Топырақтар географиясы

1. Арктикалық және тундралық топырақтар.
2. Тайгалы орман аймағының топырақтары.
3. Жапырақты орман топырақтары.
4. Шабындық және шабынды.түрлі шөпті далалар топырақтары.
Әр табиғи аймақтың басты топырақ типі болады. Топырақ типтеріне танысудың екі жолы бар: топыраққұралу жағдайларына сәйкес таралуы арқылы. «Топырақтар географиясы» курсіне соңғы жол белгілі болғандықтан, топырақтарды шолу ТМД-да тараған ладшафтарға сәйкес беріледі. Арктика топырақтары ТМД территориясында Солтүстік мұзды Мұхитының Франц-Иосиф, Жаңа солтүстік жерлер мен Жаңа Сібір аралдарында және Таймырда тараған. Арктика климаты өте қатал: орташа жылдық (ОЖ) t0=10-140C.Жаздағы тәуліктік t0=50C-тан аспайды. ОЖ жауын-шашын түсімі 50-100 мм. Жылы мезгіл 50 күн-ақ. Рельефі тұрғысынан мұзарттық мұжымды және аккумулятивті бедер түрлері басым; кіші бедерге көбінесе крио-мұзтекті- теріс температурада таулық жыныстардың өзгеруіне байланысты тасты-сақиналы, тасты-көпбұрышты түрлері жатады. Сусыйымды май сияқты материалдың тоңдануы нәтижесінде, ірі сынықтар шетке ығыстырылуы арқылы түзіледі. Біркелкі құмайт-құмбалшықты шөгінділерде полигондар жаралады да, олар 4-5 және 6-бұрышты бедерлік түрлер құрайды. Арктикалық құрлықтың көп бөлігіндегі іргелі жыныстар бетін төрттік дәірдің борпыл салындылары жапқан. Олар топырақ құраушы жыныстарды құрайды, тектік жағынан мұздық, мұзсулық және теңіздік жеңіл салындыларға жатады.
Арктикалық және арктика-тундралық топырақтардың морфологиясы мен құралуы тіпті ерекше. Топырақ кескінінің қалыңдығы мерзімді тоң жібитін қабатпен анықталады, ол орташа 40 см-ге тең.
Карел тілінде «тундра» (тунтури) деп ағашсыз жерді атайды. Тундралық ландшафт Көл, Канин, Ямал, Гыдан, Таймыр жарты аралы, Н.Печора мен Воркута өзендерінің оңтүстік бассейндерін, одан әрі шығыста Орталық Сібір аласа жотасын, Солтүстік Мұзды мұхит теңізінің шығыс-жағалауларының сібірлік Чукот жарты аралын, Камчатканы және Охот теңізі шығыс жағалауының солтүстік бөлігін қамтиды.
Тундралық өсімдіктер құрамында мүк пен қынаға бұталы және шөпті өсімдіктер араласады, ағашы жоқ. Өсімдік жамылғысына қарай арктикалық қыналы, мүкті-бұталы және шұбар ормандық- тундралық белдеушелеріне бөлінеді. Балшықты жерлерде мүк пен шөптер, тасты жерлерде қыналар дамыған.
        
        Жоспар
1. Арктикалық және тундралық топырақтар.
2. Тайгалы орман аймағының топырақтары.
3. Жапырақты орман топырақтары.
4. Шабындық және шабынды-түрлі шөпті далалар топырақтары.
Әр ... ... ... топырақ типі болады. Топырақ типтеріне
танысудың екі жолы бар: топыраққұралу жағдайларына сәйкес ... ... ... ... ... жол ... ... шолу ТМД-да тараған ладшафтарға сәйкес беріледі. Арктика
топырақтары ТМД территориясында Солтүстік мұзды ... ... ... жерлер мен Жаңа Сібір аралдарында және Таймырда ... ... өте ... ... жылдық (ОЖ) t0=10-140C.Жаздағы тәуліктік t0=50C-
тан аспайды. ОЖ жауын-шашын түсімі 50-100 мм. Жылы ... 50 ... ... ... ... және ... ... түрлері
басым; кіші бедерге көбінесе ... ... ... ... өзгеруіне байланысты тасты-сақиналы, тасты-көпбұрышты түрлері
жатады. Сусыйымды май сияқты материалдың тоңдануы нәтижесінде, ірі сынықтар
шетке ығыстырылуы ... ... ... ... ... жаралады да, олар 4-5 және 6-бұрышты бедерлік түрлер құрайды.
Арктикалық құрлықтың көп ... ... ... ... ... дәірдің
борпыл салындылары жапқан. Олар топырақ құраушы жыныстарды құрайды, тектік
жағынан мұздық, мұзсулық және теңіздік жеңіл салындыларға ... және ... ... морфологиясы мен
құралуы тіпті ерекше. Топырақ кескінінің қалыңдығы мерзімді тоң ... ... ол ... 40 см-ге тең.
Карел тілінде «тундра» (тунтури) деп ағашсыз жерді ... ... Көл, ... ... ... Таймыр жарты аралы, Н.Печора мен Воркута
өзендерінің оңтүстік бассейндерін, одан әрі ... ... ... ... Солтүстік Мұзды мұхит теңізінің шығыс-жағалауларының ... ... ... ... және Охот ... шығыс жағалауының солтүстік
бөлігін қамтиды.
Тундралық өсімдіктер ... мүк пен ... ... және ... ... ... жоқ. ... жамылғысына қарай арктикалық
қыналы, мүкті-бұталы және шұбар ... ... ... Балшықты жерлерде мүк пен шөптер, тасты жерлерде қыналар дамыған.
Топыраққұраушы жыныстар арасында мұз салындылары басым. ... ... олар ... ... ... ал ... ... оларға қоса
теңіз бен көл шөгінділері тараған.Тундраның геологиялық және топыраққұралу
процесстері мен ... ... ... тоң зор әсер ... Көп ... дамуы мен ызгарлы климат кіші жер бедерін ... ... ... ... мен төмпешіктер тараған. Солтүстік шығыс тундрада
термокарст тараған, яғни ... ... мен ... еруінен топырақ
отырады да, әр түрлі депрессиялар ... ... ... олар ... құрады.
Тайгалық аймақтың климаты заңды солтүстіктен оңтүстікке қарай өзгереді,
яғни радиация балансы артып батыстан шығысқа қарай ... ... ... ... ... және ... температура сәйкес -10-нан +150Сге
ауытқиды, орташа жылдық атмосфералық түсім 500мм-ге тең. Енисейден ... ... ... ... ... түседі және элементтері
сәйкес -300 +7,50С мен 200мм-ге дейін ... ... жазы ... оң ... ... яғни ... түсімі буланудан асады да топырақ,
кескінінде ... ... ... ... Оған таяз ... ... тигізеді. Топырақ құраушы жыстар көбінесе мұзаттық немесе мореналық
ысырындыларынан тұрады. Сирек көлмен мұзарттың ауыр ... ... ... Орал ... ... ... ... жыныстар
қойтастардан ажырап, құмбалшықтанады.
Аймақтағы басты өсімдік ... ... ... ... ... ... ағаш ... аққарағай, шығыс жағында- шырша, май
қарағай, Оралдан әрі соңғысы көбейіп, ... мен ... ... және ... Сібір жерін ашық бүрілі орман басқан, ол екіге бөлінеді:
солтүстік аймақшада батпақты бүрілі ... ... ... биік діңді
бүрілі ормандар тараған.
Шығыс-Европалық солтүстік және ... ... ... және ... ... ... ... Европа
тайгасында гидроморфты топырақтар жаралуы батпақтану процессіне байланысты.
Батпақты ойпаңдар ... ... ... ... ... ... Оларда шымтезек қабаты 30 см-ге жетеді, оның
астында көгілдір глейленген жиек жатады.
Күлгін топырақтар ... ... және ... ... ... ... ... минералдық түйірлердің жылжуы байқалмайды, өте майда
түйірлер тым аз. Күлгіндік жиекте темір тотығының азайғаны көрінеді де, ... оның ... ... ... ... ... ... тегістігіндегі оңтүстік тайгада
аралас ормандар мен шабындық шөптесіну өсетін ... ... ... ... шым ... топырақтың құнарлығы арта бастайды. ... ... ... ... ... ... ... жұқаланады да,
күлгінденуі басылады. Соған сәйкес жұқа орташа және қалың шымды, қалыңдығы
орташа және өте күлгінді топырақтар ... ... ... ... аз ... ... шым ... гумуске , қорек заттарына бай ... ... жұту ... ... ... уақ дән ... ... Одан
төмен элювийлі күлгін қабатша керісінше қышқыл орталы, құнарсыз болады.
Топыраққұралу жағдайлары тайга аймағында, Енисейден ... ... ... ... ызғарланады. Бұл өлкеде тұтас мәңгі тоң тараған өсімдік
жамылғысы да ... ... ... жыныстар тас сынықтары ... ... ... жұқа ... ... ... пен Шығыс Сібірде
күлгін процессі айқын басылып, ерекше тайгалық қоңыр- ... ... ... ... ... ... жалпы әлпет тән
болғандықтан, бір қышқыл қоңыр ... ... ... жатқызады.
Тайгалы- ормандық топырақтарды игеру өте қиын іс, себебі мұнда өсімдік
жамылғысы- тұтасқан орман, ... ... мен ... ... төмен құнарлылығы.
Тайгалы аймақтың Шығыс Европа- Батыс Сібір облысының ... ... ... 2-ақ %, ал ... ... аз ... ... көтеру жолдары: органика-минералдық тыңайтқыштарды үстеп
беру, қышқыл ортаны әк беріп бейтараптау, ... егіс пен ... ... микроэлементтер қолдану топырақтың ылғал-жылу
тәртібін жақсарту, эрозияға тосқауыл қою, т.б. ... ... ... әсіресе мол берілген NPK+ торф пен көң компостынан көтерілген.
Бореалдыға таяу белдеу шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... дала) астында екі топырақ типі
дамыған. Бірінщісі ормандық қоңыр топырақ – ... ... ... ... Европа мен Солтүстік Америка), екіншісі ормандық сұр
топырақ – бореалдыға таяу белдеудің ішкі ... ... мен ... ... ... ... ... ормандық топырақ ТМД-да кең таралған, бірақ тұтас аймақ құрмаған,
олар үзбек белдеулі ТМД-ң ... ... ... ... әрі
созылады, алабы 3%-ке тең.
Бұл топырақтар континентальды климат жағдайында дамыған. ... мен ... ... ... ... ... ... жылдық
температураға сәйкес +7 мен -4,50с, орташа қаңтарлық ... 6 ... ... ... температурасы 19 +200с тең. Аязсыз кезең батыста 250
күннен, шығыста 180 күнге қысқарады.
Жылдық атмосфералық түсім мөлшері 600 (Оралдан батысқа қарай) және ... ... әрі) ... ... топырақтың кескіні анық айқындалған, оған үдемелі өтетін
лессиваж ... ... ... ... ... ... В ... дисперсті (өте майда) минералдар (сулы слюда мен ... ... ... азайған. Жоғарыдан жылжып келген ондай
минералдардық заттар гумустік қосындылармен бірге В ... ... ... ... ... ... ... қабыршақтанып қонады. Топырақтың
жоғарғы бөлігінде кварц мөлшері басым ... ... ... күлгін
топырақтағыдай, анық білінбейді, ал жиектің төменгі бөлігінде ол азаяды ... ... саны ... ... ... күлгін топырақтарға қарағанда
бұл топырақ кескінінде оксидтердің арасалмағы сәл ... сұр ... ... кескінінің қалыптасуында басты рөльді
жоғары ыдыранды (дисперсті) түйірлердің жылу құбылысы ... ... ... 3-8%, ... түзілу көзі – ағаш пен шөпті өсімдіктер
қалдықтары; ал орман тосенішінің мөлшері 150-300 ц/га, оның ... 7:4 тең, яғни бұл ... ... ... ... ... түрінде жиналады.
Қоңыр ормандық топырақтар, сұр ормандылар сияқты, жапырақты ормандар
астында, бірақ ... ... және ... ... ... ... ... мөлшері көп (650мм) болғандықтан, бұл топырақтар профилі
сәл шайылған, ол ... ... ... және ... ... ... уақытқа келетініне байланысты. Оларды көптеген омыртқасыздар ... ... де ... ... (тез ... ... ... процесі әрі дамып, қоңыр гумин қышқылының салыстырма жылжымалы
темір комплекстік қосындыларын түзеді, ал фульвоқышқылдар ... ... сәл ... (сәл ... сондықтан олар өте майда
балшықты заттармен қатынасты ... ... және ... Соның
нәтижесінде жаңғақсымақ олқы түйіртпектік қалыптасады. Себебі гумустік ... ... ... түйірлер күйінде төмен жылжиды да, шайылмалы
(лессиваж) горизонтта шоғырланады, ... ... ... (шайылмалық)
қоңыр топырақтар пайда болады. Олардың профилі сәл бөлшектенген және жұқа
қабатты, түсі аса ... емес ... ... ... ... ... 20-30 см, сұр-қоныр түсті, ... ... ... 50-60 см, ... ... ... балшық,
кепкенде кесек жаңғақты түйіртпек түзеді, ... ... түсі ... ... одан тмен ... ... жалын түсті лөсті
карбанат жараңдылары бар, ... ... ... ... ... мен ... биоклиматтық жағдайлар
себеп болғандықтан, аймақтың солтүстік аудандарында топырақтың ақшыл-сұр
типшесі, орталығында сұр ... ... ... сұр орманды
типшелері дамыған. Сонымен ... ... ... ... ... топырақтық өңірлер ... ... ... ... Кама ... Батыс Сібірлік және Алтайалды. Ә
өңір топырақтарының белгілі айырмашылығы ... ... ... ... ... көп, ... жылы және ... су өткізгіштігі жоғары
болғандықтан, топырақтар терең шайылады. Мұнда сұр ормандық топырақтың
қарашірінділік ... зор, ашық сұр ... 25, ... 35 ... жетеді. Кама бойында бұл қабат жұқалау (20-25 см),
бірақ қарашірінді ... ... Сұр ... топырақтар жаралуы туралы
ғалымдар қарама-қарсы пікірлер айтқан. Коржинский мен ... сұр ... ... ... жылжығанынан, қара топырақтар
өзгеріп (деградация) барып, пайда болған. Ал Вильемс жоруы (гипотеза)
бойынша ... ... ... орман ағаштарын ығыстырғанда астындағы
топырақтардыңоң өзгеруінен (проградация) жаралған. Докучаев пікірінше сұр
ормандық топырақ типі орманды дала ... ... ... ... ... тарайды да, Азия жағында аралды келеді де, қиыр шығыста
тіпті жоғалып ... ... ... ... ... ...... таулары,
Қырымда, Кавказдың жылы және ылғалды аудандарында және Шығыстағы теңіздік
өңірде тараған. Бұл топырақтарды ең бірінші зерттеүщі неміс ... ... Сұр ... ... шымды – күлгіндерге қарағанда құнарлы
келеді, сондықтан астықтық (арпа, ... ... ... ... ... ... ... лайықты.
Шабындық және шабындық-түрлі шөпті далаларға автоморфты қара топырақ
тән. Ол шабындық қара типшесімен ТМД территориясының 191 млн. ... ... ... 8 ... ... және әлемдегі алабының жарты бөлігіне тең.
Бұл топырақ жамылғысы ТМД-ның батыс белдеулі шегарасыннын Алтайға дейін
созылып ... ... ... ... (көпжылдық табиғи астық ... ... ... Табиғи шөптесін құрамында ... ... ... шөп ... ... ... эфемерлер- өмірі
Қысқалар мен эфемероидтар артады.
Қара топырақтар қоңыржай климатта ... мен ... ... ... ... Мұнда төрт ірі облыстар, оларға тән
ерекшеліктерге қарай 4 қара ... тобы ... ... Европалық облыс (Молдова, Оңтүстік Украина, Кавказалды);
2. Шығыс Европалық облысқа, барлық ТМД-ның Европа бөлігіндегі қара
топырақты аймақтық көп ... ... ... және ... ... ... ... Сібір, Қазақстан мен
Орталық Сібірде тараған қара топырақтар тобы кіреді;
4. Шығыс Сібірлік және Байкалдан арғы далалық қара топырақтар ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлем топырағы6 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Азияның өсімдік жамылғысына сипаттама19 бет
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет
Астана қаласының географиялық, саяси-экономикалыұқ орны50 бет
Аурудың тұрақтылығы және даму себебі9 бет
Байқоңыр ғарыш аймағын зерттеуде гаж технологиясын қолдану38 бет
Бедер түзуші эндогендік факторлар32 бет
Бетпақ-дала үстіртінің қазіргі бедер құрушы процестері43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь