Халықаралық еңбек ұйымының еңбек құқығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
І ТАРАУ. Халықаралық еңбек ұйымының еңбек құқығындағы ролі
1.1.Халықаралық еңбек құқығының негізі қағидалары ... ... ... ... ... ... ... 3
1.2. Еңбек құқығының негізі қағидалы, халықаралық еңбек қағидалаоының ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ..9

ІІ ТАРАУ. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАҒИДАЛАРЫ МЕН ЕҢБЕК ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ АРА ҚАТЫНАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.1. Халықты жұмыспен қамту қатынастарының түсінігі ... ... ... ... ... ... .31
2.2. Әлеуметтік әріптестік саласының қатынастарының қағидалары.. ... ...38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
Диплом жұмысының өзектілігі: Халықаралық еңбек ұйымының келісімдері мен конвенцияларының еңбек заңдарына ықпалы. Дипломдық жұмыс екі тараудан тұрады.
Диплом жұмысының түйінді сөздері: Еңбек құқығының жалпы қолданыста жүрген қағидалары ең алдымен жұмысшы, оның отбасы мүшелері үшін қызмет атқаруы тиіс, себебі еңбек құқығының жалпы функцияларының ішінде ең алдымен өндірістік функциясы және қорғау функциясы болады. Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасының Парламентінде талқыланып жатқан Еңбек кодексінің жобасында ең басты назар жұмысшы мен оның қауіпсіздік, еңбекті қорғау мәселесіне, жалақының күнкөріс деңгейіне сәйкес болуы және еңбек заңнамаларын; халықаралық құқық нормаларын сақтау болып табылады.
Диплом жұмысының құрылымы: - тараудан, - бөлімнен, пайдаланған әдебиеттер тізімі мен қорытындыдан тұрады.
1. Абайдельдинов Т.М. О реализации некоторых принципов трудового права: вопросы теории // человек и право 2001, №4
2. Абайделиьдинов Т.М. Понятие локально-договорного регулирования трудовых отношений // Вестник Гуманитарного университета им. Д.А. Кунаева. 1999. №1
3. Абайдельдинов Т.М. Сеитова Н.З. О приоритетности правовых принципов перед нормами право общественный фонд политико-правовых исследований “интерлигол” в Казахстане 2001.
4. Бухарбаева С.А. Принципы трудовых права в новых условиях. Астана – 2000.
5. Маврин С.П. Принципы трудового права в условиях рыночной экономики // Правоведение. 1992. №2
6. Саданова Ж.К. Принципы турдового права // Вестник КазГУ, серия юридическая. 199. №3 (12)
7. Хамзина Ж.А. К вопросу о понятии принципов трудового права // Фемида. 2000. №3
8. Уваров В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы. 2002
9. Богуславский М.М. Международное частное право. М., Юрист, 1998, стр.10-73.
10. Кисилев И.Я. Международный труд. Практическое пособие. М., 1997.
11. Довгерт А.С. Правовое регулирование международных трудовых отношений. Киев, 1992.
12. Иванов М.М. США: Правовое регулирование иммиграционного процесса. Москва, 1998.
13. Димитрова С.А. Правовое регулирование труда на предприятиях с иностранными инвестициями. Учебное пособие. Алматы: Независимый Университет “Туран”, 1994 г.
14. Ануфриева Л., Скачков Н. Иностранные фзические лица: правовое положение в России // Российская юстиция, 1997, №6, стр. 45-47.
15. Глазырин В.В. Труд иностранцев в России. М., 1997.
16. Вилкова Н.Г. Унификация коллизионных норм в странах СНГ // Хозяйство и право, 1998, №10, стр.91.
17. Марышева Н.И., Хлестова И.О. Правовое положение российских граждан за границей, М., 1994.
18. Ерпылева Н.Ю. Коллизионные вопросы в современном международном частном праве // Законодательство и экономика, 1998, №2.
19. Муранов А.И. К вопросу об обходе закона // Московской журнал международного права, 1997, №3.
20. 1946 ж. Қазанда Монреальда ХЕҰ конференциясында өзгерту енгізілген ХЕҰ-ң Жарғысы.
21. Қазақстан Республикасын ХЕҰ мүшелікке алу туралы, 1993 ж. 4 маусымдағы Хансеннің хаты.

Нормативтік құқықтық актілер:

1. ҚР-ң Конституциясы, 1995ж, 30 тамыз,өзгерту мен тол.21.05.07.Алматы 2007№
2. Халықты жұмыспен қамту туралы ҚР Заңы (21.01.01. №149-11).Юрист.
3. “ҚР-ң еңбек құқығы” оқу курсының бағдарламасы.Юрист.
4. Еңбек туралы нормативтік құқықтық актілер, Алматы, 2002ж.Юрист
5. Трудовое право. Л.А. Сыроватская.М.,2002ж.
6. Трудовое право. К.А. Шайбеков.А.,2001ж.
7. Трудовое законодательство РК. Алматы, 1997.В.Н.Уваров.
8. ҚР “Еңбек туралы” Заңы, 1999, 10 желтоқсан.Юрист 2006ж.
9. ҚР “Көші-қоң туралы” Заңы 1997 ж. 13-желтоқсан
10. “ҚР-ғы шетел азаматтарының құқықтық жағдайы туралы” ҚР Президентінің заң күші бар Жарлығы 19-маусым 1995 ж.
11. “Қазақстан Республикасының көші-қон және демография жөніндегі Агенттікті құру туралы” ҚР Президентінің №3783 Жарлығы 08.12.1997
12. “ҚР-да шетел жұмыс күшін тартуға және ҚР-нан жұмыс күшін шығаруға байланысты қызметті лицензиялау тәртібі туралы” ҚР Үкіметінің 19.06.2001 ж. Қаулысы.
        
        Жоспар
Кіріспе ………………………………………………………………............... 2
І ТАРАУ. Халықаралық еңбек ұйымының еңбек құқығындағы ролі
1.1.Халықаралық еңбек құқығының негізі қағидалары…………................ 3
2. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ҚАҒИДАЛАРЫ МЕН ЕҢБЕК ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ АРА ҚАТЫНАСЫ
...................................................20
2.1. Халықты жұмыспен қамту қатынастарының түсінігі ………................31
2.2. Әлеуметтік әріптестік саласының қатынастарының ... ... ... ... ... ... ……...50
Реферат
Диплом жұмысының өзектілігі: Халықаралық еңбек ұйымының келісімдері мен
конвенцияларының еңбек заңдарына ықпалы. ... ... екі ... ... ... ... Еңбек құқығының жалпы қолданыста
жүрген қағидалары ең ... ... оның ... ... үшін қызмет
атқаруы тиіс, себебі еңбек құқығының жалпы функцияларының ішінде ең алдымен
өндірістік функциясы және қорғау ... ... ... ... ... ... талқыланып жатқан Еңбек кодексінің
жобасында ең басты назар жұмысшы мен оның қауіпсіздік, ... ... ... ... деңгейіне сәйкес болуы және еңбек
заңнамаларын; ... ... ... ... ... ... жұмысының құрылымы: - тараудан, - бөлімнен, пайдаланған
әдебиеттер тізімі мен қорытындыдан тұрады.
КIРIСПЕ
Еңбек құқығы, қазiргi кезеңде өз ... ... ... саласы ретiнде
заңгер ғалымдар арасында, жұмыс берушiлер мен ... ... мен ... ... арасында, мемлекетпен, еңбек ұжымдары
арасында, көптеген қызу пікір-талас туғызуда. ... ең ... ... 1999 ... ... ... Республикасының қабылданған
Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы“ , – Заңы ең ... ... және ... ... және осы ... нормативтер тек қана
жұмысшының жағдайын жақсарту жағына қарай бағытталады.
Бәрімізге жалпы құқық теориясынан мәлім, әр құқық саласының ... ... ... ... Осы ... ... ... құқығында көптеген ғылыми
еңбектер жарияланды және осы ... ... ... еңбек құқығының кең
зерттелген тақырыптарының бірі – бұлеңбек ... ... ... ... еліміздің 30 тамыз 1995 жылғы бүкілхалықтық
референдумда қабылданған ... ... ... ... Осы
аталған бапқа сәйкес, азаматтар еңбек ету бостандығы құқығына ие болған
және ... ... ... әр ... ... бар. ... ... конституцияға сәйкес, демалыс, ең төменгі жалақыдан ... ... ... ... алуға, еңбекке жарамсыз кезінде
жәрдемақы алуға, зейнетақы ... ... ... ... ... ... жұмысын таңдауға тағы бір негіз болған себеп, әр түрлі ғылыми
зерттеулерде, оқулықтарда, ... ... ... ... еңбек құқығының принциптеріне (қағидаларына) сәйкес әр түрлі
көзқарастары немесе конституциялық, еңбектік, ... ... ... құқығының негізгі конституциялық қағидалары, еңбек құқыының жұмыспен
қамту саласындағы және ... ... ... ... ... ... ... жұмысын жазу барасында елімізге ... ... ... ... ... ... қолданыста жүрген
нормативтік-құқықтық актілер, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. Халықаралық еңбек уйымының еңбек құқығындағы ролі
1.1. Халықаралық еңбек құқығының негізгі қағидаттары
1. ХЕҚ аясындағы ... ... ... ... ... ... ... – қандай халықаралық актілермен ... ... ... ... ... ... – мәселерімен қандай ... ... ... әмбебап, аймақтық және жергілікті болып бөлінеді.
Әмбебап актілерге БҰҰ мен Халықаралық Еңбек ... ... ... ... ... кез ... мемлекет қатысушы бола алады және
олардың күші оны өзі үшін міндетті деп ... кез ... ... ... ... құқығы саласында оларға мыналар жатады:
1. “Барлық жұмысшы ... ... және ... отбасы мүшелерінің
құқықтарын қорғау туралы” БҰҰ-ның халықаралық конвенциясы 1990 жылы ... ... ... туралы” ХЕҰ-ның конвенциясы. 1949 ж.
3. “Жұмысшы көшіп-қонушылар туралы” ХЕҰ-ның №86 Ұсынысы
4. “Жұмыспен қамту аясындағы ... ... ... №122 Ұсынысы
5. “Жұмыспен қамту аясындағы саясат туралы” ХЕҰ-ның №169 ... ... тек ... бір ... ... ... ғана
қатысушы бола алады. Оларға Қазақстан Республикасына ... ... ... ... ... ... және ... көшіп-қонушыларды әлеуметтік қорғау
аясындағы қызметтік туралы” ... 1994 ж. 15 ... ТМД ... ... ... ... күресудегі
қызметтік туралы” 1998 жылы Москваада жасалған келісім-шарт.
Жергілікті халықаралық актілерге Қазақстан Республикасының екінші бір
мемелекет жасасқан шарттарын мысалға ... ... ... ... ... ... ... мен Өзбекстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... 1994 жылы 25 мамыр.
2. Қазақстан Республикасы Еңбек Министрлігі мен Түркіменстанның Еңбек
және мамандарды ... ... ... ... және ... ... ... қызметтік туралы” келісім-шарт 1992 ж. 31
маусым.
3. Қазақстан Республикасы Еңбек ... ... ... ... ... ... қызметтік туралы келісім-шарты 1996 ж.
19 сәуір.
Халықаралық еңбекті Қазақстан Республикасында ... мына ... ... ҚР Конституциясы 1995 ж. 30 тамыз
2. ҚР “Еңбек туралы” Заңы 1999 ж. 10-желтоқсан.
3. ҚР “Халықты жұмыспен қамту туралы” Заңы 23.01. 2001 ... ҚР ... ... Заңы 1997 ж. 13-желтоқсан.
5. “ҚР-ғы шетел азаматтарының құқықтық жағдайы туралы” ... заң күші бар ... ... 1995 ж.
6. “Қазақстан Республикасының көші-қон және демография ... құру ... ҚР ... №3783 ... ... ... ... күшін тартуға ҚР-нан жұмыс күшін ... ... ... тәртібі туралы” ҚР Үкіметінің 19.06.2001 ж.
Қаулысы.
2. Шетелдіктердің Қазақстан ... ... ... және ... ... ... Республикасында шетелдіктердің еңбегін реттеудегі негізгі
қағида – ұлттық режим. Бұл ... ... ... және ... Республикасы Президентінің 1995 ж. 19
маусымдағы “Шет ел ... ... ... ... ... қағида шет ел азаматтарының еңбек қатынастарында ... ... ... ие ... және ... ... ... елден жұмыс күшін тартуға байланысты жұмыс берушіге рұқсат беру
кезінде ішкі рынокты қорғау туралы” ереже ... тек ... ... ... ... ғана ... берушіге шет елден жұмыс күшін әкелуге рұқсат
беріледі:
Егер шет елдік тұлғаға ұсынылып отырған ... ... ... ... ... емес ... ондай лауазым иесі ресіпбликада жоқ болса;
Егер шет елдік мамандар мен жұмысшылардың біліктілігі біздің елдегі
мамандардан артық болса;
Егер ... ... ... шет ... ... ... үшін оқыту
қажет болса;
Егер шет елдік мамандар және жұмысшылар ақысыз қызмет жасаса;
Егер жергілікті жұмыс күшінің шет ел азаматтарымен біліктілігі ... онда шет ... ... бос ... орнына орналасуға олардың
басымырақ құқығы бар.
Қазақстан Республикасына азаматтығын ауыстыруға тәуелсіз, еңбек көші-
қоны ретімен ... шет ... егер ... ... ... ... Қазақстаннан тыс жерлерде тұрақты жері болуға тиіс.
Республика ... ТМД ... ... ең бек
қатынастары олардың арасында жасалған екі жақты немесе көп жақты ... ... ел ... ... ... ... шет ел ... бар
кәсіпорындарда өндірістік, еңбек қатынастары, сондаай-ақ ... ... ... еңбек пен демалыс уақыты, жалақы беру тәртібі, кепілдік
және өтемақы беру тәртібі ұжымдық ... де, жеке ... ... ... Ұжымдық шарт пен жеке еңбек шартында сол кәсіпорындарда істейтін
жұмысшылардың жағдайын Қазақстан ... ... ... ... ... болмауы тиіс. Шет елдік қатысушы бар
кәсіпорындардың ... мен ... ... ... ... шет ел ... ... мүмкін. Шет ел қатысушысы
бар кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбек ... ... ... ... ақы беру мәселелері олардың әр қайсысымен жасалатын еңбек шартында
көрсетілуі ... ... ... ... ... мен ... өзге де ... өтегеннен кейін өз елдеріне аударуларына
болады.
Шет ел азаматтарының ... ... тек ... ... ... айналысуға құқығы жоқ (мәселен, мемлекеттік қызмет).
Республикаға өкілетті органдардың рұқсатынсыз келіп, жұмыс істеп
жатқан шет ел ... мен ... жоқ ... ішкі ... ... ... ... шығарып жібереді.
Халықаралық еңбек құқығы халықаралық жеке құқықтың бір салашығы болып
табылады. ... ... шет ел ... ... ... жеке құқық реттейтін қатынастар қатарына жатады.
Шет ел элементімен ... ... ... ... реттеу
кезінде заңдар арасындағы қақтығыс пайда болады, яғни белгіленген қатынасқа
қай мемлекеттің заңын қолдану керек екендігін шешу. ... ... бір ... ... екі немесе одан да көп мемлекеттер талаптанып
тұрса және солардың бірін коллизиялық ... ... ... ... туындаса пайда болады. Тек коллизиялық нормаларды ғана ... істі шешу ... ... ... коллизиялық норма тек бір мемлекеттің
құқықтық жүйесіне ... ... ... да ... ... ... түрде материалдық норманы қолданумен ... ... ... ... ... ... ... тараптар келісімінің негізінде таңдап алынған елдің заңы;
– жұмыс істейтін жердің заңы;
– әрбір нақты жағдайда анағұрлым ... ... ... ... байламдардың қатары кейбір мемлекеттердің заңдарында
толықтырылады. Мысалы,
– тұлғаны тағайындайтын билік органдарының немесе ... ... – егер ... ... ... ... ... істесе;
– жұмыс берушінің елінің заңы – тұлға ... ... ... ... ... заңы – егер ол шет ... іс сапарға жіберсе;
– ту заңы – халықаралық су және әуе ... ... ... ... ... ... үшін;
– тасымалдаушы елінің заңы – халықаралық тасымал ... ... ... ... үшін;
Сонымен қатар, халықаралық жеке құқықтың басқа салаларында да және
халықаралық еңбек қатынастарында да ... ... ... ... ... ... ... жердің заңы;
– жұмыскер елінің заңы (азаматтық заңы немесе тұрақты тұратын ... ... ... істейтін жердің заңы;
– тасымалдаушының заңы;
– ту заңы;
– көлік құралы тіркелген жердің заңы.
Халықаралық еңбек қатынастарына коллизиялық нормаларды ... бір ... ... ... мемлекеттің еңбек құқығын
экстерриториалдық қолдану мүмкіндігі, шегі және ... ... ... ... көңіл бөлуі қажет. Еңбек құқығын экстерриториалдық
қолдану үш ... ... ... жұмысқа алу туралы мәмілені реттеу үшін шет елдік заңды ... ... ... ... ... ... ... арқылы;
– белгілі бір елдің еңбек құқығын шет ... ... ... алу
арқылы толықтыру;
– шет елдің құқығын, егер ... ... оған ... ... ... ... ... бірақ шет мемлекеттің заңын, егер ол
мемлекеттің жария тәртібіне қайшы келсе, қолданбауға болатындығын ... ... ... ... ... жері жоқ шет ел
азаматтарының ... ... егер ... шарт ... ... халықаралық келісімнің негізінде еңбек қатынастарының кейбір
мәселелерін ... ... ... заңын алмаса, Қазақстан Республикасы
заңы қолданылады. Шет ел инвесторларымен жасасқан еңбек шартының негізінде
жұмыс ... шет ел ... ... қатынастарында еңбек шартының
тараптары қай елдің заңын қолдануға келіссе сол елдің заңы ... ... ... ... контрактінің жағдайлары ... ... ... ... ... және ... ... нұсқан келтірмеуі керек.
Халықаралық еңбектің түрлері мен қағидаттары мынадай Халықаралық
еңбекке берілген түсініктің негізіне ие алынғанына ... ... ... ... ... ... ... байланысты көптеген
концепциялар қалыптасқан:
Халықаралық-құқықтық тәжірибе еңбек көшіп-қонуының келесі түрлерін
көрсетеді:
1. ... ... ... ... ... кәсіпкерлік мақсат үшін көшіп-қону;
а) бір трансұлттық кәсіпорынның ... ... ... ... үшін
ауыстырылған еңбекақы жеке төленетін жұмыскерлер;
б) дербес көшіп-қонып және тәуелсіз болатын, жеке жұмысқа орналасып,
жеке еңбекақы төленетін жұмыскерлер;
3. Нақты бір ... ... ... үшін көшіп-қонатын жұмыскерлер;
4. Нақты бір контрактіге сәйкес жұмысқа орналасу мақсатымен көшіп-
қону;
а) белгілі бір ... және ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатынан басқа мақсатқа жету үшін жеке ... ... ... ... әр түрлі жұмыс атқаратын тұлғалар;
в) маусымдық жұмыскерлер (жеке, сондай-ақ бір топ жұмысшылар);
5. Тұрақты немесе уақытша тұру құқығына ие ... ... ... ... тұлғалар;
а) квалификациясы жоқ, білікті, жоғары білікті жұмыскерлер;
б) инвесторлар және басқа да жұмыскерлер;
Бірінші топтағы еңбекші көшіп-қонушылар жаңа мамандықты ... ... ... даму ... жұмысқа дағдылануды мақсат ететіндер.
Соған сәйкес бұл ... ... екі ... ... ... ... ... алушы ретінде. Сондан-ақ стажерлердің кәсіпкерлік қызметі еңбек
заңдарымен де, ... беру ... ... ... де ... ... еңбекақы төлеу екі бөліктен тұрады: білім алушы азаматтар
ретінде степендия төленсе, оқуға берілген ... тыс ... ... үшін ... ... бұл түрі ... ... тұлғалардың біліктілігін көтеру
бағдарламаларының шеңберінде инвестициялық қызметтің бір бөлігі ретінде
пайда болған. Әдетте ... ... ... ... ... ... мақсаты инвестиция қызметі жоспарланатын
кәсіпорындар үшін білікті жұмыс күшін қалыптастыру.
Стажировка жүргізетін ірі оталықтар – ... ... ... ... ... және ... ... елдері үшін, Жапония мен Оңтүстік
Корея Азия ... ... ... ... ... мемлекетте өз еркімен жұмысқа
орналасуға мүмкіндіктері бар біліктілігі жоғары немесе бір істі ... ... ... Олар ... ... аумағында визалық
режимге сәйкес бірнеше айдан бір жылға дейін болады. Осы топқа ... ... ... және соның шеңберінде басқа мемлекеттердің
аймағына ... ... ... ... ... өз ... филиалдары мен өкілдіктерінде біліктілігін көтеретін немесе
өзгертетін жұмыскерлер (стажерлардан айырмашылығы ... ... ... ұйымда жұмыс істеу).
Жұмыскерлердің белгілі бір жобаны жұзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... белгілі бір нақты ғимаратты
тұрғызу үшін білікті немесе біліктілігі жоқ ... ... ... мамандар көбінесе жергілікті тұлғалар болады, ал әртүрлі ... ... ақша ... үнемдеу үшін шетелден алынады. Мәселен,
Оңтүстік Кореяда өз ғимараттарын тұрғызу үшін ... ... ... Таяу ... пен ... ... ... әкелу әдетке айналған.
Контрактіге сәйкес көшіп-қонатын жұмыскерлердің ерекшелігі олардың
белгілі бір мемлекетке баруына алдын-ала ... ... ... ... қол қою ... өз ... жүріп орналасады деуге болады.
Мысалы, араб мемлекеттері мұнай өндіру үшін ... ... ... ... ... мен шетелдіктерді қабылдайды. Бұл топқа
маусымдық ... де ... ... ... ауылшаруашылық
жұмыскерлері және олар ауылшаруашылық жұмыстарының басталуына көшіп-қонады.
Бұл қатарға курорттық орталықтардың ... ... ... ... соңғы тобы басқаларынан мынадай белгілері
бойынша ажыратылады. Біріншіден, келген мемлекетте тұратын ... ... ... тек ... ғана емес, сондай-ақ келген мемлекеттің
азаматтарына жұмыс орнын ашады. Осындай азаматтардың ... тек ... ғана ... сондай-ақ құқықтың басқа салаларымен де ... ... ... қабылдаушы көптеген мемлекеттер оларды нақты
бір мемлекеттерден алуды көздейді (мысалы, Австрия, Канада, Жаңа ... ... ... тартуды көздейді).
Бұл топтастыруға бірқатар ғалымдар ... ... ... ... осы ... ... ... сапармен жіберілген
азаматтарды, шетелдегі мемлекеттердің тұрақты өкілдіктерінде жұмвс істейтін
азаматтарды ... және ... ... халықаралық
ұйымдарда жұмыс істейтін азаматтарды, өз елдерінде шетел ... ... ... ... ... ... ... келе мынадай қорытындыға келуге болады.
Осы топтастыруда көшіп-қону ... ... ... қарамастан шетел
элементіне басым роль берген. ... ... бұл ... көшіп-қону сипатын
ескере отырып, өз елдерінде шетел қатысатын кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... ... көшіп-қону
процесінің бір бөлігі деп қарастыруға келісуге болмайды деп ... ... шет ... мемлекеттік ... мен БҰҰ ... ... ... құқықтық реттеу
ерекшелігіне сәйкес оларды еңбекші көшіп-қонушылар ... ... ... ... біз ... ... Ұйымының топтастыруымен келісе
аламыз. Бірақ “Көшіп қону туралы” заң көшіп-қонушылар қатарына білім алатын
азаматтарды қоспайды. Біздің ... бұл ... ... лау көбірек
маңыға ие. Егер кәсіпкерлік білім алушыға (стажировка) ... ... ... онда бұларды жоғарғы оқу орындарының студенттерімен теңестіріп
және өндірістік ... ... ... бір түрі ... ... емес деп ... Еңбек құқығының негізі қағидалы, халықаралық еңбек қағидалаоының
ықпалы
Еңбек қатынастарын ... ... ... мәні мен ішкі ... ғылыми және құқықтық санат ретіндегі еңбек құқығының қағидаттары
туралы мәселеде маңызды теориялық және практикалық мән бар. ... ... ... ... ... қолданылуының, еңбек
қатынастарының реформалаудың қажетті шарты, олар ... ... ... құру ... парапар болуға тиіс.
“Принцип” ұғымы (латынша principium – басталу, негізі) адамдардың
жүріс – тұрғысындағы бастау басшы идея ... ... ... ... ... алсақ қағидат орталық ұғым болады, себебі ол ... ... ... ... Қорытылып жинақталған түрінде қағидат
өзі туындаған құқықтық ... ... ... ... ... ... еңбек құқығының қағидаты негізге алынатын, бастаушы бастама, ол осы
саланың және оның ... ... ... мәні мен ... ... ... құқығы жүйесінің негізге алынатын элементі ... ... ... ... бекітілуге тиіс.
Бұл жағдайда ол құқықтық қағидатқа айналады. Заң ғылымында құқық
қағидаттары – ... ...... ... деген пікір бар.
Ондай пікірлерді Қазақстандық ғалым-заңгерлер де бастайды.
Қағидатты нормативтік бекітуден бас тарту оны ... сана ... ... ... ... тікелей байланысты. Құқықтық санада адам
ойына баға беру элементі бар, ал ғылыми санат ретінде қағидат ... ... ... іске ... деңгейінде қалады. Бұл екі жағдайда да
қағидат өз міндетін жоғалтады, себебі ... ... іске аса ... ... ... – заңда бекітілген басқарушы ережелер.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1 бабындағы 2-тармақ осы ... онда ... ... ... ... өз ... ... құқығы қағидаттарының қызметтік рөлін мына негізгі позициялармен
сипаттауға болады:
а) қағидаттар ... ... ... үшін ... бағдар болады,
себебі олар еңбек құқығы нормаларында бекітілген және қатысушылар әрекетін
мемлекеттік еңбекті қоғамдық ... ... ... ... ... сай ... ... еңбек қатынастарын құқықтық реттеу үшін бастапқы нұсқа
болып табылады. Бұл сапада қағидаттар еңбек туралы күшіндегі заңның ... ... және оны ... практикасын алдын ала анықтайды, сондай-ақ
еңбек туралы жаңа құқықтық нормалар ... бұл ... ... ... ... қарастыру жайында заң шығарушыға бағдар береді;
б) қағидаттар ... ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастардың қалыптасу жағдайында маңызы
зор. Еңбек ресурстарын даярлау, бөлу және тиімді пайдалану, ... ... мен ... ... және ... қоғамдық ұйымдастырудың
басқа элементтері саласындағы ... ... ... бекіте отырып
мемлекет еңбекті басқарудың барлық тетігі үшін іргелі құқықтық негіз, ... ... ... ... ... етеді;
в) қағидаттар, құқықтық реттеудің мәнімен және әдісімен бірге еңбек
құқығын ұлттық құқықтың басқа салаларынан ажыратудың ... ... ... ... осы ... мәндік ерекшеліктерін білдіреді;
г) қағидаттар азаматтарға, мемлекеттік аппараттың ... ... ... ... ... ... ... және ұйымдардың
жұмыскерлердің тәрбиелік ықпал жасайды.
д) қағидаттар азаматтарға, мемлекеттік аппараттың лауазымды ... ... ... ... орындардың, мекемелеріне, кәсіп
орындардың ... және ... ... ... ... еңбек шартын жасағанда тараптар құқықтық ... және ... ... ... өзін ... ... бағынады, бұл – күшіндегі заңнаманың мәнін ... және ... ... нормаларына кірген қағидаттарын меңгеру деген сөз.
Құқықтық қағидаттар ... ... ... және заң ... ... бұл қасиеттері еңбек қатынастарын ... ... ... ... ... ... және қолдану саласындағы қағидаттар ... ... ету ... және ... ... ... алғанда бір
мағыналы емес. Олар жалпы, салалық және еңбек ... ... ... ... ... ... Қағидаттардың бұл топтары
өзара байланысты, бірін бірі толықтырады, олар бірлесіп ... ... ... ... ... ... құрайды.
Жалпы қағидаттар еңбекті және тиісінше еңбек құқығы салаларын құқықтық
реттеудің базалық ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясында бекітуі олардың жалпы ... ... ... ... жатқызуға болады:
заңдылық;
азаматтардың құқықтарының бостандығын және заңды мүдделерінің мемлекет
мүдделері алдында басымдығы;
мемлекеттік қызметке тең қол ... ... ... ескерту және
жариялық;
халықаралық қарым-қатынас.
Заңдылықтың қағидаты дегеніміз – ... ... ... ... ... адамдардың құқығын, бостандығын, ар-
ожданын сыйлау жөнінде мемлекеттік органдарға, ... ... ... ... талап. Заң мен сот алдында барлығы бірдей. ... ... ... және ... ... жынысына, нәсіліне,
ұлтына, тіліне, діни көзқарасына, сеніміне, тұрған жеріне немесе кез келген
басқа жағдайларға байланысты ешкім қандай да бір ... ... ... ... ... заңдылық қағидаты еңбекті ұйымдастырудың
және қолданудың барлық практикасы негізделетін ... ... ... ... ... қағидаттарды сақтау, бірінші кезекте еңбек
туралы күшіндегі заңдардың Қазақстан Республикасындағы экономикалық реформа
мен нарықтық қатынастардың ... ... ... ... келуін көздейді.
1999 жылы 10 желтоқсанда қабылданған Қазақстан Республикасындағы “Еңбек
туралы”, – № 494-1 жаңа Заң ... ... ... ... ... жүзеге асыру процесінде туындаған еңбек қатынастарын, ... мен ... ... ... ... көп
түрлілігі жағдайында еңбекті қоғамдық ұйымдастыру барысында толғағы ... ... ... ... ... ... ... оларды аттестациялауға ерекше мән берілуге тиіс, айта ... ... ... ... жайы ... ... бостандығының және заңды мүдделерінің
мемлекет мүдделері ... ...... ... ... және ... мүдделерін жүзеге асыруда мемлекеттік органдар
мен олардың лауазымды ... ... ... ... ... сәйкес Қазақстан Республикасы өзін демократиялық,
зайырлы ... және ... ... деп ... оның ... – адам, адам өмірі, құқығы және бостандығы. Соңғысы адамға
туғаннан тән, одан ажыратуға ... ... ол ... ... құқықтық нормативтік актілердің мазмұны мен қолданылуын анықтайды.
Бұл қағидатқа сәйкес азаматтар өздерінің еңбек құқықтарын және заңды
мүдделерін қорғау ... ... ... және ... лауазымды
адамдарына жүгінуге құқылы. Олар өз ... ... ... қойған
мәселелерді қарауға, қажетті шара қолдануға және арызданушыға белгіленген
мерзімде жауап беруге тиіс. Азаматтардың бұл ... ... ... ... етеді, оған лауазымды ... ... ... ... құқығы да кіреді.
Азаматтардың мемлекетті басқару ісіне тең құқылы ... ... ... ... да ... бар. Қазақстан Республикасының
Конституциясына сәйкес азаматтар мемлекет істерін басқаруға өздері тікелей
де, өздерінің ... ... ... ... кез келген мәселе бойынша
оның ішінде еңбек мәселесі бойынша мемлекеттік органдармен жергілікті ... ... ... жеке және ... ... ... ... өздерінің қабілеті мен кәсіби даярлығына қарай мемлекеттік қызмет
атқаруға теңдей құқыққа ие. Мемлекет қызметке ... ... ... тек ... ... сипатынан ғана туындайды, оны заң белгілейді.
Қоғамдық пікірді есепке алу және жариялық – ... ... ... ... ... ... ... кез келген формада, мысалы баспа ... ... ... ... сын материалдар, республикасының еңбек ... ... ... ... ... ... немесе ғылыми
ұсыныстар, білдірілген қоғамдық пікірді міндетті түрде есепке ... ... ... Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда,
мемлекеттің қоғамдық бірлестіктердің ісіне және ... ... ... ... ... жол ... ... заңнамада кәсіподақ сияқты ... ... ... ... үшін ... ... ... мен
кепілодіктер көзделген. 1993 жылы 9 сәуірдегі “Кәсіпкерлік одақ ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға, ұжымдық еңбек дауларын ... ... ... көзделген. Өз кезегінде мемлекет кәсіподаққа берілген
құқықтың ... ... ... және ... ... жарғылық
міндеттерін орындауға жағдай тудырады. Мемлекеттік қызметтің әкімшіліктің
бос орындарына баспа ... ... ... ... ... бола
алады.
Қазақстан Республикасының халықаралық аренадағы қызметінен туындайтын
халықаралық қарым-қатынас ... да ... ... ... ... Конституцияға сәйкес халықаралық құқықтың, оның ... ... ... ... құқықтық қағидаттары мен нормаларын мойындайды
және құрметтейді. Бұл қағидаттың практикалық ... ... ... заңнаманы Халықаралық еңбек ұйымы қабылдаған ... ... ... ... байланысты. Жалпы қағидаттар ішінде
еңбекті қоғамдық ұйымдастырудың құқықтық қағидаттары бар. ... бұл тобы ... ... ... ... ... қарамастан кәсіпорындарда, мекемелерде және
ұйымдарда еңбек ұйымдастырудың барлық ... ... ... ... ... ... ... негізінде мынандай салааралық
қағидаттарды бөліп алуға болады: еңбек бостандығы, қызмет пен кәсіп таңдау
бостандығы, денсаулықты қорғау және ... ... ... ... ... ... демалуға құқықтың бірдейлігі, құқық пен
бостандықты заңда тыйым салынбаған барлық тәсілдермен ... ... ... ... ... кепілдіктің болуы.
Салааралық қағидаттар салалық құқықтық нормаларда нақтыланады. Еңбек
құқығына байланысты мына қағидаттар салалық болып саналады: ... ... ... ... ... ... құқығының бірлігі және
жіктелуі, еңбек жағдайының қауіпсіздігі, еңбек ақының заңда ... ... ... аз ... ... және ... режимінің қалыпты болуына
кепілдік, еңбек ... ... ... ... ... ... болуы, кәсіпкерлер одағын құруға бостандық, құқықтар ... ... ... салынбаған барлық тәсілдермен қорғауға кепілдіктің
болуы.
Еңбек құқығының кейбір институттарының қағидаттары өте ... ... ... ... ... ережесі еңбек құқығы саласындағы
қатынастардың белгілі бір түрлерін реттейтін ... ... ... тән ... ... ... бұл тобы оқулықтың
Ерекше бөлімінің тиісті тарауларында ашылады.
Еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тетігінің мәні мен ішкі ... ... және ... ... ... мәні мен ішкі бірлігін
білдіретін ғылыми және ... ... ... ... құқығының қағидаттары
туралы мәселеде маңызды теориялық және практикалық мәні бар. Қағидаттардың
сақталуы ... ... ... дұрыс қолданылуының, еңбек қатынастарын
реформалаудың қажетті шарты, олар республикадағы әлеуметтік-экономикадағы
қайта құру процестеріне пара-пар ... ... ... ... ... “басталу”, “негіз” деген ұғымды
білдіреді. Бұл дегеніміз адамдардың жүріс-тұрмысындағы ... ... ... ... ... білдіреді.
Құқыққа қатынасты алсақ қағида ұғымы орталық ұғым ... ... ол ... ... ... ... ... табылады. Қорытып жинақталған
түрінде қағида өзі туындаған құқықтық жүйесінің мәндік ... ... ... ... ... ... қағидасы негізіне алынатын,
бастаушы бастама, ол осы ... және оның ... ... мәні мен ішкі ... білдіреді.
Қағида, еңбек құқығы жүйесінің негізгі алынатын элементі ... ... ... ... бекітілуге тиіс. Заң ғылымында құқық
қағидаттары – ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – заңда бекітілген басқарушы ережелер.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабындағы 2-тармағы[3] ... ... онда ... ... ... қағидалары өз бекімін тапқан, ал
“Адам және азамат” деп аталынатын тарауда басқарушы ... ... ... ету, ... және қызметті, қауіпсіздік пен гигиена талаптарына
сай келетін еңбек жағдайын таңдаған, өзін кемітпестен еңбегіне ... ... ... ... ... арқылы көрініс табады.
Азаматтардың еңбекті қолдану саласындағы негізгі ... ... ... ... атап ... жөн, себебі олар
саланың құқықтық жүйесіне ... әр ... ... тұр. ... ... ... ... түрінде қалыптастыру олардың өзара
ерекшеліктерін жояды. ... ... ... сонымен қатар, еңбек
қатынастарын құқықтық реттеудің басқарушы ... де бола ... ... ... құқығы жүйесі нормалараның мәндік қасиетімен ... ... онда ... ... ... ... мен олар
бекітілген құқықтық нормалар сол ... ... ... ... ... ... қатар еңбек құқығының қағидасын құқықтық нормадан ... ... ... ... ... субъектілері бағытының жалпы ережесін,
жалпы ... ғана ... ол ... ... ғана ... ол
субъективтік құқықтардың мазмұнын, еңбек қатынастарына қатысушылардың заңи
міндеттерін нақтыламайды.
Құқықтық қағидаттарда құқық нормаларына тән ... ... ... ... көмегімен еңбек қатынастарын ... ... ... ... қатар құқықтықнормалар еңбек құқығының
жүйесіндегі басқарушы идеяға бағынуға және сәйкес келуі ... ... ... ... ролі
Еңбек құқығы қағидаларының қызметтік ролін мына негізгі позициялармен
сипаттауға болады: қағидалар ... ... ... үшін ... ... себебі олар еңбек құқығы нормаларында бекітілген және қатысушылар
әрекетін мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... сай бағыттайды; қағидалар еңбек қатынастарын
құқықтық ... үшін ... ... ... ... Бұл ... қағидалар
еңбек туралы күшіндегі ... мәні мен ... және оны ... ... ала ... ... ... туралы жаңа құқықтық
нормалар жасағанда бұл басқарушы ... ... ... ... жайында заң шығарушыға бағдар береді; қағидалар еңбекті қоғамдық
ұйымдастыру ққықтық ... ... ... Мұның нарықтық
қатынастардың қалыптасу жағдайында маңызы зор. Еңбек ресурстарын даярлау,
бөлу және тиімді ... ... ... ... мен өндіріс
қауіпсіздігі және еңбекті қоғамдық ... ... ... ... идеяларды заңда бекіте отырып мемлекет еңбекті
басқарудың барлық ... үшін ... ... ... ... қатынастарының
тиянақты формаларын құруды қамтамасыз етеді; қағидалар құқықтық реттеудің
мәнімен және әдісімен ... ... ... ... ... ... ... объективтік критерийі болады, себебі құқықтың осы саласының
мәндік ретін білдіреді; ... ... ... ... ... және ... ... кәсіпорындардың,
мекемелердің және ұйымдардың жұмыскерлеріне тәрбиелік ықпал жасайды. ... ... ... ... ... нормалардың міндеттеулерін және
келісім жағдайларын ұстанады, өзін қалай ұстау ережесіне еркімен баынады,
бұл – күшіндегі заңнаманың ... ... және ... ... ... ... қағидаттарын меңгеру деген сөз.
Құқықтық қағидалардың еңбек ... ... және ... даму ... бұл қасиеттері еңбек қатынастарын құқықтық реттеу
тетігінің мәндік негізін құрайды.
Еңбекті ұйымдастыру және қолдану саласындағы ... ... ... ету ... және ... бағыты жағынан алғанда бір
мағыналы ... Олар ... ... және ... ... ... ... болып бөлінуі мүмкін.
Қағидалардың бұл топтары өзара байланысты, бірін-бірі толықтырады,
олар бірлесіп ... ... ... ... ... ... құрайды.
Жалпы (салааралық) қағидалар еңбекті және тиісінше ... ... ... реттеудің базалық қағидалары болып табылады. Олар
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Жалпы қағидаларға мыналарды жатқызуға болады: заңдылық,
теңдік, қоғам пікірін ескеру және жариялық, халықаралық қарым-қатынас.
Заңдылық қағидасы дегеніміз – ... ... ... ... ... адамдардың құқықтарымен бостандықтарын сыйлау,
заңмен сот ... ... ... бостандығының және заңды ... ... ... ... ... өздерінің құқықтарын,
бостандықтарын және заңды мүдделерін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... артықшылығын білдіреді.
Азаматтардың мемлекетті басқару ісіне тең құқылы қатысуының жалпы
қағидатының еңбек құқығына да ... бар. ... ... ... ... мемлекет істерін басқаруға өздері тікелей
де, өздерінің өкілдері ... ... ... кез ... мәселе
бойынша, оның ішінде еңбек мәселесі ... ... ... ... өзін өзі басқару органдарына жеке және ұжымдық шағым-арыздар
жолдакға құқылы.
Азаматтар ... ... мен ... ... ... ... ... тең құқыққа ие.
Аталып өткендей, еңбек құқығының қағидалары дегеніміз – салааралық
қағидалары нақтылау б.т. ... ... ... ... білу ... құқығының теорияларын, оны басқа құқық ... ... ... ... қатынастары мен еңбек туралы заңнаманы реформалаудың
методикалық негіздерін қалыптастыруды қалайда білуді талап етеді.
Еңбек қызметін ... ... ... қағида болып табылады.
Қазақстан Республикасы Конституциясында бұл қағида: ... ... ... ... пен кәсіпті таңдау бостандығына құқығы арқылы
көрініс табады.
еңбек қызметін оны кез келген ұйымдастыру құқық формасында таңдауға,
жалданып ... ... ... ... ... орындау,
корпоративтік бірлестік ұйымдарға кіру,
заң тыйым салмаған кәсіпкерлік қызметпен айналысу т.б. [4]
Бұл салааралық қағиданың ... ... ... ... ... ... болуын қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік саясат
анықтайды. Халықтың жұмыс басты болуындағы мемлекеттік саясаты – ... ... ... ... ... ... ұлтына, жынысына,
тіліне, әлеуметтік-лауазымдық және ... ... ... ... қоғамдық ұйымға мүшелігіне қарамастан қызмет таңдап жұмысқа
тұруына бірдей мүмкіндіктер беру.
Еңбек құқығына ... ... ... бостандығы, қызмет түрімен
кәсіпті еркін таңдау, еңбек қабілетін еркін ... ... ... ... салааралық қағидасы арқылы көрініс табады, ол азамат пен
жұмыс беруші ... ... ... мен сипаты жайғдайындағы өзара
келісімде келтіріледі.
Еңбек құқығының салалық қағидаты болып табылатын ... ... ... ... емес ... күні ... ... жұмыс
берушілермен жеке еңбек шартын жасауға құқығы бар екендігін білдіреді.
Еңбек міндетінің анық болуы – ... ... ... қағидасы. Оның
мәні – жұмыскерді міндетті түрде кәсібіне, мамамандығына және біліктілігіне
сай пайдалану жекелеген ... ... ... және ... мүдделерін дұрыс үйлестіру тұрғысынан алғанда маңызды ... ... анық ...... құқығының әр түрлі институттарының
нормаларында бекімін тапқан.
Еңбек шартының ... және ... Бұл ... ... ...
еңбек туралы жалпы құқықтық нормалар негізінде кейбір ... ... ... ... жекелеген санаттарының еңбегін қолдану
жағдайының ерекшелігі ескеріледі. Бұған кәсіпорын, мекеме және ... ... ... – ауа райы ... сондай-ақ шаруашылық
жүргізудің әр ... ... ... ... да ... ... ... жалпы құқық нормалары еңбек құқығы жүйесінің бірлігі
қамтамасыз етеді. Жалпы еңбек заңнамасы ... ... ... ... керек етпейтін және жүйкені тоздырмайтын ... ... ... ... туралы арнайы құқық нормаларын қабылдау қалыпты жағдайынан
ауытқығанда кепілдіктер мен өтем ... ... ... ... ... ... құқықтық реттеуге жекелей,
өзінше қарау қажеттігінен туындаған.
Еңбек жағдайының қауіпсіздігі. Қазақстан ... ... ... ... ... ... Ол ... көмекті
зауда белгіленген көлемде тегін алумен қамтамасыз етіледі.
Азаматтардың денсаулығын қорғау саласындағы мемлекеттік саясат 1997.
12.05 “Қазақстан Республикасы заңында ... ... ... сонымен
қатар, қоршаған ортаны қорғау арқылы адамның өмірі мен денсаулығына қолайлы
жағдай туғызуды да мақсат ... ... ... мен ... ... ... лауазымды адамдардың жасырып қалуы заң ... ... ... ең аз ... кем емес ақы ... ... Конституциясы азаматтарды ешқандай кемітусіз еңбек ақы алуын
көздейді. Бұл талапта жалпылама сипат бар, себебі ол ... ... ... қай ... ... да еңбек ететін барлық адамдарға
қатысты. Бұл жерде мәселе – кемсітудің ... ... ... да ... ... ... ... бұл конституциялық қағиданы салалық
қағида түрінде – еңбекақы заңда ... ең аз ... ... ... ... болады. Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес
азаматқа еңбекақының ең аз мөлшеріне ... ... ... ... ... Бұл ... ... экономиканың қалыптасу жағдайында
жұмыскерге еңбекақы төлеуге байланысты оны әлеуметтік қорғаудың құқықтық
негізін анықтайды. Бұл қағиданың күші ... ... ... ... ... бағынатынына қарамастан экономиканың ... ... ... ... және ... сондай-ақ жеке меншік формасындағы кәсіпорындар ... ... ... ... қатысты болады.
Осы аталған қағидаға сәйкес мемлекет республиканың барлық аумағында
барлық жұмыскерлерге өздерінің ... алу ... ... ... ... ... ... Бұл ретте еңбекақының ең көп мөлшері шектелмейді.
Еңбек пен ... ... ... ... болуы – еңбек
құқығының салалық қағидасы. Қазақстан ... ... ... құқығы жалпыға бірдейлігін қарастырған. Бұл ... ... ... қарамастан барлық азаматтарға түгелдей қатысты.
Еңбек шарты ... ... ... ... ... ... және ... күндері жыл сайынғы төленетін демалыс заңда белгіленген
уақытта, апта ... ... және жыл ... ... ... ... ... сондай-ақ демалуға құқықты жүзеге асырудағы негізгі басқа да
жағдайларды мемлекет белгілейді.
Еңбек пен ... ... ... ... ... ... қағида
ретінде жұмыскердің жұмыс күнін және жұмыс аптасын шектеу туралы және жыл
сайынғы төленетін демалыстар туралы заңдарға сәйкес ... алу ... ... Бұл ... ... ...... жұмыстан бос
уақытында демалуға құқығын қамтамасыз ететін тән, жан рахатын көруі, кәсіби
және мәдени деңгейін көтеруі, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... еңбек ұзақтығын және оның режимін белгілеуде.
Еңбек тәртібін ... ету – ... ... ... ... ... – ұжымның бірлескен еңбегінің дұрыс ұйымдастырылуын қамтамасыз етуде,
жұмыскерлерді кәсіпорынның бірыңғай, орталық ережемен бекітілген ішкі ... ... Бұл ... ... ... тәртібін сақтауға
еңбектік міндеттерін дұрыс атқаруға, жұмыс берушінің мүлкіне ұқыпты қарауға
міндетті екендігінен көрініс табады.
Еңбек құқығын сақтау – ... тек ... ғана емес ... ... ... ... кепілдіктің болуы – еңбек құқығының ... ... ... ... ... ... ... туралы
заңда көрсетілген. Бұл құқық жүзеге асу үшін тікелей кәсіпорында кәсіби оқу
жүйесі ұйымдастырылады, жұмысты оқумен ұщтастыру үшін ... ... ... ... ... оқуға болатын жеңілдіктермен
демалыстар белгіленеді.
Кәсіпкер одағын құру бостандығы – еңбек құқығының ... ... ... заңға сәйкес жұмыскерлер ... ... ... ... ... өз ... мүше болуға құқылы, егер өзге заң
актілерінде басқадай көзделмесе.
Кәсіпкер ...... ... ... мүдделерінің
орталықтағы негізінде, өз мөлшерінің еңбек құқықтарын, басқа да ... ... мен ... ... және ... еңбек жағдайын
қорғау және жақсарту үшін құралы атын ерікті қоғамдық бірлестік.
Кәсіподақтың құқықтық ... ... ... – олардың
мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатын қалыптастыруға ... ... ... мен ... ... қараудың демократиялық
тәртіпке негізделген рәсімдері:
еңбек құқығы бұзылған жұмыскердің дауын қарайтын ... ... ... ... санаттарының өз еңбек құқықтарын қорғаудағы тең
жағдайы, еңбек дауларын шешудің қысқартылған мерзімі;
органдардың еңбек ... ... ... ... ... ... даулары бойынша шығынды төлеуден жұмыскерді босату.
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыруды құқықтық реттеудің мәнін, мазмұнын ... ... ... ... ... саласындағы саясаты
анықтайды. Әңгіме азаматтардың еңбек және ... ... ... ... болдырмау және азайту, еңбек ұжымдары мен жұмыс
берушілер ... ... ... қамтылу саясатын жүргізуге
қатысуы, еңбек ресурстарын ... ... және ... ... ... ... ... жүргізілуі жайында.
Халықтың жұмыспен қамтылу саясатындағы мемлекеттік саясат ... ... ... ... Республикасының күшіндегі заңдары, халықаралық
нормаларды ескере отырып, азаматтардың ... ... ... ... құқықтарын жүзеге асырудың құқықтық кепілдіктер
мен әлеуметтік-экономикалық ... ... ... қамтылу
қатынастарын Қазақстан Республикасының Конституциясы 2001 жвлғв ... ... ... ... ... ... ... Заңы, ұжымдық шарттар мен келісімдер, басқадай нормативтік
құқықтық актілері реттейді. Жұмыспен қамтылу туралы заңнамада ... ... ... ... ... ... ... азаматтығы жоқ адамдарға қатысты.
Нарықтық экономика жағдайында және ... ... мен ... ... формаларының тең құқылы кезінде мемлекет халықты
жұмысқа тарту саласындағы өз саясатын жаңаша ... ... ... ... ... ... сұраным мен ұсыныстың ара қатынасына
негізделген, мүлде жаңа критерийлерін белгілейді.
ІІ ... ... ... ҚАҒИДАЛАРЫ МЕН ЕҢБЕК ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ АРА
ҚАТЫНАСЫ
Еңбекті қоғамдық ... ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Мұндай ықпалдың нәтижесінде еңбек
қатынастары ... ... ... ... ... ... және қолдану барысында қалыптасатын қатынастарды реттеуші,
жүйелеуші рөлін ... Бұл ... ... ... ... басқа субъектілердің іс-қимылына ықпал етудің ... ... бұл ... еңбек құқығында объективтік сипат болады, яғни нақты
адамдарға және ... ... ... ... ... құқықтары
нормаларының басты мақсаты – еңбек қатынастарының тараптарына белгілі бір
шектеулер мен міндеттеу ... ... бере ... еңбекті қоғамдық
ұйымдастыру саласындағы қатынастарды реттеу.
Объективтік құқықтың саласы ... ... ... ... ... ... субъективтік құқықтық ұғымы да бар. Бұл жерде
әңгіме нақты адамның және жұмыс берушінің еңбек құқығы нормаларына ... ... ... ... ... шартын жасағанда, өзгерткенде
және тоқтатқанда пайдаланатын қандай да бір бостандығы, еңбекті қолданудың
кейбір жағдайларындағы мүмкіндік, т.б.).
Сонымен, ... ... ...... құқығы нормаларымен
бекітілген, нақты адамға немесе жұмыс берушіге берілген қандай да ... және ... ... ... ... құқығының нақты субъектілерінің
қалыпты іс-әрекетімен байланыстылықта болады. Бұл жағдайда еңбек құқығының
нормалары осы ... ... ... қандай да бір бостандық
және мүмкіндік, бір шектеулер мен міндеттеулер ... ... ... ... құқығының нақты субъектілерінің субъективтік ... ... заң дық ... мен міндеттерді алдын ала қарастыру
құқықтық қатынастардың еңбекті ұйымдастыру және қолдану саласында қалыптасу
ерекшеліктерін, ... ... ... ... тетіктерін жақсы
ұғынуға мүмкіндік береді. Тек құқықтық ... ... ғана ... мен ... ... ... ... нормаларында
қарастырған субъективтік құқықтары мен ... ... ... блоа ... ... қатынастар субъектілердің еңбек құқығының
нормаларымен реттеліп, өзара келісілген жеке-еріктік қатынастарын бекітудің
қажетті және ... ... ... табылады. Белгілі ғалым – құқықтанушы
С.С.Алексеев[6] құқықтық қатынастар “адамдар арасындағы ерекше ... ... ... және ... ... ... білдіреді” дейді.
Еңбек құқығы субъектілерінің өз құқықтарын жүзеге ... ... ... ... заңды талаптарының іске асуы тек құқықтық
қатынастар шеңберінде ғана болады. Бұл ... ... ... ... мен міндеттерінің жүзеге асыруына мемлекет кепілдік
береді, қажетті жағдайда мемлекеттің қолдануына ... ... ... және ... ... ... құқықтық
қатынастардың мазмұнын құрайды және оларды жүзеге асыру үшін еңбек құқығы
салсындағы құқықтық ... ... ... ... ... мен ... ... мазмұнға ие болады. Мысалы,
жұмыскердің жеке ... ... ... ... ... ... талап етуі жұмыс
берушінің сондай жұмыс беруге міндеттілігінен туындайды, ол жұмыскердің өзі
атқарған қызметі үшін еңбекақы алуға ... ... ... ... ... және мерзімде беріп тұру ... ... ... ... ... екі жақты құқықтық қатынастар болады (мысалы,
тікелей еңбектік). Ал кейбір ... үш ... да ... Атап ... ... ... (қалалық) жеке саланың (тарифтік) келісімдерді
жасағанда үш жақ қатысады: кәсіподақ бірлестігі, жұмыс берушілер ... ... ... ... ... ... ... салалық
басқару органы, т.б.).
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастар, негізінен регулятивтік
болады. Бұл дегеніміз – олар еңбек құқықтары субъектілерінің ... ... ... ... осы ... тән әдістері негізінде
белгілеумен байланысты болуы. Атап ... ... ... ерекшеліктері еңбек жағдайын шартты белгілеу тәртібімен,
еңбектік құқықтық қатынастар туындаған кезден ... ... ... ... әрі ... еңбек процесінде жұмыс ... ... ... ... және ... орталықтан нормалау
мен жергілікті реттеу арасындағы үйлесуімен байланысты.
Қорғаушы құқықтыңқ қатынастардың еңбек құқықтары бұзылған және ... ... ... ... ... және ... іс-
әрекет тараптардың мүдделерін қозғаған ... ... ... ... ... ... қорғау қажеттілігі т.б.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың мазмұны тұрақты блоып
қалмайды. Республикадағы экономикалық реформа және ... ... ... ... туралы заңдар тек өзгеруде және ... ... ... ... мен ... да ... қатар, еңбек қатынастарымен тығыз байланысты басқа да нормалар
бар. Олардың ерекшелігі сол, олар еңбектік құқықтық ... ... ... ... ... жұмыскерлер ұжымының бірлескен
еңбегін ұйымдастырудың, ... ... ... ... қажет екендігі жайында; еңбектің қорғалуын және ... ... ... қатысты нормалар еңбекті қорғау туралы
заңдардың және басқа нормативтік актілердің ... ... және ... ... мен ... ... жүзеге асыруды өндірістің қажет
етіп отырғандығынан туындайды. Еңбектік құқықтық қатары және одан туындаған
басқа жинақталып ... ... ... ... ... ... ... береді.
Еңбектің құқықтық саласындағы құқықтық нормалар ... мына ... ... ... ... жұмысқа орналастыру бойынша нормалар;
– ұйымдық-басқару құқықтық нормалар;
– жұмыскерлерді кәсіби даярлау бойынша құқықтық нормалар;
– әлеуметтік экономикалық нормалар;
... ... және ... ... ... ... ... еңбек дауларын қарау бойынша нормалар;
Сонымен, еңбектік құқықтық нормалардың олардан ... ... ... бағыттары бір ортақ факторға негізделген, ол жұмыскердің
еңбегін кәсіпорынның еңбек ұжымы шеңберінде ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... бұл
нормалардың бәрінің бірден болуының міндетті екендігін ... ... ... бойынша сәйкес келмейді (мысалы, жұмысқа орналастыру
бойынша нормалар, еңбектік құқықтық ноомалар) ... ... бір ... ... заң бұзушылық болған жағдайда туындауы мүмкін, (мысалы,
еңбектің қорғалуын және ... ... ... ... ... ... мән-жайлар болмаған жағдайда (заңдық факторлар) нормалар
туындамайды. Бұл жерде еңбек құқығы саласындағы барлық құқықтық нормалардың
барлық жұмыскерге тиесілі ... ... ... ... ... нормалардың
кейбіреулерінің алда туындауға толық мүмкіндігі бар, атап ... ол ... ... ... ... ... ... еңбектеніп жүрген
уақыттың барлық кезінде жұмыскерде ... ... ... қайшы пікір
болмауы мүмкін.
Еңбектік құқық нормаларынан туындаған ... ... ... ... мынандай үш топқа бірігеді.
1) еңбектік нормалардан бұрын алған;
2) еңбектік нормалармен бірге жүретін;
3) еңбектік ... ... ... ... ... ... ... нормалардың алдында
туындап тоқтайды. Оларға, мысалы, жұмыспен қамтылу және жұмысқа орналастыру
бойынша, кәсіби ... ... ... нормаларды жатқызуға болады.
Бірге жүретін құқықтық нормалар еңбек нормаларымен бірге туындап, бірге
жүреді. Оларға ұйымдардың басқару құқықтық нормалары (әкімшілік пен ... ... ... қорғалуын және еңбек заңдарының ... ... және ... ... ... нормалар, әлеуметтік
экономикалық нормалар, еңбек ... шешу ... ... ... ... қайта орнына қою жөніндегі даулардан ... ... ... құқықтық нормалар сол еңбек нормалары
тоқтаған кезден туындайды, олар бір ... ... ... ... қамтамасыз етуге, ал бір жағдайда – заңсыз жұмыстан шығарылған
адамды жұмысқа қайта орналастыруға ... ... ... ... шығарылған адамды қайта орнына алдыру ... ... ... ... құқықтық саласындағы құқықтық немесе даусыз-құқық осы саласының
нормалармен реттелген жақтарын субъективтік құндылықтары мен ... ... бар ... ... Құқықтық нормалардың жеке, өзіндік ... яғни ол ... ... ... ... ... нақты адамдар
мен ұйымдар арасындағы нормалар.
Еңбектік құқықтық нормаларының ерекшеліктері.
Еңбек нормаларының мазмұнына ... бір жағы ... ішкі ... бағына отырып белгілі бір мамандық, кәсіп немесе лауазым бойынша
жұмыс орындауға міндетті, ал екінші жақ ... ... оған ... ... және ... ... ... төлеуді және еңбек
жағдайын қамтамасыз етуді міндетіне алады.[7]
Еңбектік құқықтық ... ... ... кәсіпорынның (мекеменің,
ұйымның) еңбек ұжымының құрамына кіргізуді қажет етеді,сондықтан да ол сол
ұжымның қызметкеріне айналады. Еңбек ұжымының қызметкеріне ... ... ...... құқықтық нормаларының атрибутивті (анықтауыштық)
белгісі, ал жұмыскердің ... ... ... ... (жұмыстың бір
жерде тұрақты істелуі, іссапарлар, т.б.). ... ... ... ... ... ... ... еңбектік құқықтық қатынастарының
басқа бір өзіндік ерекшеліктерімен, атап айтқанда ... ... ... өзі ... байланысты.
Бұл дауды жұмыс берушінің келісімінсіз жұмыскер осы ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының жақтарын кәсіпорынның (мекеменің,
ұйымның) ішкі еңбек тәртібіне бағындыру – еңбектік ... ... ... ... ... ... ішкі ... мазмұнын еңбек туралы
күшіндегі заңдар да, жергілікті реттеуші актілер де ... ... ... Ішкі ... ... ... ... өндірістің объективтік
қажеттілігі бойынша табу, себебі ол жұмыс уақытын ұтымды пайдаланумен,
жұмысты ... ... және т.б. ... ... қатынастарының субъектілері. Еңбектік құқық
қатынастарының субъектілері ... бір ...... ... жағынан
– жұмыс беруші танылады. Жақтар ажырамас заңдық қасиет ретінде еңбектік
құқықтық субъектілікті иемденеді және еңбектік ... ... ... еңбектік құқықтық қатынастарын субъектілері бола алады.
Еңбектік құқықтық нормаларының мазмұны. Еңбек ... ... ... ... іс жүзіндегі әрекетінің еңбек құқығы нормаларының
талаптарына сай келуін қатамасыз етуге бағытталған. Бұл ... ... ... ... ... ... мен заңдық міндеттеріне аудару жолымен жүзеге асырылады.
Еңбек туралы заң (7 б. 1т) ... ... ... ... жеке ... ... жасауға, өзгертуге және бұзуға, бірдей еңбек
үшін еш кемсітусіз ... ... ... ... пен ... ... беретін еңбек жағдайына; егер өзге заң актілерінде
басқадай ... ... ... одағына немесе басқа қоғамдық
бірлестіктерге еркімен мүше ... ... ... ... ... ... денсаулығына немесе мүлкіне келген зиянды өндіріп алуға;
өнім және кепілдеме алуға; жақтардың келісімі ... ... сот ... ... ... ... ... жеке еңбек шартында екінші жақтың
мүддесін білдіретін лауазымды адамның ... ... ... ... шартты жасауға қатысуға және жұмыс берушінің актілерімен танысуға,
өзінің кәсіби біліктілігін көтеруге құқылы. Еңбектік құқықтық ... ... ... ... талаптық сипат бар. Мысалы,
гигиена талаптарына және жұмыскер ... ... ... ... ... бар ... ... жұмыс берушінің ондай жағдайды тудыруын талап
етуге құқылы.
Жұмыскердің субъективтік құқықтары және міндеттерімен қатар ... ... ... ... ... ... ... мен
міндеттері де кіреді. Бұл еңбектік құқық қатынастарына қатысушылар
арасындағы нақты ... ... ... ... Бұл ... бір
жақтың субъективтік құқығына екінші жақтың міндеті сай ... ... ... ... ... ... ... берілген:
белгіленген тәртіпте жұмыскерлермен жеке еңбек және ұжымдық шарттар
жасасу, ... ... және ... ... ... ... оның
белгілі бір еңбек түрімен айналыса ... және ... ... түрімен
айналыса алатынын растайтын, заңнамада көзделген құжаттарды ұсынуын талап
ету;
өз ... ... ... ... шығаруға, күшіндегі
заңдарда белгіленген тіртіпте жұмыскерді мадақтау немесе тәртіптік және
материалдық жауаптылыққа тарту, ... ... ... ... ... ... ... тоқтату және сот шешімі бойынша заңсыз деп танылған
ереуілді дайындауға және өткізуге ... үшін ... ... құқықтары мен мүдделерін білдіру және қорғау ... ... ... құру және оған кіру, жұмыкерге сынақ мерзімін
белгілеу. Егер жеке ... ... ... ... ... оқытуға
кеткен өз шығынын өндіріп алу.
Екінші жағынан жұмыс берушіге мынадай міндет жүктелген: еңбек ... жеке ... ... шарттарға сәйкес келетін еңбек жағдайымен
жұмыскерді қамтамасыз ету, жұмыскерлер өкілдерінің ұсынысын қарап, олармен
ұжымдық шарт ... ... ... ... ... үшін
жұмыскерлерді қажетті құралдармен және материалдармен қамтамасыз ету, жеке
еңбек шартын жасасқанда жұмыскерді ... ... және ... берушінің
актілерімен таныстыру; жалақыны және ҚР нормативтік актілерінде, жеке
еңбектік, ... ... ... берушінің актілерінде көзделген басқа да
төлемдерді уақтылы және толық көлемде төлеу, еңбек туралы заңнаманың, ... ... ... ... сақтау. Өзінің еңбек міндетін орындау
кезінде жұмыскердің өмірі мен денсаулығына ... зиян үшін ... ... ... ... ... құжаттарды және зейнетақы
қорына ақша аударғаны жайындағы ... ... ... ... ... көзделген тәртіпте және жағдайда жұмыскерге келген
зиянды өну;
Еңбек құқық ... ... ... және ... құқық нормаларында ұзақ уақыттың сипат болғанымен ... ... ... ... ... жағдайлар оларды туындатады,
өзгертеді және тоқтатады. Құқық теориясында мұндай мән-жайлар ... тағы ... Ал, ... ... болуы азаматқа еңбектік
құқық қатынастарына жол ашып қана қоймайды, оның еңбектік құқық нормаларына
құқық субъектілікті иемденуіне ... ... ... ... ... толмағанның еңбектік құқық қатынасқа кіруіне құқық беретін жасқа
толуы).
Еңбектік құқық қатынастарының туындауының өзіндік ерекше негіздемесіне
жеке ... ... ... Бұл сапада еңбюек шарты заң актісі, яғни еңбектік
құқық нормаларын ... ... ... ... ... деп қарастырады.
Жеке еңбек шарты д/з – екі жақты заң актісі, оның негізінде ... ... ... ... атап айтқанда еңбек құқық нормаларын.
Белгілеу мақсатында жасалған заңды әрекет деп қарастырылады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... және қосымша
акт (тағайындау, конкурс, сайлау) негізінде ... ... ... ... тиісті мемлекеттік органның әкімшілік құқық актісі ... ... ... мен ... ... ... ... басшы және жауапты қызметін жұмысқа қабылдау
(тағайындау) арқылы, ... ... бос ... ... ... бойынша алу т.б.
Еңбек туралы заңнамада еңбектік құқық қатынастарының өзгеруі біржақты
тәртіпте-жұмыскердің көңіл білдіруімен болатын жағдайлар да ... ... әйел ... ... ... ауыр және ... ... ықпалы болмайтын, бұрынғы жұмыстағы орташа жалақысы
сақталатын ... ... ... ... туралы Заң 25 баптың, 3
тармағы).
Жақтардың келісімі, жұмыскердің көңіл білдіруі, ... ... ... білдіруі, еңбектік құқық ... тағы ... ... ... ынтасын еңбектік құқық қатынастарының тоқтауына
негіздеме бола алады. Еңбектік құқық ... ... ... ... ... үшін ... қосымша жағдайлар (заңдық факторлер) қажет
емес (мерзімді ... ... ... ... ... ... ... жұмыс берушіге келетін болсақ, ол өз ынтасымен еңбектік ... ... ... ... заңнамада түгелдей көрсетілген (Еңбек
туралы заңның 26-бабы). Еңбектік құқық қатынастарының тоқтауына ... ... жағы ... ... ... ... ынтасы да
енгіздеме бола алады. Мысалы, ... ... ... ... ... сот ... заңды күшіне енуі; жұмыскерді ... ... ... ... заңның 30-бабы, 1-тармағы) және т.б.
Еңбек туралы заңнамада еңбектік құқық ... ... және ... жүзеге асыратындығына және заңдылығына ... ... ... ... ... жынысқа, жасқа,
нәсілге, ұлтқа, тілге және діни сенімге, ... және діни ... және ... ... ... ... ... қай
азаматтыққа, қоғамдық бірлестіктерге жататындығына, сондай-ақ жұмыскердің
іскерлік қасиетімен және оның еңбек ... ... емес ... ... ... оның құқықтық қандай да бір тікелей немесе жанама ... ... ... не ... ... ... жол ... (Еңбек
туралы Заң 4 б.)
Жазбаша келісімін бермей жұмыскер басқа жұмысқа ... ... ... ... ... деп ... ал ... бұрынғы жұмысына
қайта алынады (Еңбек туралы Заң 17 бап). Еңбек ұжымдарының, ... ... мен ... ... ... өздерінің қоғамдық
міндеттерін атқаруы үшін сайланбалы кәсіподақ қызметкеріне ... ... (1993 ж. 29 ... “Кәсіпшілер одағы туралы”
Қазақстан Республикасы Заңы 19 бап). ... ... ... ... ... ... білікті қызметкерді оның жазбаша келісімінсіз
біліктілікті керек етпейтін ... ... ... жол ... ... Заңның 22 бабы).
Еңбектік құқық қатынастарынан туындайтын қатынастар.
Еңбектік құқық қатынастарымен табиғи байланыста болатын ... ... ... Бір ... ... ... ... қатынастардан
бұрын болады (еңбекке орналасу, кәсіби оқу), 2-ші жағдайларда олар еңбектік
қатынастармен бірге жүреді ... ... ... қорғауын және еңбек
заңының сақталуын бақылау және қадағалау, әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... жағдайларда еңбектік қатынастардан ... ... ... ... ... ... ... дауларды шешу
бойынша қатынастар).
І. Жұмысқа орналасу ... ... ... орнын еркін таңдауға құқық еңбек қабілеті бар азаматтдың
субъективтік ... ... ... ... мәртебесінің элементі
болып табылады. Бұл құқық халықтың жұмыспен қамтылу ... ... де, ... заңдық кепілдіктермен де қамтамасыз етіледі. Осындай
кепілдіктердің бірі – жұмысқа орналастыру жүйесі. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... айналысады. Олар бұл
мемлекеттік саясаттың аймақтық деңгейде жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді.
Халықтың ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын орталық ... ...... ... және ... ... ... министрлігі қамтамасыз
етеді.
Еңбекке орналастыру бойынша құқықтық қатынастар азаматтардың жұмыспен
қамтылу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орнын еркін таңдау құқығын ... ... ... ... іздестірумен байланысты процесс мынандай құқықтық
қатынастарды қамтиды:
• Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі ... ... мен ... ... ... ... азамат арасындағы;
Бұл азаматтың жұмысқа орналасуға көмектесу туралы арызының негізінде
ғана туындайды. Бұл құқықтық қатынастың ...... ... ... ... да, ... ... жөніндегі құқықтық
қатынастардың мазмұны тек тұрмайды, сонымен қатар ол өкілетті органның
азаматтық ... ... ... жұмыс орнына қатынай алатындығын
ескеріп, оған қолайлы жұмыс іздеп табудағы нақты әрекеттерін ... ... бұл ... ... ... қызметімен ғана
шектелмейді. Жұмыс ... өз ... ... ... ... ... ... өкілетті органдардың жолдамасымен келген
адамдармен бірдей негіздерде қабылдауға ... ... ... қорғауды ерекше қажет ететін кейбір санаттарына берілген. (20
жасқа ... ... ... және жалғызілік аналар, т.б.).
• Жұмыспен қамтылу мәселелері ... ... ... мен жұмыс
беруші арасындағы құқықтық қатынас;
Бұл – азаматтарды жұмысқа орналастыру мәселесін шешуге байланысты өзара
құқықтар мен міндеттерді белгілеу ... ... Бұл ... ... – ыңғайлы жұмыс іздеу мерзімін қысқарту және жұмыс беруішінің жұмыс
күшіне мұқтаждығын ... ... ... мына заңдық фактілердің
негізінде туындайды: өкілетті органның жолдамасымен азаматтың өзін жұмысқа
алуы жөнінде жұмыс берушіге өтініш білдіруінен.
• Жұмыскер мен ... ... ... ... ... тұру ... ... қатынастар жүйесіндегі соңғы кезең болып
табылады. Құқықтық қатынас күрделі заңдық құрамнан туындайды: ... ... ... ... ... және ... ... Бұл құқықтық қатынастың ерекшелігі сонда, ол тек жақтардың
өзара ерік білдіруі және мүдделерін ... ғана ... ... орналасу жөнінде жұмыс берушіге тікелей өтініш білдірген адам мен
өкілетті органның жолдамасы бар екеуінің тең ... ... ... Ол ... ... және сол ... ... алатындығына қарап, қайсысын жұмысқа алу мәселесін жұмыс
беруішінің өзі шешуге құқылы.
Жұмысқа тұру ... ... ... ... ... қатынастары
туындаған кезден бастап тоқтайды.
ІІ. Кәсіби даялық бойынша құқықтық қатынастар.
Бұл құқықтық қатынастар, әдетте, еңбектік құқық ... ... ... ол қатынастар бірге жүруі мүмкін, егер жұмыскер жұмыстан
қол үзбей өз ... ... ... ... өтсе ... орта және
жоғары оқу орнында оқыса.
Кәсіби даялық бойынша құқықтық қатынастың мақсаты – жұмыскердің ... алуы не ... және ... ... ... кәсіби
өзгеруі.
Жұмыссыздарды кәсіби даярлау, қайта даярлау және олардың кәсіби
біліктілігін арттыру еңбек ... ... ... ... ... ... ... байланысты үш құқықтық қатынастар туындайды:
а) жұмыссыз адам жұмыспен қамтылумәселелері жөніндегі өкілетті орган
арасындағы; Бұл ... ... ... және ... ... туындауы мүмкін. Құқықтық қатынастың туындауына негіз болатын
заңдық фактілер: бір ...... ... ... ... ... оның келісімі; екінші жағдайда – өкілетті органның жұмыссыз адамға
жүгіну және оның келісімі.
ә) еңбек жөніндегі ... ... мен ... адам кәсіби оқуға,
біліктілігін көтеруге және ... ... ... оқу орны арасындағы;
Мұнда өкілетті орган оқу орнын еркін ... ... ... ... ... ... даярлау және оның біліктілігін ... ... ... ... ... мен ... ... мазмұны болып табылады.
б) оқу орны мен оқуға жіберілген жұмыссыз адам арасындағы;
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі ... ... ... ... ... оқу ... өкілетті органмен жасалған шарт
негізінде оқуға алуға міндеттейді. ... адам ... ... ... өтіп немесе біліктілігін көтеріп тиісті құжат алғаннан ... ... ... ... – басқару құқықтық қатынастары
Бұл – ұжымның ... ... ... орындауға оның іс-
әрекеттерін реттеумен, үйлемтірумен, келісумен және жұмыс беруші тарапынан
басқару қызметін жүзеге ... ... ... ... ... ... мақсатын немесе міндеттерін жарғы анықтайды және олар
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... ... құқықтық актілерге негізделуге тиіс.
Жұмыс берушінің басқарушылық қызметінде өндірістік проценстерге, ... ... ... белсенді ықпал жасау сипаты бар. Осындай
ықпалдың нәтижесінде ішкі еңбек тәртібі қамтамасыз етіледі, өзінің өкілетті
органы ... және осы ... ... ... ... ... заңдық міндеттеріне аудару жолымен әкімшіліктің және еңбек ... ... ... ... ... ... ... және мазмұнын кәсіпорынның
әлеуметтік атқарар міндеті анықтайды. Мысалы, мемлекеттік кәсіпорындардың
қызметінің негізгі ...... мен ... ... ... ... шешу.
Ұйымдық – басқару құқық қатынастарының туындауының, өзгеруінің және
тоқтауының заңдық ... ... ол ... тұрғыдан органдардың
актілері (кәсіпорын қызметін ... ... ... және ... ... құрылтайшылар актісі), ұжымдық шарт, және т.б. ... ... ... ... ... ... ... еңбек
ұжымының өндірістік қызметінің жағдайына сәйкес нақтылы ұйымдық басқару
құқық ... тән ... Бұл ... ... әкімшілік-өкілдік
әдістерінің еңбекті ұйымдастыру мен қолдануды реттеудің ұжымдық-шарттық
тәсілдерімен үйлескенін көреміз.
ІV. Әлеуметтік-экономикалық құқықтық қатынастар
Бұл қатынастардың ерекшелігі ... олар ... ... кәсіпорынға
қарағанда жоғарырақ тұрған субъектілері арасында қалыптасады. Әлеуметтік-
экономикалық қатынастарды өзінше бөлек топқа ... ... ... ... ... ... және басқа да әлеуметтік кепілдік және
халықтың кедей топтарын әлеуметтік қорғау, ... ... ... қоғамда ұлттық келісімде қамтамасыз ету мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... жаңа болып саналады. Олар
еңбек құқығының жаңа көздері осы мәселелер бойынша ... ... ... құқықтық қатынастардың мазмұны экономикалық
реформаны ұтымды жүргізу үшін ... ... ... дұрыс
ұйымдастырылуын және оны ... ... ... ... ... ... еңбек дауларын болдырмауды және шешуді қамтамасыз
етумен байланысты басты мақсаттарды шешудегі жақтардың өзара құқықтары ... ... ... ... ... ... құқық
қатынастарына қатысуы, былай қарағанда, бұл қатынастарды әкімшілік-құқықтық
деңгейге көтереді. Бірақ, ... ... ... қатынастарының
сипаты мен мазмұны мемлекеттік басқару ... ... ... ... үш ... ... келісімі нәтижесінде қалыптасады. Бұл
жағдайда әңгіме әлеуметтік серіктестік принциптерінің ... ету ... оның ... ... қатынастарды құқықтық
реттеу ... ... ... ... Бұл ... ... тікелей байланыста екендігі сөзсіз. Сондықтан да ... ... ... ... ... деп ... ... Еңбекті қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау ... ... ... ... ... ...... субъектілерінің өкілеттік
сипатымен байланысты, олар, бір жағынан – ... ... ... және ... ... ... ... жағынан – жұмыс
берушілер. Қатынастардың бұл тобы – жұмыскердің ... ... ... ... бұл ... ... ... принциптерін іске асыруға,
өндірістікте тосын жағдайлардың ... және ... ... ... келмеуіне, меншік түріне және шаруашылық жүргізудің
ұйымдық-құқықтық формасына қарамастан кәсіпорында қауіпті және ... ... ... аз ... ... ... ... қорғаудың мемлекеттік басқару жұмысын
Қазақстан Республикасы Үкіметі және ол ... ... ... орган
өзінің жергілікті жерлердегі бөлімшелері арқылы жүргізеді (қазіргі ... және ... ... ... ... қорғауды қадағалау және бақылау бойынша құқықтық ... да ... ... ... ... өрт ... машина-
трактор паркінің техникалық жағдайына мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жұмыстардың
қауіпсіз жүргізілуіне қадағалау жасайтын төтенше ... ... ... ... және ... ... өкілетті адамы
кәсіпорынға, оның меншік түріне және шаруашылық ... ... және ... ала екскерусіз, кез келген ... ... ... ... және ... ... ... жұмыс
берушілерден қажетті ақпарат алуға: жұмыскерлеріне айыппұл ... ... ... оларды қылмыстық жауапқа тарту мәселесін шешуі үшін
материалдарды прокуратура органдарына беруге құқылы .
VІ. ... ... ... ... ... қатынастар.
Бұл қатынастарда іс-жүргізушілік сипат бар. ... ... ... ... туралы заңдардың қолданылуымен не еңбектің заңдармен
реттелмеген жаңа немесе ... ... ... ... ... ... мен міндеттері жүзеге асады.
Еңбек даулары өздерінің субъективтік құрамы жағынан жеке және ... ... Жеке ... ... жақтары жұмыскер мен жұмыс ... ... ... ... еңбек ұжымы, кәсіподақ не жұмыскер
өкілеттік берген басқа ... және ... ... ... ... ... ... еңбек дауларын қарайтын мынандай органдар белгіленген;
келісуші комиссия, сот, ... ... ... ... ... ... ... төрелігі, делдал, әлеуметтік серіктестік және
әлеуметтік-экономикалық және еңбек қатынастарын ... ... ... еңбек дауларындағы құқықтық қатынастың ... ... ... ... ... ... ұжымдық және жеке еңбек шартарының
нормаларын қолдануға байланысты қайшылықтарды шешу ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша құқықтық қатынастардың туындауына
заңдық факті қызметкердің өзінің бұзылған еңбек құқығы ... ... ... ... немесе сотқа жүгінген арызы негіз болады.
Ұжымдық еңбек даулары жағдайында құқықтық ... ... ... ... жағдайын және ақы төлеуді белгілеу және ... ... және ... жасасу; олардың орындау, сондай-ақ күшіндегі еңбек
заңдарының, ұжымдық шарттық шарттың және ... ... ... талаптармен тиісті органға жүгінгені негіз болады.
2.1. Халықты жұмыспен қамту қатынастарының түсінігі
Жұмыспен қамтылу азаматтардың ... жеке ... ... және ... ... алып ... Қазақстан
Республикасының конституциясына, заңдары мен өзге құқықтық актілеріне ... ... ... ... ... ұғым бар, ол – ... ... және әлеуметтік тиімділікті қамтамасыз ететін жұмыспен қамтылу. Бұл
ретте азаматтардың еңбек қызметі ... ... ... түрі мен ... тек ... ... негізделеді. Заңнамада көзделген жағдайлардан
басқа реттерде азаматтарды ... ... ... ... ... ... жол берілмейді.
Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес сот
үкімі бойынша жаза орындағаннан және төтенше ... ... ... ... ... ... істеуге тыйым салынған.
Мемлекеттің азаматтардың жұмысқа, кәсіби делдалдыққа және ... ... ... қанағат ету, жұмыс орындарын көбейтуге
ынталандыру, халықты ... ... ... және аймақтық
бағдарламаларын жүзеге асыру сияқты ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Халықтың жұмыспен айналысатын тобына жататын адамдар қатары заңнамада
анықталған. Олар:
– жеке еңбек шарттары ... ... оның ... толық немесе
толық емес күн жағдайында сыйақы ішінде толық атқаратындар, сондай-ақ
басқадай ... ... бар ... ... бар ... ... қызметпен айналысатындар;
– өз бетінше жұмыс істейтіндер;
– қосалқы кәсіппен айналысатындар мен шарт бойынша өнім өткізетіндер;
– азаматтық-құқытық шарттар бойынша ... ... ... ... ... ... төленетін қызметке саайланғандар, тағайындалғандар немесе
бекітілгендер;
– Қарулы күштерде, ұлттық қауіпсіздік ... ... ішкі ... ... ішкі ... ... Төтенше жағдайлар жөніндегі агенттік
бөлімдерінде және ... ... ... ... ... қамтылу азаматтардың қоғамға пайдалы қызметінің барлық
түрін қамтиды. Сонымен қатар, жұмыспен қамтуды арнайы, ... ... оны ... жеке ... шарты бойынша немесе
оларға ылғи жалақы немесе жұмыс жасаушылар үшін ... ... мен ... ... ... негіздеріндегі
еңбек қызметі деп түсінеміз.
Халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ҚР азаматтарына, ҚР-да тұрақты тұратын шетелдіктер мен азаматтығы
жоқ адамдарға ... пен ... ... ... ... ... әділ де қолайлы еңбек ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
орындарын алуға;
2) білім беру жүйесін ... ... ... және ... ... ... оның даму ... сай кадрлар даярлау ісіне
бағдарлауы;
3) азаматтардың заңдарға сәйкес ... ... ... және ... ... ... ... және шығармашылық еңбекке қабілетін
дамытуға жәрдемдесуге;
4) бар жұмыс орындарын сақтаған және жаңа жұмыс ... оның ... ... арналған жұмыс орындарын ашатын жұмыс берушілерді
ынталандыруға;
5) әлеуметтік орган және жеке ... ... ... ... ... ұйымдастыруға;
6) шетелдік жұмыс күшін тартуға, сондай-қ Қазақстан ... ... ... шығаруға байланысты қызметті лицензиялауға;
7) шетелдік жұмыс күшін тартуға мөлшер белгілеу жағымен ішкі еңбек
рыногын қорғауға;
8) жұмыспен ... ... ету ... ... ... ... атқарушы органдар қолданылатын шаралармен ұштастыруға;
9) халықты жұмыспен қамту саласындағы қызметті экономикалық ... ... бсқа да ... ... ... рыногының бірыңғай ақпараттық базасын қалыптастыруға;
11) мемлекеттік органдардың халықты жұмыспен қамтуды қамтамасыз ететін
шараларды әзірлеу мен іске ... ... ... ... ... және ... орындалуын бақылауды жүзеге асыруға;
12) Қазақстан Республикасы азаматтарының шетелдегі және шетелдіктердің
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... қоса ... ... жұмыспен қамту проблемаларын
шешуде халықаралық ынтымақтастықты ұйымдастыруға;
13) жұмыс берушілер, қызметкерлер және қоғамдық ұйымдар өкілдерінің
мемлекеттік жұмыспен ... ... ... мен іске ... қатысуын
қамтамсыз ету;
14) жұмыспен қамту саясатымен үйлестірілген, қосымша жұмыс орындарын
ашу ісін ынталандыруды қолдайтын қаржы, ... және ... ... ... ... ... көрсету және оны дамыту Қазақстан
Республикасының мемлекеттік экономикалық ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылуды кең мағынада да, арнайы,
тар мағынада да түсінуге болады. Кең ... да, ... ... ... ... ... ... табысын әкелетін, қоғамға
пайдалы қызметінің барлық түрлерін қамтиды; ал тар мағынада – ... ... ... ... ... нормалары реттейтін басқа негіздер
бойынша жасайтын еңбегі. Нарықтық ... ... ... ... ... ... өз ... тіптен жаңаша жүргізеді, оған ұйымдық-
құқықтық және әлеуметтік-экономикалық алғышарт ... ... ... ... ... ... түрімен кәсіпті еркін таңдауға деген
конституциялық құқығының жүзеге асырылуына заңдық кепілдік қарастырады.
Азаматтардың жұмыс ... ... ... Еңбек рыногын
қалыптастырылған кезде еңбек құқығының ... ... ... Мұндай жағдай халықты жұмысқа қамтуды реттеу және ... де, ... ... ... ... құқықтарын
іске асырудың тетігін жсауға да, жұмыссыз қалғандарға әлеуметтік кепілдік
және өтем төлеуді белгілеуге де ... ... ... және ... ... шешімі 2001 жылғы 23 қаңтардағы №149-11 “Халықтың
жұмыспен қамтылуы туралы” Қазақстан Республикасының Заңында ... ... ... ... ... ... жұмыс қамтылу мәселелері
жөніндегі өкіметті ... не жеке ... ... ... ... арқылы
еркін таңдау құқығы заңнамада бекімін тапқан. Жұмысқа қабылдау жөніндегі
шешім жұмыс ... мен ... ... адам ... ... келісім
негізінде қабылданады. Жеке еңбек шартын жасаудың тәртібі және ... ... ... ... ... ... ... өзінше де жұмысқа тұра
аралады, сонымен қатар арнайы органдардың көмегімен де ... ... ... ... ... халықтың жұмысқа орналасуына мемлекеттік
өкілетті органдардың, сондай-ақ жеке ... ... ... Бұл ... ... ... ... табу, оның түрін таңдау
жөнінен сол жұмыс іздеп жүрген адамдарпға және кадрларға ... ... ... ... ... ... меншік түрлеріне және
шаруашылық жүргізуінің ұйымдық-құқықтық формаларына қарамастан көрсетіледі.
Жұмысқа орналастыратын жеке агенттіктер азаматтарға шартты ... ... ... ... ... тұру және ... ... заңнамалар бойынша кеңес береді;
– бос жұмыс орындарына тұру мүмкіндігі туралы ақпарат береді;
– жұмыс ... ... ... ... ... даярлап және қайта даярлап, соңынан жұмысқа
орналастырады. ... ... ... ... азаматтардың
шетелдерде жұмысқа тұруына және шетелден жұмысшы жұмыс күшін
Қазақстан Республикасына тартуға ... ... ... ... азаматтардың заңды құқықтарының қатарына
олардың халықты жұмыспен қамту мәселесімен айналысатын өкілетті органдар,
жеке агенттіктерден ақыл-кеңес және ... ... ... ... және т.б. жатады. Заңнамаға сәйкес жұмыссыздар, еңбек рыногының
сұранымына қарай Республиканың және жергілікті бюджет ... ... ... ... ... ... даярлықтан өтуге,
біліктілігін көтеруге; қоғамдық жұмыстарға жолдама алуға; атаулы ... ... ... ... ... ... үшін ... кепілдіктер көзделген.
Мысалы, мемлекет азаматтарға олардың жұмыс түрін еркін таңдауына және ... ... ... ... ... ... және мамандық
және жұмыс алуда бірдей мүмкіндік тудыруға; жұмыссыздықты ... ... ... ... жұмыс таңдауда және орналасуда
көмектесуге кепілдік ... ... ... ... ... аса мұқтаж адамдар ... үшін ... ... ... ... құрамына мыналар кіреді: аз қамтамасыз
етілгендер; 21 ... ... ... ... ... жетім
балалар, ата-аналарының қамқорынсыз қалған, 23 жасқа дейінгі ... ... ... ... ... ... көп бабалы ата-
аналар; заңнамаға сәйкес тұрақты ... ... ... қадағалауды қажет
етеді деп танылған адамдарды бағып отырған азаматтар; зейнеткер жасқа келіп
қалған адамдар; мүгедектер; ҚР ... ... ... ... бостандығынан айыру және, мәжбүрлеп ... ... ... ... ... ... ... еңбек рыногындағы жағдайға
және жергілікті бюджет қаражатына сүйене отырып нысаналы топтарға жататын
адамдардың қосымша тізбесін, сондай-ақ ... ... ... ... белгілей алады.
Жастарды жұмыспен қамтамасыз ету, олардың еңбек рыногындағы құқықтарын
іске асыру мемлекеттің ... ... ... ... ... ... тұратын жас азаматтарға тегін кәсіби бағдар алуға,
кәсіби даярлықтан және ... ... ... бос ... орны ... ... ыңғайлы жұмыс табу және жұмысқа ... үшін ... ... ... ... ... ... дәлелсіз бас
тартудан және жұмыстан ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек беруге кепілдік алады. Мемлекет жастардың
еңбекке деген өз қабілетін жүзеге асыруына ... ... ... ... ... жағдайын жақсартуға, оларды өндірісте оқытуға, т.б.
жұмыс берушілердің ынтасын тудырады. Жас ... жеке ... ... жастардың оқу, кәіәсібиғ мәдени және ... ... ... ... ... ... мен ... жұмыс берушілр
тарапынан бұзылған жағдайда ондай әрекеттерге ... ... ... ... ... ... деп ... адамдардың да өзінше
құқықтық мәртебесі бар. Ондайлардың қатарына жұмысы, жалақысы жоқ, қолайлы
жұмыс іздеп жүрген және ... ... ... ... ... орган және жұмысқа тұрғызушы жеке агенттік ... ... ... ... үшін қолайлы жұмыс іздестіру өкілетті органдар
мен жеке ... ең ... ... ... бірі ... ... азаматтар үшін кәсіби даярлығына, еңбек өтіліне
және ... ... ... жұмыс тәжірибесіне, соңғы жұмыс орнының
жағдайларына денсаулық жағдайына, жаңа жұмыс орнына көліктің қолайлылығына
сәйкес ... ... деп ... ... ... ... атқарушы
орын айқындайды.
Бірінші рет жұмыс іздеп жүрген, бірақ кәсіби мамандығы жоқ, сондай-ақ
екі жылдан астам уақыт бойы ... ... ... үшін ... ... ... жұмысты, ал ондай жұмыс беру мүмкін болмаған
жағдайда, азаматтардың жас және өзге де ... ... ... ... ескерілетін басқа ақы төленетін жұмысты лайықты жұмыс
деп есептеуге болады. Жұмыспен қамтылу өрісіндегі азаматтардың құқытарының
жүзеге асыруы 2001 ... 23 ... ... ... ... ... Республикасының Заңында көзделген басқа да мемлекеттік шаралармен
қамтамасыз ... оған ... ... ... ... органдардың,
жеке агенттіктердің және орталық атқарушы органдардың лауазымды адамдардың
заңсыз ... ... ... да ... ... жұмысқа орналасу құқығы олардың өз бетімен немесе
еңбек туралы өкілетті органдар, жеке агенттіктер ... ... ... ... ... ... ... жағдайына, жұмысқа
қабілеттілік деңгейіне қарай кәсіби ... ... ... ... ... ... арқылы көрініс табады.
Бұл құқықтар әлеуметтік-экономикалық және ұйымдық-құқықтық кепілдіктер
жүйесі, халықты жұмыспен қамту өрісіндегі ... ... мен ... ... ... етіледі.
Халықтың жұмыспен қамтылуын реттеу және ұйымдастыру.
Халықтың еркін және жемісті еңбекпен айналысуына көмектесу мақсатында
мемлекет өндіріс күштерін ... ... ... орналастыруға, еңбек
ресурстарының жинақтылығын көтеруге, уақытша және өз бетімен жұмысшы
жамытуға, бар ... ... және жаңа ... орындарын ашуға, жұмыстың
икемді тәртіптерін қолдауға бағытталған шараларды және ... да ... ... ... Бұл ... ... азаматтардың заңды құқықтары
мен мүдделерін сақтау негізінде халықтың жұмыспен қамтылуын құқықтық жолмен
реттейді, тиісті мемлекеттік кепілдіктер белгілейді.
Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... мен ... ... өкілдерін қатыстыра отырып республиканы
әлеуметтік – экономикалық дамытуды индикативтік жоспарлары ... ... ... ... ... және бекітеді.
Онда мыналар көзделеді: халықты жұмыспен қамту деңгейін көтеру;
жұмысшы күшіне сұраным мен ... ... ... ... ... керек ететін нысаналы тобын жұмыспен қамтуды ұйымдастыру; қосымша
жұмыс орнын ашатын шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып жұмыссыздарды кәсіби
дайындаудың және қайта дайындаудың ... ... ... ... ұйымдастыру және жетілдіру; жұмысқа қамтуды ... ... ... атқару органдарының ролін көтеру шаралары;
өкілетті органның жұмыс берушілермен, қоғамдық бірлестіктермен, ... жеке ... ... қамтылуды және еңбек рыногын реттеу
мәселесі бойынша жұмысын үйлестіру; ... ... ... ... ... ... инвестициялық бағдарламалар жасағанда еңбек
рыногындағы ахуалды ескере отырып қосымша жұмыс орнын құру.
Жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік дамуын болжаудың көрсеткіштері негізінде дайындалады. ... ... ... ... жағына келсек, ол республикалық
және, жергілікті бюджеттер қаражаты есебінен жүзеге асырылады.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... еңбек, халықты жұмыспен қамту, еңбек ресурстарын тиімді
пайдалану, халыққа атап көмек көрсету саласындағы ... ... ... ... ... мемлекеттік орган.
Бұл орган халықты жұмыспен қамту, мәселесіне қатысты барлық жұмыспен
қамту өрісіндегі мемлекеттік саясаттың аймақтық деңгейде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
көздерін, құқықтық мәртебесі мен жауаптылығын Қазақстан Республикасының
Үкіметі, аймақтық өкілеті ...... ... ... ... ... ... аймақтық өкілеті органдар өздеріне жүгінген
азаматтарға және жұмыссыздарға ... ... ... ал ... – жұмысшы күшімен қамтамасыз ету мүмкіндігі ... ... ... және ... ... жұмыс таңдауына көмектесуге,
оларға жұмысқа орналасу және оқу үшін жолдама беруге; еңбек рыногы ... ... ... ... өтінішін жасаған күннен бастап 10 күннен
кешіктірмей тіркеуге, оларды есепке қоюға; ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыссыздарды
олардың келісімімен қоғамдық жұмыстарға жіберуге; ... ... ... ... ... ... жіберуге; жұмысшы күшіне
сұраным мен ... ... ... және ... ... ... ... органдарға еңбек рыногының жай-күйі туралы хабарлауға;
халықты жұмыспен қамтудың аймақтық бағдарламаларын және нысаналы топтардың
жұмыспен ... ... ... ... арнайы іс-шараларды іске
асыруға міндетті.
Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру. ... ... ... ... ... ... ... ала кәсіби даярлығын қажет
етпейтін, әлеуметтік-пайдалы бағыттылығы бар, азаматтарды уақытша жұмыспен
қамту ... ... ... ... ... еңбек қызметінің түрлері.
Халықты жұмыспен қамту саласындағы қоғамдық жұмыс мына мәселелерді
шешуі ... қолы бос ... және ... уақыша жұмыспен
қамтамасыз етеді және олардың еңбекақы алуына көмектеседі.
Жұмыс орындарын ... ... ... ... адамдарды жұмысқа
орналастыру мақсатында, мемлекеттік бағдарламаларға, оның ... ауыл ... және ... ... ... ... сәйкес жұмыс орындарын құрады.
Белгіленген тәртіпте жұмыссыз деп танылған азаматтар үшін, сондай-ақ
олардың ... ... ... ... үшін жаңа ... ... қолдау көрсетудің жағдайы мен тәртібі заңнамада
белгіленген.
Қазақстан Республикасы ... 2006 ... 6 ... дамуына мемлекеттік қолдауды күшейту және оны жандандыру
шаралары туралы “заңнамаларында” шағын кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... айналысу үшін қолайлы
құқықтық және экономикалық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметіне және ... ... ... ... ... ... табылатын шағын
кәсіпкерліктің нығайып, дамуына жан-жақты ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеудің жеңілдетілген
тәртібін енгізу көзделген, мысалы, тіркеу мерзімін және төлем ... ... ... ... ... азайту, мемлекеттік меншікті шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің меншігіне ... ... жеке және ... оның ішінде шаруа қожалығын заңдық қамтамасыз ету, олардың
жеке кәсіпкерлік қызметіне ... ... ... органдардың
әрекетіне шағым келтіру тәртібін қарастыру; шағын бизнестің орталықтары мен
ұясын құруға арналған жер учаскелерін ... ... ... ... ... жер учаскелерін бес жылға дейінгі мерзімге,
төлемін кейінге ... ай ... ... ... ... ... ... актісін беру; құрылысы аяқталмаған мемлекеттік объектілерді,
оларда міндетті ... ... ету; көп ... ... бірге тұру
талаптарын бұзбау. Жеке кәсіпкерлікпен анық айналысатын адамдардың өкілетті
орган мүмкіндіктері мен қабілетін анықтайды, оның ... ... ... ... шамасын ескереді. Әңгімелесу нәтижесінде оған жеке
кәсіпкерліктің қай түрімен айналысу жөнінде кеңес беріледі.
2.2. Әлеуметтік ... ... ... ... ... әлеуметтік әріптестік (тирпартизм) жүйесі
жұмыс істеуінің ... ... ... мен ... ... тең құқылы және өзара жауапкершілікті қағидаттары негізінде
ортақ әлеуметтік ... бар ... қол ... үшін Бас, ... ... ... жасасу, өзгерту және бұзу ... ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасының
2000 жылғы 18 ... ... Заңы ... ... бұл ... ... Конституциясының 24-бабының 2-ші ... ... ... ... қоса ... ... ... тәсілдерді
қолдана отырып, жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешу құқығы мойындалатынын
толығымен ... ... ... ... ... ... еңбек
даулары мен ... ... ... ... ... бірі ретінде бектіліген. Заңның күші ... ... ... Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын
барлық жұмыс ... ... ... ... ... атқарушы билік органдарына қолданылады.
Әлеуметтік әріптестік дегеніміз атқарушы билік органдары өкілдерінің,
жұмыс берушілер мен ... ... ... келістіруді
қамтамасыз етуге бағытталған қатынастар мен тетіктер ... ... ... нормаларын реттеу процесінде олардың
субъектілері арасында келіспеушіліктер туындайтіні белгілі. ... ... ... мен ... ... ... ғана емес, сонымен бірге
еңбек қатынастарының басқа да тараптары арасындағы, мысалы, еңбек ұжымы мен
жұмыс беруші арасындағы ... ... да ... ... ... ... ... бойынша бұрын қызметкер мен
жұмыс беруші арасында реттелмеген жеке еңбек, ұжымдық шарттардың талаптарын
орындау туралы қызметкер мен жұмыс берушінің арасындағы ... ... ... даулары еңбек туралы заңмен немесе басқа да нормативтік құқықтық
актілермен, ережелермен, нұсқаулармен реттелмеген жаңа еңбек жағдайларын
өзгерту ... ... ... мүмкін.
Еңбек дауларын құқық қатынастарының түрі және даудың сипаты мен нысаны
бойынша жіктеуге болады. ... ... түрі ... ... ... туындайтын жеке еңбек даулары және еңбек ұжымы мен жұмыс
арасында туындаған ... ... ... ... екіге бөлінеді. Ал ... мен ... ... ... ... бас ... байланысты даулар;
– заңдарда немесе өзге де нормативтік құқықтық актілерде реттелмеген
жаңа еңбек жағдайларын орнықтыру туралы даулар;
... ... ... ... және жеке ... ... қолдану туралы даулар деп жіктеледі.
Еңбек даулары жіктемесі олардың ... ... ... бұл дауды қараудың белгілі бір тәртібі мен оны шешуге ... ... үшін ... бір ... ... ... юрисдикциялық органның құзіретіне
жатқызылғанын анықтау үшін ең алдымен осы дау ... ... ... ... осы даудың субъектісі мен оның нысанын анықтау қажет.
Даулардың көпшiлiгi еңбек құқықтық қатынастарынан ... ... ... ... қызметкер болып табылады.
“Қазақстан Республикасының еңбек туралы” Қазақстан Республикасы Заңының
97-бабына сәйкес еңбек ... ... ... ... немесе сот
тәртібімен қаралады. Осы Заңның 98-бабына сәйкес еңбек дауларын тараптардың
келісімі ... ... ... ... ... ... ... Келісім комиссияларының еңбек дауларын
қарау тәртібі Қазақстан Республикасы Еңбек және халықтық әлеуметтік ... 2000 ... 15 ... №37 ... ... ... еңбек дауларын қарау тәртібі туралы” нұсқаулықта анықталған.
Осы нұсқаулыққа сәйкес келісім ... ... ... ... ... мен ... өкілдерінің тең мүшелерінен тепе-тең
негізде құрылады. Қызметкерлер өкілдері келісім комиссиясына ... ... ... ... ... саны жалпы жиналыста
(конференцияда) белгіленген қызметкерлер өкілдерінің санына сай ... ... ... ... мен оның ... мерзімін тараптардың
өкілдері белгілейді. Комиссия мүшелері алғашқы ұйымдастыру мәжілісінде өз
құрамынан төраға мен хатшыны ... ... ... мен ... егер
олар үшін комиссия мүшелерінің жартысынан астамы ... ... ... ... ... ... болып кез келген тараптың өкілі сайлануы
мүмкін. Келісім ... ... ... ... үй-
жарақтар, оргтехника, қажетті әдебиеттер беру, іс ... ... ... алу мен ... ұйымдастыру, шешімдердің көшірмелерін
дайындап беру және т.б.) жұмыс беруші қамтамасыз етеді.
Комиссияның еңбек ... ... ... Комиссия еңбек үрдісі
кезінде қызметкер мен жұмыс беруші ... ... ... дауларын қарау
жөніндегі орган болып табылады.
Комиссия:
1) басқа жұмысқа ауысу және ... ... ... ... ... ... жеке еңбек шарттарының талаптарына өзгерістер енгізу;
3) жұмыс уақытының режімі, еңбек тәртібі;
4) демалыстың ұзақтығы, соның ішінде жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... еңбекке ақы төлеу және еңбекті қорғау мәселелері жөніндегі ... ... ... заңдар, жеке және ұжымдық шарттарды қолдану мәселелері
жөніндегі басқа да дауларды қарауы мүмкін.
Еңбек дауларын қарау ... ... ... ... ... ... еңбек дауларын қарау үшін Комиссияға азаматтық
заңдарда белгіленген ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің өтініш комиссия хатшысы
міндетті түрде ... ... ... алудан бас тартуға жол берілмейді.
Комиссияның отырысы, әдетте, жұмыстан тыс уақытта өткізіледі, ал егер
белгілі бір ... ... ... дауларын жұмыстан тыс уақытта қарау
мүмкін ... сол ... ... істейтін комиссия мүшелеріне,
қызметкерлеріне, куәгерге, сарапшыға және ... ... ... шарт
негізінде, ал ол жасалмаған болса ... ... ... жалақысы
сақтала отырып уақыт беріледі. Еңбек дауы өтініш берген қызметкерлердің
қатысуымен қаралады, ал ... ... ... сол ... ... ... күнде ғана жол беріледі. Қызметкер Комиссия отырысында
келмеген жағдайда ... ... ... қалдырылады, ал қызметкер себепсіз
екінші рет келмей қалған жағдайда ... бұл ... ... ... туралы шешім шығарады. Комиссияның бұл шешімі қызметкерді тағы да
өтініш жасау құқығынан ... ... ... ... үшін ... куәгерлерді, мамандарды
шақыруға құқылы. Комиссия отырысы өкілетті деп саналуы үшін оған ... ... ... ... өкілдері мен жұмыс беруші өкілдері
тепе-тең пайызбен қатысуы тиіс.
Комиссияның жеке ... ... ... ... ... тәртібі.
“Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы” Қазақстан Республикасы Заңының
100-бабына ... ... ... еңбек дауын өтініш түскен ... үш күн ... ... ... Комиссияның әрбір отырысында еңбек
дауларын қараудың ... ... ... нысандағы хаттама жүргізілуі
тиіс. Жеке еңбек дауын қарау нәтижелері бойынша комиссия ... ... ... мен ... қол ... ... көшірмесі үш күн ішінде
қызметкер мен ... ... ... ... ... айырықша талап
қойылады, ол тиянақты қолданыстағы заңдарға сәйкес үзілді-кесілді болуы
және оның мүшелерінің ... ... ... ... тиіс. Жекелеген
комиссия мүшелері көпшілік пікірімен келіспеген жағдайда олар өз ... ол ... ... ... ... үндеу ретінде
рәсімделуге тиіс (мәселен, “жұмыс берушіден өтініуге”, ... ... және т.б.). Онда ... ... ... ... бас ... егер ішінара қанағаттандырылса, нақты қай бөлігіне
қатысты қанағаттандырылғаны, және бас ... ... ... ... ... Ақшалай талаптар мәселелері бойынша шешімде
қызметкерге тиесілі нақты сома ... ... ... күші тараптар үшін ... ол ... ... ... ... дәлелді болуға, еңбек туралы қолданып
жүрген заңдар мен жеке еңбек және ұжымдық шарттарға, ішкі ... ... және ... ... ... Егер Комиссияның шешімдерін
орындау барасында тараптар ... ... ... ... онда ол ... ... қосымша шешім шығаруға құқылы.
Өтініш иесінің талаптарын ... ... ... ... жақ үш күн ... ... ... даулары жөніндегі шешімімен келіспеген жағдайда
қызметкер немесе жұмыс беруші ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдары
белгілейді. “Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы” заңының 101-бабына
сәйкес қызметкерлер еңбек құқығы ... ... ... ... ... мемлекеттік кіріске түсетін (істі қараумен байланысты
мемлекеттік баж және шағымдар) сот шығындарын төлеуден ... ... ... ... ... берушімен арадағы еңбек дауларын шешу ... ... ... ... құқылы.
Келісім комиссиясының еңбек дауы жөніндегі шешімін ... ... ... ... ... ... ... келісім комиссиясында қаралмаған еңбек даулары және
шаруа қожалықтарында жеке еңбек шартымен жұмыс істейтін адамдардың өтініші,
сондай-ақ қызметкерлердің ... ... ... келтірген залалын
олардан өндіріп алу туралы жұмыс берушінің арызы қаралады.
Соттар ... ... ... ... ... ... жоқ ... шетел азаматтарының еңбек ... ... ... ... қарайды.
Еңбек дауын шешу туралы өтінішті қызметкер тікелей аудандық (қалалық)
сотқа бере алады. Талап жауапкердің ... жері ... ... ... ... денсаулығының өзге де зақымдануынан, ... ... ... ... ... өтеу ... ... да талап
қоюшы өзінің тұрылықты жері бойынша немесе зиянкелтірілген жер бойынша ... ... ... және жәрдемақыны өндіріп алутуралы талаптар,
сондай-ақ заңсыз соттаудан, ... ... ... ... бұл ... заңсыз қолданудан не әкімшілік қамау түрінде әкімшілік жазаны
заңсыз қолданудан азаматқа келтірілген ... ... ... еңбек,
зейнетақы және тұрғын үй құқықтарын қалпына келтіру туралы талап қоюшының
тұратын ері ... ... ... ... іс ... ... 31, ... бойынша қызметкер сотқа арызбен өзінің еңбек құқықтары мен
бостандықтарының ... ... ... ... ... ... үш ай ішінде
жүгінуге құқылы (АІЖК-нің 280-бабы).
Жалпы ереже бойынша азаматтық істерді ... ... ... егер ... ... белгіленбесе, арыз қабылданған күннен бастап жеті күн
мерзімінен кешіктірілмей жүргізілуі ... ... ... және ... ... ... талаптар бойынша бұл мерзім
судьяның дәлелді ұйғарымы бойынша бір айға ... ... ... Сондай-
ақ жұмысқа қайта алу туралы, алимент өндіріп алу ... және ... ... өзін-өзі басқару ... ... ... ... шешімдерін, әрекеттерін
(әрекетсіздігін) даулау туралы істер де бір айға дейінгі мерзімде ... ... ... ... ... үш айдан аспайтын уақытқа алып ... ... ... ... ... мертігуден немесе денсаулықты
өзгедей зақымданудан, сондай-ақ асыраушысынан айырылуынан келген зиянды,
бірақ үш айдан аспайтын уақытқа өтеу ... ... ... ... ... ... ... туралы сотқа және азаматқа сотшешімі алынған
күннен бастап бір ай ... ... ... ... ... ... үшін кінәлі лауазымды адамдар заңда көзделген
жауаптылықта болады.
Еңбек дауларын ерекше ... ... ... ... тәртіппен қараудың өзгешелігі мынада: мемлекеттік
билік пен атқарушы органдардың ... ... ... ... ... ... ... арыздары бойынша еңбек даулары бағыну тәртібімен ... ... ... Ерекше тәртіппен мынандай еңбек даулары:
– жұмыстан шығару, жұмысқа ауыстыру себептерінің жазылуын өзгерту,
сондай-ақ оларға ... жаза ... ... ... ... ... туралы жарғы бойынша тәртіптік жауапқа ... жаза беру ... ... бос ... қалған уақытқа ақы төлеу мәселері бойынша қаралуы мүмкін.
Бағыныс ретіне қарай жоғары тұрған органдар арыздарды ... ... ... егер ... ... ... ... 15 күн мерзімі ішінде,
ал күрделі дауларды бір ай ... ... ... ... ... ... ... дауларын шешу тәртібі мен әдістерін, сондай-ақ ереуіл
жасау құқығын жүзеге асыру тәртібін реттейтін ... ... ... 1995
жылы шілденің 8-інде қабылданған “Ұжымдық еңбек даулары мен ... ... ... Заңы ... жеке және ... ... ... шешу құқығы Қазақстан
Республикасы Конституциясының 24-бабында: ... ... ... ... заңмен белгіленген тәсілдерді қолдана отырып, жеке және ұжымдық
еңбек дауларын шешу құқығы мойындалады делінген”.
Ұжымдық ... ...... еңбек жағдайларын белгілеу ... және ... ақы ... ... ... келісімдер жасауға,
оларды орындауға байланысты, сондай-ақ ... ... ... ... жұмыс беруші (жұмыс берушілер бірлестігі) мен қызметкерлер ұжымдары
(қызметкерлер өкілдері) арасындағы келіспеушіліктер.
Еңбек ұжымының ұйымдарда еңбек жағдайларын белгілеу мен ... ... ақы ... бір ... ... ... екінші жаынан жұмыс
беруші арасында ұжымдық шарттармен ... да ... ... ... орындау мәселелері бойынша еңбек ұжымының талаптары жалпы жиналыста
(конференцияда) осы ұжым мүшелерінің не конференция делегаттарының көпшілік
дауысымен ... ... ... ... ... ... баяндалып, жұмыс берушіге
жіберіледі.
Еңбек ұжымының мүддесін ол уәкілеттік берген ... ... ... ... ... еңбек ұжымының кеңесі).
Жұмыс беруші еңбек ұжымы қойған талаптарды олар алынған күннен бастап
күнтізбелік үш күннен кешіктірмей қарап, даудың мәні ... ... ... ... ... ал аталған мерзім ішінде келісімге қол жетпеген
жағдайда дауды одан әрі қарау үшін өз ... жеке ... ... ... ... мен ... жазбаша түрде еңбек ұжымының назарына
жеткізуге міндетті.
Екі және одан да көп еңбек ... ... ... ... ... ... (кәсіпкерлердің) тиісті органдарына
жіберіледі, олар алынған күннен ... ... жеті күн ... ... туралы еңбек ұжымдарының ... ... ... ... ... қабылдамаған немесе ол ішінара қанағаттандырылған талаптар
әуелі бітістіру комиссиясында, ал онда келісімге қол жеткізілмеген жағдайда
– еңбек төрелігінде ... ...... ... ... ... бітістіру жолымен
реттеу үшін жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... ... комиссиясы күнтізбелік үш күн мерзім ішінде құрылады.
Бітістіру комиссиясы еңбек ұжымының талаптарын өзі ... ... ... жеті ... аспайтын мерзімде қарайды.
Бітістіру рәсімі процесінде комиссия еңбек ұжымымен, жұмыс берушімен,
жергілікті атқарушы ... өзге де ... ... ... шешімі келіссөздер негізінде талаптар арасындағы келісім
бойынша қабылданған, талаптардың ... қол ... ... ... оның ... үшін ... күші болады.
Белгіленген мерзімде комиссияның жұмысы тоқтатылады, алдауды шешу ... ... ... ...... ... келісімге қол жетпеген
жағдайда, дауды шешу үшін уәкілетті тұлғаларды тарта отырып, ұжымдық ... ... ... ... ... жұмыс істейтін орган.
Еңбек төрелігі ұжымдық еңбек дауына қатысушы тараптар және әлеуметтік
еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі ... ... ... үш ... комиссия мүшелерінің қатысуымен күнтізбелік бес күн
ішінде құрады.
Еңбек төрелігі мүшелерінің саны және оның жеке ... ... ... ... ... ... ... Еңбек төрелігінің
құрамында, оның төрағасын қоса алғанда, кемінде үш адам болуға тиіс.
Еңбек төрелігінің құрамына ... ... ... ... ... сарапшы-мамандар және басқа адамдар енгізіледі.
Еңбек төрелігінің төрағасы тараптардың келісімімен төрелік мүшелерінің
қатарынан бекітіледі.
Ұжымдық еңбек дауын еңбек ... ... ... ... қатысушы
тараптар өкілдерінің міндетті түрде қатысуымен, ал қажет болған жағдайда,
сондай-ақ басқа мүдделері тұлғалар өкілдерінің қатысуымен де ... ... ... ... төрелігі белгілеп, екі тарапқа да хабарлайды.
Еңбек төрелігінің шешімі ол құрылған ... ... ... ... ... ... мүшелерінің жай көпшілік дауысымен қабылданады.
Төрелік мүшелерінің дауыстары тең ... ... ... ... ... ... ... табылады. Шешім дәлелді ... ... ... ... оған ... ... мүшелері қол қояды.
Егер тараптар келісімді жазбаша нысанда жасаса, еңбек төрелігінің
шешімі міндетті түрде ... ... ... дауын қараудың кез келген сатысында тараптар делдалдыққа
жүгіне алады. Делдал – ... ... ... шешу ... ... ... үшін оған ... тараптар тартатынын тұлға немесе ұйым. Делдалдық
рәсімі бітістіру комиссиясындағы ... ... ... ... ... ... болып табылады және олармен қоса қабат жүргізілуі
мүмкін.
Ұжымдық еңбек дауларын делдалдың қатысуымен ... ... ... келісім бойынша белгілейді.
Делдал ретінде тараптар өздері үшін беделді ұйымдары және тараптарға
қатысы жағынан бейтарап адамдарды ... ... ... ... ... ... жергілікті жерлердегі үш жақты
комиссия ұжымдық дауға ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа орталық және жергілікті ... ... ... мен ... да ... кәсіподақ органдарының басшылары мен қызметкерлерін, жұмыс
берушілерді, сондай-ақ тәуелсіз сарапшыларды тарта алады. ... ... ... ... ... келісім алынуға тиіс.
Өз бастамасымен делдалдықты құзыретті мемлекеттік органдар ... ... ... мен ... жергілікті жерлердегі
органдары, сондай-ақ олардың ... ... ... ... және
тараптар үшін беделді басқа органдар, ұйымдар мен адамдар ұсына алады.
Бітістіру комиссиясының мүшщелері, делдалдар, еңбек ... ... ... ... қатысу кезінде жыл ішінде үш айдан аспайтын ... ... ... ... ... ... ... болған кезде
негізгі жұмысынан босатылады.
Ұжымдық еңбек дауын ... ... ... ... ынталы қоғамдық органдардың өкілдері ұжымдық еңбек дауын
шешу кезеңінде тіртіптік жазаға тартылмайды, басқа ... ... өкіл ... ... ... ... алдын ала келісімінсіз
әкімшіліктің бастамасымен жұмыстан ауыстырылмайды немесе шығарылмайды.
Егер еңбек дауын бітістіру рәсімдері ... шешу ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ереуіл – еңбек ұжымының
әлеуметтік-экономикалық және ... өз ... ... ... мен ... ... ұжымдық еңбек дауында қанағаттандырылуы үшін еңбек ұжымы
мүшелерінің жұмысты белгілі бір ... ... ... ... ... беруші қанағаттандырғанға дейінгі мерзімге толық ішінара тоқтатуы
(жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... өткізу туралы шешім еңбек ұжымының жиналысында қабылданғанда
және, егер сол ... ... ... ... ... екі бөлігі оны жақтап
дауыс берсе, қабылданады деп ... ... ... ... ... ... (ереуіл комитеті) басқарады.
Бірнеше еңбек ұжымы бірдей талаптармен ереуіл жариялаған жағдайда оны сол
ұжымдар өкілдерінің бірдей санына құралатын ... ... ... ... қатысуға немесе оған қатысудан бас ... ... ... ... ... және оның ... ұзақтығы туралы уәкілетті орган
жұмыс берушінің оның жариялануына дейін күнтізбелік ... ... ... ... ... ... ... шешімде мыналар көрсетіледі:
– тараптардың ереуіл жариялауға және өткізуге ... ... ... ... ... күні мен уақыты, орны, оның ұзақтығы және
қатысушылардың болжамды саны;
– ереуілді басқарушы органның ... ... ... ... ... қызметкерлер өкілдерінің құрамы;
– ереуіл өткізу кезеңінде атқарылатын жұмыстар (қызметтер) минимумы
бойынша ұсыныстар.
Сот заңсыз деп танылған ... ... ... оған ... ... бұзушылық деп саналады және заңдарда көзделген ... ... ... әкеп ... ... күш ... деп ... жасау арқылы ереуілге
қатысуға мәжбүр ететін адамдарға ... ... ... ... ... ... бастамасы бойынша өткізілген жағдайда зиян
сот белгілейтін мөлшерде оның қаржысы есебінен өтеледі.
Жұмыспен қамтылу жөніндегі ... ... ... тендер негізінде
анықталатын отандық тауар өндірісушілерді қатыстыруды ескере отырып, шағын
және орташа бизнестің барынша өзекті сағаттары ... ... ... үлгі негіздеулермен қамтамасыз етеді.
Жұмыссыздарға арналған әлеуметтік кепілдіктер мен өтемдер. ... ... ... ...... да бір жағдайларға байланысты
экономикалық белсенділікті көрсете алмайтын және жақсы төленетін еңбекке
қатысу ... өзін ... ... ете ... ... ... қасиетті игіліктерге қол жеткізуін және бақуаттылықтың белгілі бір
деңгейін қамтамасыз етуге ... ... ... Ал ... ... ... ол – ... қабілеті бар жұмысы жоқ, ал ... ... ... ... ... көрсетілген уақытша материалдық және
басқадай көмек.
Әлеуметтік көмекті ... ... ... берілген
санаттарының да алуға құқығы бар. ... ... ... ... ... ... ... Заңнамасы анықтайды. Халықты жұмыспен
қамтамасыз ету тетігі заңнамада қарастырылған.
Халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... жеке ... ... Қазақстан Республикасының заңдары ... ... ... ... және ... ... ... қарай ол
жауаптылық: тәртіптік, материалдық, ... және ... ... ... жұмыспен қамту аясында осы Кодекстің 94 бабында көзделген заң
бұзушылық ... ... ... жөніндегі орталық атқарушы органның және
аймақтық өкілетті органның инспекциялары қарайды. ... ... ... ... белгіленген тәртіпте әкімшіліктік жауапқа тарту
құқығы берілген.
ҚОРЫТЫНДЫ
Еңбек құқығының қағидаттарын қарастырдық. Олар ... ... ... ... осы саладағы құқықтық жүйенің іргелі негізін құрайды.
Еңбек құқығының қағидаларының қызметтік лауазымы, рөлі ... ... ... және ... ... ... үшін бағдар болады, ... ... ... ... ... ... ... құқығының жалпы қолданыста жүрген қағидалары ең алдымен жұмысшы,
оның отбасы мүшелері үшін қызмет атқаруы тиіс, ... ... ... жалпы
функцияларының ішінде ең алдымен өндірістік функциясы және қорғау функциясы
болады. Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ең ... назар жұмысшы мен оның
қауіпсіздік, ... ... ... ... ... ... сәйкес
болуы және еңбек заңнамаларын; халықаралық құқық нормаларын сақтау болып
табылады.
Ресми түсініктемеге сәйкес жұмыс беруші дегеніміз – ... ... ... болатын заңды немесе жеке тұлға. Сол себепті ... ... ... ... және еңбек шарты бойынша жолдау
негізінде жұмыс беретін басқа кез келген ... және жеке ... ... болып табылады. Жұмыс берушілердің еңбектік құқық субъектілігі олар
мемлекеттік тіркеуден өткен бойда ... ... ... ... субъектісі ретіндегі сипаттамасы осы ... ... ... ... ... ... бір кейіпте ұйымдасқан,
заңды түрде оқшауланған жұмыскерлер ұжымы, ол ... бір ... ... ... ... сол ... тиісті
материалдық-техникалық базаны пайдаланады.
Мемлекеттік кәсіпорынның еңбектік құқық-субъектілігінің маңызды
элементі оның ... ... ақы ... ... ... да ... жағдайын өз бетінше белгілеуге құқылы
(жұмыскерлердің кейбір санаттары үшін қысқартылған жұмыс ... ... ... т.б.). ... ... кәсіпорындарға еңбектің қауіпсіз
жағдайын, заңмен кеіплдік берілген ең аз ... ... ... ... ... ... қолдану т.б. міндеттер жүктеледі. Өздерінің
еңбек міндеттерін атқарумен байланысты жұмыскерлердің денсаулығына ... үшін ... ... ... кооператив еңбек құқығының субъектісі ... ... ... дегеніміз – азаматтардың бірлескен кәсіпкерлік қызмет
үшін мүшелік құрып, оған тікелей қатысатын және ... ... ... ... Өндірістік кооперативтің құқықтық субъектілігі оның
жарғысы тіркелген ... ... ... ... ... ие болған қоғамдық, діни және басқа ұйымдарда
жұмыс беруші бола ... ... ... ... Т.М. О ... некоторых принципов трудового
права: вопросы теории // человек и право 2001, №4
2. Абайделиьдинов Т.М. ... ... ... ... // ... ... ... им. Д.А.
Кунаева. 1999. №1
3. Абайдельдинов Т.М. ... Н.З. О ... ... перед нормами право общественный фонд политико-правовых
исследований “интерлигол” в Казахстане 2001.
4. Бухарбаева С.А. Принципы трудовых права в новых условиях. Астана ... ... С.П. ... ... ... в ... ... экономики
// Правоведение. 1992. №2
6. Саданова Ж.К. Принципы турдового права // Вестник ... ... 199. №3 ... ... Ж.А. К ... о ... принципов трудового права //
Фемида. 2000. №3
8. Уваров В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы. 2002
9. Богуславский М.М. ... ... ... М., Юрист, 1998,
стр.10-73.
10. Кисилев И.Я. ... ... ... ... М., ... Довгерт А.С. Правовое регулирование международных трудовых
отношений. Киев, 1992.
12. Иванов М.М. США: ... ... ... ... 1998.
13. Димитрова С.А. Правовое регулирование труда на предприятиях с
иностранными ... ... ... ... Независимый Университет
“Туран”, 1994 г.
14. Ануфриева Л., Скачков Н. Иностранные фзические ... ... в ... // ... ... 1997, №6, стр. ... ... В.В. Труд иностранцев в России. М., 1997.
16. Вилкова Н.Г. Унификация коллизионных норм в ... СНГ ... и ... 1998, №10, ... Марышева Н.И., Хлестова И.О. Правовое положение российских ... ... М., ... ... Н.Ю. Коллизионные вопросы в современном ... ... // ... и ... 1998, ... Муранов А.И. К вопросу об ... ... // ... ... ... 1997, ... 1946 ж. Қазанда Монреальда ХЕҰ конференциясында өзгерту енгізілген
ХЕҰ-ң Жарғысы.
21. Қазақстан Республикасын ХЕҰ мүшелікке алу ... 1993 ж. ... ... ... ... ... ҚР-ң ... 1995ж, 30 тамыз,өзгерту мен тол.21.05.07.Алматы
2007№
2. Халықты жұмыспен қамту ... ҚР Заңы ... ... ... ... құқығы” оқу курсының бағдарламасы.Юрист.
4. Еңбек туралы нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... Л.А. ... Трудовое право. К.А. Шайбеков.А.,2001ж.
7. Трудовое законодательство РК. Алматы, 1997.В.Н.Уваров.
8. ҚР “Еңбек ... ... 1999, 10 ... 2006ж.
9. ҚР “Көші-қоң туралы” Заңы 1997 ж. 13-желтоқсан
10. “ҚР-ғы шетел азаматтарының ... ... ... ... заң күші бар Жарлығы 19-маусым 1995 ж.
11. “Қазақстан Республикасының ... және ... ... құру ... ҚР ... №3783 ... ... “ҚР-да шетел жұмыс күшін тартуға және ҚР-нан жұмыс ... ... ... ... ... туралы” ҚР Үкіметінің 19.06.2001 ж.
Қаулысы.
-----------------------
[1] В.Н.Уваров. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы. 19 б.
[2] « ... ... - ... ҚР ... ... ... ... Қазақстан Республикасының конституциясы.30.08.95г. өзгертурлер мен
толықтырулар 21.05.0.. Алматы
[4] Кисилев И.И. ... ... ... и ... ... М., ... Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту»,- туралы
Заңы.Юрист.2004.
[6] С.С.Алексеев. Общая теория права.М.,1984ж.,118б.
[7] В.Н.Уваров. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы.Алматы.2001ж.,109б.
[8] Умирзакова Ж.Ж. Социальное партнерство в ... ... ... ... ... ... заң.21.01.01ж. Юрист.Алматы.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
СЭҚ-тарды кедендік саудалық реттеуге қатысатын негізгі ұйымдар33 бет
Халықаралық еңбек ұжымының, еңбек қатынастарын реттеудегі маңызы78 бет
Әлемдегі мүгедектермен әлеуметтік жұмыс жағдайын талдау63 бет
Адам құқығы мәселесінің халықаралық қатынастарға тигізер әсері6 бет
Адам құқықтарын қорғау механизімі49 бет
Біріккен ұлттар ұйымы19 бет
Біріккен ұлттар ұйымы жайлы11 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы25 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы мәлімет43 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы қазіргі кезеңдегі халықаралық қатынастағы рөлі82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь