Ұжымды қалыптастыру және оның оқушы тұлғасына ықпалы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І тарау. Ұжымды қалыптастыру және оның оқушы тұлғасына ықпалы
1.1Ұжым тәрбие құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Ұжымның даму кезеңдері және олардың бір.бірімен сабақтастығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.3.Даму кезеңдерінде оқушылардың іс.әрекетімен қарым.қатынастарын ұйымдастыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

ІІ тарау.Оқушылардың іс.әрекетін ұйымдастыру тәрбиенің негізгі құралы.
2.1 Танымдықіс.әрекет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.2 Танымдық іс.әрекет қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14.
2.3. Ұжымдық танымдық іс.әрекет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16.
2.4. Ұжымдық іс.әрекеттің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38.

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
Ұжым жеке адамның игі өнегесін ықпалын күшейтсе ал теріс қылықтардың ықпалын әлсірете отырып тәрбиелейді.
Оқушылар ұжымы оқушыларға ұжымдық қарым-қатынас тәжірибесін беріп, оларды өмірге өндірістің ұжымда еңбек етуге даярлайды.
Ұжымдық танымдық іс-әрекеттер -әлеуметтік тәжірибені игерудегі, өз мүмкіндіктерін жүзеге асырудағы, өзіндік танымдық қажеттіліктерін іске асырудағы, өзіндік танымдық қажеттіліктерін іске асырудағы қиындықтарды жеңе отырып тәжірибе жинақтау, бірлесе еңбек ету , қарым-қатынас жасау біліктеріне ие болу сияқты субъект позицияларын қалыптастыру мүмкіндігімен әрбір оқушыны қамтамасыз ететіндей мұғалім ұйымдастырған білімдік диалготың барысындағы оқушылардың біріккен іс-әрекеті.
Ұжымдық іс-әрекеттің тиімділігінің маңызды шарты-оқушылардың өзін-өзі басқару органдарының болуы. Балалар іс-әрекетке құр орындаушы ретінде қатыспай , оның дамуына өзінің шығармашылық үлесін қосуы үшін бар мүмкіндіктерді жасауы керек.
Ұжымдық іс-әрекеттің тәрбиелік тиімділігінің қажетті шарттарының бірі: оған кәсіби педагогикалық басшылық ету. Тәрбиелеу әдістемесін меңгеруден, әр жастағы балалардың психологиялық даму ерекшеліктерін білуден басқа педагог оқушылар ұжымын, ондағы іскерлік және эмоциялық қарым-қатынастарды тиянақты зерттеп, ұжымдық іс-әрекеттің мақсаты мен міндеттерін түсініп және оны ұйымдастырудың түрлі тәсілдері мен амалдарын қолдана білуі керек.
Ұжымдық іс-әрекеттің тәрбиелік тиімділігінің шарттарын қарастыра отырып, бұл іс-әрекет оқу-танымдық үрдіс пен жеке тұлғаны тәрбиелеудің жалғыз ғана формасы деп түсінбеу керек. Ол оқушының жеке және дербес жұмысымен өзара үйлескенде ғана жақсы нәтиже береді.
1. Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті. «Педагогика». Алматы, 2003 ж.
2. М.Жұмабаев. «Педагогика». Алматы «Ана тілі», 1992 ж.
3. Р.М.Қоянбаев, Ж.Б.Қоянбаев. «Педагогика». Алматы 2002 ж.
4. Т.А.Ильина. «Педагогика». Алматы «Мектеп» 1997 ж.
5. А.И.Рувенский, Кан-Калик В.А., Д.М.Гришин. «Мамандыққа кіріспе». Алматы «Ана тілі» 1990 ж.
6. Н.В.Савин. «Педагогика» Москва 1990 ж.
7. Н.Д.Хмель. «Жалпы білім беретін мектептегі педагогикалық процесс» Алматы «Ғылым» 2002 ж.
8.Под. ред. Щукиной Т.И. Теория и методика коммунистического воспитания в школьников. М., 1971.
9. Шаталов В.Ф. Куда и как асчезли тройки, М., 1972.
10. Гейте Б. Бизнес со скоростью мысли 2001.
11. Лейтес Н.С. Способности\\ Психология –М ., 1962
12 Луначарский А.В. О народном образовании М., 1958.
13. Крупская Н.К. Воспитать общественника-коллективиста. Пед. Соч. В 10-ти томах, 5-том М., 1958.
14. Макаренко А.С. Соч. В семи томах. 5-том, м., 1958.
15. Сухомлинский В.А. Коллективтің құдіретті күші. Алматы, «Мектеп», 1979.
16. Сухомлинский В.А. Методика воспитания коллектива М., «Просвещение», 1981.
17. Амонащвили Ш.а. Воспитательная и образовательная оценки учения школьников. М., 1984.
18. Виноградов М.Д., Первин И.Б. Коллективная познавательная деятельность и воспитание школьников, Из опыта работы. М., 1977.
        
        Жоспар
Кіріспе................................................................
........................................3
І тарау. Ұжымды қалыптастыру және оның оқушы тұлғасына ықпалы
1.1Ұжым ... ... даму ... және ... ... ... ... іс-әрекетімен қарым-
қатынастарын ... ... ... ... ... ... құралы.
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... жеке ... игі өнегесін ықпалын күшейтсе ал теріс қылықтардың
ықпалын әлсірете отырып тәрбиелейді.
Оқушылар ... ... ... қарым-қатынас тәжірибесін беріп,
оларды өмірге өндірістің ұжымда ... ... ... ... ... ... тәжірибені игерудегі, өз
мүмкіндіктерін жүзеге асырудағы, өзіндік танымдық қажеттіліктерін іске
асырудағы, ... ... ... іске ... ... ... тәжірибе жинақтау, бірлесе еңбек ету , қарым-қатынас ... ие болу ... ... ... ... әрбір оқушыны қамтамасыз ететіндей мұғалім ұйымдастырған
білімдік диалготың барысындағы ... ... ... ... ... ... шарты-оқушылардың өзін-өзі
басқару органдарының болуы. Балалар іс-әрекетке құр ... ... , оның ... өзінің шығармашылық үлесін қосуы үшін бар
мүмкіндіктерді жасауы керек.
Ұжымдық іс-әрекеттің тәрбиелік тиімділігінің қажетті шарттарының бірі:
оған кәсіби педагогикалық басшылық ету. ... ... ... жастағы балалардың психологиялық даму ерекшеліктерін білуден басқа
педагог оқушылар ұжымын, ондағы ... және ... ... ... ... ұжымдық іс-әрекеттің мақсаты мен
міндеттерін түсініп және оны ұйымдастырудың түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... шарттарын қарастыра отырып,
бұл іс-әрекет оқу-танымдық үрдіс пен жеке тұлғаны тәрбиелеудің жалғыз ғана
формасы деп түсінбеу керек. Ол ... жеке және ... ... ... ғана ... нәтиже береді.
1-тарау. Ұжымды қалыптастыру және оның оқушы тұлғасына ықпалы.
1.1. Ұжым тәрбие құралы
Оқушылар ұжымы – ... ... ... және ... ... бала ... ұйымдастырудың негізгі формасы. Жеке
тұлғаның дамуы үшін ұжымда ... ... ... ... ... жан-
жақты даму мүмкіншілігін ұжымынан алатын ... ... ... ... ... шарт ... ... Балалар ұжымын
ұйымдастыру қажеттігі қоғамның өзі біртұтас ұжым ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің түрлеріне қарай ажыратады.
Мысалы, кәсіпшіл ... ... ... әскери оқу орындары),
қоғамдық ұйымдар (партиялар, ... ... ... кәсіподақтар)
ерікті қоғамдыр ғылыми насихат, әскери спорт) өз-әрекетімен істеуші ұжымдар
(көркемөнерпаздар, коллекционерлер)және т.б.
Ұжым проблемасын педагогика ғылымының қайраткерлері және халық ... озат ... ... Н.к.Крупская,
А.С.МакаренкоТ.П.Блонский, С.Т.Шацский, ... аса зор ... ... жаңа ... ... ... ... ұжым
болады деді. Оның айтуынша, адамды тәрбиелеу, демек, ол адам ... ... ... ... жеке басының мүддесінен жоғары
санайтын болуы тиіс. Тұлға ұжым негізінде ғана ... ... ... мен ... ... ұжым деп атады.
Мектептегі қоғамдық ұйымдарға, ... ... ... мән ... ... ұжымда өмір сүре және жұмыс істей алатындай
етіп тәрбиелеудің қажет екенін ескертті. Ол ... ... ... ... атап ... ... балалардың ұжымдық іс-әрекетінің
формалары мен әдістері, өзін-өзі ... және оны ... ... ... жеке ... ... бір ізді ... жасады. Оның идеялары осы уақытқа дейін құндылығын ... ... ... ... ... ... ... ұжым өмірінде
шығармашылық дамудың негізі болды.
А.С.Макаренко ... жеке адам ... ... бағыттылығын
ерекше атады. Ұжымда тек жай ғана мейірімді адам болу жеткіліксіз, ол ... өмір сүре ... ... А.С.Макаренко жеке адам тәрбиесінің
қоғамдық бағыттылығы тұрғысынан ... ... ... яғни ... Ұжым ... мақсаты және объектісі, жеке адам ... ... Ұжым ... жалпы мақсатқа, еңбекке және еңбекті ұйымдастыруға
біріктіреді.
3. Ұжым барлық ұжымдармен табиғи байланысты қоғамның бөлігі.
4. ... ... ... ... және ... ... ... ұжым – бұл топ, бірақ әрбір топ ұжым бола алмайды. ... және ... ... ... ... ... ұжым – бұл ұжым
белгілері бар бастауыш топ. Негізгі ұжым – бұл ... ... ... ... ұжым – бұл ... ... негізгі ұжым –
факультет т.б.
Сонымен ұжым – бұл көзделген ... ... ... ... ... ... ... тобы.
В.А.Сухомлинский балалар ұжымын дамыту теориясына айтарлықтай ... Оның ... ... ... ғылыми еңбектерінде «Мудрая власть
коллектива», «Коллективтің құдіретті ... т.б. ... ... ... ... бала ... ... негізгі
тәрбие құралы болады. Балалар мен тәрбиешілер арасындағы рухани қарым-
қатынас ұжымдық қатынастың даму ... ... ... идеясы жаңашыл мұғалімдердің идеяларымен ұштасып жатыр.
Біздің елімізде қазіргі қоғамдық маңызды ұясы – ... ... ... және ... үлкен роль атқарады. Мектептегі оқушылар ұжымы
– бұл іс-әрекетімен (оқу, еңбек, т.б.) ... ... ... ... ... ... ... негізінде бірнеше ... ... ... пайда болады. Олар: мектеп сыныбы, ұзартылған күн тобы,
клубтар, секциялар, оқушылардың еңбек бірлестіктері, т.б. ... ... ... деп атайды.
Оқушылар ұжымы балаларды ұжымдылыққа тәрбиелеудің маңызды құралы.
Ұжымшылдық адам мүддесінің ұжым және ... ... ... ... ... өз ... өз қабілетінің керек екенін түсінеді. Сондықтан
оларды үнемі дамытып, жетілдіріп отыру ... ... ... және
тәрбие жұмысын шығармашылықпен ұйымдастыруына байланысты. Қорыта айтқанда,
ұжым – ... ... ... даму ... ... ... ... ұжымы үш кезеңнен өтеді. Ұжымның даму кезеңдерін айқындаған
А.С.Макаренко. Ол ... ... ... мақсатына, іс-әрекетінің
мазмұнына, тәртібіне, балалардың ара-қатынасы ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған топ.
Сондықтан мұғалім сынып өмірін ұйымдастыру үшін жұмысты талап ... ... ... ... орындалуға тиісті нақты міндеттер.
Талап қою балаларды мінез-құлық нормасына үйрету, әлеуметтік тәжірибеге
тарту.
Бұл кезеңде ұжым ... ... ... ... ... Ұжым ... ... тәсіл сынып белсенді жұмыс ... ... ... және ... мен ... ... бірлесіп істеуіне
әсер етуі мүмкін.
А.С.Макаренко ұжымды ... үшін ... ... ... ... бастау қажет дейді.
Екінші кезеңде ұжым өзін-өзі басқаруға, яғни сынып ... ... ... ұжым ... көшеді. Сондықтан бұл
кезеңде белсенді боппен жұмыс ... ... зор. ... ... ... әртүрлі оқу, қоғамдық еңбек тапсырмаларын ... ... ... көмектесу, іс-әрекетін бақылау, т.б.
Ұжымның бұл даму кезеңінде параллельді ықпал жасау ... яғни ... ... қою ұжым ... ... ... кезең бұдан былай белсенді топтың және ұжым (сынып) іс-
әрекетінің дамуымен ... онда ... ... пікір
пайдаланылады. Бұл саты ұжымның ... ... Ұжым ... оқушылар
арасында жалпы істі бірлесіп орындаудың арқасында ұжымдық, ... ... ... ... ... бір-біріне ілтипатты болу,
жолдастарының қуанышына, мұқтаждығына үн қатуға дайын тұру, мінез-құлық
нормасын ... ... ... ... ... қасиеттер пайда болады.
Оқушылар ұжымын нығайту мен қалыптастыруда аса ... ... – ұжым ... ...... ... Жақын
перспектива бұл күнделікті өмірде ... ... жеке ... ... ... ... қызықтыру. «Егер балалар алдында қуанышты, қызықты
істер ... онда олар өмір сүре ... ... адам ... шын
ынталандыруды ертеңгі қуынаш», - деді.
Жақын перспективаға жарыс ... ... ... ... музей және
көрмеге бару, үйірмелердегі қызықты жұмыстар, т.б. жатады.
Ортақ перспектива – бұл ... ... ... ... жыл ... ән, ... сайыстарына қатысу, әдебиет, эстетикалық тақырыптарға
пікірталас өткізу т.б. жатады. Мұндай алда тұрған ... ... үшін ... ... ... – бұл ... ... жеке адамның бір істі ұзақ
мерзімде орындауға ... ... ... ... ... ... ... алу, мектеп
бітіргеннен кейін халық шаруашылығында жұмыс істеуге тілек ... ... және ... ... оқу ... түсу жатады.
Осы перспективаларды оқу және тәрбие барысында тиімді пайдалануда
әрбір ... ... ... ... ... ... ... үшін таңдап ала ... ... ... және ... ... ... іске алу.
1.3.Даму кезеңдерінде оқушылардың іс-әрекеті мен қарым-қатынасын
ұйымдастыру ерекшеліктері
Педагогика ғылымында ... ... ... ... ... ... ... негіздеу ғана емес, оны жасаудың теориялық негізі
де бар. Ұжым ... ... ... үшін оның ... ... ... керек.
Даму, ілгері қозғалу – ұжым өмірінің заңы.
Ұжымның ... ... ... ... тәрбие жұмысы құралдарының
ішінде ең өзектілерінің бірі. ... ... ... ... ... тықырыптық кештер, т.б. мектепті үйреншікті құбылыстарға айналды.
Осындай іс-әрекеттер түрлі жастағы оқушылар жігерін біріктіріп аға ... ... ... ... көмектесуде. Бұл бірлік ұжымдық
жасампаз істер жүйесін оқушылармен тәрбие жұмысында нәтижелі ... ... ... ... ... ... құралы олардың өзін-өзі қызмет
істеу шамасына сай қатынасуы ... Мұны ... ... ... ... ... ... көлемі шамадан тыс кетпеуін қадағалау
керек.
Оқушылардың іс-әрекеті бұл ... ... ... ... ішкі ... ... нақты мақсатқа жету. Ұжымның ішкі процесі қарым-
қатынас және ... ... ... байланысты.Іс-әрекетінің
барысында қарым-қатынас дамиды.
Балалардың дербес аралық қатынастарын және олардың мақсаттылығын сынып
жетекшісі зерттеп, балалардың ... ... және ... ... тиіс.
Өзара жауапкершілік қатынас жүйесінде қабылданған мақсатқа сәйкес
жалпы істі орындау үшін ұжым ... ... және ... ... ... ... қатынастың мынадай жағдайларды еске алған жөн:
- ұжым – мүшелері міндетін құқықты болады;
- басқарушы міндетін ... ұжым ... ... ... ... ... және ... тәуелділік жүйесінде жалпы істі орындаудың
барысында әртүрлі бейімдеушілікке жол бермейді.
Осында жағымсыз жағдайларды болдырмау үшін әрбір ұжым мүшесінің ... әлді ... еске ... оның ... позициясын қамтамасыз ету керек.
Ең бастысы – адамгершілік, мораль және ... ... ... ... ... нығайту.
Ұжым өмірінде гуманистік қатынас ерекше орын ... ... ... ... ... стиль – ширақтық, белсенділік, қайырымдылық, ұжым
мүшелерінің достық бірлігі, бір-біріне ілтипатты болу, өзара ... ... ... ... ... өз қамын көздеушілік, тұйықтық,
бөлектенушілік, лидерлік болмауы тиіс;
- басқа ұжымдарға жодастық ... ... үн ... дайын тұру.
Ұжымда балалардың іс-әрекеті және қарым-қатынасы процесінде жеке адам
аралық қатынас жүйесі, өзара жауапкершілік және тәуелділік қатынасы, ... ... ... ... дамуы мен қалыптасуына әсер етеді.
2-тарау Оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастыру тәрбиенің ... ... ... ... уақытта жалпы білім беретін мектептердің міндеті-өзінің
талантын танып және оны ... ... ... жеке ... қалыптастыру
болып табылады. Ол үшін ең алдымен, оқушылардың танымдық іс-әрекеттерінің
маңызды жақтарына көп ... ... ... оқу ... ... ... ... жан қуаттарының оянуына түрткі болу-ол мектептегі оқытудың
негізгі мәселелері.
Оқытудың маңыздылығы мен қажеттілігін ... ... ... басқан шақта ұғына бастайды. Өйткені бұл кезеңде оларда ... ... ... ... мамандық таңдауда кәсіптік ниеттердің
үрдісіндегі танымдық іс-әрекеті дамуының екі жағы бар:сандық және сапалық.
Сандық өзгерістердің мәні -жеткіншектер әр ... ... мен ... ... ... қандайын (оңай, қиын)
шешкендігінен орын алады.Мұндай жағдайлар жеткіншектерге енді қалыптасып
келе жатқан танымдық мүдделер мен ... ... ... ... ... оқу әлі де ... ... орын алмаған кезеңдерге көрініс
береді. Ал сапалық өзгерістер жеткіншектердің ойлау қабілеттерінің алға
жылжып, дамуынан байқалады. Яғни, мұнда ... ... ... ... қалай, қандай жолмен шығарғаны ... ... ... оқу ... ... ... ... өздігінен ізденіп, оқуға
дағдылану үстінде пайда болған әрекетінің нәтижесі.Сондықтан жеткіншек
жасындағылардың оқу үрдісіндегі танымдық ... ... ... әсер ... ... ... табу және оның дамуына жағдай
жасап, ұйымдастыру-мұғалімнің міндеті.Ендеше ол оқу мазмұнын түсіндіруде
оқушы санасына «ұғыну», «ой операцияларын» ... қана ... ... ... ... ... мән ... тиіс. Өйткені
қандайда болсын дүниедегі материалдық заттар ... ой ең ... ... ... сезіну, т.б.) ықпал ету нәтижесінде туатын
әсерлерден басталады. Сезімдік таным (құштарлығы , ықылас-ынтасы,
әсерленуі, т.б.) негізінде қабылданған ... ... ... ... ... әрі жемісті болады.Білім, іскерлік,
дағды, ептілік әрекеттер жеткіншектердің даралық психологиялық қасиеттері
мен ақыл ой қабілеттерін жетілдіріп, танымдық белсенділігінің артуына
жетелейді. ... ... ... сұрақ, берілген тапсырманы өз
бетінше талдау, салыстыру, жинақтау және ... ... ... ... оқу үрдісіндегі танымдық іс-әрекетін дұрыс
қалыптастыру үшін не істеуіміз қажет ... ... С. ... ... ... ... өз еңбегінде «сабаққа әр түрлі
бейнелі көрнекіліктерді, логикалық сызбаларды, шартты-графикалық құралдарды
қолдану ... Осы ... ... оқу ... танымдық іс-
әрекетін жандандырып, өз бетімен жұмыс жасауға және оны ... ... ... негізгі тәсілі болып табылады» деп
жауап береді. Демек, таным қызметіне байланысты оқыту ... ... ... ... ... пен ... ... тәсілдерін
мейлінше ұғымды пайдалану ұстаздың психологиялық ... ... ... жасындағылардың оқу үрдісіндегі танымдық іс-
әрекеттерін ... ... үшін ... білу ... ... жасындағы оқушылардың бойында кездесетін
танымдық қабілеті мен икем-дағдысы қай кәсіпке , қай ... сай ... ... ... ... ... кәсіптік бейімдеу;
-қандай да болсын кез-келген мәселелік жағдаяттарға ғылыми
болжам ... ... ... ... бойындағы нышан қуаттарының
ашылуын көздеп, танымдық белсенділігінің жандануын ұйымдастыру, т.б.
Сондықтан ең бастысы , оқыту жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... және оқушылардың кәсіптік қызығуын, ықылас-
ынтасын, танымдық жан қуаттарын дамытып ... ... Олай ... үрдісінің қозғаушы күші-ұстаз бен оқушының біріккен танымдық іс-
әрекеттерінің жиынтығы болып саналады.
2.2 Танымдық іс-әрекет қалыптастыру
Білім берудің ... ... ... ... жан-жақты
тәрбиелеп, жеке тұлғаның қалыптасуын қамтамасыз ету.
Оқушылардың танымдық іс-әрекетін қалыптастыруда ... ... өте ... Жобалар әдісі деп біртіндеп күрделенетін
практикалық тапсырмалар болып ... ... ... және ... ... ... көзқарастар жүйесін қалыптастыруды
айтамыз.
Оқыту үрдісінде жобалар әдісін қолданудың тиімділігі
бірнеше себептермен ... Олар мына ... ... ... ... білім берудің әр түрлі
бағытында танымдық мотивті арттырып, ... ... ... ... ... бұл әдістің ерекшелігі сол,
теориялық материалды оқу және оқушылардың компьютерлік іс-әрекетін
үйлестіру де ... ... ... ... оқытушының жүргізетін бақылауына
бағытталған. Яғни, «Microsoft» империясының негізін қалаушы Б. Гейистің
айтуынша, «Көптеген адамдар оқудың әр ... ... ... ... ... ... әр ... өзінің икемділігі , қабілет деңгейі және
өмірлік тәжірибесі бар. Олар оқу мотивін күшейтіп немесе керісінше
әлсіретуі мүмкін. ... ... қиын ... ... ... ... ... жоқтығы бейне жазба сияқты қарапайым материалды қиындықпен
меңгертеді. Жаңа бағдарламалық құралдар таңдап алынған ... ... ... ... ... ... ... компьютерлік –жобалық іс-әрекетіндегі маңызды
психологиялық ерекшелігі: таңдап алынатын жобаның қиындық деңгейін
жобалаушының өзі анықтайды. Сондықтан жобалар әдісі ... ... жеке ... бағыттаудың құралы болып табылады. Мұндай оқытуды
саралаудың ерекшелігі: оның оқу үрдісінде оқытушы енгізеді, ал ... ... өзі ... ... ... өз мүмкіндіктерін анықтау арқылы
өзін-өзі тануына көмектеседі.
Оқытудың сипаты оқушылардың компьютерлік –жобалық іс-әрекетін
қамтитын, белгілі бір жағдайда зерттеуліе ... ... ... ... ... ... ... барлығы оқушылардың танымдық іс-
әрекетіне әсер етеді.
Оқытудың жобалық-компьютерлік әдісіне ... ... ... ... ... әдебиеттерді талдау негізінде
төмендегідей анықтауға болады:
-бағдарламада жеке фрагменттер мен дағдыға ( мысалы алгоритм
құру) бағытталу емес жұмыстың ... ... ... қойылуы –моделдеу-
алгоритмдеу-компьютерде өңдеу-нәтижені талдау-есеп беру);
-тапсырма оқушылар тобымен орындалады (3-5 оқушы), мұнда
оқытушы кеңес беруі мүмкін.
2.3. Ұжымдық танымдық іс-әрекет.
Диалектиканың ... ... мен ... ... ... ... кез келген нәрсені құбылыс, процесс қарама-
қарсы, бірін-бірі жоққа шығару және бір мезгілде ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылықты бірлігі
болып табылады. Белгілі бір құбылысты , нәрсені дамыту процесінде соңында
күрес ... ... ... күшеюіне әкеп соғатын қарама-
қарсылықтардың арасынлда сәйкессіз элементтер пайда болады. Олай болса,
дамытудың қозғаушы күші де, ... көзі де ... ... ... адамдық танымның әртүрлілігі және
оқыту процесінің қарама-қайшылықтарымен сипатталады. ... ... ... қарама-қайшылықтарды таза интуитивті түрде туғызады. Олар
бұл қарама-қайшылықтарды оқушыларға білімді меңгерту барысындағы қиыншылық
ретінде қабылдайды. Белгілі дидактик М.А. Данилов оқу процесінде
объективті ... ... ... және оның ... ... күші болып
табылатын жетекші қарама-қайшылықты алғашқылардың бірі болып анықтады. Бұл
оқыту барысында алға қойылатын оқу және ... ... ... ... және ... ... ... арасындағы қарама-қайшылық.
Сонымен бірге, ол қарама-қайшылықтың қозғаушы күштің ... ... ... ... өзінің санасында ішкі сипатқа ие болатын және
оған қиыншылық ретінде танылатын қарама-қайшылықтың қалыптасуы болып
табылады.
Осы көрсетілген ... ... мәні ... балаға
қоршаған ортаны танып білуіне, өзінің тұлғалық ресурстарын іске асыруына,
өзін-өзі танытуына ... ... ... ... оқу барысында
туындаған қиыншылықтарды, кедергілерді жоюға саналы түрде ұмтылдыра
отырып осы қарама-қайшылықтарды шешудің сәйкес тәсілдерін ... ... ... ... ... рөл ... да ... қауымдастықтар жүйесіне оқушылардың
араласуы, олармен әрекеттесуі, дербестенуі оқу-тәрбие ... ... ... ... ... өзінің қалыптасуында өзіндік дамуының
қарама-қайшылықтарына кездесіп отырады. Алайда, өзінің ішкі дүнисінде
қандай да қарама-қайшылық өз ... ... ... емес (Э.В. ... ... ... жүйесінде пайда болып «адам-адам»
жүйесінде, яғни педагогикалық процеске қатысушылардың ... ... ... ... ... ... оның ... қарама-
қайшылықтарын оқушыларды оқу-танымдық біліктерге үйрету арқылы ... ... жою үшін ... ... ... ... қарым-қатынас жасау қажет болғандықтан мұғалімнің өз
оқушыларымен, ал оқушылар бір-бірімен ынтымақтастықта ... ... ... бірге оқушының өзін-өзі бағалау мен басқа да тұлғалық
қасиеттерінің тиімді ... және оның ... ... үшін ... әрекеттестік өте қажет. Осылайша іс-әрекет пен танымның субъект болып
табылатын микрожүйе ретінде тұлғаның дамуының қарама-қайшылықтырын шешу
қажеттігі оқу ... оған ... ... ... және ... ретінде ұйымдастыруды қажет етеді.
Оқу процесінің субъектілерінің қарым-қатынасы мен ... ... ... ... және ... ... ... іс-әрекет ретінде түсініледі. Бұл
мәселелердің теориялық әдіс-тәсілдері Н.К.Крупская еңбектерінде
қарастырылған. Ал ... ... ... тыс ... ... ... жұмыс жүргізу әдістемесін Н.К.Крупская, П.П.Блонский.
А.С.Макаренко жасаған.
Ұжымдық танымдық іс-әрекеттер-әлеуметтік тәжірибені игерудегі,
өз мүмкіндіктерін жүзеге асырудағы , өзіндік танымдық қажеттіліктерін іске
асырудағы ... жеңе ... ... ... бірлесе еңбек ету,
қарым-қатынас жасау біліктеріне ие болу сияқты ... ... ... ... оқушыны қамтамасыз ететіндей мұғалім
ұйымдастырған білімдік диалогтың барысындағы оқушылардың біріккен іс-
әрекеті.
Оқушылардың ұжымдық танымдық іс-әрекеттерінің оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін дамытуға жетелейтін оқу ... ... шешу үшін ... мол. Бұл ... Т.Е. ... оның шәкірттерінің мектептерде жүргізілген зерттеу жұмыстарының
нәтижелерінде көрініс тапқан. Бұл зерттеулер сабақ барысында оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін ... ... ... ... ... мол ... ... берді. Ұжымдық іс-әрекеттер
барысында оқушыларда меңгертілетін материалдардың көлемі артып, оларды
терең түсінулеріне мүмкіндік жасалады. А.Синцкая зерттеулері ... ... ... ... ... жеке жүргізілетін
жұмыстарға қарағанда жоғары. Яғни ... ... ... ... ... оқу материалының 60-70%-і, ал оқушылардың
өзара әректтесуі арқылы 89%-і меңгертіледі. Сапалы ұйымдастырылған
ұжымдық оқу іс-әрекеті өз бетінше ойлауды ... үшін ... ... ... ... ... Л.А.Ростовецкая өзі жүргізген
эксперименттік жұмыстарының нәтижесінде жасаған. Зерттеушілер ұжымдық
оқу іс-әрекеттерін ... ... іске ... ... ... ... ... айқындайды, өйткені ол оқушыларға оқу
барысында ... және ... ... ... ... ... жеке фронтальды оқытуға қарағанда оқушылардың
есептер шығару, жаттығулар орындау барысында күштерін біріктіруі ұғымдарды
, біліктерді және ... ... оқу ... аз ... уақытта кооперация қатынстары мен ойдың интелектуалдық құрылымының
мазмұнының арасында ішкі байланыстың бар екендігі дәлелденіп ... ... ... ... ... дәстүрлі оқыту
барысында кездесетін кейбір қиыншылықтар азаюда. Бұл сабақ үстінде
жұмыс істемейтіндердің, үй ... ... ... ... оқушылардың танымдық белсенділіктерінің, шығармашылық
ізденімпаздықтарының артуынан көрінеді.
Ұжымдық танымдық іс-әрекеттер белгілі бір дәрежеде оқу
материалдарын меңгеруі, оқу барысындағы «осал ... ... ... ақпараттардіы жедел алу сияқты өзекті дидактикалық проблемаларды
шешуге мүмкіндік ... ... ... ... өз ... дамыту
үшін маңызды шарт болып табылатын қарым-қатынастың жетіспеушілігін
азайтады.
Ұжымдық танымдық іс-әрекеттер оқытудың тәрбиелеу жағына
тиімділігін арттырады, тұлғааралық қатынастарды ... оң ... ... ... жағдай орнатуға және ұжымдық психологияның
қалыптасуына көмектеседі. Оқушыларда ... ... ... достық және ұжымдық сезімдер қалыптасады. Сабақтарда ұжыммен
орындалатын ... ... ... оңды ... ... ... ... жасап, қоғамдық бағыттылық пен шығармашылық
даралаудың бірлігінде оларды ... ... ... ... ... ... ... жеке ғана емес ұжымдық жетістіктерге жетуге ұмтылу тұрғысында
ұжымдық оқу еңбегінің біліктерін ... жаңа ... ... ... ... құлықтық мағынасын тереңдетеді, оқуға деген
жауапкершілікті ... ... Бұл ... ұжымдық
танымдық іс-әрекеттерінің мүмкіндіктерінің ауқымының кеңдігін көрсетеді.
Сабақ барысында оқу жұмыстарын осылайша ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... оқу еңбектерінің
өнімділігін арттырады, ұжымның және ондағы әрбір оқушының субъекті
позициясының қалыптасуына көмектеседі.
Ұжымдық танымдық іс-әрекет тұлғаны ... ... ... ... ... барысынша бара-бар құралы болып
табылады.Яғни іс-әрекетті өз бетімен реттеу механизмі және кері байланыс
табысты қалыптасады, ұтымды ... , ... ... ... ... социометриялық статус қалыптастыру үшін жағдай жасалады.
Оқу танымдық іс-әрекеттердің ерекшеліктерін ескере отырып,
төмендегідей ұжымдық танымдық іс-әрекеттің өзіндік және біріккен ... ... ... ... болады:
-бірыңғай мақсаттың, жалпы мотивтің болуы, оқушының қоғамдық
маңызды мақсатқа жету үшін ұжым мүшелерінің барлығының күшінің
біріктірілуінің қажеттігін түсіну;
-ұжымның әрбір ... ... ... ... ... ... жұмыстар мен қызметтерді оқушыларға
тиімді бөлініп берілуі,
-іс-әрекеттер барысында оқушылар ... ... және ... пайда болуы;
- бірігіп жұмыс істеу барысында оқушылардың іс-әрекеттерін
басқарудың, оқушылардың ұжым ... ... де кей ... жасауларының қажеттігі;
-бірыңғай кеңістіктің болуы және ұжымның барлық мүшелерінің
жеке іс-әрекеттерінің бір уақытта ... ... ... ... ... ... ұжымдық танымдық іс-әрекеттердің
барлық белгілері әрқашанда бірден көрініс табуы мүмкін емес. Ұжымдық
жұмыс ... ... ... ие ... яғни ... барысында
қатысушылардың арасындағы қарым-қатынастың өзіндік сипаты мен әр
алуандығы байқалады.
Оқу ... ... ... ... ... іс-әрекет
сабақта және сабақтан тыс уақытта қолданылатын жұмыс түрлерінің жүйесі
болуы мүмкін. Ұжымдық оқу әрекетінің тұлғаға сол ... ... ... әсер етуі ... яғни ... ... іс-әрекет
оқушының белсенділігін талап етеді. Оқушылардың басым көпшілігі
белсенділік ... үшін ... ... барысында қалыптасатын
белсенді оқу әрекеттеріне сүйену қажет.
Белсенді ... ... ... кеңесшілердің, еңбекті
ғылыми ұйымдастырудың мектебін құрудан бастау керек, ал мүшелерін таңдау
белсенділердің, оқу ұжымының , мұғалімнің ... ... ... ... оқу ... ... ... оқу ісінің меңгерушісі
басқарады және ол белделді , өзіндік маңызы бар топ болуы керек, оның
жүргізген ... ... ... ... қорытынды
конференцияларда тыңдалып отыруы қажет.
Мектепте оқу белсенді топтарының мүшелерінің ... ... ... ... ... талап етеді. Оқу кабинеті нақты пән
бойынша сабақта және сабақтан тыс уақытта жүргізілетін жұмыстардың
орталығы болуы керек. Бұл орталықтың иесі ... өзі. ... ... ... ... ... ... құралдар,
сабақтарда берілетін тапсырмалар, бақылау карточкалары, таратылатын
дидактикалық материалдар, тақырыптар бойынша папкалар мен альбомдар ... бар ... ... , ... ... картотекасы дайындалады. Бұл оқу белсенді тобының мүшесіне,
оның ... ... аз ғана ... ... ... қажетті
материалдарды дайындауына мүмкіндік жасайды.
Оқу белсенді тобының мүшелерінің ішінде оқушылардың ішінен
таңдалатын ассистент, кеңесші, ... ... ... ... маңызды рөл атқарады. Олардың әрқайсысының
атқаратын белгілі бір қызметі бар. ... ... ... ... (кестелер, графиктер, диаграммалар және т.б.) дайындауға, оқу
стенділерін, оқу кабинеттерін безендіруге, ақпараттандырушымен біршге
бюллетендер, ақпараттар ... ... ... ... оқу ... ... мен ... маңызды рөл атқарады.
Әртүрлі мектептерде белсенді оқу топтарының қозғалысы,
құрылымы, ... ... ... іс-әрекеттерінің барысына
, сыныптық , мектептік ұжымдардың ұйымшылдықтарына, белсенді топтардың
жұмыс істеу ... ... ... ... бар. ... ұжымдық
оқу іс-әрекеттері барысында қандай да белсенді топ ... ... ... ... орындағанда белгілі бір жетістікке жетеді.
Сондай талаптардың бірі олардың жұмысына міндетті ... ... ... ... ... ... ... белсенді оқушылар
мұғалімнің сенімді көмекшілері бола отырып белсенді оқу топтарының
сенімді мүшелері ... ... ... ... оқу ... ... қоғамдық ұйымдарының жетекшілігімен жүргізілуі тиіс;
өзара ... ... ... ... ... ... Ұжымдық танымдық іс-
әрекеттердің әртүрлі формаларын мен түрлері жүйесінде топтық жұмыс және
оның әртүрлілігі маңызды орын алады. Топтық жұмыс өзінің ... ... ... оқу ... ... моделі болып табылады.
Топтық жұмыстардың пайдасы мен оның тиімділігі бойынша зерттеуле
әртүрлі ... ... ... ... ... үшін топтық
ұмыстар қолайлы жағдайтуғызатын ашып ... ... ... жұмыстардың атқаратын рөлін қарастырады. Олардың ойынша , топтық
жұмыс ... ... ... түседі, оқу жұмыстарын даралауға жол ашады,
өйткені ... ... ... ... мен ... ... көрсетуіне жағдай жасайды проблемалы оқытуда ... ... ... ... , дидактикалық және тәрбиелілік
міндеттерді шешуге көмектеседі.
Педагогикалық әдебиеттерде сабақтардыа оқушылардың оқу іс-
әрекеттерін ұйымдастырудың фронтальды , топтық, ... ... ... жоқ. ... б ... ... топтық жұмысты
негізінен оқушылардың бірнеше тобы әртүрлі қиындықтағы тапсырмалардың
көлемі орындалатын еңбекке үйрету, политехникалық білім беру ... ... ... ... ... шешу немесе оқыту
даралау мақсатында лабораторияларда , оқу шеберханаларында, мектеп
жанындағы ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін ұйымдастыру формаларын оқытуға
қатысушылардың өзара ... ... ... ал ... топтық жұмыстар ұжымдық принцип бойынша ұйымдастырылады. Соған
байланысты ... ... ... ... 3-8 мұшелері бар, оқу
материалдарымен бірігіп өзара жауапкершілікте алдын ала келісілген
жоспар мен рет бойынша ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруге болады.
Топтық жұмыстарға жұптасып жұмыс істеуде (әр топта екі
оқушы), мұғалімнің тапсырмасымен сабақта ... ... ... топтық
сұрақ, кеңестік сұрақ жұмыстарын және т.б. жатқызуға болады.
В.К.Дьяченконың зерттеуі өлеңдерді жаттауда, жатығларды мысалдыр мен
есептерді ауызша және ... ... ... мен бөлу ... ... мен жұмыс істеуде және т.б. жұптық жұмыстардың , яғни
жұптық-ұжымдық жұмыстардың ... ... ... сабақтардың құрылымының классикалық нұсқасы : шартты
түрде сабақ үшке бөлінеді: кіріспе, топтық және қорытынды. Сабақтың
кіріспе бөлімінде мұғалім ... ... ... ... ... жұмыстың орындалуы барысы бойынша түсінік
береді, дидактикалық ... ... ... ... ... ... оқушының іс-әрекеті ұйымдастырылады: берілетін тапсырмамен
таныстырғаннан кейін мұғалім топтардың жұмысы жоспарланады, материалдар
бөліктерге бөлініп топтарға ... ... ... ... ... кейін, жұмыс нәтижесі талқыланады, тапсырма бойынша жалпы
қорытынды жасалады. Осы сатыда ұжымдық және жеке ... ... ұжым мен жеке ... ... мен мақсаттары талданады,
әрбір оқушының белсенділік танылулары үшін мүмкіндік туғызылады. Сабақтың
қорытынды бөлігінде әрбір топтың ... ... ... ... ... ... нәтижелілігі жөнініде қорытынды жасалады.
Топпен жұмыс жүргізудің екі түрі бар: бірыңғай топтық жұмыс
және сараланған топтық жұмыс. ... ... ... ... ... ... ... орындайды, ал сараланған топтық жұмыс барысында берілген
тақырып шеңберінде әртүрлі тапсырмалар орындайды. Тәрбиелік тұрғыда
сараланған ... ... ... ... ие және ... ұжымдық
танымдық іс-әрекетінің барлық талаптарына барынша сәйкес келеді.
Топтық жұмыстарды ұйымдастыру ... ... ... ... ... Х.Й.Лийметс, В.Оконь,
А.М.Раевский) оларға топтар құру, топтық жұмыстардың нәтижелілігінің
критерийлерін анықтау , оқушыларға тақырып пен тапсырмалар таңдау,
дидактикалық ... ... оқу ... ... ... басқаруының рөлі, оларды орналастыыру сияқты проблемаларды
жатқызады. Оқу пәндеріне жасалған талдау топтық жұмыстар арқылы әрбір
пәннің меңгерілу мүмкіндігі ... ... ... әрбір оқу пәнінің
топтық сабақтарда табысты оқытылатын тақырыптары бар.
Топтарды ұйымдастыруда мына ... ... ... ... пән ... бөлек топтар құрылатындығы , бір пәннің
шеңберінде ... ... жеке ... ... ... ... отырып
анықталуының қажеттігі;
-математика, физика, химия, шет тілі пәндері бойынша топтар
оқушылардың білімдерінің, біліктерінің және дағдыларының деңгейіне қарай
құрылғаны орынды ... ... ... ... ... ... ... оқу
жұмыстарының қарқыгны, әртүрлі оқудан тыс ақпараттардың хабардарлығы
бойынша көп жекеленбейтін ... ... ... ... ... оқушылардың өзара қарым-қатынастары
да ескерілуі тиіс.
Әртүрлі құрамды топтарда жұмыс ... ... ... бес ... ... топтар тиімді болатындығы жөнінде тұжырым
жасады. Өйткені, 3 оқушының талқылау жұмыстарын жүргізу үшін қажетті
пікірлері мен ... ... ... ... ... ... пайда болады, ал 7адамнан құрылған топта әрбір оқушының өз пікірін
айтуына мүмкіндік болмайды.
Топпен орындалатын жұмысты ұтымды ұйымдастыру үшін топтарды
орналастыру да ... ... ... Тіпті қарапайым кеңістікке
орналастыру да оқушылардың өзін-өзі танытуларына да, олардың өзіндік
қасиеттерін қалыптастыруға әсер ... ... ... ... ... ... оқушыларға қарағанда бір-біріне қарама-қарсы отырған
оқушылардың арасында барынша белсенді байланыс орнамайтындығына көз
жеткізілді.
Топтық сабақтарды ұйымдастыруда кеңесші сайлау мәселесі де
маңызды, яғни ... оқу ... ... ... ... ... пайдалана білу біліктері қажет. Арнайы
жүргізілген эксперименттер ғалымдарға мынандай қорытынды жасауға мүмкіндік
берді: кеңесшіні ... өзі ... және ... социометриялық
статусыбар кеңесшінің келісімдерін ескере отырып таңдауы керек, жағдайға
байланысты кеңесшілер жиі ауыстырылып ... ... ... танымдық мәселелерді шешуде негізінен сабақтардағы
оқушылардың өзара ықпалдастығы, ынтымақтастығы алынатын ұжымдық ... ... мына ... ... ... ... Ұжымдық жұмыс принципімен ұйымдастырылған фронтальды жұмыс. Мұндай
жұмыстарды ұйымдастыруда берілетін тапсырмалардың түріне ... ... ... ... ... дәлелдеуді,
орындалатын жұмыстың жоспарын бірігіп талқылауды, біріге отырып әңгіме
құрастыруды, картина бойынша бірігіп жұмыстар жасауды және ... ... ... принципі бойынша ұйымдастырылған топтық жұмыс. Оның түрлері:
жұптық жұмыс, ... ... ... ... ... ... оқу тапсырмаларын орындау жоспары мен тәсілдерін талқылау,
сабаққа дайындалу барысында ... ... ... , ... ... жауап беру мақсатында қажетті тәжірибені жасау,
тілдік сабақтарда диалог жүргізу, топтық сабақтар, әңгімелесу-«дөңгелек
үстел», ... ... бар ... ... (форум, сараптау
топтарының отырысы, симпозиум, жобаларды ұсыну, ойындық-модельдеу
бойынша проблемалық пікірталастар, айтыс-диалог және т.б.).
3. Топ ... ... ... топтардың өзара тексеруі: орындалған
жұмыс бойынша толық немесе жекелей түсінік беру, өзара пікір айту
(ауызша , ... ... ... пайымдаулар, өз бетінше
орыындалатын жабаша, практикалық жұмыстарды өзара тексеру және ... ... ... және белсенді оқу топтарының басқа да
мүшелерінің жұмысы.
5. Оқушылар кездесуі.
6. Білімді қоғамдық байқауы.
Сабақ жұмсалатын уақыт көлемі және педагогикалық маңыздылығы бойынша
жетекші ... беру ... бірі ... ... ... оның
(форманың) мүмкіндіктері, артықшылықтары автоматты түрде жұмыс істемейді.
Бұл объективті мүмкіндіктер оқушылардың өзара ықпалдасулары есебінен
жүзеге асырылады, өйткені ... ... алу және ... ... ... жеке ... , ... субъектілірн қалыптастырудың
шешуші факторы болып табылады. Онда оқыту мен тәрбиелеу мәселелерін
табысты шешу ұщін ... ... ... іс-әрекет элементтерін
пайдалану маңызды.
Ұжымдық оқу жұмыстарын ұйымдастырудың психологиялық-педагогикалық
мағынасы әрбір оқушыны іс-әрекет субъекті тәртібімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... тұрғыда дұрыс
ұйымдастырылған ұжымдық сипаттағы оқу іс-әрекеттері арқылы
педагогоикалықпроцестің қарама-қайшылықтарын шешуге , яғни әрбір лушыны
тұлға ретінде қалыптастырып ... ... ... ... іс-әрекеттің рөлі
Педагогика ғылымы іс-әрекеттің адамның қоршаған ортаға белсенді қарым-
қатынасының және жеке тұлғаны тәрбиелеудің , жан-жақты дамытудың маңызды
формасы ... ... . ... ... ... ... бейімділіктер, сезімдер, мотивтер іске асады
және жетіледі, білім меңгеріп , әлеуметтік тәжірибе игеріледі, жалпы
және ... ... ... ... ... ... өмір сүріп жұмыс
атқару біліктері қалыптасады. Іс-әрекет оқушының жеке тұлғалық
қалыптасуына зор ықпалын тигізеді.
Іс-әрекеттің тәрбиелік құндылығы оқушылардың жас ... ... ... ... алынған мақсат, мазмұны және ұйымдастырудан
көрінеді.
Педагогика мен психология ғылымында және мектеп тәжірибесінде іс-
әрекеттің негізгі үш түрі аталады: оқу-танымдық, еңбек, ойын. Бұдан ... ... ... ... ... ... , ол кез келген
іс-әрекеттің белгісі, кейде өзінше ... ... ... ұйымдастырылуы және өткізу уақытына байланысты оқу,
оқудан тыс, сыныптан тыс ұғымдары да қолданылады. Оқушылардың әрекеттерінің
мазмұнына және бағыттылығына сәйкес ... ... ... ... ... ... бөліп айтуға болады.
Оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекеті еңбекке
және қоғамдық өмірге ... ... үшін ... ... ... және әлеуметтік тәжірибені жүйелі меңгеру үрдісінде
көрінеді. Оқыту өзінің міндеттеріне сәйкес ... және ... ... үшін ... ... жетілдіреледі, әр түрлі тәсілдер мен әдістер
, оқу үрдісін ұйымдастыру амалдары қолданылады, бұлардың мақсаты-оқушыны
оқытудың белсенді мүшесі-субъекті ету. Бұл ... ... беру ... ... өзекті мәселелерін шешуге мүмкіндік туғызатын
ұжымдық оқу-танымдық іс-әрекеттің рөлі ерекше.
Оқытуды мектеп жасындағылардың ... ... деп ... мен ... ... , ... әсер етпейді деген
түсінік тудырмайды . Керісінше еңбек пен ойынның мектептегі оқу кезеңінде
үлкен маңызы бар. Оқу ... ... ... басын қосады.
Оқушылардың ұжымдық оқу-танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру мәселесінде
іскерлік ... ... ... рөл ... Дұрыс ұйымдастырылған
іскерлік қарым-қатынас ұжымдағы адамгершілік ахуалды қалыптастыруға ,
оқушының жеке ... ... ... ... ... ... ұжымшылдықты тәрбиелеуге ықпал етеді.
Н.Крупская жеке тұлғаның қалыптасуындағы, ұжымның ынтымақтасып
дамуындағы ұжымдық іс-әрекеттің маңызына тоқтай келе ... ... ... ... және ... ... білу ... өмірді ұйымдастыруда бұлардың үлкен маңызы бар» дегені
белгілі.
Оқушылар мектептегі және мектептен тыс саналуан әрекеттері ... ... ... ... сынып және пәндік үйірме , ... және ... ... ... секциялар мен көркемөнерпаздар
үйірмесі болуы мүмкін.
Оқушылардың ұжымдық іс-әрекетін жүйелі ұйымдастыру олардың оқу
және оқудан тыс жұмыстарын ... ... ... ... оқу ... ... шешуге жұмылдырады.
Оқушылардың ұжымдық іс-әрекеттерінің құрылымы мына бөліктерді
қамтиды:
-іс-әрекеттің ... не үшін ... ... нәтижесі қандай болу
керек;
-іс-әрекеттің мазмұны-негізгі пәндік бағыттары;
-іс-әрекеттің маңызы-әлеуметтік пайдалы ... және ... ... және ... ... ... ... формасы, уақытты бөлу, іс-
әрекет үрдісінің бірізділігі , мерзімін белгілеу;
-іс-әрекеттің технологиясы-тиімді тәсілдерді таңдау, нақтылы білім,
білік, дағдыларды меңгеруге ... ... ... ... , ... ... ... мен педагогикалық міндеттерге сәйкестігі;
-іс-әрекеттің қарым-қатынастығы (коммукативность)-қойылған мақсатқа
жетуді қамтамасыз ететін байланыстырудың, қатынастардың, ... ... ... ... қалыптасуының
нәтижесі, белгілі біліктердің, білім сапасының меңгерілуі. Ұжымдық іс-
әрекет үрдісінің тиімділігінің міндетті ... ... ... ... үш кезеңнен тұрады: жоспарлау, талқылау(орындалуы(, қорытынды)ұжымдық
іс-әрекетті бағалау).
Оқытудың тәрбиеленуші функциясы оқу үрдісінің ұйымдастыру
формаларын тұрақты жетілдіріп ... ... ... ... ... дербес
тіл табу-оқытудың маңызды ұстанымдарының бірі. Оқу-танымдық іс-әрекеттің
ұжымдық формаларын дамыту әрбір оқушының жақсы оқып жан-жақты дамуына
тиімді ... ... ... ... ... ... оқытудың ұжымдық
формаларына қарсы қоймай, олардың өзара әрекеттестігін тиімді
сәйкестендірудің жолдарын іздестіру қажет.
Оқытудың ұйымдастырудың негізгі формасы сыныптық-сабақтық жүйе.
Оның ... ... ... бар: ... үрдістің
реттілігін, ұйымдастырыу дәлдігін, оқытудың жүйелік сипатын, мұғалімнің
оқушылар ұжымына тұрақты идеялық-эмоциялық ... ... ... ... ... Мұның барлығы жалпыға міндетті білім беруде сыныптық-
сабақтық жүйенің өзін-өзі ақтандығын, оны қастерлеудің керектігін
көрсетеді.
Сонымен бірге ... ... ... қойып
отырған жаңа оқу-тәрбиелік міндеттерді орындауға кедергі жасайтын
кемшіліктері де бар. ... ... ... теңестіру тұрғысынан
қарау, «орташа» оқушыға теңелу. Бұдан нашар оқитын оқушы да, жақсы оқитын
оқушы да азап шегеді. Нашар оқитындар ... алға ... ... ... ... оқитындар өз мүмкіндіктерін көрсете алмай зеріге бастайды.
Екінші кемшілік-алғашқы сыныптардан кейінгіге дейін сабақ құрылымдарының
бір үлгіде болуы. Бұл оқушыларды қанағаттандырмайды. ... ... ... ... ... ұйымдастырылған қарым-қатынастың
жоқтығы. Төртінші кемшілік-оқушылардың дара оқу жұмыстарының ... ... ... нашар дамуы.
Жалпы мақсат болғанмен, ұжымдық жұмыс көрінбейді. Жан-жақты (фронталдық)
жұмыстарда оқушылар ... емес ... ... ... ... ... диктант
жазады, есеп шығарады, мұғалімді тыңдайды. Оқушылардың негізгі ... ... ... аз ... білім алуға деген ынта-ықыласын оятпай тұрып, әрбір
оқушының шығармашылығын ... мен ... ... ... үйретуді іске
асыру мүмкін емес.
Оқуға мотивтерін қалыптастыру жолдарының маңыздылығының бірі-
оқу- танымдық міндеттерді шешу барысында ұжымдықіс-әрекет ... ... ... ... ету және ... өзара көмек жағымды
эмоциялы ахуал тудырады , білімге деген құмарлықтың дамуына, таным
үрдісінң нәтижелі болуына әсер ... оқу ... ... ... ... ... ... , пікірталастарда талқылауға көпшілік
қаысады, шешімін ұжымдасып іздейді, шағын топтармен ... ... ... ... ... ... ұжымшылдыққа баулиды. Мұнда ұжымның әрбір
мүшесі бірін-бірі оқытады. Бұл туралы ... «Ұлы ... ... адам ... ... ... , бекітеді» деп
көрсеткен . Бұл идеяны Н.Крупская да қызу қолдап «Балалардың өзін
оқытушылыққа ... ... ... ... бар... бала өзінің білімін
тексеріп, толықтырып отыруға ... ... ... ... ... ... ... қызуғышылық тәрбиеленеді»
деп жазады.
Шағын топтарда дербес жұмыстарды ұйымдастыру (еңбекті бөлісу)
ұжымдық іс-әрекетке мол мүмкіндік ашады, әркім жалпы тапсырманың ... ... , одан ... ... ... мүшелері жұмыстың
нәтижесін тыңдап бағалайды, сынып алдында сөйлеуге ұжымдық есеп
даярлайды.
Сабақ ... ... ... ... формасы емес.
Кейінгі жылдары сабақтан тыс танымдық іс-әрекетті ұйымдастырудың
қызғылықты әр ... ... ... ... ... ... мектеп балаларының алдына білімді игеруде баяндамалар , мәліметтер
жасайды, үйірмелер жұмыстарын басқарады, жолдастық көмек ... ... ... тыс ... ... тереңдету
мақсатында мәселелер жиі қойылуы ... ... және ... тыс ... мұндай байланысы оқушылырдың шығармашылық іс-әрекетін
ынталандырып , ... ... ... ... және ... ... білуге құмарлығын дамытады.
Оқушылардың бірігіп атқаратын ... ... ... ... ... айырмашылығы бар. Оқушылардың ұжымдық іс-
әрекетінің ... ... 1) ... ұжым ... күш салуын талап
ететін , бірегейде маңызды іс-әрекет мақсатын ... 2) ... ... ... ... істі ... 3) ... өзара жауапкершілік және тәуелділік қатынастарды орнықтыру;
4) бақылауды, іс-әрекетті ... іске ... ... ... және ... тыс дамуы
оқушылардың оқу еңбегінің «ұжымдық деңгейімен» қарастырылуы мүмкін. Бұл
деңгейлерді анықтаудың өлшемдері ұжымдық іс-әрекет пен оның ... ... ... . Олар ... бір ... ... жасау (ең қарапйым түрі);
-жұптасып жұмыс жасау (екі жақты сипатта)
-топтасып жұмыс жасау , ұжымдықтың ... ... ... ... ең азы ... , ең көбі 6-7 ... ... жұмыс , топаралық мақсат, міндет айқындалады,
оқушылардың топаралық жұмысына мұғалім ... ... ... ... ... ... деңгейі. Бұл деңгейдің ерекшелігі барлық балалар
түгелдей қатысады, ұйымдастыру жағынан қиыншылықтар болғанымен, ұжымның
бірігуіне , ... зор әсер ... ... ... ... ... ... оқушының жеке тұлғалық дамуының және ұжымның дамуының
әлеуметтік –психологиялық ... білу ... ... ... ... үш ... атап көрсетті: 1) ол қызықтыратын болуы керек; 2) ол балалардың
қызығуларын ескеріп, оған сүйенуі керек; 3) әрбір оқушы оның ... ... ... ... ... керек. Ал ғалым И. Первина ұжымның
дамуының негізгі төрт көрсеткіштерін көрсеткен : 1) ... ; 2) ... ... ... , эмоциялық, интеллектуалдық);
3) дайындық бірлігі (біріккен іс-әрекеттегі әркімнің ... 4) ... ... ... ... ... шешуде
педагогикалық мақсатта ұйымдастырылған ұжымдық іс-әрекет көпшілік
жағдайда оқушыларға ... әсер ... Ол ... ... ... және ... ... ықыласты қамтамасыз етеді.
Ұжымдық танымдық іс-әрекеттің жемістілігі ... ... ... деп ... ... ... ... автор
«тірек сигналдарын» құрастыруда өзара көмек әдістерін оқушылардың ұжымдық
әрекеттерінің өзіндік формасы деп таныды.
Балалар мен ... ... ... сипаттауда
оның қоғамдық бағыттылығы ерекше рөл атқарады. Тек осы жағдайда қоғамдық
пікір қалыптастырады , әрбір ұжым мүшесіне ... ... ... ... ... ұстанымдарының тұрақтануына ықпал ететін ұжымдық
адамгершілік дәстүрлер қалыптасады.
Ұжымдық іс-әрекетті ұйымдастыруда балалар мен жасөспірімдердің
жас ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... дамуы мен тәрбиесін жоспарлауда ... ... ... ... ... ... , ... дәл ұйымдастырылған іс-әрекет баланы
қуанышқа бөлеп қанағаттандырады. Ендеше танымдық міндеттерді ... ... ... ... еңбекті ұйымдастыруға
байланысты.
Ұжымдық оқу-танымдық іс-әрекеттің тиімділігін екі түрлі
өлшемдердің көмегімен жорамалдауға ... ... ... ... ... ... , ... , ата-
аналардың , қоғам қайраткерлерінің бағалаулары. Бірақ, ұжымдық ... ... ... үшін объективті көрсеткіштер керек. Ұжымдық
оқу-танымдық іс-әрекетті ... ... ... ... сипаттамалар әдістерінің көмегімен алынған нәтижелік
бағалауларды алуға болады , олар –арнаулы сауалнамалар және ... ... ... талдауы.
Оқушылардың жеке тұлғалық қоғамдық бағыттылығының ... ... ... ... , ... ... Бұл
жөнінде оқушылардың ұжымдық іс-шараларын алған ... ... , ... кеш ... ... Ал ... іс-әрекеттің
тәрбиелік тиімділігінің маңызды көрсеткіштері-балалардың белсенділігі мен
ынталылығын көтеру, сыныпта және мектепте оқушылардың өзін-өзі
басқаруын дамыту. ... ... ... түрі өз ... ... жағдайларда өзін-өзі басқару органдарын құрады.
Ұжымдық танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру оқу ... ... ... ... , қызығу мен шығармашылықтың нығаюына ықпал етеді.
Оқушылардың танымдық белсенділігінің қалыптасуына ұжымдық іс-
әрекеттердің түрлі формаларының әсерін ... үшін ... ... тыс өтетін сабақтарда жан-жақты талдау ... ... ... ... үлгіретін және
үлгірмейтін оқушылардың пайызымен емес, әр оқушының оқу мен дамуындағы
алға ... , ... ... ... ... ... болады.
Ұжымдық оқу-танымдық іс-әректті ұйымдастыру оқушылардың жеке ... , ... ... ... белсенділік пен дербестікті қалыптастыру оқушының
жеке тұлғалық ... ... ... ... ... болып
табылады. Ұжымдық еңбектену үрдісінде оқушылардың жеке тұлғалық
қызығуы мен бейімділігін тереңдетудің алғы шарты ... , ... аясы ... ... және ... ... ... алға басуы сынып жетекшісі әзірлеген
жеке тұлғалық мінездемелерінде жазылады. Шығармашылық ... ... ... ... мүше , ... ... бұл оқушының даралық
шығармашылығының қалыптасуы ... ... ... ... ... танымдық іс-әрекетте оқушының даралығын дамытудың ... ... тыс ... ... ... ... ... көрінеді. Оқушылар өздерінің бейімділіктері мен
қабілеттерін «шебер қолдар» үйірмелерінде, ... ... ... ... ... , ... клубында қолданылады.
Ұжымдық іс-әрекеттің тиімділігінің маңызды шарты-оқушылардың
өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... құр ... ... , оның ... ... шығармашылық үлесін қосуы үшін
бар мүмкіндіктерді жасауы керек.
Ұжымдық іс-әрекеттің тәрбиелік тиімділігінің қажетті шарттарының
бірі: оған ... ... ... ету. Тәрбиелеу әдістемесін
меңгеруден, әр жастағы балалардың психологиялық даму ... ... ... оқушылар ұжымын , ондағы іскерлік және эмоциялық
қарым-қатынастарды тиянақты зерттеп, ұжымдық іс-әрекеттің мақсаты ... ... және оны ... ... ... мен ... білу керек.
Қорытынды
Сонымен қорытындылай келе ұжым тәрбие құралы деген бөлімде
оқушылар ұжымы-тәрбиенің шешуші факторы және біздің қоғам жайындағы ... ... ... формасы. Тұлға жан-жақты дамуы мүмкіншілігін
ұжымынан алатын болғандықтан ұжымда ... бас ... ... ... ... ... Оқушылар ұжымы баланың өмірін, оқуын, еңбегін
жасампаздығын, күш-қуат мәдениетін, ойын ұйымдастырудың ең ... ... ... ... ... ... ұжым деп атады.
Мектептегі қоғамдық ұйымдарға , олардағы балалардың қарым-қатынасына үлкен
мән береді.Балаларды ... өмір сүре және ... ... ... ... қажет екендігін көрсетті. Ол балалар қозғалысына байланысты
бірсыпыра ... атап ... ... балалардың ұжымдық іс-
әрекетінің формалары мен әдістері, өзін-өзі басқару және ұйымдастырудың
әдістері т.б.
Оқушылар ұжымы балаларды ұжымшылдыққа тәрбиелеудің маңызды
құралы. Ұжымшылдық адам мүддесінің ұжым және ... ... ... ... даму ... , олардың бір-бірімен сабақтастығы
бөлімінде оқушылар ұжымы үш кезеңнен өтеді. Ұжымның даму кезеңдерін
айқындаған А.С.Макаренко. Ол балалар ... ... ... , іс-
әрекетінің мазмұнына, тәртібіне, балалардың ара-қатынасы тәуелділігіне
байланысты ажыратты.
Бірінші кезеңде оқушылар ұжымы жеткіліксіз ұйымдастырылған ... ... ... ... ... үшін жұмысты талап қоюдан
бастайды.
Екінші кезеңде ұжым өзін-өзі басқаруға, яғни ... ... ... ... ұжым ... көшеді.
Үшінші кезеңде бұдан былай белсенді топтың және ұжым іс-
әрекетінің дамуымен сипатталады, онда қоғамдық өмірдегі ... ... ... пікір пайдаланылады.
Даму кезеңдерінде оқушылардың іс-әрекеті мен қарым-қатынасын
ұйымдастыру ерекшеліктері бөлімінде ұжымда балалардың іс-әрекеті және ... ... жеке адам ... қатынас жүйесі, өзара жауапкершілік
және тәуелділік қатынасы, сондай-ақ гуманистік қатынас балалардың дамуы ... әсер ... ... ... ... жасындағылардың оқу
үрдісіндегі танымдық іс-әрекеті дамуының екі жағы бар: сандық ... ... мәні ... әр ... ақыл-ой
есептері мен логикалық сұрақтардың нешеуін, қандайын шешкендігінен орын
алады.
Сапалық өзгерістер жеткіншектердің ойлау ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың танымдық іс-
әрекеті адамдық танымның әртүрлілігі және оқыту процесінің қарама-
қайшылықтарымен байланыста болатын ... жеке ... ... ... ... оқытудың тәрбиелеу жағына
тиімділігін арттырады, тұлға аралық қатынастарды қалыптастыруға оң әсер
етеді, сыныпта ... ... ... жән ... психологияның
қалыптасуына көмектеседі.
Ұжымдық іс-әрекеттің рөлі деген бөлімде оқушылардың ұжымдық
танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... рөл атқарады. Дұрыс ұйымдастырылған іскерлік қарым-қатынас
ұжымдағы адамгершілік ахуалды қалыптастыруға, оқушының жеке тұлғалық,
әлеуметтік рухани ... ... ең ... ұжымшылдықты
тәрбиелеуге ықпал етеді.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Абай ... ... ... ... ... ... 2003 ... М.Жұмабаев. «Педагогика». Алматы «Ана тілі», 1992 ж.
3. Р.М.Қоянбаев, Ж.Б.Қоянбаев. «Педагогика». Алматы 2002 ... ... ... ... ... 1997 ... А.И.Рувенский, Кан-Калик В.А., Д.М.Гришин. «Мамандыққа кіріспе».
Алматы «Ана тілі» 1990 ж.
6. Н.В.Савин. ... ... 1990 ... ... ... ... ... мектептегі педагогикалық процесс»
Алматы «Ғылым» 2002 ж.
8.Под. ред. Щукиной Т.И. ... и ... ... в ... М., ... Шаталов В.Ф. Куда и как асчезли тройки, М., 1972.
10. Гейте Б. Бизнес со ... ... ... ... Н.С. Способности\\ Психология –М ., 1962
12 Луначарский А.В. О ... ... М., ... ... Н.К. ... ... Пед. Соч. ... томах, 5-том М., 1958.
14. Макаренко А.С. Соч. В семи ... ... м., ... ... В.А. Коллективтің құдіретті күші. Алматы, «Мектеп»,
1979.
16. Сухомлинский В.А. Методика ... ... ... ... ... Ш.а. ... и ... оценки учения
школьников. М., 1984.
18. Виноградов М.Д., ... И.Б. ... ... и ... школьников, Из опыта работы. М., 1977.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім берудегі тәрбиенің мазмұны16 бет
Математиканы оқыту методикасы32 бет
Қиын оқушыға психологиялық мінездеме6 бет
Менеджменттің мақсаты, міндеті және оның құрылымы14 бет
Сұлы дақылының агротехнологиясын зерттеу19 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Алматы қаласының техникалық жөндеу орталықтарының қоршаған ортаға ықпалы27 бет
Атақұлдық ой-пікірлерінің патриоттық тәрбиеге ықпалы61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь