Капитал қозғалысы туралы есептілік үш бөлімнен тұрады:
1. «Капитал өзгерісі»;
2. ... ... яғни ... ... ... ... ... бөліктерінің жыл басына жыл ... ... ... ... және ... капитал, бөлінбеген пйда (жабылмаған
шығын), сонымен қатар олардың өсу немесе ... ... ... ... ... себептерге мыналар жатқызылуы мүмкін: акциялардың
қосымша шығарылымы, акциялардың номиналды құнының өсуі ... ... ... ... құрылуы, есеп саясатындағы өзгерістер, шетел валютасын қайта
санау ... ... ... төленуі және т.б. себептер.
Бұл фрпмада капитал өзгерісінің ... ... ... ... ... ... алып ... эмиссиялық табыс, меншікті
капиталдың өсуіне немесе қаржыландырылуына бағытталған қосымша ... т.б.). ... әр ... өз қызметінің талаптарына немесе
сипатына байланысты бұл есептілікті қосымша көрсеткіштермен ... ... ... болашақтағы және ағымдағы есептілік жылға оның
жыл басына және жыл аяғына ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын әр резерв түріне байланысты ... ... ... ... ... ... топтарға топтастырылған:
- заңнамаға сәйкес қалыптасқан резервиер;
- үлестік қатысу ... ... ... ... ... ... ... кезең шығындар резервтері.
«Анықтамалар» бөлімінде кәсіпорын активтерінің жыл ... және ... ... ... ... ... бұл жерде ... ... және ... және ... ... ... ... алынған және әр түрлі ... ... ... және
ағымдағы есептілік кезеңіндегі түсіп көрулер ... ... ... жай ... ... ... шығындар).
Бұл көрсеткіштер кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттайтын маңызды
көрсеткіштер, олар қаржылық тұрақтылықты көрсете отырып, ... ... өзін ... алу деңгейін сипаттайды. Бұл ақпараттар
ішкі және сыртқы қолданушыларға шоғырландырылған қаржылық ... ... ... ... ... және ... шешімдер қабылдауға
қажет болып табылады.
Меншікті капиталдың қозғалысы мен құрамын талдау. Капиталды орналасиыру
және ... ... ... ... ... ... және оның қаржылқ тұрақтылығын анықтауда маңызды орын алады.
Меншікті ... ... мына ... ... ... ... ... капиталдың қалыптасуының негізгі көздерін анықтау және
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына оның өзгеру ... ... ... және ... пайданы орналастыру кезінде құқықтық,
құжаттық және қаржылық шектеулерді анықтау;
- ... алу ... ... ... кәсіпорынның ликвидациясы кезіндегі ... ... ... ашып ... капитал құрамының элементтерін талдау оның төрт ... ... ... ... Қызметтің үздіксіздігін қамтамасыз ету.
2. Несиелер мен шығындарды жабу, капиталды сақтандыру кепілі.
3. Алынған пайданы бөлуге ... ... ... ... ... ... ... құрамын мен құрылымын талдап, ... ... ... ... Одан ... капитал өзгерістерін талдаудан
өткізу керек. Бұндай талдау арқылы меншікті капиталдың ... ... оның жеке ... ... өзгерістерін анықтауға мүмкіндік
береді. Бұндай бағалауға қол ... үшін ... және ... талдаулар
қолданылуы мүмкін.
Кесте мәліметтерінен «ҚазТауҚұрылыс» ЖШС-нің меншікті капиталы 2009
жылдың ... ... 8,55% - ға ... яғни 248175 мың ... ... ... көп ... ... ... құрайды. Бөлігбеген
пайданың меншікті капиталдың құрамында 16,20% ... ал ол бір жыл ... ... ... ... ... капиталының құрамы, құрылымы және
динамикасы, 2009жыл
| | | | | ... ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | |% |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| |Мың ... |Мың ... |Мың |Үлес | |
| ... ... ... ... ... |
| | |% | |% | |% | |
|5 ... ... ... ... |24817 5|100,0 |19 5 56|- |108, ... | | | | | | |55 ... | | | | | | | ... ішінде | | | | | | | ... | | | | | | | ... |10801 |14,72 |10801 |4,3 5 |- |-0,37 | ... | | | | | | ... |89550 |39,17 |88567 |35,69 |-983 |-3,48 | ... | | | | | | |98,90 ... |1620 |0,71 |1620 |0,65 |- |-0,06 | ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |126648|55,4 |147187 |59,31 |20539 |3,91 | |
| | | | | | | ... ... ... ... капиталынының қозғалысы, 2008-2009жж., мың
тенге
| | | | | ... ... ... |Жыл соңындағы |
| ... | | ... |
| | | | | |
| | | | |
| |2008ж. |2009ж. |2008ж. |
| ... | | ... ... | | | | ... Ақша қаражаттарының |139225|177643 |38418 | ... ... |18396 |127,6 ... ... ... | | | ... |-6004 |14018 |20022 |112,7 ... ... ... | | | ... қаражаттарының барлығы |23597 |18158 |-5439 | ... ... |7053 |26994 |19941 | ... Ақша ... | | | |-233, 5 ... |16544 |-8836 |-25380 | ... ... ... |57534 |-26564 | ... | | | | ... ... |97766 |60367 |-37399 |76,9 ... ақша | | | | ... ... | | | |382,7 ... қызмет ... |10835 | ... Ақша ... | | | | ... | | | | ... ... ... | | |-53,4 ... | | | | ... ... ... | | | ... ... ... |-3128 |2349 |5477 | ... ... | | | |68,4 ... ... ақша | | | | ... ... | | | |61,7 |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | |20,7 |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | |-175,1 ... ... ... ... ... ... ЖШС 2009 жылы 5477 мың ... көлемінде ақша қаражаттарын
алған. 2008 жылы бұл көрсеткіш теріс болған және ол –3128 мың ... ... ... 2008 ... ... көбірек ақша қаражаттары
20022 мың теңгеге алынған болатын, ал инвестициялық қызметтен бұл ... мың ... ... ақша ... ... кетуі орын алған
болатын.
Қаржылық қызмет бойынша оң нәтиже 10935 мың теңге көлемінде орын ... ... ... 2009 жылы ақша ... ... келуі 2008
жылға қарағанда 38418 мың теңгеге немесе 27,6% -өскен. Ағымдағы ... ... 2009 жылы 2008 ... қарағанда едәуір өскен,
табыстардың өсім темпі шығындардың өсім темпінен 14,9% ... ... ... 2009 жылы 2008 ... қарағанда ақша қаражаттарының ағымы көп
болып келген. Бұл әрине «ҚазТауҚұрылыс» ЖШС 2009 ... ... ... ... алып ... болсақ, ақша қаражаттарының
келіп түсуі 2008 жылға қарағанда 2009 жылы 5439 мың ... ... ... ... ... шығындар 2009 жылы 26994 мың теңгеге
өскен, ал бұл 2008 ... ... 282,7% көп ... ... қызметтен таза ақша қаражаттарының кліп түсуі 2009 жылы теріс
болып келген және ол -8836 мың ... ... ал бұл 2008 ... 25380 мың ... ... 46,6% көп ... келеді. 2008 жылы
және 2009 жылдраы қаржылық қызметтен ақша қаражаттарының ... ... ... және олар сәйкесінше 13668 және 2833 мың теңгені құраған.
Дегенімен, 2009 жылы «ҚазТауҚұрылыс» ЖШС оны 10835 теңгеге немесе ... 2008 ... ... ... ... Бұл ... жатқан
серіктестіктің қызметінің 2009 жылы оңтайлылығын көрсетеді, дегенімен оған
қарамастан да қаржылық қызметтен ... таза ақша ... ... ... ... қала ... «ҚазТауҚұрылыс» ЖШС қаржылық-шаруашылық қызметке байланысты ақша
қаражаттарының 2008 және 2009 жылдарға ... мен ... ... ... ЖШС ақша ... түсімінің құрамы мен құрылымы,
2008 – 2009жж.
|Көрсеткіштер |Сомма, мың теңге. ... ... | |
| | |% ... | | |рі (+, ... |2008ж. |2009ж. |2008ж. |2009ж. | ... |246920 |253335 |100 |100 |- ... ақша | | | | | ... ... |139225 | | | |+17,37 ... - ... | |177643 |56,38 |70,13 | ... ... |11994 | | | |-3,73 ... оның ... | | | | | ... ... | |2859 |4,86 |1,13 | ... ... |742 | | | |+0,1 ... | | | | | ... ... |23597 |1001 |0,30 |0,40 |-2,4 ... | | | | | ... ... | |18158 |9,56 |7,16 | ... оның ... |16559 | | | |-6,25 ... құралдар | | | | | ... және ... |1173 |6,71 |0,46 | ... тыс | | | | | ... ... | | | | | ... ... |5270 | | | |+4,45 ... ... | | | | | ... ... | |16672 |2,13 |6,58 | ... |7 | | | |+0,077 ... ... | | | | | ... ... |94 |194 |0,003 |0,08 |- ... ... | | | | |-0,675 ... ... |1667 |106 |0,04 |0,04 | ... | | | | | ... ... | |13 |0,68 |0,005 | ... оның ішінде: | | | | |-11,35 ... ... |84098 | | | | ... ... | | | | | ... ... | |57534 |34,6 |22,71 | |
| |84098 | | | |-11,35 |
| | | | | | |
| | |53534 |34,6 |22,71 | |
3 ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есепті реформалаудың
объективті қажеттігі
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында халықаралық тәжірибеге сүйене
отырып бухгалтерлік және шоғырландырылған ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда. Бұл біріншіден, жаңа экономикалық
жүйенің, яғни нарықтық экономиканың қалыптасуымен ... ал ... ... ... экономикалық кеңістікке кіруімен тікелей
байланысты болып келеді. Бұл талаптар негізінде ... ... яғни ... ... ... сонымен қатар
бухгалтерлік және қаржылық ... ... және ... тәжірибелерге негізделе өзгеруін талап етеді.
Экономикалық позициядан қарағанда бухгалтерлік және ... әр бір ... ... ... ... ... ретінде
қарастырылады, ал бұл ақпараттардың өзі қолда бар ... ... және ... ... ... ... ... Заңды және жеке тұлғалар қолда бар ресурстарын белгілі
бір бизнес түріне сала ... өз ... ... сферасын ең алдымен
қаржылық есептілікке сүйене отырып анықтай алады. ... ... ... ... ... ... ... асыру арқылы,
яғни ақпараттарды қолданушыларға немесе оны ... ... ... ... ал бұл ... бухгалтерлік есеп қағидаларына сәйкес
міндетті түрде сенімді, шынайы болуы ... және ... ... ... ... ... құралдарының бірі, сонымен қатар ол әр бизнестің әр түрлі
қызметтерін ... ең ... ... ... ... ... ... бизнес тілі деп те атайды.
Бухгалтерлік және қаржылық есептіліктерді реформалаудың кешенді және
логикалық қажеттілігі ... тек ... ... себептеріне ғана
емес, сонымен қатар бухгалтерлік қызметтің іс ... ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындары
шаруашылық дербестікке қол жеткізгеоі бері, олардың көбісі қазіргі ... ... ... болып келеді. Бұл кәсіпорындардың
активтерінің ең негізгі және тұрақты ... бірі ... ... ... ... бухгалтерлік және қаржылық
есептіліктердің халықаралық есептілік ... ... ... ... ... ... келуі еліміздің экономикасының нарық талаптарына сай
дамуына ... ... ... ... ... ... ... экономикаға интеграциялаудың негізгі
факторларының бірі – ... есеп ... ... ... ... табылады. Ал бұл үшін ең алдымен ... шет ... мен ... ... ал одан ... ... ең тиімдісін
және тәжірибеде кең қолданылатын түрлерін еліміздің есеп ... ... ... қаржы секторында бухгалтерлік есепті
реформалау бойынша жұмыс Қазақстан Республикасы ... ... ... 1995 ... 26 желтоқсандағы № 2732 Заң күші бар ... ... Осы ... ... есеп ... және
қаржылық есептілік жасауды дайындау процесінде барлық ұйымдардың сақтауы
үшін ... есеп ... ... принциптері мен ережелерін белгіледі.
Оның қабылдануымен 1995-1996 жылдары жасалатын операциялардың бухгалтерлік
есебін ... және ... ... ... алу ... ... ... соған сәйкес ақша қаражаты алынған немесе төленген кезде ... ... ... зиян ... ... ... танылды. Осы әдіс
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының (бұдан әрі - ... ... бірі ... ... есеп пен ... есептілік мәселелері бойынша негізгі
нормативтік ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкінде (бұдан әрі – Ұлттық Банк) банк ... ... ... ... ... ... Бастапқы кезеңде Ұлттық Банктің
мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... ... (бұдан әрі - банктер) бухгалтерлік есеп жүйесіне баса назар
аударғанын атап өту керек.
Қазақстан Республикасының ... ... ... есеп ... ... мынадай кезеңдерге бөлуге болады:
1) дайындық кезеңі – басқа елдер жүзеге асырған ... ... ... ... банк жүйесі бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... кезең – есептің нормативтік және әдіснамалық базасын жасау,
ХҚЕС талаптарына және банк ... ... ... ... ... принциптерді іс жүзіне енгізуді жүзеге асырудың басталуы;
3) халықаралық талаптарға сәйкес қолданыстағы нормативтік және ... ... және жаңа ... ... ... ... банктердің бухгалтер қызметкерлерін бухгалтерлік есепті және
халықаралық стандарттар ... ... ... ... ... ... 1994 жылы Ұлттық Банк халықаралық қаржы ұйымдарымен
Ұлттық Банкте және екінші ... ... ... ... ... ... ... бойынша жұмыс жүргізді. Ұлттық Банктің және ХВҚ
өкілдерінің бірлескен жұмыс қорытындысы 1995 жылы ... ... ... Жаңа ... ... ең бірінші жобасы болды.
Банктердің және Ұлттық Банктің ХҚЕС-на көшуі және бухгалтерлік ... ... ... ... қаржы институттары орындаған операциялардың
ерекшеліктері есепке алына отырып жүзеге асырылды.
Банк ... ... ... ... 1997 жылдың соңында
бекітілген № 21 «Банктердің шоғырландырылған қаржылық есебі» және
№ 22 «Банктердің ... және ... ... есептің
қазақстандық стандарттарында бекітілді. 1997 жылға ... ... ... екінші деңгейдегі банктерде бухгалтерлік есептің бірыңғай ... ... ... атап өту ... ... ... бухгалтерлік есептің жеке есепшоттар жоспарын есепке ала
отырып, Ұлттық Банктің ... есеп ... ... ... және ... бас және ... ... іс-әрекет ету принциптері
қаланды. Сондай-ақ банктерде жаңа есепшоттар жоспарын есепке ала ... ... ... ... жүргізілген жұмыс нәтижелерінің негізінде
бухгалтерлік есеп жүйесі қайта құрылды.
Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік жүйесін ... әрі ... ... ... ... әдістемелік ұсыныстарына сәйкес
Екінші деңгейдегі банктердің Бас бухгалтерлік ... ... ... ... есепшоттары толық көрсетілген жоспары әзірленді, ол
банктер ұсынатын ақпараттың сапасын арттыруға, есептілік санын қысқартуға
(шамамен ... 43-ке ... ... ... ... ... ақпарат
сұрату қажеттігі болмағандықтан – экономика секторы, валюта түрлері, ... ... ... жасау үшін резиденттік белгілері
бойынша жақсы және дұрыс талдамалық деректер алуға мүмкіндік берді, ... ... ... ... және ... ... ... тексеруге мүмкіндік берді.
3.2 ХҚЕС №1 «Шоғырландырылған қаржылық есепті ұсыну» стандартына
енгізілген ... ... ... ... әр кәсіпорынның өз меншік
иелері болып ... ... , ... ... ... ... ... анықтайды. Меншік иелерін
(акционерлерді) міндеттемелер, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... құны меншікті
капиталдың нарықтық бағалануына ... ... ... ... тең ... ... ... кәсіпорынның жиынтық активтері мен ... ... ... ... ... методологиясы, оны
ұсыну, қаржылық жағдайы туралы ақпараттар ХҚЕС ... ... және оны ... тұру ... арқылы анықталынады.
Меншік объектілерінің нарықтық құнға ... ... ... және ... ... алып келеді. Реализацияланған табыс – келісілген келісімдер
бойынша алынған немесе болашақта алынуы тиіс табыс, ал ... – тек ... ... ... ... нәтижелері.
Осыған байланысты меншік иелерінің немесе акционерлердің нарықтық құнға
байланысты қызығушылықтарын ескере ... ... ... ... ... отырып, капитал өзгерістері туралы ақпараттарды
ашуы тиіс:
- өз ... ... ... операциялар нәтижелеріндегі
капитал өзгерістері;
- барлық табыстар мен шығындар әсеріне байланысты ... ... ... ... ... ... және ... табыстарды қосқанда;
Қолданушыларға талдау мен бизнес пен меншікті капиталдың ... ... ... ... ... ХҚЕС №1 «Шоғырландырылған
қаржылық есепті ұсыну» стандартына ... ... ... Бұл
өзгерістер 2010 жылдың 1 ... ... ... ... қолданыла
басталуы тиіс.
№1 «Қаржылық есептілікт ұсыну» стандартындағы жаңа ... ... ... ... жаңа ... есеп ... ... қолданылуы, қателерді ретроспективтік
қайта есептеу және ... ... ... ... ... ... ... кезең басындағы аяғындағы «Қаржылық жағдай
туралы есептілікті» ... ... ... ... ... ... мен меншік иелерімен ... ... ... ... ... көрсетілуі;
- сәйкес салықтық тиімділіктер мен ... ... ... ... жеке ... ... «қаржылық есептілік ескертулерінде» немесе «Меншікті капитал ... ... ... ... ақпараттардың ашылуы;
Стандарттың жаңа өзгертілген түрінде «Қаржылық жағдай туралы
есептілік» ... ... жаңа ұғым ... ... ... қаржылық есепті ұсыну кезінде осы стандарттардың жаңа
өзгерістеріне байланысты есептілікте «Жиынтық ... ... ... те
көрсетілуі тиіс.
Қорытындылай келе қаржылық есептілік ... ... ... ... ... туралы есептілік;
- жиынтық табыс туралы есептілік;
- ақша қаражаттары туралы ... ... ... туралы есептілік;
- қаржылық есептілік ескертулері.
Қазір қаржылық есептілік құрамына «Жиынтық табыс ... ... ... ...... кезең ішінде меншікті капиталдың (таза
активтердің) транзакция немесе басқа жағдайлар нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жасалған
инвестициялар мен аударымдар басқа меншікті капиталдың барлық өзгерістері
жатады. Жиынтық табыс ... ... мен ... ... ... кірмеген таза табыс пен басқа да баптар
сомалары ... Бұл ... ... ... ... ... және ... әр түрлі сипаттылығына қарай бөлінгеніне
байланысты.
Бұл ... ... ... туралы ақпараттарын «Жиынтық табыс
туралы есептілікте» немесе бір-бірімен тығыз байланысты ... ... ... ... және ... ... туралы есептілікте» ашып
көрсете алады.
Жиынтық табыс туралы есептілікке қосылған сызықты баптардың минималды
тізімі ... ... ... ... қаржыландырумен байланысты шығындар;
- азшылық үлесі әдісі арқылы есепке алынатын біріккен және ассоцацияланған
кәсіпорындардың (салықты қоспағандағы) табыстар мен ... ... ... ... шығындар (салықтың орнын толтырумен байланысты табыстар);
- тоқтатылған қызметпен ... ... ... ... ... жалпы сомасы және тоқтатылған қызметті сипаттайтын және
сатылатын немесе істен шығатын активтер ... ... тиіс ... ... ... ... табыстар мен шығындар;
- есептілік кезең ішіндегі табыстар мен шығындар;
Тек меншікті капиталда ғана танылатын және меншік иелерімен ... ... ... ... ... мен ... ... активтер мен негізгі құралдап бойынша қайта бағалау
резервтеріндегі өзгерістері;
- ... ... ... бойынша есепке алынатын біріккен және
ассоцацияланған кәсіпорындардың жиынтық табыстағы бөлігі;
- ... ... ... ... ... есептеу
нәтижесендегі табыстар мен шығындар;
- қолда бар және ... ... ... ... ... ... ақша ... хеджерлеу құралдары бойынша табыстардың (шығындардың)
тиімді бөлігі;
- зейнетақы төлемдері бойынша жоспарлардың белгіленген ... ... ... ... кәсіпорындар басқа да жиынтық табыс құрамын ... ... ... ... оларды есепке алмас бұрын ұсынуы
тиіс, бұл ретте ... ... ... ... ... ... бір сома ретінде көрсетіледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорыта келе қаржылық есептілік – есептілік кезең ішінде оның
қызметі мен ... ... ... жүйесі; қызметтің
қорытындылары немесе нәтижелері және жағдайы туралы ... ... ... ... ... түрі ... ... есептілік ағымдағы барлық есептіліктердің ... ... яғни ... ... статистикалық, оперативті-
техникалық, ал бұл жағдайдың өзі кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... құрамына сапалық және
сандық сиапттамалар, сонымен қатар ... және ... ... ... Бухгалтерлік есептілік пен ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер сәйкес
есептілік формаларына синтетикалық ... ... ... болған
жағдайда ғана пайда болады.
Қаржылық есептіліктің мақсаты – ... ... ... ... ... және кәсіпорынның кез-келген шоғырландырылған
ұйымының ақша ... ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін ұсыну болып табылады.
Сонымен қатар қаржылық есептілік басқарушылық жұмыстрдың ... және ... ... ... ... ... ... бақылау және бағалуда маңызды орын алады.
Сонымен қатар қазіргі кездегі бүкіл әлемдегі және сәйкесінше біздің
елемізде болып ... ... ... атап ... болмайды. Дағдарыс
экономиканың көптеген проблемалық жақтарын ашып көрсеткен болатын. Дағдарыс
себептері және оның ... ... ... ... ... ... сондықтан бұған қосар әрине ештеңе жоқ. Дегенімен дағдарыс
сонымен қатар ешкім әдетте маңызда көңіл бөлмейтін ... ... – яғни ол ... және ... ... ... ... сөз маңызды емес деген мағынаны білдіру мүмкін дегенімен,
басқа жағынан қарайтын болсақ, экономикалық жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... құрылатын жалпылама статистикалық көрсеткіштер
көмегімен жүзеге асырылады. Әрине ... жіне ... ... ... ... ... ... болып табылмайды. Бірақ биржалар
қор нарықтарының қаржылық есептіліктеріне сүйене отырып өз ... Ал ... ... коэффициенттер бухгалтерлік
есептілік мәліметтерінен ... ... олар егер ... ... келмесе, және
осы шынайы мәліметтерді сонымен қатар аудиторлар дұрыстығын мәлімдесе, онда
нарықтық қатынастар нәтижелері теріс ... ... ... ... болып
жатқан жағдайларға байланысты сонымен қатар бүкіл әлемде қаржылық есептілік
дағдарысы да болып жатқанын көрсетеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Абленов Д.О. ... ... ... Экономика, 2005. – 225б.
2. Кеулімжаев Қ.Қ. ... есеп ... ... ... - ... ... С.Б. Бухгалтерлік есеп негіздері.- Алматы.: Экономика, 2005.
- 366б.
4. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой ... ... ... 1998. – ... ... Қ.Қ., ... З.М. ... есеп.- Алматы.: Экономика, 2001.
– 323б.
6. Елемесов Р.Е. Экономика ... ... ... ... ... ... В.Л. Шаруашылық субъектілерінің бухгалтерлік есебі.- Алматы.:
Қазақ Университеті, 2005. – ... ... В.Ф. ... ... ... ... Москва.:
Юнит, 2005. – 179б.
9. Радостовец В.В., Габдуллин Т.Ғ., Шмидт ... ... ... ... ... - ... ... – орталық аудиті
тәуелсіз аудиторлық компаниясы, 2003. – ... ... Р.М. ... учет на предприятии. Учебник. – Алматы.:
Экономика, 2005. – ... ... Ғ.С. ... ... банктер.- Алматы.: Экономика, 2007.-
480б.
12. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности.- Минск, 2004. - 159б.
13.Тасмағанбетов Т.А. ... ... ... ... 1998. – 236б.
14.Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік.- ... ... Б., ... Х. К. ... бухгалтерского учета, 2002. – 121б.
16. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.- Алматы.: Юрист, 2008. ... ... ... 2008 жылдың 28 ... Заң, № 243 – ІІІ ҚРЗ. ... есеп және ... ... ... - Алматы
18. Қазақстан Республикасының салықтық кодексі, 2009 жыл 10 ... ... ... тиісті салықтар мен басқа да төлемдер
жөніндегі заңы» (2010 ... 1 ... ... ... ... ... стандарттары.- Алматы, 2008.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
Азнагүл алаңының геологиялық құрылысы, мұнайгаздылығының болашағы және мұнай мен газ шоғырларын іздестіру жобасы80 бет
Жұбантам алаңына барлау жұмыстарын жүргізу нәтижелері және өнімді беткейдің мұнай газ шоғырларын анықтау жұмыстары81 бет
Өндірісті шоғырландыру20 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"Ақпарат түсінігі мен түрлері"13 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь