Үстеме шығындардың есебін ұйымдастыру

КІРІСПЕ

1. ҮСТЕМЕ ШЫҒЫНДАРДЫҢ ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
1.1 Ұйымдағы үстеме шығындардың қолданылуы және қозғалысы
1.2 Үстеме шығындардың есебін ұйымдастыру
1.3 Үстеме шығындарды үлестіру

2 ҮСТЕМЕ ШЫҒЫНДАРДЫҢ АУДИТІН ҰЙЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
2.1 Өндірістік шығындардың аудиті
2.2 Үстеме шығындардың аудитін ұйымдастыру
2.3 Үстеме шығындарды талдау

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу басқару жүйесінің ең маңызды және міндетті шарты болып табылады. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» жөніндегі заңға сәйкес барлық шаруашылық ұйымдары бухгалтерлік есеп жүргізуге және қаржылық есептілікті тиісті ұйымдарға ұсынуға міндетті. Оның ішінде ірі бизнес өкілдері үшін Халықарылық қаржылық есептілікке сәйкес есеп жүргізу мен есептілікті құрастыру міндеттелсе, орта және кіші бизнес өкілдері үшін Ұлттық бухгалтерлік есеп стандарттары бойынша есеп жүргізу міндеттелген.
Бухгалтерлік есеп өндірістің жағдайын, экономикалық тиімділігін анықтап, негізгі міндеттерін нақты сипаттайтын бірден –бір ақпараттық жүйе. Қазіргі қалыптасқан дағдарыстық экономикалық қатынастар жағдайында Елбасымыздың халқымызға Жолдауының бағыттарын ұстанып, өндірістік салада өндіретін өнім түрлеріне зор мән бере отырып, өндіруге кеткен шығындардың ауқымынын неғұрлым азайтып және өзіндік құнды дұрыс әрі дәл анықтау міндетті шарт болып отыр.
Осы мәселеге орай ұйымдарда үстеме шғындарды есептеу жолдарын дұрыс жүйеге келтіре отырып, өндірістің шаруашылық қызметін басқарудың заңдылықтары сақталған жағдайда халық шаруашылығының өркендеуіне жол береді.
Нарықтық экономиканың нағыз шарықтап келе жатқан шағында күрделі экономикалық механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі нақты жүргізілген есеп арқылы ғана жүзеге асуы тиіс.
Ішкі шаруашылық есептеулерде ең басты рөлді бухгалтерлік есеп атқарады, өйткені, жоспарлау және мөлшерлеу - бір ғана қолданатын дискретті үрдістер, ал ішкі шаруашылық есеп үзіліссіз және тұрақты, осы жүйедегі кері байланыс элементі ретінде көрініс тапты.
Пайда табу ұйымды басқару жұмыстарының тиімділігіне, өндірісті нақты ұйымдастыруға, ресурстарды үнемдеу саясатының жүргізілуіне одан ары тәуелді бола бастады. Ол ұйымдағы бухгалтерлік есептің барлық жүйесін қайта құруды талап етті.
Бухгалтерлік есептің бәсекелестік экономикаға, сыртқы тұтынушыларға неғұрлым ақпаратты көбірек беруге, сонымен қатар коммерциялық құпияны сақтауға сай келу қажеттілігі ұйымның бұрынғы біртұтас бухгалтериясын жеке екі бөлікке - қаржылық және калькуляциялық бөлікке бөлуге итермелейді.
Нарықтық экономика жағдайында осы мәселе өзекті болып тұрғандықтан диплом жұмысында өнімнің өзіндік құнын анықтау және калькуляциялау әдістеріне терең мән берілген. Ұйымдар өздерінің есеп саясатында пайдаланылатын ең тиімді өзіндік құнды калькуляциялау тәсілін таңдап көрсетуі қажет.
1. Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е. Аудиттің теориясы. – Алматы: Ұлағат, 2006. – 235б.
2. Абленов Д.О. Аудит негіздері. – Алматы: Экономика, 2005. - 352б.
3. Рахимбекова Қаржылық есеп. – Алматы: Экономика, 2005. – 185б.
4. Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілердегі бухгалтерлік есеп. - Алматы: Қазақ Университеті, 2005. – 212б.
5. Кеулімжаев К.К. Бухгалтерлік есеп негіздері. – Алматы: Экономика, 2006. – 177б.
6. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. Аудит. – Алматы: Экономика, 2006. – 258б.
7. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 181б.
8. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж. Бухгалтерлiк есеп. – Алматы: Экономика, 2001. - 236б.
9. Баймуханова С.Б. Бухгалтерлік есеп. – Алматы: Экономика, - 2005. – 366б.
10. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М. Аудит. Оқу құралы.- Алматы: Қазақ Университеті, 2004. – 134б.
11. Дюсембаев К.Ш. и др. Аудит и анализ финансовой отчетности. - Алматы: «Каржыкаражат», 1998. – 512б.
12. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г. Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау. – Алматы: Экономика, 2001. – 110б.
13. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами.- Алматы: Экономика, 2000. – 159б.
14. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. Қаржылық есеп. Алматы: Экономика, 2001. – 323б.
15. Кеулімжаев К.К., Кудайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы, 2006 – Учебник, 121б.
16. Родостовец В.К, Габдуллин Т.Ғ. Родостовец В.В. Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Қазақстан-орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық компаниясы. Алматы . – 2003. – 478б.
17. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп. Оқулық. - Алматы: Экономика, 2005. – 155б.
18. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности. Москва: Юнит, 2005. – 179б.
19. Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы: 2002.- 366б.
20. Рахимбекова Р.М. Финансовый учет на предприятии. Учебник. Алматы: Экономика, 2005.- 198б.
21. Сейдахметова Ф.С. Современный бухгалтерский учет. Алматы 2000. – 210б.
        
        Жоспар
КІРІСПЕ
1. Үстеме шығындардың есебін ұйымдастыру
1.1 Ұйымдағы үстеме шығындардың қолданылуы және қозғалысы
1.2 Үстеме шығындардың есебін ұйымдастыру
1.3 Үстеме шығындарды үлестіру
2 ҮСТЕМЕ ШЫҒЫНДАРДЫҢ АУДИТІН ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... шығындардың аудитін ұйымдастыру
2.3 Үстеме шығындарды талдау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Бүгінгі ... ... ... ... ... жүргізу
басқару жүйесінің ең маңызды және міндетті шарты болып ... есеп және ... ... ... заңға сәйкес барлық
шаруашылық ұйымдары бухгалтерлік есеп жүргізуге және қаржылық ... ... ... міндетті. Оның ішінде ірі бизнес өкілдері үшін
Халықарылық қаржылық есептілікке ... есеп ... мен ... ... орта және кіші бизнес ... үшін ... есеп ... ... есеп жүргізу міндеттелген.
Бухгалтерлік есеп өндірістің жағдайын, ... ... ... ... ... ... бірден –бір ақпараттық
жүйе. Қазіргі қалыптасқан дағдарыстық экономикалық қатынастар жағдайында
Елбасымыздың халқымызға Жолдауының бағыттарын ... ... ... өнім түрлеріне зор мән бере отырып, өндіруге кеткен шығындардың
ауқымынын ... ... және ... ... ... әрі дәл ... шарт болып отыр.
Осы мәселеге орай ұйымдарда үстеме шғындарды есептеу жолдарын дұрыс
жүйеге келтіре ... ... ... ... ... сақталған жағдайда халық шаруашылығының ... ... ... ... ... келе ... ... күрделі
экономикалық механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі ... ... ... ғана ... асуы ... ... есептеулерде ең басты рөлді ... ... ... жоспарлау және мөлшерлеу - бір ғана қолданатын ... ал ішкі ... есеп ... және ... осы жүйедегі кері
байланыс элементі ретінде көрініс тапты.
Пайда табу ұйымды басқару ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуіне одан ары тәуелді
бола бастады. Ол ұйымдағы бухгалтерлік есептің барлық жүйесін қайта ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға
неғұрлым ақпаратты көбірек беруге, сонымен қатар коммерциялық құпияны
сақтауға сай келу ... ... ... ... ... ... ... - қаржылық және калькуляциялық бөлікке бөлуге итермелейді.
Нарықтық экономика жағдайында осы мәселе ... ... ... ... ... ... ... анықтау және калькуляциялау
әдістеріне ... мән ... ... ... есеп ... ең ... өзіндік құнды калькуляциялау тәсілін ... ... ... экономикалық қатынастарда дағдарыстың қалыптасуы, жалпы
экономикалық жағдайдың күрт ... ... ауыл ... ... ... ... отыр. Ауыл шаруашылық өнімдері қандай жағдайда
болмасын бірінші кезекте қанағаттандырылуға тиісті қажеттілік болғандықтан,
ауыл шаруашылығы ... ... ... ... баса ... ... ... алу қабілеті біршама төмендеуіне байланысты ауыл
шаруашылығының өнімдерінің де ... ... ... болуда. Сол себепті
бүгінгі қатынастар жағдайында өнімнің құнын дұрыс анықтау, ол үшін ... ... ... ... өзекті тақырып саналады. Ұйымның алатын
табысының мөлшері өндірілген өнімнің өзіндік құнына тәуелді.
Кеңес үкіметі кезеңінде орталықтандырылған Мемлекеттік баға ... ... ... ... ... ... үстеме шығындарды өнім
түрлері арасында бөліп тарату арқылы жүргізілген болатын. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... есебіне деген қажеттілікті арттырып отыр. Соған сәйкес ұйымдардың
бухгалтерлік есеп ... ... және ... есеп түрлеріне
бөлінген. Өндірілген өнім бірлігінің өзіндік құны ... ... ... ... ... оның ... қай өнім өндірісін тоқтату немесе жалғастыру;
- құрастырушы бөлшектерді, бұйымдарды өндіру немесе сатып алу;
- өнімге қандай баға белгілеу;
- жаңа ... ... ... ... ... мен ұйымдастырылуына өзгерістер енгізу.
1. Үстеме шығындардың есебін ұйымдастыру
1.1 Ұйымдағы үстеме ... ... және ... ... және ... бөлу ... ... бағалау үшін
негіз болып саналады, әрі жоспарлау, ... алу, ... ... ... ... ... процестеріне тығыз байланысты.
Үстеме шығындарға тікелей жалақыдан және тікелей материалдық ... ... ... шығындары жатады. Оның өзі әзірлеуге,
ұйымдастыруға, қызмет ... және ... ... ... ... екі ... бөлінеді: жалпы өндірістік және жалы шаруашылықтық.
Өндірістік үстеме шығындар – бұл өндірісті ... ... және ... ... ... Олар ... ... учаскелерде, цехтарда, өндірістерде, қайта бөлісуде пайда болады. Осы
шығындардың мақсаты, сипаты мен ... рөлі ... ... ... ... ... ... енетіні – жабдықтарды күтіп
ұстау, пайдалану шығындары, өндірістік мақаттағы құрылысты, ғимараттарды
басқару және ... ... ... ... т.б. Өндіріске қатыстылығы
бойынша жабдықтарды күтіп ұстау мен райдалану шығындары негізгісі ... ... ... мен ... ... ... мүмкін емес.
Алайда олар өнімнің, өндірістік процестің, тасырыстың тікеоей шығынына
жатқызылмайды. Мәсеоен, ... ... – ала ... ... жөндеу. Алайда, егер объект есебі тапсырыс болып саналса, осы
шығындардың кейбір баптары тікелей шығынға жатқызылуы мүмкін, оны ... ... ... ... ... ... түгелдей қатысты
болады.[1]
Жабдықтарды күтіп ұстау және пайдалану шығындарына майлау, сүртетін
және жабдықтардың еүнделікті ... мен ... үшін ... ... ... жабдықтар мен көлік құралдарының амортизациясы (зауыт ішіндегі
көліктер); жұмысшылардың жалақысы, сонымен қоса әлеуметтік қаңжеттілікке
аударымдар; энергияның, ... ... ... ... ... ... өнімдер; құндылығы шамалы
және тез тозатын құралдар мен ... ... ... ... өзге де ... ... басқару шығындары жалақыны және өндірістік – диспетчерлік
аппарат пен ... ...... ... өндірістік
бөлімшелердің әлеуметтік қажеттілігіне аударымдарды; өндірісті дайындау
және ... ... ... ... үшін ... ... мүліктерді күтіп ұстау және жөндеу, амортизация; қалыпты
жұмыс жағдайын қамтамасыз ету, ... ... ... және даярлау
шығындары; өндірістік бөлімшелерді басқарудың ... да ... ... ... ... ... ... – екі топта жиынтық
баптардан тұрады, көбінесе өндірістік бөлімшелерде туындайды, ... ... ... ... және ... бюджеттік – сметалық әдіспен
бақыланады, өнім түрлеріне ... және ... ... ... ... жанама жолмен бөлінеді.
Сонымен қоса, қарастырылып отырған әрбір топ ... ... ... ... ... ... ... және өтеу
көздері базасында таңдап және ... ... Осы ... ... ... шығындырды жіктеудің мәні арта түседі.
Өндірістік емес үстеме шығындар басқару функциясынан туындайды, оның
өзі сипаты, қолданылуы және рөлі бойынша өндірістік ... мен ... ... ... Бұл ... ... ... жалпы шаруашылық шығындар номенклатурасы өндірісті
дайындау ... ... ... және тікелей басқару ... ... ... ... ... ... мазмұны
бойынша әртүрлі осындай біріктіру шығындарды нормалауды, ... және ... ... ... жүйесін құру және пайданы
есептеу, өндірістік емес шығындарға әсер ететін ... ... ... оларды атқарымдық мақсаты, ал олардың ішінде – ... ... ... ... ... ... бағыты олардың пайда болу орны бойынша
шығындарды оқшаулауға, кәсіпорын қызметі бойынша шығын мазмұнын айқындауға
ықпал етеді және ... өнім ... ... ... ... шғындар мен
жұмыс күшін ұстау т.б бойынша бөлу және ... бөлу ... ... ... ... ... ... қызметтегі жұмыскерлерді
ұстау, оларды жалақысы мен әлеуметтік қажеттіліке аударымдары, техникалық
қызметпен айналысатын үй-жайлары мен ... ... ... және ... ... зауыттық лабораторияларды ұстау; мүліктердің тозуы және
оны қалпына ... ... ... ... ... Осы ... бір ... өнім түрлеріне, өнертапқышқа кеткен
шығынға, бұйым конструкцияларын техникалық жетілдіруге тікелей жатқызуға
болады; басқа ... жеке ... ... ... және ... шығындармен қоса бөлінеді.
Халықаралық басқару есебін ұйымдастыру тәжірибесінде өндірістік үстеме
шығындарды бөлу ... ... ...... өндірістік және қызмет көрсететін бөлімшелер
арасында үстеме шығындарды ... Оның ... - ... құнды
қалыптастырудың себеп – салдарына тікелей ... ... ... ... бөлімшеде алынған пайдаға байланысты болуы тиіс. Ол үшін
жинақтаушы ведомость - әрбір ... ... ... ... ... ... бірнеше бөлімнен және бөлімшеден тұоған
жағдайда, оны шығын ... ... және сол ... ... №1 ... ... цехы тобы – ... орталығы. Осы орталық бойынша
токарлық жабдықтарды ұстау және қызмет көрсету бойынша смета шығындары
жасалады.Шығындарды пайда ... ... ... ... ... шығын бөлігін нақты блімшеге жатқызу мүмкін емес. Өйткені ол
бірден бірнеше бөлімшенің ... үшін ... ... Мәселен, бірнеше
цехтар үшін материалдар мен жартылай фабрикаттарды зауыт ... ... ... ... ... ... бабын әртүрлі базаға бөлуді
қолдануға болады.
Осы кезеңдегі түпкілікті нәтиже: шығындарды баптары ... ... ... ... ... ... және де ... аралығында жалпы
шығынды бөлу.
1 сурет. Шығындарды бөлу базасы
Екінші ... - ... ... ... ... ... ... үстеме шығындарды қайта бөледі, оларды жеткізуші бөлімшелерге
қызмет көрсететін тұтынушы бөлімшелер алады. Мәселен, ... (ЖМХ) ... ... ... қызмет көрсету жөніндегі
уақыты тіркеледі. Жұмысты жүргізу ... ... ... ... ... ЖМХ қызметін бағалау үшін негіз болып саналады.
Қызмет көрсететін өндірістер ... ... ... ... бөлу ... әдетте мұндай жағдайда бөлу механизмі
өзгермейді де, өзара ... ... ... ... құн ... ... әрбір бөлімше үшін әдісті таңдау тәртібі және үстеме
шығындарды бөлу ставкасын есептеу енгізіледі. Негізгі мақсаты - ... ... өнім ... мен түрлері шығындарын бөлу. Мұнда
екі тәсіл ұсынылады:
1. Үстеме шығындарды бөлудің бірыңғай жалпы ... ... ... тұтастай кәсіпорын бойынша қандай ... ... ... ... ... жағдайда бөлімшелер аралығында
шығындар негізсіз қайта бөлінеді. Бір бөлімшенің шығындары ... ... ... ... ... жұмысқа бірдей уақыт жұмсайтын,
барлық бөлімшелерде орындалатын және бір ... ... ... ... тиімді. Егер осы жұмыстарға әртүрлі уақыт жұмсалатын болса,
онда ... ... ... ... ... келуі үшін, әрбір бөлімше
бойынша үстеме шығындардың бөліну ставкасын ... ... ... ... ... ... бөлінуін есептеу. Жеке бөлімшелер бойынша
үстеме шығындардың ... ... бөлу ... ... ... және
бұйым бойынша бөлу базасына жататыны:
а) жұмысты, процессті (станок-сағатты) орындау үшін ... ... қол ... ... ... ... уақыты;
в) бұйымдардың, материалдардың, жартылай фабрикаттардың т.б. ... ... ... ... ... ... көрсеткіш мәні
Базалық көрсеткіш мәні ретінде станоктардың ... ... ... ... ... ... ... уақыты, еңбек ақы шығындары алынуы
мүмкін.
Төртінші қорытынды кезеңде үстеме шығындарды бөлу, ... ... бөлу ... ... әрбір тапсырыс, өнім түрлері бойынша, тапсырыс
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... сипатталған реттемені пайдаланған кезде үстеме ... ... ... ... мұның өзі әдіске оң сипат береді. Дегенмен,
әдістің кемшіліктері де бар:
- үстеме шығындарды тұрақтыға және ауыспалыға бөлу ... ... осы ... ... тіркелген және өндіріс көлеміне ... ... ай ... ... ... шамасының едәуір өзгеруіне әсер
етеді;
-басқару есебінің талаптары бұзылады-кезең ... ... ... ... есепті кезең аяқталған ... ... ... ол
аяқталмаған өндірісті және пайданы ұдайы бағалау үшін, тапсырыс пен өнім
бағасын белгілеу үшін ... ... ... ... ... ... ... және өнімнің шығарылуын есепке алу мен бақылау жасауды
қамтамасыз ету үшін ... есеп ... ... ... ... ... онда 8110, 8310, 8410 ... бойынша шығындар есепке алынады. 8110, 8310, 8410 шоттарының есебі
компьютерлендірілген қезде олар ... ... ... ... ... ... ... шығынарын жинақтауды жүзеге асырады.
"Цехтар бойынша шығындар" ведомосына жазу үшін мыналар негіз болып
табылады:
- "Материалдар (жалақы) ... бөлу ... ... ... шикізат, материалдар, сатып алынған шалафабрикаттар және өндірістің
басқа да материалдық запастары көрсетіледі 1300 - ... ... ... ... ... ... ... ақы шығыстары
3350 "Персоналдармен еңбек ақы бойынша есеп ... ... ... ... ... ... 3150 - ... да" шоттың "Әлеументтік
салық" субшотының қредиті;
- "Негізгі қурал-жабдықтар амортизациясынын (тозуынын) есебі" кестесін
әзірлеу, онда үстеме ... ... ... негізгі құрал-жабдықтар
амортизациясының сомасы көрсетіледі 2420 - ... ... ... қредиті);
- "Материалдық емес активтер амортизациясының есебі"
кестесін әзірлеу, онда үстеме шығынарына ... ... ... көрсетіледі.
- 2740 -"Материалдық емес активтердің амортизациясы"
бөлімшесі шоттарының қредиті);
- "Көмекші ... ... ... ... ... қызметтерін бөлу" кестесін
әзірлеу, онда өндірістер мен шаруашылықтардың ... ... және ... ... ... ... 8310 - "Көмекші
өндірістер" ... ... ... ... Бас ... ... ... және
қаржылық есеп беруін жасайды.
Басқару бухгалтериясы шоттардын типтік жоспарынын 8- бөліміне енетін
шоттарды пайдаланады. Ол ... ... ... ақпаратты қорытып, өзіндік
құнды калькуляциялайды, Үстеме шығынарынын нормалары мен ... және ... ... ... ... ... ... алады, есептің бүкіл көлемінің нормативтік, ... ... ... ... Басқару бухгалтериясы жабық (құпия)
болып қеледі. Бұл өз билігінде қандай да ... бір ... ... ... озық деңгейін ұйымдастыруды, "жаңалықтарды" өз
бәсекелестері өздерінен ... ... ... ... ... ... ... ақпаратының сыртқы тутынушылар үшін ғана
емес, сонымен бірғе осы ... ... үшін де ... ... ... ... ... аяқталмаған өндірісті есептеу үшін
1341-"Негізі өндіріс", 1342 "өз ... ... 1343 ... өндіріс", 1344 - "Басқа да" шоттары пайдаланылады. Бұл шоттардағы
топтастыру транзиттік болып табылады, онда ... ... ... ... есептеліп, яғни есептік қезеңнің соңында өндірістіқ бухгалтериядан
қаржылық бухгалтерияға беріледі (демек, 1341-1344 ... ... ... 8310 ... ... содан сон келесі жылдың басында қайтадан
қаржылық бухгалтериядан өндіріс ... ... ( ... ... 8310 ... ... ... шоттары қредиттеледі).
Сонымен, 1341-1344 шоттар "бір күндік шоттар" болып табылады және ... осы ... ... ... ... есеп ... ... үшін
арналған.
Өндіріске кеткен шығындарды есептеуге арналған шоттардың бөлімшесі бір
шолушы және бірнеше ... ... ... онда олардын мазмұны,
пайда болған орындары және басқа да ... ... ... ... ... ... нақты жасалған шығындар
туралы белгілі бір ақпараттардың белгісін ... оны ... ... мен ережелерді пайдалана отырып), шығарылған өнімнің
нақты өндіріспк өзіндік құны туралы мәліметтерді алуға болады, ... ... де ... ... кеткен материалдар соңғы өнімнің құрамына ... ... ... да ... қатар қосылады. Мысалға, автомобиль үшін
болат немесе жиһаз өндіру үшін ағаш негізгі материалдар ... ... ... ... тікелей шығындар — бұл өнімді әзірлеуге тікелей
қатысқан өндіріс жұмысшыларына ... ... ... ... ... аударымдарды қоса есептегенде) болып табылады.
Мысалы, толассыз өндірісте ... ... ... немесе металл
өңдеуші станокта істейтін жұмысшының ... ... т.б. осы ... ... ... ... көрсететін цех жұмысшыларыньн еңбек ақысы тікелей еңбек ақы
болып ... ал олар ... ... жатқызылады.
Үстеме шығыстар өндіріске кеткен барлық шығындардан тікелей шығындарды
(тікелей материалдар шығындары мен ... ... ... ақысы)
шегертіп тастағаннан шығады. Одан ... ... ... ... ... жал ... ... жарнасы, тұрғын-үй қызметі,
жарықтандыру және басқа да себептердің салдарынан өндірістің уақытша тоқтап
қалуынын шығыстары т.б. жатады.
Үстеме шығынарын ... үшін 8110 - ... ... ... ... олар ... ... арналған.
Өндіріске жұмсалған барлық шығындарды қорытындылау (шолу) үшін ... ... шоты ... Осы ... 8111 - "Материалдар", 8112 -
"Өндіріс жұмысшыларынын еңбеқ ақысы", 8113 - ... ... ... 8114 ... ... ... ... соң жыл сонында
8110 "Негізгі өндіріс" шотында қорытындыланады. Келесі ... ... ... ... ... ... ... үстеме шығынарын есеп шоттарында көрсету*
|№ ... ... ... ... |
|1 ... і ... қажеттілігіне |8111 | ... ... ... ... | | |
|2 ... ақы ... ... ... |8112 |3350 |
| ... ... ... | | |
|3 ... ... ... ... |8113 |3120, ... |
| ... | | |
|4 ... ... ... ... |8114 |8410 |
| ... ... ... | | |
|5 ... ... шолушы шотына |8110 |811-8114 |
| ... | | |
|6 ... ... ... ... |8110 |1340 |
| ... ... | | |
|7 ... ... ... өнім |1320 |8110 |
| ... | | |
|8 ... өнімнің өзіндік құнына |7010 |8110 |
|9 ... ... ... ... |1340 |8110 ... ... ... есептің Типтік шоттар жоспарына негіздеп автор
құрастырған.
Негізгі өндірістегі шығындар есебін ... 8110 ... шоты ... ... ... есебі төмендегі баптары бойынша
топтастырылып, әдетте, олар элементтерінің кескіні бойынша есепке ... мен ...... ... ... ... болатын
немесе осы әзірлеу (дайындау) қезінде қажетті компоненттер болып табылатын
шикізат пен негізгі материалдарға жұмсалған ... Осы ... ... құны (су ... жүйесінен субъектіні жинайтын, су үшін
төлемі және де ... ... ... іздестіруге, барлауға, оларды
пайдалану мен жанғыртуды ұйымдастыруға арналған мамандандырылған ұйымдардың
шығындарын өтейтін ... да ... ... ... ұйымдардың
жүргізетін жер құнарлығын арттыудың шаралары көрсетіледі.
Лимиттік-алу карталары және ... ... пен ... ... ... алынған материалдарды өндірісте есептен
шығару үшін ... ... ... Осы құжаттардың деректері цехтар
калькуляция ... есеп ... ... "Материалдардың шығыстарын
тарату" деп аталатын талдамалық кестеге топтастырылады және "Цехтар бойынша
шығындарынын" ... ... ... ... есеп ... (ведомостар,
машинограммалар, карточкалар) жазылады.
Көмекші материалдар — тұрақты технологиялық процестерді қамтамасыз ету
материалдары. Бұндай көмекші ... құны ... ... бойынша өзіндік құнына енеді, ол үшін өнім бірлігіне есептелген
сметалық мөлшерлемесі пайдаланылады.[4]
Көмекші ... ... ... ... өзіндік құнына, тауарлы
өнімге және аяқталмаған өндірістік ... ... ... ... ... ... – бұл негізгі, көмекші және ... ... ... ... ... ... шалафабрикаттар,
жылуды сақтайтын материалдар т.б. материалдық, ... ... ... өзінің сапасын, тұтыну қасиетін жоғалтуына байланысты ... ... ... ... ... технилогияға сәйкес өнімнің басқа түрін өндіру үшін толық
қанды материал ретінде берілген материалдық ресурстар қалдыққа жатпайды.
Сондай-ақ ... ... ... де жатпайды, олардын тізім шығындарды
есепке алу және өнімнің ... ... ... ... ... ... ... тәртіпте бағаланады:
егер де қалдықтарды негізгі өндіріс мұқтаждығы үшін, ... өнім ... ... ... өндіріс мұқтаждығы үшін, сондай-ақ кеңінен
тұтынатын тауарларды дайындау үшін ... онда ... ... ... құнынын төмендетілген бағасы бойынша;
қалдықтар қайта өңдеуге немесе сыртқа сатуға кетсе, олардын жинау мен
өңдеуге ... ... ... ... ... белгіленген бағасы
бойынша;
егер де қалдықтар шартқа сәйкес шикізат немесе толыққанды материалдар
ретінде ... үшін ... онда ... немесе материалдар бастапқы
толық бағасы бойынша бағаланады.
Қайтымсыз (пайдаланылмайтын) қалдықтар бағалауға жатпайды. Қалдықтарды
пайдалануды ... ... ал ... ... ... ... ... жолға қою керек. Қайтымды ... ... ... бойынша алады, олардын құнына "Шикізат пен материалдар" бабы
бойынша ... пен ... ... азайтады. Қалдықтардын
іріктеп алынуын 1310-шоттың ... және 8110 ... ... ... 8110 ... ... ... есеп регистрлеріне
(карточкаларға, ведомостарға) жазылады.
Дайындау тасымалдау шығыстарына (ДТШ) шығынның қелесі түрлері ... ... ... ... ... ... үшін ... ақысы; субъектінің қоймасына материалдарды жетізкізіп беру мен түсіру
шығыстары; дайындау орындарында ұйымдастырылған агенттікті және қоймаларды,
қеңселерді ұстау шығыстары; ... ... ... ... ... шығыстары т.б.
Технологиялық мақсатқа арналған энергия мен отындар. Өндіріс
процесінде ... ... ... (барлық түрі) мен отындардың
шығындары олардың шығысы есепте шикізаттар мен материалдардын шығысы сияқты
көрініс табады.
Ұйым ... ... ... ... ... байланысты
шығындар (тиеу-түсіру жұмыстарын қоса алғанда) үстеме шығынарынын тиісті
элементтерге (еңбек ақы төлеуге, негізігі қорлар амортизациясына ... ... ... және т.б.), ... ... ... жеткізіп берушіден (жабдықтаушылардан) материалдық ресурстармен
бірге алынған ыдыстын құны оның ... ... ... ... алынған материалдық ресурстардын ыдыстары мен бумаларын сатып
алуға жұмсаған ұйымдардың ... да ... ... ... енгізілген материалдық шығындардан қайтымды
қалдықтардың құны алынып тасталынады,өндіріс қайтымды ... деп ... ... ... ... ... ... тұтыну сапасын
(химиялық немесе физикалық қасиеттерін) ... ... ... ... және
сонын, салдарынан көтеріңкі шығындармен (аз өнім шығара ... ... ... ... ... пайдаланбайтын шикізаттар,
материалдар, шалафабрикаттар, жылутаратқыштар және басқа да материалдық
ресурстар түрлерінінің қалдықтарын айтамыз. Өнімнің ... ... ... толыққанды материал ретінде белгіленген технологияға сәйкес басқа
цехтарға, ... ... ... ... ... ... жатпайды. Сондай-ақ, жолай алынатын (ілеспе) өнім де
қалдықтарға жатпайды, олардын тізбесі өнімнің ... ... ... алу және ... ... жөніндегі салалық әдістемелік
ұсыныстарында белгіленеды.
"Еңбеқ ақы" ... және ... ... үшін ... мен
қызметшілердің сыйлық ақыларын қоса алғанда, ұйымның негізін өндірістік
қызметкерлердің жалақысын төлеуге жұмсалған ... ... ... ... ... ... ұйымның штатында тұратын,
негізігі қызметке жататын қызметкердің жалақысына жұмсалатын шығындардын
құрамына мыналар ... ... ... ақы ... ... және ... сондай-ақ жеке
еңбек келісім шартына сәйкес ... ... ... және ... ... ... ақы ... бағасы (расценкасы) арқылы нақты
орындалған ... ... ... ... ... ... нәтижелер үшін берілетіп
сыйлықақылар (заттай сыйлықақылардын ... қоса ... ... еңбеқтегі жоғары табыстары және т.б. көрсеткіштері үшін төленетін
тарифтік ставкалары мен айлықақыларға қосылатын үстемақылары;
жұмыс ... және ... ... байланысты сипаттағы төлемдер,
онын ішінде: уақыттағы жұмыс, мерзімнен тыс жұмыс, көп ауысымды режимдегі
жұмыс, ... және ... ... жұмыс үшін, мамандықты және т.б.
жұмыстары үшін заңдарда белгіленген жағдайлары үшін ... ... ... ... ... мен ... ақылар;
қолданылып жүрген заңдарға сәйкес жекелеген ... ... ... ... қызметтердің тамақтың, азық-түліктің құны,
қолданылып жүрген заңдарға сәйкес ... ... ... ... ақы ... ... ... (тұрғын үй, қоммуналдық қызметтер және
т.б. тегін берілмегені үшін төленетін ақшалай өтемнің сомалары);
қолданылып жүрген заңдарға ... ... ... ... әрі ... қалатын заттардын (арнайы киім-кешекті қоса алғанда) құны
немесе олардың арзан бағаға сатылуына байланысты жеңілдіктер сомасы;
қолданылып жүрген ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік ... ... ... ... ... уақыттар;
заңда белгіленген жағдайларға байланысты ұйымдардың қайта ... ... ... ... ... төлеу;
экологиялық коэффициенттер бойынша еңбекақыға үстеме төлемдер төлеу;
кешкі және ... оқу ... ... ... алып ... ... ... заңға сәйкес ақы төлеу;
егер атқарылған жұмыс үшін есеп айырысуды тікелей ұйымның өзі жүрггізетін
болса ,ұйымның штатында тұрмайтын ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына ақы төлеу .[5]
Бұл орайда, мердігерлік шарт бойынша ... ... ... ... ақы ... жұмсалатын қаржының мөлшері осы
жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) және ... ... ... ... ... ... ... — бұл өндірісті басқарумен және қызмет көрсетумен
байланысты ... олар ... ... ие ... олардың құрамында
экономикалық элементтердің барлық шығындары көрініс табады.
Бұл шығындар ай бойында ... ... ... ... 8410 ... ... ... есептелінеді. Әрбір цехтын өзінде
дайындалған өнімге үстеме шығыстар қосылады.
Үстеме шығыстар ай сонында белгіленген әдістеме бойынша ... ... ... кіретін үстеме шығыстарын таратқан қезде ... және 8410 шоты ... ... ... ... есеп саясатында өндіріс
ерекшеліктерін ескере отырып шығын баптарының номенклатурасына өзгерістер
енгізуі ... ... ... цехтардың ведомостары ... ... цех үшін жеке ... ... жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету үшін онда ... ... ... бу ... ... ... дайын өнімнің өзіндік құнына қелесі ... ... ... ...... ... түрлері бойынша; бу
қазаны мен ... ... ...... ... сәйкес пропорционалды жолмен таратылады.
Үстеме шығыстарға өндіріске қызмет ... және ... ... ... ... ұйымдастырумен байланысты шығыстары жатады, оларды
тікелей дайын өнім түрлеріне (бірлігіне) жатқызуға болмайды.
Үстеме шығыстар, ... ... ... ... ие ... сипаты шығыстар құрамында барлық экономикалық элементтер ... ... және одан да көп ... ... ... бұл шығыстарды тікелей белгілі
бір бұйымға жатқызу қиынға түседі, ... олар ... ... ... және аяқталмаған өндіріске де жатқызылады.
Үстеме шығыстарды тарату тәсілі өндірістің ерекшелігіне және есептік
саясатына тәуелді болып қеледі. ... ол ... есеп ... ... ... еңбек ақысына пара-пар етіп (пропорционалды)
таратылады;
- тікелей материал ... ... етіп ... ... ... өнім ... немесе өңделген шикізаттың салмағына пара-пар етіп
(пропорционалды) таратылады;
- цех құнына пара-пар етіп, (пропорционалды) немесе ... ... ... ... құнына пара-пар етіп (пропорционалды)
таратылады;
- ... ... ... ... ... бойынша
таратылады;
- басқа да тарату ... ... ... ... ... және т.б.).
8410 - "Үстеме шығындар" бөлімшесі мынадай шоттардан турады:
8410 - "Үстеме ... онда ... әрі бір ... шоттарды
есепке алатын Үстеме шығындар тұрады, онын ... 8411 ...... ... ... ... түрлерін есепке
алу үшін арналған; 8412 - "Қызметкерлердің еңбегіне ... ақы ... ... қызмет көрсетумен, оларды жұмысқа ... ... және ... ... ... цех ... жалақыны есепке алуға арналған; 8413 - "Еңбекақыдан аударылатын
аударымдар" —шотында есептелген ... ... ... ... есепке
алуға арналған; 8414 - "Негізгі құралды жөндеу" — ... ... ... ... ... ... жұмсалған нақты шығындарды
көрсету үшін арналған; 8415 - ... ... ... және ... ... ... — өндіріс қызметінде пайдаланатын
материалдық емес активтердің амортизациясынын және ... ... ... ... корсету үшін арналған; 8416 - "Тұрғын-үй
қызметі" - Тұрғын-үй қызметінің ... ... ... ... оған қызмет көмекші өндіретін ... ... ... да
көрсетілуі мүмкін; 8417 - "Жал ақысы" — ... ... ... ... ... беру бойынша жал ақысының сомасын көрсетуге
арналған; 8418 - "Басқа да" — ... ... ... ... ... ... ... қызметінің шығысын көрсетуге арналған.
"Цехтардың шығындары" деп аталатын ведомоста ведомостарда онда ... ... үшін жеке ... шот ... ... ... ақауларды есепке алу. Өндірілген өнімнің сапасы ... ... ... ... ... ... ... айқындаушы
болып табылады. Әрбір ұйым өзінің абыройын, бәсекелестік ... ... және ... ... ... ... Ұйым өнімнің
сапасына бақылау ... ... ... (ТББ) ... ... ... ... өнім шығару ұжымнын шаруашылық есебінде,
жалақысында және әлеументтік игіліктерінде сөзсіз шығынға әкеп ... ... ... ... немесе техникалық шарттарға
сәйкес келмейтін және ... ... ... пайдалануға жарамайтын
бұйымдар (шалафабрикаттар, ... ... өнім ... ... ... ... ... байқ,алған орны бойынша — ішкі өнім сатып алушыға жіберілгенге дейін
анықталған және ... ... ... ... ... ақаулардың сипаты бойынша — түзету ... жоқ ... ... ... түзетуі тиімсіз түпкілік (жөндеуге келмейтін)
және жөндеуге болатын ақаулар;
пайда болу себептері бойынша — ... ... ... ... және ... ... ақаудың өзіндік құнын мынадай шығындар бойынша
анықтайды: ақау ... ... ... ... жұмсалғын шиқізаттар,
материалдар, шалафабрикаттар шығындары; өндіріс жұмысшыларының ... ... ... ... шығыстар.
Өнімнің өзіндік құнына жатқызылған сыртқы және ішкі ақаудан ... ... үшін ... ішкі және ... ... ... ... жұмсалғын шығындары қосылады және ақаулы ... ... ... бағасы бойынша онын құны, ақауды жіберген кінәлілерден нақты
сомасы ұсталынады, ал егер де ол өнімді ... ... ... онда онын құны ... ... ... өнім құнынан шегеріліп тасталады.
Ақаудан болған шығын ай сайын өндіріс шоттарынан көшіріліп алынып,
өнімнің ... ... ... ... ... Жеке және ұсақ ... ақаудан болған шығындар толық бітпеген белгілі бір тапсырысқа
(заказға) ... ... ... ... ... ... Одан басқа жағдайлардың бәрінде ақаудан болған шығындар,
әдеттегідей, тауар ... ... ... енгізіледі.[6]
Өткен есепті кезеңде өндірілген негізін өнімге жататын сыртқы ақаудан
болған шығындар ағымдағы ... ... ... ... ... құнына көшіріліп жазылады.
Мұндай өнім ағымдағы айда дайындалмаған жағдайда, сыртқы ақаудан
болған шығындар үстеме шығындар үшін ... ... ... ... түрлеріне белінеді.
Анықталған ақауды ақау туралы хабарламамен рәсімдейді онда ... ақау ... ... ... және ақаудын туындау себептері
жарамай қалған бөлшектерге жатқызылған ... ... ... Осы ... түзетүге келмейтін ақау бойынша іріке алынуға
жататын сынықтар мен ... ... құны ... ... ... мақсаты өнімнің өзіндік құнын
есептеудің ,жоспарлаудың, калькуляциялау ережелерімен ... ... ... оның ... және іс жүзіндегі бағасын ... ... ... ... ... материалдар қоймаға тапсырылуы
қажет. Цехтарда жиналып ... ... ... мен шалафабрикаттарын оларды
дұрыс санауға ... ... ... ... ... ... ... (белшеқтерді, тораптарды, агрегаттарды) тексеру, оларды
нақты санау, таразыға тарту, өлшеу арқылы ... ... ... ... ... олардың дайын болу
сатысы немесе ... саны ... ... ... ... ... ... бөлек жасалады.
Жұмыс орындарында тұрған өңдеуге ұшырамаған шикізаттар, материалдар
мен сатып ... ... ... ... ... енгізілмесе,
олар жекелеген бөлек тізімдерге енгізіледі.
Біртекті емес массадан немесе әртүрлі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ салыстырмалы
ведомостарында екі сандық қерсетіліп: осы массаның немесе ... ... оның ... ... ... мен материалдардың саны (жекелеген
атаулар ... ... ... ... ... саны
салалық нұсқауларда белгіленген тәртіп бойынша есепке алынады.
Түгендеу қезінде анықталған аяқталмаған өндірісітн артық қалдықтары
жоспарлы (нормативті) өзіндік құн ... ... ... ... ... бағасы бойынша іріктеп алынады:
8110 - "Негізгі өндіріс" ... ... - ... қызметтен түсқен басқа да кірістер".
Аяқталмаған өндірісті түгендеу кезінде ... ... ... ... шотының қредитінен 1250 - "Тағы басқа да" ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын және қызмет
көрсететін өндіріс көмекші ... деп ... Бұл — ... ... ... жабдықтау, жөндеу-механикалық цехы, автотранспорт және
т.б. Көмекші өндірістің шығындарын есептеуге 8310 шоты арналған және ... ... деп ... ... ... онда әрбір өндіріс
үшін жеке талдамалық шот (тіркелмелі парақтарда) ашылады. Көмекші үстеме
шғындарын есепке алу үшін мына ... ... - ... ... ... ... - ... - "Қызметкердің еңбегіне ақы төлеу";
8033 - "Еңбекақыдан қаржы бөлу";
8034 "Амортизациялық, ... ... - ... да ... ... әрбір цехтары бойынша шығындарды есепке алу
"Цехтар шығындары" деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... құжаттардан алып жазылады.
Көмекші өндірістік талдамалық (аналитикалық) есебі әрбір цехта, өнім
түрлері (егер олар әрқилы ... және ... ... ... ... Шығын
номенклатурасы өндірістігі мен сипатына тәуелді болып қеледі, ... ... ... ... ... материалдарды, отын-энергетикалық
және технологиялық шығыстарды, электр энергиясын, өндіру мақсаты ... буды және ... ... және қосымша жалақыны, жалақыдан
аударылатын аударымдарды, үстеме шығыстарды қосады.
Қосымша ... ... ... ... ... ... біртектес емесін көмекші өндірістің көрсеткен қызметін
өзіндік ... ... үшін ... әдіс ... мәжбүр етеді.
Көмекші өндірістің есеп айырысуы мен ... ... ... кейбірі бір-бірімен тығыз байланыста болады және
тұрақты түрде ... ... ... жөндеу-механиқалық цехы жүк
автомашина цехына ағымдағы жөнндеу жұмысын жүзеге асырады, ал ... ... ... жүк ... ... ... үшін өзіндік құнын есептеу үшін
автомашинамен тасымалданатын жүктің өзіндік ... білу ... ... ... ... құнын есептеу үшін ағымдағы жөндеуді өзіндік
құнын білу керек. Бұл жағдайда, өзіндік құны не математикалық, не ... ... ... ... айдағы қызмет көрсетудін құны бойынша)
есептеледі. Көмекші өндірісте шығындар ай ... ... ... ... ... жөндеу-механиқалық пен аспаптар жасайтын цехтарды қоспағанда, бұл
цехтарда ай соңында қалдықтары болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
бухгалтериясына беріледі ол кезде 1342 - "Көмекші өндіру" шоты дебеттеледі
де, 8310 - ... ... шоты ... — Бұл ... өндірістің қалдығы қаржылық есеп беруде көмекші өндіруге
жатқызылады.
Құрал-жабдықтарды пайдалану мен ... ... ... шығындарды
таратқан қезде, оның сол тиісті бөлігіне жататын ақаудың өзіндік құнын
ескеру керек. Бұл шығыстар ... ... ... ... ... анықтаған қезде есептелінген нормативтік қатынас бойынша
өндіріс жұмысшыларының ... ... ... ... ... басында қаржылық бухгалтериядан өндірістік
(басқарушылық) бухгалтерияға беріледі, ол ... 8310 - ... ... дебеттеліп, 1343 - "Көмекші өндіріс" шоты кредиттеледі.
2 кесте
Көмекші өндірістің шығындарын есеп шоттарында көрсетілуі*
|№ |Операцияның мазмұны ... ... |
|1 ... ... ... босатылған |8311 | 1311-1316, 1318|
| |құндылықтар | | |
|2 ... ... ... ... |8312 |3350 |
| ... | | |
|3 ... ... ... ... |8314 |8410 |
| ... ... шығару | | |
|4 ... ... ... шотына |8310 |8311-8314 |
| ... | | |
|5 ... ... ... ... |8310 ... |
| ... есептен шығарғанда | | |
|6 ... ... ... ... ... |1320 |8310 |
| ... ... | | |
|7 ... ... ... ... мен |8014 |8310 |
| ... жұмыстары үшін | | |
|8 ... және ... ... үшін |7210 |8310 |
| ... жұмыстар мен қызметтер | | |
|9 ... ... ... ... мен |7110 |8310 |
| ... | | ... көзі: Бухгалтерлік есептің Типтік шоттар жоспарына негіздеп автор
құрастырған.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және ... ... ... ... деп, ... ... ... үшін өнімнің нақты
өзіндік кұнын ... және ... ... ... ... ... ... бойынша әдістеріндегі жиынтығын атайды.
Өнімнің өзіндік құнына әсер ететін ... ... ... ... болады:
өндіріс күрделілігі;
шығарылатын өнімнің номенклатурасы мен сипаты;
өндіріс циклының ұзақтылығы;
аяқталмаған өндірістің қолда бары, құрамы және көлемі
Өнеркәсіп салаларында өнімнің ... ... бұл ... ... бірдей емес, сондықтан өнімнің ... ... ... ... қолдануға тура келеді. Өнімнің өзіндік
кұнын калькуляциялау әдістемесінде шығарылатын өнімнің ... ... ... роль ... ... өнімдер жай және күрделі ... Жай өнім - бұл жеке ... ... ... ... ... көмір, рудалар, мұнай, газ, цемент, тері, ет және ... ... ... ... ... ... мен тарату нақты шығынның сомасын анықтауды,
әрбір баптар бойынша бекітілген сметадан ... ... ... ... жұмсалатын шығындардың алдын алатын қажетті шараларды дер кезінде
қабылдауды қамтамасыз етеді. Бұл үшін материалдар шығысына, ... ... ... ... окладына жасалған лимиттік картаның,
материалдық емес активтерін, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырады.
Кәсіпорында құндылыктарды сақтау мен ... ... ... ... және ... да ... емес сипаттағы
шығыстар толығымен ашылып көрсетіледі. Өндірістік емес сипаттағы шығыстар
өнімді шығарумен байланысты болса, онда олар оның ... ... ... егер де олар ... ... байланысты болмаса, онда олар өнім
түрлерінің арасына таратылып, үстеме шығыстардын кұрамында онімнің өзіндік
құнына қосылады.
Кәсіпорыннын ... ... ... ... ... ... аспаптар мен ... ... ... мен ... ... ... мен ... тұтыну
мен олардын құнынын белгіленген лимиттерді; баскарудың ... ... ... ... және ... ... ... жалақысынын
окладтарын (ставкаларын) қатаң сақтауды қамтамасыз етуғе тиіс.
Машиналар мен жабдыктарды пайдалану мен күтіп ... ... ... ... шығындардын бұл тобы есепте көрсетілетін болса)
өнім түрлері бойынша таратады, ... ол ... ... ... ... ... жұмыс істеген сағатының, денгейі, яғни өндіріске
қажет болған машина/сағатының саны ескеріледі. Машиналар мен ... мен ... ... кеткен шығындарды тарату кезінде ... ... ... ... ал ... ... бұйымды әзірлеу
үшін қажет ... ... ... ... ... саны бойынша, құрал-жабдықтың әрбір топтары бойынша
белгіленген, шығын коэффициенті бойынша, және бір машина/сағатының ... құны ... ... Бұйымдарға (бөлшектер комплексіне)
сметалык ставкаларды есептеп шығару неғұрлым оңай: жабдықтардың жұмысымен
байланысты ... мен ... ... ... (қолмен аткарылатын) жұмыстар бойынша бөлек-бөлек
алғанда, өндірістік жұмысшыларының ... ... ... анықталады. Машиналар мен жабдықтарды күтіп-ұстау мен пайдалану
жөніндегі нақты шығындар сметалык ... ... ... ... ... өнім мен ... өндіріс арасына бөлінеді.
Үстеме шығыстарды (егер олар жеке топқа ... ... ... мен ... ... мен пайдалану жөніндегі шығындарды
қоса алғанда) бұйымдардың арасына ... ... ... негізгі
жалақысының сомасына тепе-тең етіп бөледі.
Ірі сериялык және жаппай өндіріс жағдайында ... ... ... ... ... ... машиналардың типтері немесе
бұйымдардың біртекті топтары ... ... ... цехсыз
кұрылымы кезінде жиынтык есеп тұтастай кәсіпорын бойынша, ал цехтык
кұрылымы бар ... онда ... ... ... асырылады.
Шығындардың есебін алу айдың басындағы қолданылып жүрген нормалар және
сол нормалардан ауытқыған сома ... ... ... ... ... ... болу себептерін және оған кінәлі тұлғаларды ашуға мүмкіндік
береді. Нормадан тыс ауытқулардың себептері және ... ... ... ... ... ... Олар өнім түрлері мен шығын баптары бойынша
есепке алынады, ал олардың иесізденген жағдайында ... ... өнім ... ... ... ... жолмен нормативтік
шығындар бойынша таратылады.[7]
Нормадан ауытқу әртүрлі себептердің салдарынан болса, онда ... ... мен ... көрсетілген дабыл қағатын құжаттармен
рәсімделеді.
Сонымен қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен байланысты ... ... ... ... энергетикалық шығыстарының көтерілүшін немесе
төмендеуінің, ауыстырылуының салдарынан орын алуы мүмкін.
Әдетте нормадан болатын барлык өзғгерістер есеп беретін айдың бірінші
күніне ... ... ... ... олар ... етіп ... ... кезеңінен бастап нормативтік калькуляцияда көрініс
табуы керек.
Ай басына қалған аяқталмаған ... ай ... ... ... ... ... ... шығыстары есептік айдағы әрекет етіп
тұрған бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... айдын, басына аяқталмаған өндірістің өзіндік
құнын кайта есептеу қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... сомасын кұрайды. Аяқталмаған
өндіріеп қайта есептеу түгелдеу кезінде тікелей шоттардың ... ал егер де ... ... ... ... ... индекстің
(коэффициентін) көмегіпмен жасалады. Нормалардын өзгеруі осы бап бойынша
аяқталмаған өндірістің қалдық сомасына ... ... ... ... ... есептік айдың барысында өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезде нормалардын
өзгерген жағдайы хабарланып, сол ... ... ... және ... жана ... ... ... кайта бағалануына әсер етеді. ... ... үшін ... ... ... есеп ... де, нақты жұмсалған
шығынымен де есептеп шығарады, яғни есептеу ... ... ... ... және ... ... өнімнің өзіндікк құнына және
аяқталмаған өндірістің ... ... ... ... ... және ... ... циклдағы кейбір салаларында
нормалардын өзгерулері мен ... ... ... ... ... ... құнына, ал аяқталмаған өндірістік нормативтік өзіндік
құны бойынша толығымен жазылады. ... ... мен ... сомасы өндіріс есебі ведомостарында көрсетілген ... ... ... ... мен аякталмаған өндіріс арасында бөлінеді.
Оларды нормалардын өзгерулері мен ... ... ... ... ... ... алғандағы нормалар сомасына
процентік ... ... ... ... ... шығындардын жиынтық есебі ведомосында
жүргізіледі. Біртектес бұйымдардын жекелеген түрлері немесе ... ... ... ... ... бірін немесе
бірнеше түрлерін жасауға жұмсалған шығындарды есептеу үшін ведомоста осыған
ұксас шоттар ашылады.
Шығарылған өнімнің нормативтік өзіндік құнын ... үшін ... ... ... ... ... есепке алу кезінде, бұл топқа
кіретіп өнімнің ... ... ... құны және сол ... жиынтығы калькуляциялык баптар бойынша есебінің ведомосына
жазылады
Бұйымның бір түрі ... ... ... ... ... кезде
есептік (кезеңдік) норма бойынша ... есеп ... ... ... құны шығыстың әрбір бабының нормативәк шығарылған
өнімнің нақты санына көбейту арқылы ... ... ... ... ... кезде есептік айдан ауытқуларды
нормативтік өзіндік кұнға қосады немесе одан ауытқуларды шегереді.
Ұйымның басқарушы ... ... бір ... ретінде, жіктеумен,
жазумен, таратумен, талдап қорытумен, ағымдағы және жорамалданған шығындар
бойынша есеп берумен байланысты жүргізіледі. Басқарушы ... ... ... ... кызмет түрлеріне, ұйымға лайықтап шығындарды есепке алудың
және өнімнің, жұмыстар мен керсетілетін кызметтердің ... ... ... ... ... ... көздейді. Мұнда цехтар, функционалдық
бөлімшелер, жауапты адамдар, ... ... ... кезеңдер және басқа
да көрсеткіштер бойынша шығындарды есепке алу және ... ... ... ала ... ... ... ... Басқарудың есебі келесі
кезеңдерге өнімнің ... ... ... ... өзі ... ... ... түрлі кезендер ішіндегі элементтер мен ... ... ... ... жүзеге асырады.
Ұйымды басқарудың екі нұсқасын кездестіруге болады.
Бірінші нұсқада тек есептік функция орындалады: жауапкершілік орталығы
бойынша өндіріске кеткен шығындарының есебін ... ... және ... және ... ... ... ... екінші нұсқада таза есептік функциямен қатар өндіріске кеткен
шығындардын, сметасын жасауды, сондай-ак, ... мен ... ... асырады, яғни ұйымның барлық ... ... ... ... ... ... ... салыстырып, өнімнің өзіндік
құнын болжайды. Бухгалтерия ... ... ... ... ... бір ... саналады. Шетел ұйымдарында тап осындай нұсқа өте ... және ол ... есеп деп ... өндірістік (басқару) есеп қаржылық есепті кеңейтеді және ... ... ішкі ... жүргізу кезінде қолданылады. Бұл
жерде қаржылық есеп есептік саясаттын, аясында халыкаралық есеп стандартына
сәйкес ... ... есеп іс ... ... ... (регламенттелмейді).
Халықаралық есептің тәжірибесі мынаны көрсетіп берді: ... ... сала ... ... ... ... ... ұйымдастырудың
қалыптасқан ерекшеліктері, оның үстше, кептеген ... мен ... ... маневр жасауына мүмкіндік беретіп көпсалалы ... ... ... жөн, демек, өндірістік есептің катаң тәртібін ... өте қиын іс ... ... ғасырдың басында АҚШ-та өндірісті басқару мен ... ... ... объективті тенденциялар қолданылып келген өндірістік
шығындар есебі әдістерінің мәнін қайта қарауға ... Өнім ... ... ... баға қою, ... бақылау және оперативті басқаруда еңбек
және материалдық шығындар нормативі жасалып қолданысқа ... ... ... ... ... – бұл өнім ... ... керекті материалдық және еңбек
шығындарының жалпы саны, ал кост – осы шығындардың ... ... ... ... ... ... көзінің ауытқулары мен шығынды
анықтау, сонымен ... ... ... ... ... ... ... материалдардың, еңбектің, энергияның, қосымша уақыт, тың әзірлеуге
керекті ... ... ... ... ... ... орай бұл ... орындала бермейді. Егерде оларды 80% орындаса, ол үлкен жетістік
болып табылады.[8]
Нормалардың ауытқуы олардың қате ... ... ... ... ... ... ... ал нормативтік әдісте бұл
қарастырылуы мүмкін.
Жоғарыда айтқандай, стандарт-кост тікелей ... ... ... табылады. Бұл жүйенің бірнеше нұсқасы шетелдік компанияларда
қолданылады. ... ... ... ... ... ... құны ... бағаланады. Дайын өнім осы шоттың кредиті бойынша
жазылады. Екінші нұсқаның мәні өндіріс шотының дебетінде қорытындыланған
шығындар ... ... құн ... ... ал шоттың кредитінде дайын
өнім стандарттық құн бойынша жазылады. ... ... ... ... ... ... жатқызбай, өнім өткізу, жұмыс, қызмет
шотына жатқызады.
Стандарт-кост жүйесі шығындар есебі жүйесі тәжірибесінде қолданылатын
басқалардан ерекшелігі, ... ... ... ... жұмсау барысы кезінде стандарттан ауытқуларды
анықтауда арнайы шоттарды ... ... ... және ... ... ... ... ауытқуларды құжаттау емес,
оларды болдырмау міндеті қойылады. ... ... ... ... ... есепте көрсете бермейді, оны тек ... ... ... ... ... ауытқуды көрсету
үшін арнайы синтетикалық шоттар ашылып, оларды калькуляциялық ... ... ... бойынша көрсетілуі болып табылады.
Стандарт-кост жүйесінің аталған ерекшеліктері ... ... ... және оны талдаудың мәнінің ерекше екендігін аңғартады.
Нарықтық қатынастардың даму жағдайындағы отандық калькуляциялаудың
жүйесі теориясы мен ... ... ... ... ... басқару есебінің ұйымдастыру жүйесін оқып үйренуді қажет
етеді. Осындай жүйенің бірі тікелей ... ... ... ... ... ... ... табылады. Өзіндік құнды ... ... ... ... ... ... кез ... көлеміндегі тұрақты шығындардың өзгермейтін шамасын көздейді.
Осыған орай бұл жүйенің бірқатар жорамалдары бар; өзіндік құнды ... ... ... ... ... ... ... кез
келген көлемінде өзгермейтін шамасын алдын-ала анықтайды, сондықтан
басқару ... ... ... тұрақты шығындарға аударылады.
Барлық деңгейде менеджерлер оларды бақылауды қамтамасыз етуге тиіс.
«Директ-костинг» жүйесінің ... ... ... атап өтіледі.
Олар:
- үстеме шғындар тікелей өзгермелі және тұрақты шығын-дарға бөлінеді;
- өнімнің өзіндік құнын шектеулі шығындар бойынша калькуля-циялау;
- пайда туралы ... ... көп ... жүйе өнімді өткізуге бейімделген. Сату көлемі үлкен болған ... ... көп ... Дайын өнім мен аяқталмаған өндірісті тек
өзгермелі тікелей ... ... ... ол, ... ... ... ... мүмкіндіктерін іздестіруге ынталандырады.
Барлық және тікелей өнімге шаққандағы тікелей шығындар мен өзгермелі
шығындардың өзгеру мөлшерін келесі ... ... ... ... туралы есеп беру көп сатылы. Мұнда екі
қаржылық көрсеткіш бар: маржиналды табыс және пайда.
Директ-костинг жүйесінің екі ... ... ... ... ... тек өзгермелі шығындар ғана есепке алынады. Бұл нұсқа
келесідей қағидаға ... ... ... ... тұрақты және айнымалы болып
бөлінеді;
- өндірілген және сатылған өнімнің өзіндік құны тек қана ... бөлу ... ... ... ... құн мен сатылған бағаның айырмашылығы маржа ... ... ... ... үшін ... өзіндік құннан түскен
әртүрлі маржаның тұрақты ... ... ... ... ... ... түскен маржаның мөлшерін былай
анықтауға болады:
- айнымалы өзіндік құннан түскен ... = сату ... - ... ... ... ... мына ... арқылы көрсетейік.
3 кесте
Директ-костинг әдісі бойынша нәтиженің анықталуы*
мың тенге
|Көрсеткіштер |Бір ай мерзімде сатылған өнімдер |барлығы |
| |1 өнім |2 өнім |3 өнім | ... ... |42000 |55000 |70000 |167000 ... ... |39600 |46900 |109600 ... ... ... ... ... |18900 |15400 |23100 |57400 ... ... | | | | ... | | | | ... ... |45 |28 |33 |34,4 ... ... | | | | ... ... | | | | ... қты ... | | | |42000 ... | | | |15400 ... ... Управленческий учет, учебное пособие.USAID Прагма.
Дамыған «директ-костинг» нұсқасында жартылай маржа түсінігі ... әр ... ... Бұл ... әр ... рентабельділігі анықталып
оған кеткен шығындар мөлшері ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... Өндірістік шығындардың аудиті
Кез келген өнімді (жұмыс, қызмет) өндіру белгілі бір ... ... ... деп ... тауарлар мен қызметтер үшін
төленген, яғни, жұмсалынған ресурстар немесе ақша ... ...... ... ... ... ... капиталдың кемуіне
әкелетін міндеттемелердің пайда болуы ... ... ... ... формадағы субъект шығынына өнімнің өзіндік құны жатады.
Өзіндік шығындарды дұрыс ұйымдастыру үшін оның ғылыми-негізделген
жіктелімі аса ... ... ... ... №2 ... сәйкес шығындардың жіктелуін келесі кестеден көреміз.
4 кесте
Топтық белгілеріне қарай шығындардың жіктелуі*
|№ р\н |Жіктеу белгісіне сәйкес тобы ... ... |
|1 ... ... экономикалық рөл бойынша |негізгі |
| | ... |
|2 ... ... құнына салу тәсілі бойынша ... |
| | ... |
|3 ... ... (біртектілік) |бір ... |
| | ... |
|4 ... ... ... ... ... |
| | ... |
|5 ... болу ... ... ... |
| | ... |
|6 |Өндіріс ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... |
|7 ... ... ... |
| | ... |
|8 ... ... бойынша ... |
| | ... |
|9 ... ... ... ... |
| | ... ... ... генерациялау кезеңіне шығынды |өнімге |
| ... ... ... ... көзі: Шеремет А. Д. Управленческий учет:Учебное ... ... ... ... ... жеткілікті ақпарат алу, өндірілген өнімді
бағалау, эконоикалық шешімдерді ... ... ... және реттеу
осы шығын жіктеулерінің көмегімен жүргізілетінін көреміз:
1. Өндірілген өнімді калькуляциялау және ... үшін ... ... - ... технологиялық процесімен тікелей байланысты.
- үстеме - өндірісті ұйымдастыруда, қызмет көрсету мен басқару
барысында пайда болады;
- ... - ... ... бір ... ... ... және оның
өзіндік құнына тікелей қосылады;
- жанама – жекелеген өнім түрлерінің өзіндік құнына тікелей ... ... ... ... ... ... әкелетін ресурстарға ие болу және оның
қолда бар болуы);
- біткен (шығынға кеткен материалдар).
2. Шешім қабылдау және жоспарлау үшін шығындарды топтастыру:
- ... ... – оның ... ... ... қарай үйлесімді
(пропорционально) өзгереді;
- тұрақты - өнім ... ... ... ... ... ... - өткен кезеңнің табысы мен шығыны;
- міндеттік ...... ... ... жағдайда пайда болады
және оны болашақта пайдалану мүмкіндігін сипаттайды;
- айыптық (өсетін) – қандайда бір өнім ... ... ... ... ... ... жеделдету үшін сыйлық ақы төлеу);
- маржиналдық (шектеулі) – қосымша шығындар, бірақ есепте өнім ... ...... (заказ) сақталуы мен орындалуына байланысты.
3. Шығындарды басқару мақсатында бақылау және реттеу процесін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... өнімді);
- тиімісіз (өндірімді емес);
- бақыланатын;
- бақыланбайтын.
Сонымен қатар, шығындар мыналарға жіктеледі:
1. Пайда болу орны бойынша - өндіріс, цех, учаске, ... ... ... ... ... өзіндік құнын анықтау үшін аса
қажет.
2. Өнім (жұмыс, қызмет) түрлері бойынша – оның өзіндік құндарын ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына көшіру тәсілі
бойынша – экономикалық элементтер ... және ... ... ... - өнім ... үшін ... шығын
кеткенін көрсетеді. Эконмикалық элементтер ретінде анықталған:
- материалдық шығындар;
- ... ... ... ... ... ... шығындар;
Калькуляция баптары бойынша - өнімнің жекелеген түрлерінің ... ... үшін ... ... ... ақы;
- аударымдар;
- үстеме шығындар.
Экономикалық элемент және баптар бойынша шығындарды ... ... ... олар ... ... және мақсатты ... ... ... ... бір ғана ... ... кету керек. Бұл ақпарат есебінде шаруашылық ... ... ... өнім (жұмыс, қызмет) түрлері бойынша, калькуляциялу
баптарымен шығынның пайда болу ... ... ... ... ... мүмкіндік тудырады, өнімнің өзіндік құнын әлдеқайда дұрыс
есептелуіне және ұйым шығындарына бақылауды күшейтуге жағдай ... ... ... ... оның ... ... шығындар сметасын пайдалануын бақылау, жоспарлау және ... ... Бап ... топтастыру ұйым шығынының талдамалық есебін
ұйымдастыру, калькуляциялау және өнімнің өзіндік ... ... ... Екі ... ... ... және ... өндіруге
кететін шығын, есептеу және өзіндік құнды талдау есебін ұтымды жүргізуге
мүмкіндік тудырады.
Шығындар жіктемесінің тағы келесідей ... ... ... – жиі ... ... ... (шикізат, материалдар
шығыны);
- бір жолғы – демалыс төлемі, жөңдеу жүргізу және т.б. Ол сметаның
бекітуімен белгіленген ... және ... ... ... ... бөлек
қосылады;
- өндірістік – тауарлық өнімді дайындаумен және оның ... ... ... ... ... шығын жатады (тауарлық өнім ... де, ... ... ... ... ... берушінің материалымен де шығарылатын дайын бұйымдардың құны;
тараптарға ... өз ... ... ... ... өзіндік
құны, сондай-ақ субъектінің негізгі қаражатын толтыруға бағытталған өнім);
- әкімшілік – жалпы ... ... ... және жалпы
шаруашылық, әкімшілік тағайындауындағы шығындар.
- коммерциялық (өндірістен тыс) - өнімді сатып алушыға өткізумен
байланысты шығын;
- ... ...... технология мен өндірісті
ұйымдастыру арқылы өнімді белгіленген сапада өндіруге кететін шығын;
- өндірушілік емес (жоспарланбаған) – технологияның жетіспеушілігнен
және өндірістің ... ... ... ... яғни ... бос ... ... шығыны, ақау, мерзімнен тыс еңбекақы);
- реттелетін – атқарушы шығын деңгейін реттейтін немесе оған ... ете ... ... ... ... шикізат шығыны, оны цех
бақылаушысы реттейді);
- ...... оның ... елеулі ықпал ете алмайтын
шығын (дайындау учаскесінің мастері кострукторлық бөлім қызметкерлерінің
еңбекақысы бойынша шығынға ықпалын жүргізе алмайды);
- жалпы - ... ... ... ... кететін шығындарды
білдіреді;
- орташа – есепте бір өнімнің бірлігіне кететін шығын;
- өнімге - өнімнің өзіндік құнына жұмсалатын шығын (тікелей шығын);
- ...... ... жалпы және әкімшілік шығындары,
тауарларды сату шығындары, сыйақы бойынша шығындар (жанама шығындар).
Бұлардың ішіндегі ең ... ... және ... қатысты шығындар
болып табылады. Оларға нақты қандай шығындарын жататынын келесі сызбалардан
көреміз.
|Өнімге қатысты үстеме шығынары ... ... | ... шығындары | |Өндірістік үстеме |
| | | | ... ... ... | |Қосылған ... ... | | |
4 ... Өнімдерге қатысты шығындар құрамы
Бірінші сызбадан өнімнің өзіндік құнын ... ... ... яғни, шикізаттар мен материалдар, негізгі өндіріс жұмысшыларының
еңбегін төлеумен байланысты шығындар ... ... ... ең ... ... ... оларды бастапқы шығындар деп те атайды.
Көмекші өндірісте пайдаланылатын материалдық қорлар, жөндеу ... ... ... ... ... ... амортизациясы қосылған шығындар деп аталады, бұларды басқаша
маетриалдарды ... ... ... ... ... ... ... атауға болады.(УУ1)
Келесі сызба кезең шығындарының құрамын көрсетеді, өнімнің өзіндік
құнына қосылмайтын, ... ... ... ... қаржылық нәтижеге
апарылатын шығындар.
|Кезең шығындары (өндірістік емес ... ... ... | ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... тапсырыстарды қамтамасыз ету, дайын
өнімді тасымалдап ... ... ... ... ... жатады. Оның ішіне комиссиялық төлемдер, жарнама, ... ... ... ... ... жеткізу мен
дайын өнімді сақтау шығындары да ... ... ... ... ... ... ... барлық шығындар жатады.
Жалпы және өнім бірлігіне қатысты шығындар әртүрлі ... ... ... ... ... көрсетуге болады.[10]
5 кесте
Шығындардың өндіріс көлеміне қатысты сипаттамалары*
|Шығындар ... ... ... |
| ... ... |Өнім ... ... |
| | ... ... ... |Айнымалы шығындардың |Өнім бірлігіне келетін |
|шығындар ... ... ... ... шығындар |
| ... ... ... ... |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... |Өнім бірлігіне келетін |
| ... ... ... ... ... ... тұрақты болып |көлемінің өзгерісіне |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... учет ... бет
Енді осы кестеде келтірілген мәліметтерді графиктік ... ... ... ... мың ... ... ... көлемі, мың дана
30 60 90 ... ... ... ... көлеміне қатысты өзгерісі (шығын мөлшері мен
өндіріс көлемі мәндері мысал ретінде шартты түрде алынған)
Осы ... ... ... ... ... айта кеткен
жөн. Олар өндіріс көлеміне тәуелді ... оған ... ... ... ... ... ... сатылы түрде өседі, яғни белгілі бір өндіріс ... ... ... ... ... айнымалы болып кетеді,
- оларды есепке алуды жеңілдету ... ... ... ... ... ... әдісті қолдана отырып жартылай тұрақты ... ... ... ... шығындар
100
Өндіріс көлемі, мың дана
50 100 150 ... ... ... ... ... ... көлеміне қатысты өзгерісі
(шығын мөлшері мен өндіріс ... ... ... ... ... түрде
алынған)
Екінші суреттен жартылай тұрақты шығындардың өндіріс көлемі 50 мың
данаға жеткен сайын тағы да ... ... ... ... ... ... осы айтып отырған тұрақты, айнымалы, жартылай ... ... ... ... ... саласына қатысты әртүрлі
болатындығын келесі кесте арқылы көрсетеміз.
6. кесте
Тұрақты, айнымалы, жартылай тұрақты ... ... ... ... ... үшін ... үшін ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... шығындары;|Операторлардың еңбек |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... және басқа |
| ... т.б. ... |
| | ... т.б. ... ... мен ... ... мен ... жабдықт.|
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... жал ... |
| | |т.б. ... ... ... ... ... |Электр энергиясының шығындары; |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... Шеремет А. Д. Управленческий учет:Учебное пособие. М.:ФБК-
ПРЕСС, 1999.-35-36 беттер
Айнымалы шығындардың ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты ұйым үшін өндірістік қуаттылықты
анықтаудың ... зор. ... ... дегеніміз нақты қолда бар өндіріс ресурсатры
жағдайындағы ұйымның өндірісінің мүмкін болатын ең ... ... ... ... бұл ... осы ... кезеңдегі өндіре алатын өнімінің
көлемі.
Өндіріс көлемі ұйымның өндірістік қуатынан артып ... ... ... ... де ... мөлшері қажет болады. Өндірістік
қуатты үш түрлі сипаттауға болады:
1. Теория тұрғысындағы қуаты – бұл ... ... ... іске ... жағдайдағы жоғарғы өнім көлемі,
өндірістің мүмкін болатын ең жоғарғы деңгейін анықтайды.
2. Тәжірибелік қуаты – теория ... ... ... ... ... тұрып қалу мөлшерін шегергенде ... ... ... жағдайда тұрып қалу машиналар мен
жабдықтардың аспаптарын ... ... ... ... беруге байланысты орын алады. Теориялық тұрғыдағы
және тәжірибелік өндіріс қуатын ұйымдар сирек ... ... ... ... – сатылады деп күтілетін көлемді
қамтамасыз етуге қажетті орташа жылдық өндіріс көлемі. Бұл шама
іскерлік ... ... ... ... ... ... бұл өндіре алатын көлем емес, нақты
өндіретін өнімнің ... ... ... ... екі түсінігі қалыптасқан:
1. Резервтер деп – шаруашылық ... ... ... ... ... және т.б.) ... Резервтер деп - өндірісті арттырудың қолданылмаған ... ... ... ... ... ... арттыру көзі
ретінде резервтерді үш топқа бөлеміз:
1. Мақсатты қызмет ету – еңбек.
2. Еңбек заттары.
3. ... ... ... ... ... ... ... негізгі
бағыттарын қарастырайық:
- мал басының санын көбейту;
- малдардың өнімділігін арттыру.
Шығындарды азайту резервтерін шығындардың әрбір бабы ... ... ... ... үнемделуіне мүмкіндік беретін нақты
ұйымдық-техникалық іс-шаралар нәтижесінде анықтауға болады, оған ... ... әсер ... ... ... бір экономикалық категорияны білдіреді және
белгілі бір факторлар әсерінен пайда ... ... деп – бір ... көрсеткіштерге әсер ететін себептерді, элементтерді айтамыз.
Экономикалық талдауда факторлар бірнеше белгілері ... ... ... ... әсер ... оларды жалпылама фактор, ал бір ғана
көрсеткіштерге әсер ... ... ... ... деп ... ... болу орнына байланысты ішкі және ... ... ... Ішкі ... ... және негізгі емес деп екіге бөлінеді.
Негізгі емес ... ... ... ... ... ... тыс жанама себептерді жатқызамыз. Негізгі факторларға
өндірістік ... ... ... ... ... және ... емес
(жабдықтау өткізу, әлеуметтікдаму, табиғатты қорғаумен байланысты) ... ... ... экономикалық байланыстар;
- әлеуметтік даму шарттары;
- табиғатты қорғау шарттары.
Жалпы алғанда өнімнің өзіндік құнын ... ... ... және ... ... деңгейлері арасындағы айырма ретінде қарауға
болады.
Өзіндік құнды кеміту резервтерін (Р↓ӨҚ) есептеу әдістемесін ... ... ... ... мен мүмкін болатын мөлшерінің айырмасы ретінде
анықтауға және ... ... ... келтіруге болады.
Р↓ӨҚ = ӨҚм – ӨҚ1 = (Ш1- ... (ӨКн+ ...... ӨҚм – 1 ... ... ... болатын өзіндік құн деңгейі;
ӨҚ1 - 1 тонна ... ... ... ... ... ... – нақты өндіріс көлемі;
Шқ - резервтерді игеруге қажетті қосымша шығындар;
Р↑ӨК – өндіріс көлемін арттыру резерві.
Шығындарды азайту ... ... ... бабы ... ... ... ... жүргізіледі.
Өсімдік шаруашылығының өнімдерін арттыру резервтерін анықтауды келесі
сызба түрінде көрсетеміз.
8 сурет. Өсімдік ... ... ... арттыру резервтерінің
негізгі бағыттары.
3. Үстеме шығындарды талдау
Өндіріс тиімділігінің маңызды көрсеткіші үстеме ... ... ... өнім ... ұйымның шаруашылық қызметінің барлық
жақтары ... ... ... ... ... анықталады. Өзіндік құнды азайту кез келген ұйымның, саланың,
қоғамның бірінші кезектегі және ... ... ... ... ... ... ... сомасы мен рентабелділік деңгейіне, ұйымның
қаржылық ... мен ... ... ... сату ... ... әсер ... таңда өзіндік құн мөлшерін азайту өте өзекті мәселе саналуда.
Осы мақсатта ұйымның шаруашылық қызметін талдаудың маңызы арта ... ... ... ... ... ... ... үстеме шығындарн кеміту жоспарының орындалуын жүйелі түрде бақылау;
2) оның деңгейінің өзгеруіне әсер ететеін факторларды ... ... ... кеміту факторларын анықтау;
4) өзіндік құнды азайту ... ... ... ... ... талдау объектілері, кезеңдері мен мақсаттары келесі
кестеде көрсетілген.
7 кесте
Үстеме ... ... ... кестесі*
| Талдау объектілері |Талдау кезеңдері ... ... ... ... ... шығындарның |Өзіндік құн динамикасын |
|жұмсалған жалпы ... ... ... және ... ... ... | | ... салалары |Өзіндік құн деңгейіне |Жоспардың орындалуын |
|бойынша ... ... ... |
| ... ... | ... өнімнің 1 |Салааралық салыстырмалы |Үстеме шығындарның ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... жалпы, |Өзіндік құнның өзгеру |
|өзіндік құндары |өнім түрлері, ... ... ... |
| ... ... ... | ... ... өнім |Үстеме шығындарн |Өнім өндірісі шығындарын|
|бірлігінің ... ... ... ... резервтерін |
| ... ... ... | ... ... |
|орталықтары шығындар | ... |
| | ... ... мен |
| | ... ... ... көзі: Савицкая Г.В. ... ... ... ... ... (185 ... ... болатын ақпарат көзі ретінде өндірістік есептер,
табыстар мен ... ... ... жоспарлы және нақты мәліметтер,
өндіріске босатылған шығындар ... ... есеп ... ататуға
болады.
Өзіндік құнды талдауды өнім өндірісінің жалпы шығындар сомасын
зерттеуден бастаймыз, ... бұл ... ... ... мен ... берлігіне келетін айнымалы шығындар деңгейіне, тұрақты шығындар
сомасына қатысты өзгеруі мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ұйым — түрлі ... және ... ... ... ... және ... ... күрделі механизм.
Ұйымның жекелеген өндірістік ... ... ... ... ... алу мақсатында өндірілетін өнімнщ атқаратын қызметіне
қарай барлық ... ... және ... ... ... екіге
бөлінеді.
Негізгі өндіріске ұйым шығаратын өнімдер, сондай-ақ өнімді сатуга және
зауыт ішінде тұтынуга (желілік, ... ...... ... ... ... дайындайтын өндірістер жатады.
Көмекші өндіріс негізгі өндірістің ... ... ... өнім ... қызмет керсетуге, жұмыс жасауга тікелей ықпал етеді
(жөндеу-механикалык және аспаптық цехтар, электр-желілік, ... ... ... ... ... ... ... кәдеге жаратуга септігін
тигізеді.
Бұдан басқа да ... ... ... ... мен ұйым ... ... ... шаруашылықтар болады. Бұл ұйымдар
өнімді дайындауга, сондай-ақ басқа да тарапта ... ... ... ... өз ... ... ... есебі ұйымдастыру көбіне өндірістің
тұрпатына (типіне) байланысты ... ... ... ... ... ... ... үш топқа (тұрпатқа) бөлінеді.
Жеке-дара (жекелеген) өндіріс — өнім жекелеген даналарымен немесе
қайталанып отыратын ... ... ... ... Бұл ... ... кеме ... бірегей станоктар мен турбиналарды өндіруге
тән. Оның мынадай ... бар: ... ... ... бір ... ... пен цехтардың өндіріс бағдарламасында бұйымдар
мен олардың ... қөп ... ... ... дайындық-
қорытындылау жұмыстарына кететін шығындардың деңгейін салыстырмалы жағдайда
алғанда біршама үлкен болады; ... ... да ... ... цикл ұзақ болып қеледі. Жеке-дара өндірісте, әдетте, шығындарды
есепке алу үшін және ... ... ... ... үшін ... ... бұл орайда шығындар әрбір бұйым (тапсырыс) бойынша есепке
алынады. Калькуляция дегеніміз ... ... ... мен ... бір ... есептелінген өзіндік құны болып табылады. Ол ұйым
жұмысын жедел баскару үшін ... роль ... және ішкі ... ... ашуға және өнімнің өзіндік құнын жоспарлауға, өлшемге, жұмыстар ... ... және ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е. Аудиттің теориясы. – Алматы: Ұлағат,
2006. – 235б.
2. ... Д.О. ... ...... ... 2005. - 352б.
3. Рахимбекова Қаржылық ...... ... 2005. – ... Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілердегі бухгалтерлік есеп. -
Алматы: Қазақ Университеті, 2005. – ... ... К.К. ... есеп негіздері. – Алматы: Экономика,
2006. – 177б.
6. ... З.Н., ... Н.Ә., ... Ж.Ғ. ... – Алматы:
Экономика, 2006. – 258б.
7. Әбдіманапов Ә. ... және ... есеп ...... ... 2006. – ... Баймұханова С.Б., Балапанова Ж. Бухгалтерлiк есеп. – Алматы: Экономика,
2001. - 236б.
9. ... С.Б. ... ...... ... - 2005. ... Байдәулетов М., Байдәулетов С.М. Аудит. Оқу құралы.- Алматы: ... 2004. – ... ... К.Ш. и др. ... и ... ... ... - Алматы:
«Каржыкаражат», 1998. – 512б.
12. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., ... Ж. Г. ... ... ...... ... 2001. – 110б.
13. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в ... ... ... Экономика, 2000. – 159б.
14. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. Қаржылық есеп. Алматы: Экономика,
2001. – ... ... К.К., ... Н.А. ... есеп ... ... Алматы, 2006 – Учебник, 121б.
16. Родостовец В.К, Габдуллин Т.Ғ. Родостовец В.В. Шмидт О.И.
Кәсіпорындағы ... ... ... аудиті тәуелсіз
аудиторлық компаниясы. Алматы . – 2003. – 478б.
17. Назарова В.Л. ... ... ... ... ... - ... ... 2005. – 155б.
18. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности. Москва:
Юнит, 2005. – 179б.
19. ... В.К. ... ... ... ... 2002.- ... ... Р.М. Финансовый учет на предприятии. Учебник. ... 2005.- ... ... Ф.С. ... бухгалтерский учет. Алматы 2000. – 210б.
-----------------------
[1] Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары №2. Алматы, 2007 ж.
[2] Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. ... ... ... Экономика,
2001. – 323б.
[3] Рахимбекова Р.М. Финансовый учет на предприятии. Учебник. Алматы:
Экономика, 2005.- 198б.
[4] Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. ... 2002.- ... ... ... 2006 ... 28 ақпанында қабылданған Заң.
Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық ... ...... ... К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г. Кәсiпорынның
қаржылық жағдайын талдау. – Алматы: Экономика, 2001. – ... ... М., ... С.М. ... Оқу құралы.- Алматы: Қазақ
Университеті, 2004. – 134б.
[8] Бухгалтерлiк есептiң Типтiк шоттар жоспары. Алматы, 2007ж.
[9] Рахимбекова ... ...... ... 2005. – ... Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е. Аудиттің теориясы. – ... ... ... 235б.
[11]Қазақстан Республикасының Атазаңы. Алматы, - 2004
-----------------------
Шығындар
Бөлу базасы
Жұмыс істейтіндер саны
Аумағы
Цехтарды басқару ... ... ... ... су шығындары
Машиналар мен жабдықтар амортизациясы
Жабдықтар, машиналар бірлігінің құны
Сазды жерлерді құрғату;
Бұталы жерлерді ... ... егіс ... өңдеу.
Қосымша тыңайту;
Тыңайтқыштардың тиімділігін арттыру;
Өнімділігі жоғары сорттарды ендіру;
Өнім жинау барысындағы жоғалтуларды азайту;
Агротехникалық өзге де шаралар қолдану.
Егіс құрылымын жетілдіру
Егін салатын жерді ... ... ... ... ... резервтері

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құрылыс ұйымдарындағы үстеме шығыстар және пайдалылықты есептеу65 бет
Үстеме шығындар есебі26 бет
Үстеме шығындар есебі және құрамы5 бет
Үстемелі шығыстардың есебі4 бет
Өндірістік және үстеме шығындар есебі96 бет
«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»4 бет
Баға және калькуляция6 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруды жетілдіру72 бет
Нақты бір ұйымдағы өнім өндірісі шығындарының есебін, оған әсер ететін факторларды анықтап, талдау жүргізу70 бет
Орта ғасыр философиясының жалпы сипаттамасы және ерекшеліктері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь