Ұрлық қылмысының криминологиялық мәселелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 2

І тарау. Ұрлық . талан.тараждың бір нысаны
1.1. Талан.тараждың түсінігі, белгілері, нысандары мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Ұрлықтың объектісі және заты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 24
1.3. Ұрлықтың объективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
1.4. Ұрлықтың субъектісі ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
1.5. Ұрлықтың субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... 41
1.6. Ұрлықтың сараланған құрамдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 45
1.7. Ұрлықты ұқсас қылмыстардан ажырату ... ... ... ... ... .. ... ... . 53

ІІ тарау. Ұрлық қылмысының криминологиялық мәселелері
2.1. Ұрлықтың жай күйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... .58
2.2. Ұрлықтың себептері мен жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
2.3. Ұрының тұлғасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... .62
2.4. Ұрлықтың алдын алу ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .72
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .76
Бүгінгі күні қоғамда болып жатқан өзгерістер, әртүрлі меншік нысандарының пайда болуы қылмыстық заңның да өзгеруіне ықпал етеді.1997 жылғы жаңа Қылмыстық кодекс қазіргі қоғамға қажет, бұрын бізге таныс емес жаңа қылмыс құрамдарын ұсынды.Бірақ заңның жаңалығы оның толық жетілгендігін білдірмейді. Кейбір авторлар пікірінше қылмыстық заң күшіне енген соң көптеген қоғамдық қажеттіліклерге жауап бере алмады. Қылмыстық-құқықтық новеллаларды жасау және өзгерту негізінде олардың мазмұнын анықтайтын теориялық қылмыстық-құқықтық концепциялар жатыр. Сондықтан зерттеушілер зерттеу деңгейі толық емес делінген құқықтық идеяларға көп көңіл бөледі.
Қылмыстылықпен күрес жүргізу кез келген қоғамға тән актуальды құбылыс. Ол кеңестік дәуірдің өзінен ақ ерекше маңызға ие болған. Кеңес одағы өмір сүруін тоқтатқан кездегі қоғамдағы дағдарыс көптеген бұрынғы одақтас республикаларда саяси, әлеуметтік- экономикалық, ұлттық қайшылықөтардың шиеленісуіне әкеп соқты. Бұл жаңа қоғам жағдайына өтуге дайын болмағандықтың көрінісі еді.
Қазіргі уақытта криминогендік жағдайдың шиеленісу факторы болып экономиканың тұрақсыздығы, өндіріс пен тұтынушылық рыноктың мүмкіндігінің қысқаруы, ақшаның құнсыздануы, бағаның үнемі өсуі, көптеген азаматтардың өмір сүру деңгеінің төмендеуіне әкеп соқты. Бұл жағдайдан Қазақстан да тыс қалмады.
Қазақстанда қылмыстылық деңгейі 80 жылдардың соңында жедел өсіп, жоғары күйінде қала берді, соңғы жылдардағы криминалдық өзгеріс, қылмыстыдықтың санының ғана өсуі емес, сонымен бірге қылмыстылық сапасының өзгеруі болды.
Мемлекеттің қылмыстылыққа бақылау жасап, оның алдын алуға қабілетсіздігі- қоғамның саяси, заңдық, элеуметтік- экономикалық тұрақсыздығы екені белгілі.
Осындай жағдайға байланысты криминологиялық және қылмыстық құқықтың зерттеу шегіне кіретін ұрлықпен күрес жүргізу мәселесі ерекше маңызға ие болды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттік және жеке меншікті теңдей бекітіп, меншік құқығын бірдей қорғауды заңда бекіткен. Меншікке қылмыстық қол сұғушылық азаматтарға үлкен материалдық шығын әкелгені үшін ғана емес, мемлекет атынан адам мен азаматтардың Конституциялық құқығын қорғауды қамтамасыз етіп, қылмыстылықпен күрес жүргізетін құқық қорғау органдарының қызметінің қабілеттілігіне сенімін жоғалтатын саяси салдар туғызатынымен де қауіпті.
Нормативтік актілер:
1. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы., 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі Алматы,
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі Алматы,
4. Қазақстан Республикасының Жоғарғы сот Пленумының «Бөтеннің мүлкін ұрлауды саралаудың кейбір мәселелері «туралың 1996 жылғы 25 шілдедегі қаулысы. 1997 жыл 2 мамырдағы ғ3 қаулыларымен енгізілген өзгерістерімен бірге.
5. Комментарий к уголовному кодексу Республики Казахстан. Караганда 1999 г.
Арнайы әдебиеттер:
1. Владимиров В.А. Ляпунов Ю.И. Ответственность за корыстное посягательства на социалистическую собственность Москва., Юрид. лит. 1980
2. Владимиров В.А. Ляпунов Ю.И. Социалистическая собственность под охраной закона. Юрид. лит. 1979
3. Кригер Г.А. Квалификация хищений социалистического имуществаИзд. 2-ое испр. и допол. Москва., Юрид. лит. 1974 г.
4. Пинаев А.А. Уголовно-правовая борьба с хищениями Харьков 1975 г.
5. Зарипов З.С. Кабулов Р.К. Квалификация краж, грабежей, разбоев совершенных путем проникновения в помещения или иное хранилище Ташкент., 1991 г.
6. Советское Уголовное право (особенная часть) Москва., 1962 г.
7. Пионтковский А.А. Учение о преступлении по советскому уголному праву Москва., 1961 г.
8. Владимиров В.А. Преступление против личной собственности граждан. Москва Юридическая лит. 1974 г.

9. Владимиров В.А. Квалификация похищений личного имущества
Москва Юридическая лит. 1974 г.
10. Владимиров В.А. Квалификация похищений личного имущества
Москва Юридическая лит. 1974 г.
11. Литовченко В.Н. Уголовная ответственность за посягательства на социалистическую собственность (понятие хищения) Москва 1985 г.
12. Кудрявцев В.Н. Теоретическая основы квалфикаций преступлений
Москва 1963 г.
14. Матышевский П.С. Советское уголовное право (Часть особенная) выпуск 1.
15. Шикунов В.С. Кража и ответственность Минск 1971 г.
16. Уголовное право. Особенная часть под ред. Е.А. Фролова, М.И. Ковалева Москва 1971 г.
17. Тихоненко С.И. Борьба с хищениями социалистической собственности Киев., 1959 г.
18. Советское уголовное право (Общая часть) Москва 1960 г.
19. Михеев Р.И. Проблемы вменяемости и невменяемости в советском уголовном праве Владивосток 1983 г.
20. Ткаченко В.И. Квалификация хищений социалистического имущества Москва, 1985 г.
21. Михайлов М.П. Уголовная ответственность за кражу личного имущества и разбой Москва 1954 г.
22. Сергеева М.А. Уголовно правовая охрана социалистической собственности в СССР. Москва 1954 г.
23. Никифоров Б.С. Борьба с мошенническим посягательствами на социалистическую и личную собственность по советскому праву. Москва 1952 г.

24. Гагарин Н.С. Квалификация некоторых преступлений против социалистической и личной собственности Алма-Ата, 1973 г.
25. Бышевский Ю.В. Марцев А.И. Криминологическая характеристика личности вора. Учебное пособие Омск. 1973 г.
26. Бышевский Ю.В. Кражи и их предупреждение Омск., 1979 г.
27. Криминология под.ред. проф. В.Н. Бурлакова, проф. академика В.П. Сальникова, проф. академика С.В. Степашина. - СПб, Санкт Петербургский университет МВД России, 1999 г.
28. Криминология Учебник под. ред. В.Н. Кудрявцева проф. В.Е. Эминова М, Юристь 1997 г.
29. Гунсен Р. Дашков Г. Борьба с преступлениями социалистической собственности, Москва, Юрид. лит. 1979 г.
30. Елисеев С.А. Вопросы теорий и практики предупреждения корыстных преступлений Томск 1989 г.
31. Елисеев С.А. Прозументов Л.М. Общеуголовные корысное преступления. Криминологическая характеристика Уголовная ответственность. Томск., 1991 г.
32.

Зелинский А.Ф. Криминальная мотивация хищений и иной корыстной деятельности Киев, 1990 г.
33. Мубович В.Н. Преступление против социалистической собственности
ЛГУ 1962 г.

Мерзімді басылымдар:
1. Жұмағали А.Қ. Сиыр дегеніміз - сиыр (немесе ұрлық дегеніміз де ұрлық,, тонау дегеніміз де ұрлық, қарақшылық дегеніміз де ұрлық). Жас Алаш. 1 наурыз 2003 жыл ғ 26(14598)
2. Жұмағали А.Қ. Гипнозбен арбау: бұл туралы Қылмыстық кодекс не дейді? Заң газеті 1999 жыл 28 сәуір ғ17 (240)
        
        М А З М Ұ Н Ы
Кіріспе.....................................................................
........................................ 2
І тарау. Ұрлық - талан-тараждың бір нысаны
1.1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ........ ... ... сараланған құрамдары................................
......... 45
1.7. Ұрлықты ұқсас қылмыстардан ажырату...................... .........
53
ІІ ... ... ... ... мәселелері
2.1. ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... күні ... ... ... өзгерістер, әртүрлі меншік
нысандарының пайда болуы қылмыстық заңның да ... ... ... жаңа ... ... ... ... қажет, бұрын бізге таныс емес
жаңа қылмыс ... ... ... ... оның толық
жетілгендігін білдірмейді. Кейбір авторлар пікірінше қылмыстық заң ... соң ... ... ... ... бере ... ... новеллаларды жасау және өзгерту негізінде олардың мазмұнын
анықтайтын теориялық қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... ... емес делінген құқықтық идеяларға көп
көңіл бөледі.
Қылмыстылықпен күрес жүргізу кез келген ... тән ... ... ... ... өзінен ақ ерекше маңызға ие болған. Кеңес одағы ... ... ... ... дағдарыс көптеген бұрынғы одақтас
республикаларда саяси, әлеуметтік- экономикалық, ұлттық ... әкеп ... Бұл жаңа ... ... ... ... ... еді.
Қазіргі уақытта криминогендік жағдайдың шиеленісу факторы болып
экономиканың тұрақсыздығы, ... пен ... ... ... ақшаның құнсыздануы, бағаның үнемі өсуі, көптеген азаматтардың
өмір сүру деңгеінің төмендеуіне әкеп ... Бұл ... ... да тыс
қалмады.
Қазақстанда қылмыстылық деңгейі 80 ... ... ... ... ... қала ... соңғы жылдардағы криминалдық өзгеріс, ... ғана өсуі ... ... ... қылмыстылық сапасының өзгеруі болды.
Мемлекеттің қылмыстылыққа бақылау жасап, оның ... ... ... саяси, заңдық, элеуметтік- экономикалық
тұрақсыздығы екені ... ... ... ... және ... құқықтың
зерттеу шегіне кіретін ұрлықпен күрес жүргізу мәселесі ерекше маңызға ие
болды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттік және жеке ... ... ... ... ... ... заңда бекіткен. Меншікке
қылмыстық қол сұғушылық азаматтарға үлкен материалдық ... ... ... ... ... атынан адам мен азаматтардың Конституциялық құқығын
қорғауды қамтамасыз етіп, қылмыстылықпен күрес ... ... ... қызметінің қабілеттілігіне сенімін жоғалтатын саяси салдар
туғызатынымен де қауіпті.
Сондықтан да ... ... қол ... ... ... ішкі ... органдарының бөлімшелері мен қызметтерінің алғашқы
міндеттерінің бірі ретінде көрініс табады. Осыған орай ... ... алу ... ... ... экономикалық саяси,
жағдайлардағы сұрақты шешу үшін ғылыми зерттеуді ... ... ... ... ... ... қылмыстың бір түрі
кримилогиялық ерекшіліктегі құбылыс ретінде көрінеді.
Ұрлықты ... ... оның ... ... ... ... ... қылмыстың сандық сапалық ... ... ... Ішкі ... ... ... ... алу шаралырын
қолдану мақсатында жүйелі түрде зерттеу кіреді.
Соңғы кезде қылмыстың бұл түрінің сандық және ... ... ... ... бірге, жасау тәсілі де өзгеріске ұшырады.
Менің жұмысымдағы алдыма қойған мақсаттарым келесідей:
- меншікке қарсы қылмыстардың ішіндегі талан-тараждың бір ... ... ... тән ... ... ... ... анықтау;
- ұрлықты басқа ұқсас қылмыстардан ажыратып өзіне тән белгілерді
ажырату;
- ұрлықтың жасаушы қылмыскер тұлғасын, ұрлықты жасауға әсер етуші
себептер мен жағдайларын ... ... ... алу ... ... үш ... ... Бірінші тарауда талан-тараждың жалпы
сипаттамасы туралы айтылса екінші ... ... жеке ... ... қамтиды. Үшінші тарауда ұрлықтың криминологиялық аспектілері туралы
айтылады.
Мұнда қолданылған ... мен ... ... психологтар мен басқа ғылым саласы ... мен ... және ... ... ... ... ... - талан-тараждың бір нысаны
1.1. Талан-тараждың түсінігі, белгілері, нысандары мен ... ... ... ... кең ... және ... жоғары талан-тараж болып табылады.
Мүлікті талан-тараждауға байланысты қылмыстық жауаптылық мәселесіне заң
әдебиеттерінде барлық уақытта үлкен көңіл бөлінген, бірақ ... ... ... ... ... ... ... түсінігі
қалыптаспаған.
Бірқатар ғалымдар талан-таражды- ‘‘мемлекеттің ... ... ... кінәлігің өз меншігіне не басқа жеке тұлғаның меншігіне
беру үшін ... ... ... ... ... ... деп анықтама берсе, Қазақстан Республикасының қылмыстық
кодексі 175-бабының ... ... деп ... мақсатта бөтен
мүлікті осы мүліктің меншік иесіне немесе өзге иемденушісіне залал келтіре
отырып, айыптының немесе басқа ... ... ... ... ... немесе айналдыру танылады[2] делінген, осыған ұқсас анықтаманы кейбір
ауытқушылықтарымен Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сот Пленумының ... 25 ... ... ... ... саралаудың кейбір мәселелері’’
туралы қаулысында ‘’Меншік ... ... ... ... ... ... және оны өз пайдасына немесе басқаның пайдасына айналдыруды-
бөтеннің мүлкін ұрлау деп түсіну керектігі’’[3],- туралы анықтама ... ... ... ... ... мазмұнын терең
түсіну үшін қылмыс құрамының объективтік және субъективтік ... беру ... қол сұғу ... ... ... қылмыстың қоғамға
қауіптілік дәрежесін көрсетуге, қылмыстың мәнін ашуға мүмкіндік береді.
Талан-тараждың объектісіне ... ... өз ... ... пайдалану,
билік етуіне байланысты меншік қатынастары жатады.
Талан-тараждың тікелей объектісі ретінде қылмыстық әрекет салдарынан
бұзылысқа ұшыраған меншік түрі ... ... яғни бұл ... ... ... ... ... мүлікті тану объектісі түсінігінің өзіне
қайшы келеді, яғни мемлекеттің немесе қоғамның мүлкіне ... ... ... ... теріс пайдалану сияқты қылмыстық әрекеттермен де
шығын келуі мүмкін. Бұл қылмыстарды ... үшін ... ... ... ... ... қатарына жатады. Сырттай қарағанда
субъектінің құқыққа қайшы қылмыстық әрекеті материалдық дүниенің ... ... ... ... ... ... ... илігінде мүлік
талан-тараждық заты болып табылады. Талан-тараждық болған болмағандығын
анықтап оны басқа ... ... ... ажырату үшін талан-тараждық
затын анықтау мәселесі ... ... ... ... үшін ... ... ... қылмыстық кодексі баптарында екі зат:
мүлік және мүлікке ... қана ... ... ... ... ретінде ақша, бағалы қағаздар, мүліктік құқық
және мүліктік міндеттемелерді қоса алғандағы заттар ... ... бұл ... ... ... ... яғни ... иелену, пайдалану, билік ету құқығын қосқанда заңдық категория
болып табылады.
Мүліктік ... ... ... ... ... ... алдаумен жасалған
меншікке қарсы талан-тараждан басқа қылмыстардың заты ретінде көрініс табуы
мүмкін.
Мүліктік міндеттемелер тек ... ғана емес ... да ... ... заты ... ... орай талан-тараждың мүлкі ретінде заттар
танылады. Зат деп ... ... ... ... затына қозғалатын және ... ... ... ... ... жеке меншігіндегі
жекешелендірілген пәтерлері, тұрғылықты үй-жайлары жатқызылады. Қозғалатын
мүліктер арасында ... заты ... құн ... ретінде ақша болып
табылады. Жалпы ереже ... ... заты ... заңды төлем
құралы ретінде айналымда бар ұлттық және шетел ... ... ... ... ... тарихи не ғылыми құндылығына орай
талан-тараж затына жатқызылады. Екінші қозғалатын ... ... ... заты ... ... қағаздар танылады.Азаматтық кодекске сәйкес
бағалы қағаз ретінде тек соны көрсетумен ғана ... ... ... міндетті риквизиттерді сақтаумен мүліктікқұқықты куаландыратын
құжат болып табылады. Мұнда талан-тараждық ... ... ... ... ... ... қағаздар сондай-ақ ұлттық
және шетелдік мемлекеттік және жеке бағалы ... да ... ... ... талан-тараждық затына Азаматтық кодекс бойынша
бағалы қағаз ретінде танылмайтын, бірақ иеленушісіне - ... ... ... ... ... ... ... куаландыратын сурогаттық
бағалы қағаздар да жатады. Бұларға бензинге, жанар жағар майға талондар,
жол жүру билеттері, ... ... ... үшін жетондар, почталық төлем
белгілері, халықаралық және ... ... ... жетондары жатады.
Талан-тараждық затына сәйкес өзгеріс енгізбей белгілі материалдық құндылық
иеленушісі бола алмайтын қағаздар ... ... ... ... ... ... ... жол жүру билеттерінің бланкалары болып
табылады. Оларды алу әртүрлі қылмыстық құқықтық бағалануға ие ... ... ... заты ... ... ... ... тауып алынған қоймаға көңіл ... -бұл ... иесі ... жоғалтқан немесе жоқ жер астына жасырылған
ақша не бағалы заттар ... ... ... ... ... қойма сол
табылған жердің иесінің меншігіне тиесілі болады. Бұл негізде ... ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық
Кодексіне сәйкес табылған қоймадан тарихи ... ... ... ... ... мемлекетке өткізілуі тиіс. Қойманы табушы жер меншік иесі
мемлекеттен марапаттау сыйлығын алады. Мұндай жағдайда қойманы ... ... өзі ... тырысуы талан-тараждық қылмыс құрамын
құрайды.
Мүлікті талан-тараждаудың объективтік жағы құқықтық қорғаудағы қоғамдық
қауіпті және қылмыстық ... қол ... ... ... ... ... заң мүлікті талан-тараждық объективтік жағын
қылмыстық кодекстің баптарына нормативтік бекітіп жасау тәсіліне байланысты
ажыратып бейнелеген. Талан-тараж ... жағы ... ... ... құрайды. Ерекшелік ретінде қарақшылықты ғана ... ... ... ... аяқталған болып кінәлі мүлікті алып қана
қоймай оған иелік еткен кезден бастап ... Бұл ... ... ... ... басқа тұлғаның меншігіне айналдыру белгісі-
объективтік жоқтық белгісі болып ... ... ... талан-тараж мүлікті қорғалатын аумақ шекарасынан
шығарған кезден бастап аяқталған деп саналады. Егер мүлік аумақ шекарасынан
шығарылмаса оның ... ... ... талан-тараждық аяқталу
кезеңін анықтаймыз. Егер мүлік пайдаланылатын өнім ... ... ... ... ... ... шығарылмаса да талан-таражды аяқталды деп
санауға болады[4].
Автор Ю. И. Ляпунов талан-тараждық субъективтік жағының элементтеріне
кінә, ниет ... ... кінә ... ... жасалғанына қарамастан барлық уақытта
тұлға мүлікті ... ... және өз ... ... ... ... ... сезеді және соны тіркей отыра тікелей
қасақаналықпен бағытталған әрекетте ... ... ... ... ... ... ниеттің пайда болуына ... ... адам ... ... бір ... ... ... ішкі
қажеттілікті сезінеді. Анеет- бұл адамның субъективтік сезімінің өзіне тән
танымал атауы болып табылады[5].
Талан-тараждық ... ... ... ... ... ... ... туындайтын пайдакүнемдік мақсат. Тұлға талан-тараж
қылмысын ... ... ... ... ол өз ... ... мүлікті меншік
иесінің иелігінен алып, сол мүлікпен толықтай ... ... ... ... ... яғни талан-тараждық мақсаты мүлікті өз меншігіне
айналдыру болып табылады[6].
Мүлікті талан-тараждау қылмысында ... ... қу ... ... ... бір ... байланысты екі аспектіде қаралуы
міндетті. Біріншісі қылмыстың құрамының элементін көрсететін және ... ... ... белгілі баптарымен саралау үшін қылмыстық
жауаптылық ... ... ... ... ... заңды белгілерін анықтайды.
Ондай белгілерге есі дұрыстығы кінәлінің ... ... ... қылмысты
қайталап жасауы, рецидив және талан-тараждың белгілі бір формасын жасаудағы
ерекшеленетін арнайы ... ... ... кең көлембегі аспекті
қылмыстың жасалуына әсер еткен ... мен ... ... ... қылмысының жасалуының алдын алу шараларын ұйымдастыру
әрекеттерін белгілеп жауапкершілік пен жазаны ... ... ... шешу үшін ... ... ... тұлғасының әлеуметтік саяси
ерекшелігін қарастыруға көмектеседі[7].
Осыған орай талан-тараж ... ... ... ... ... құқыққа қайшы түрде, қайтарымсыз алып қоюы ... ... ... ... белгілерін құрайтын
өзара ортақ объективтік және субъективтік белгілердің жиынтығына ие.
Талан-таражға тән белгіге біріншіден бөтен мүлікті алу ... алу ... ... талан-тараждың барлық нысандарына
тән белгі ... ... ... ... аяқталу уақытын анықтауға
тигізетін ықпалы өте зор. ... ... заң ... ... үшін ... ... ... етпейді. Қарақшылықтың
қоғамға қауіптілігін ескере отырып, жәбірленушінің мүлкін алу құралы болып
табылатын , азаматтың жеке ... қол сұғу ... ... ... деп
санаған. Талан-тараждың басқа нысандары мүлікті бөтеннің иелігінен алған
уақыттан бастап аяқталған ... ... яғни ... қол ... ... ... ... уақыттан бастап орындалған болып
саналатын материалдық қылмыс құрамын құрайды. Мұндай азаматтардың ... ... ... жәбірленушіге мүлкін өз қажеттіліктерін
қанағаттандыруға пайдалану мүмкіндігінен айырылған кезде ... ... ... оның ... алып қойған уақытпен сәйкестеледі.
Кеңестік криминалисттердің бірқатары талан-тараж түсінігіне мүлікті ... емес ... ... ... ... де қосады. Осыған сәйкес талан-тараж
мүлікті алғаннан кейін іс ... ... ... ... ... бастап
аяқталған болып саналуы тиіс. Сондықтан талан-тараждық қылмыстың ... ... ... ... ... қатар талан-тараждаушының мүлкінің
заңсыз ұлғаюынан тұрады.
Мысалы, В. Д. ... ... ... ... құрамы кінәлінің
жәбірленушінің мүлкіне иелік ету ... ... ... ... деп ... ... құрамының аяқталуы ... ... ... ету ... ... ... ... иелік етуі қажет.
Заңда бұл терминді алаяқтыққа ғана қолданған, ал ұрлық пен ... ... ... ... ғана ... деп ... ... қылмыскердің ету кезеңінен бастап аяқталған деп есептейді.
Иелену- бұл меншік иесінің жеке мүлкіне деген шаруашылық ... ... бұзу ... ... ... іс жүзінде билік етуде орнату
болып табылады.
Бірақ кейде талан-тараждың мынадай жағдайы кездеседі, яғни мүлік ... ... ... бірақ әлі кінәлінің заңсыз билеуіне ... ... ... ... ... құқық теориясында дау туғызады.
Мысалы, В. Д. Меншагиннің пікірі бойынша бөтен пәтерге кіріп бағалы
мүліктерді алған ұры аула ... ... ... бұл әрекетті ұрлыққа
оқталу деп есептеген. Бұл жағдайда талан-тараждың аяқталған ... ... ... ... ... оған ... ете ... оқиға бойынша талан-тараж аяқталған деп санау үшін ұрының
ұсталған орнын анықтау қажет.
Егер ... ... ... ... меншік иесінің иелігінен
мүлікті алу туралы талан-тараждың белгісі болмағандықтан, оны талан-таражға
оқталу деп саралауға болады. Егер ұры ... ... тыс ... ... жеке ... құқығының таратылуынан тыс аумақта ұсталса,
кінәлінің әрекеті мүлікті меншік иесінің ... ... үй- ... ... ... қылмыс беп есептеу керек.
Талан-тараждың аяқталу кезеңі туралы сұрақты шешу үшін ... ... ... ... ие болады.
Талан-тараждың келесі белгісі- оның заңға қайшылығы. Талан-тараждың ... ... ... шешу үшін ... іс жүзінде қандай құқықтық негізде
тұлғаның иелігінде, яғни ол мүлікке байланысты ... иесі ... ... құқығын жүзеге асыруда ма немесе бөтен мүлікке байланысты ешқандай
құқықты пайдаланусыз билік етуде екендігін ... ... өте ... ... иесі болып, ол егер де мүлікті өзінің жеке қарауы бойынша
билеуге, өзінің тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға беруге не болмаса өзінің жеке мүлкінің
құрамында санауға мүмкіндігі болса ғана саналады. ... ... ету ... ... бөлек құқық. Сондықтан мүлікке меншік иесі емес адам билік
етуі мүмкін. ... орай ... ету ... да бір ... ... ... жалға беру шарты бойынша заңды немесе заңсыз болуы мүмкін.
Мүлікке үақытша меншік иесі емес адам билік еткенде, меншік иесі ... ... ... ол ... өз ... ... ... оның
тағдырынан билік ету құқығын сақтап заңды түрде билік етуді ... ету ... ... ... ... айырылғанда ғана жойылады.
Меншік иесі емес тұлға ... оған ... ... ... ... ... мүліктік мүддесі мен еркін бұзбай билік етеді.
Мүлікті алудың заңсыздығы біріншіден, ... ... ... ... ... ие болмайды және өз әрекетінің заңсыздығын сезіне отырып,
бөтеннің мүлкін әдейі алып ... ... ... алып қою жәбірленушінің
еркіне қарсы өзінің жеке ... ... ... ... қасақана беру
мақсатында жасалудан тұрады.
Ұрлықта яғни жасырын талан-тараждауда мүлікті алу ... тыс ... ... бұл ... ... ... ... сезбейтін тәсілмен жүзеге асыруға ... ... ... жәбірленушінің еркі көрініс бермейді. Талан-тараждық күш қолданып
жасалатын түрлері мүлікті алуда ... ... ... ... ... жәбірленушінің еркі үлкен маңызға ие болады. Егер де
жәбірленуші мәжбүрлі түрде өз ... ... ... ... ... ... бұл ... ретінде сараланады.
Керісінше меншік иесі мүлікті басқа тұлғаға беруде келісіммен, шартқа
сәйкес әрекет ... бұл ... ... ... қабілетсіз не жасөспірімнің немесе ақыл- есі дұрыс емес
адамның ... ... ... ... ... ... ... мүлікті иеленуде қайтарымсыздық белгісі көрініс
табады.
Мүдікті ұрлай отырып, кінәлі оған ақшалай немесе басқадай материалдық
баламасын ... ... ... ... ... ... ... жолмен иеленуге талаптанып, материалдық пайда алу мақсатында
әрекет ... А. А. ... ... ... ... өтеу ... ... тастаса оны талан-тараж деп саралау керек’’, - деген
пікірмен келісуге болмайды. ... ... ... өз ... ... ... ... жәбірленушіге материалдық шығын
келтіретін қайтарымсыздық белгісі көрініс таппайды[9].
Талан-тараждың келесі ... ... ... ... Бұл ... ... ... заңсыз иелене отырып өз алдына өзнің немесе басқа
үшінші тұлғаның материалдық ... ... ... етіп
қояды.
Талан-тараж қоғамдық өмірдің кез келген құбылысы сияқты өзінің пайда
болу мазмұны мен нысанына ие. ... ... оған тән ... өтіп ... ... ... ... өзінің
динамикасына белгілі өзгерістер әкелетін элементтердің өзара әрекетін және
қоғамдық өмірдегі меншік қатынастарындағы ... ... ... ... жеке құбылыс ретінде қарастырып, ол құбылысты әлеумттік ақиқатпен
байланыстырады. Осы айтылғандардан ... ... ... ... ... ... жолында, нәтижесінде меншік иесіне мүліктік зиян
келтіре отырып, оның ... ... ... қайтарымсыз алуы болып
табылады.
Нысан- талан-тараж мазмұнының бейнелену және жүдзеге асырылу тәсілдерін
көрсетеді. Объективтік шындық ретінде ... ... ... ... ... ... әртүрлі модификациясында көрініс табады.
Қылмыстық заң барлық уақытта талан-тараждың ... ... зор ... ... туралы сұрақты заң тұрғысынан шешу, нақты ... ... ... тән ... жиі ... нақты ақиқаттығына
сүйенеді. Талан-тараж нысанын дұрыс белгілеу әрекеттің әлеуметтік саяси
мазмұнын анықтап, оған ... ... баға ... ... ... ... шешуге көмектеседі. Нысан арқылы кінәлінің тұлғасын және
әрекеттің қоғамға қауіптілік дәрежесін объективті түрде зерттеуге ... ... ... нысанын арнайы баптарға ... ... әр ... ... тән нақты белгілерін анықтауға, талан-
таражға кең мағынада түсінік беруге, бұл ... ... ... ... ... да ... ... құралдарынан ажыратуға мүмкіндік
береді. Сонымен қатар мұндай құрылым заңда ... ... үшін ... ... ... ... ... жасын анықтауға және
сол сияқты нақты нысанның объективті жағының ерекшелігімен байланысты талан-
тараждың нақты нысанының объективті жағының ... ... ... ... ... ... ... тигізеді[11].
Сонымен, заңда талан-таражды нысандарға бөліп орналастыру ... ... ... бұл ... жеке түрлерін жасауға әсер
еткен сбептер мен жағдайларды терең, жан жақты зерттеуге көмектеседі.
Қазақстан Республикасының қылмыстық Заңында ... бес ... ... Сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иеленіп алу немесе ысырап ету;
- алаяқтық;
- тонау;
- ... ... ... ... нысаны қылмыстық кодекстің 175- бабына сәйкес ұрлық-яғни,
бөтен ... ... ... ... ұрлық түсінігі бүтеннің, яғни
талан-тараж түсінігінің бөлігі болып ... да ... ... 175-180, 248, 254, 255, ... ... дегеннің орнына ұрлау түсінігін келтірү заң
тіліндегі қателікті көрсетіп тұр. Бұл ... ... ... ... ... ... табуда.
Ал жеке нысан ретінде ұрлыққа келетін болсақ, бөтеннің мүлкін талан-
тараждау ұрлықтың міндетті ... ... ... ұры бөтеннің
иелігіндегі мүлкін құқыққа қайшы ... ... ... ... ... ... ... да ұрлықтың объектісі меншік құқығы болып
табылады.
Ұрлықтың объективтік жағы бөтен ... күш ... ... тәсілмен
иеленуде көрініс табады.
Талан-тараж жасырын жасалды деп ол әрекет жәбірленушінің өзіне не ... ... ... ... ... ... кінәлінің иелігіне өткен уақыттан бастап,
яғни ұры бөтен мүлікті ... ... ... аяқталған қылмыс құрамын
бейнелейді. Иелену ұры ... ... өз ... бойынша билік еткен кезден
бастап пайда болады.
Ұрлық субъктивтік жағынан тікелей ниеттің пайдакүнемдік мақсаттың, ... ... өз ... ... ... ерекшленеді. Мұндай
пайдакүнемдік мақсаттың болмауы ұрлық құрамының болмауына әкеп ... ... ... ... ... ... яғни заңсыз
материалдық пайда тартуға пайдакүнемдік ниетпен талаптанады.
Ұрлықтың субъектісі 14 жасқа толған, есі ... жеке ... ... ... кодексі ұрлықтың үш құралын жай,
сараланған және ерекше сараланушы ... ... жай ... ... ... ... ретінде адамдар тобының алдын ала сөз байласуы
бойынша немесе бірнеше рет немесе тұрғын, ... ... үй ... ... ... кірумен жасалған ұрлық;
- ерекше сараланушы құрам ретінде ұйымдасқан топ ... ... ... ... не ... үшін бұрын екі немесе
одан да көп рет сотталған адам ... ... ... құрамдар талан-тараждың басқа нысандарының құрамдарына да ортақ
болып табылады.
Талан-тараждың келесі ... ... ... ... ... ... сәйкес сеніп тапсырылған ... ... алу ... ... ... үшін ... ... қылмыс құралы
танылады.
1959 жылғы ҚазССР қылмыстық кодексінің ... ... ... үш ... иеленіп алу, ысырап ету және қызмет бабында қиянат
жасап талан-тараждау деп бір топқа біріктірген болатын, ал мына ... ... тек ... алу және ысырап ету нысаны үшін ғана ... Заң ... ... бабында қиянат жасап ... ... ... жатқызып, оны қылмыс құрамының сараланушы
белгісі ретінде қарастырған.
Бұл қылмыстың объектісі меншік қатынастары, басқаша ... ... ... ... ету жөніндегі қоғамдық қатынастардың жиынтығы.
Мүлік бұл жерде қылмыстың заты ... ... ... ... ... белгіге ие мүліктер ғана иеленіп алу және ... ету ... ... ... және де ол ... айыпты адамға сеніп тапсырылғандығы міндетті
шарт.
Объективтік жағын бөтен ... ... ... алу және
ысырап ету әрекеттері құрайды.
Иеленіп алу ... ... ... жасай отырып субъектінің өзіне
сеніп тапсырылған тауарлық материалдық құндылықты алуы, оған ... ... ... ... ... ... ... оқшауланып, оған
заңсыз өтеді, оның өз меншігіне ... ... ... ... беру әрекеті көрініс табады.
Қылмыстың құрылымына сәйкес иеленіп алудың ерекшелігіне субъектінің
талан-тараждалатын мүлікке қатынасы жатады. ... оған ... ... ... бар ... ... ... болуы.
Айыптының өз иелігіне алған мүлікті заңсыз ары қарайғы әрекеттері бұл
қарастырылып отырған ... ... тыс ... ол ... басқа
нысанын ысырап етумен шектеседі.
Ысырап ету- сеніп тапсырылған мүлікті меншік иесінен айыру ... өз ... ... ... адамдардың пайдасына заңсыз және
қайтарымсыз айналдыруы[14]. Бұл жағдайда ... да бір ... ... ... ... ... мүлікті айыпкер заңсыз жұмсайды, сатады, үшінші
адамдарға береді не өзі ... алу және ... ету ... ... ... алып қана қоймай,
оны еркін айналымға жіберуге нақты мүмкіндік алған кезден бастап аяқталған
болып саналады.
Субъективтік ... бұл ... ... ниетпен және пайда табу
мақсатымен сипатталады.
Субъектісі арнаулы мүлік сеніп тапсырылған, жасы 16-ға толған, ... жеке ... ... бірі болып табылатын Қазақстан Республикасының
қылмыстық кодексінің 177- бабы Алаяқтық, яғни ... ... ... ... қиянат жасау арқылы алу.
Алаяқтықтың объектісі меншік қатынастары.
Мұнда ұрлыққа қарағанда қол сұғу затының шеңбері кең тек ... ... ... құқық да танылады.
Мүлікке құқықты алу мүлікті алу ... ... ... әртүрлі
құжаттарды алудан көрініс табады[15].
Объективтік жағынан алаяқтық меншік иесінің мүлін иеленумен немесе
алдау не сенімге ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Алдау болғанда адам бір нәрсені жалған ұғынады, қателеседі, осыған орай
жәбірленуші қылмыскерге мүлікті өзі береді.
Алдау ... ... ... ... ... және басқа да
әрекеттермен болуы ... ... ... ... ... қылмыскерге беруге ықпал ететін кез келген дерек құрайды.
Алаяқтық құралының міндетті элементіне алдау жатқызылған. Бірақ барлық
алдау алаяқтықты құрамайды. Алаяқтық үшін ... өз ... ... ... ... ... адасуға әкеп соғатын әрекет тән.
Мүлікті немесе мүлікке құқықты алаяқтық жолымен алудың тағы ... заң ... ... ... ... Бұл жағдайда кінәлі мүліктің
меншік иесімен немесе заңды иелерімен арадағы ... ... ... не ... ... ... кезінен емес мүлікке өз қарауы
бойынша билік еикен кезден ... сол ... ... іске ... ... ... бастап аяқталған қылмыс құрамын көрсетеді[16].
Субъективтік жағынан алаяқтыққа тікелей ниет тек пайдакүнемдік мақсат
тән.
Алаяқтық субъектісі 16 жасқа ... есі ... жеке ... Республикасының қылмыстық кодексінің 178-бабына сәйкес тонау
бөтен мүлікті ашық талан-тараждау деп анықтама берілген.
Тонаудың объектісіне ... ... ... ... қатынастары
жатады. Бірақ тонау жәбірленушіге күш ... ... оның ... ... ... ... ... Мұндай тонау сараланған
құрамды көрсетіп, қатаң жаза тағайындауға ... ... ... ... ... ... заты ... келеді.
Тонаудың объективтік жағы бөтеннің мүлкін жәбірленушінің жеке
тұлғасына күш ... және күш ... ашық ... басқан нысандарынан ажырататын тонауға тән негізгі белгі
ашық талан-тараждау.
Талан-тараждың ашық түрде ... ... ... ... ... деп Г.А. ... дұрыс белгілеген[17].
Тонаудың субъективтік жағын талан-тараждың басқа нысандарында ортақ
тікелей ниет пен пайдакүнемдік ... ... ... ... ... 2 ... ... 14 жасқа
толған, есі дұрыс жеке тұлға.
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің 179-бабына сәйкес
жауапкершілік ... ... ... ... ... қол сұғудың
қауіпті түріне жатқызылады.
Заңға сәйкес қарақшылық, яғни бөтен мүлікті талан-тараждау мақсатында
шабуыл ... ... ... ... мен ... ... күш
қолданумен немесе тікелей осындай күш қолданамын деп қорқытүлек ұштасқан
шабуыл жасау[18].
Қарақшылықтың объектісі ... ... ... ... және ... ... қос ... қылмыстардың қатарына жатады,
яғни кінәлі бір уақытта екі ... қол ... ... ... заты ... болып табылады, яғни ол өз
иесінің мұқтаждығын тікелей не жанама қанағаттандыра алатын ... ... ... ... жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына
қауіпті күш ... ... күш ... деп қорқытумен ұштасқан
шабуылдан көрініс табады.
Күш қолдану қарақшылық шабуылында жәбірленушінің қарсылығын жойып, оның
мүлкін иеленудің құралы ретінде қолданылады.
қарақшылық ... ... оның ... ... жасында визикалық
және психикалық турде күш ... ... ... ... бірге
қарақшылық деп кез келген күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқытуды
емес, жәбірленушінің ... ауыр ... ... ... ... келтіру және өліміне әкеп соқтыратын күш ... ғана ... ... объективтік жағының ерекшелігі ... ... ... қарамастан, жәбірленушінің өмірі немесе
денсаулығы үшін қауіпті зорлыққа ұштасқан шабуыл жасаған кезеңнен бастап
қылмыс аяқталған болып саналады[19].
Талан-таражды ... бөлу ... ... ... ... ... негізінде жүргізіледі. Талан-тараждың зардабының
ауырлығы, сонымен қатар кінәлінің әрекетінің қоғамға қауіптілігі, әрекетпен
келтірілген мүліктің шығынының ... ... Аса ірі ... ... ... де қауіпті.
Талан-таражбен келтірілген мүліктік шығын, әрекеттің құрамын құрайтын
басқа да элементтері сияқты дәл ... және ... ... ... ... элементі болып табылады. Талан-таражбен келтірілген шығын
мөлшері, әрбір ... ... ... іс ... ... кіреді.
Осыған орай талан-таражбен келтірілген шығын мөлшерін анықтау үшін
қылмыстың құқықтық теорияда және ... ... ... ... ... ... ... негізделген құндық және талан-тараж мүлкінің
құндық мөлшер белгісінің ... ... ... ... белгісі
жасақталған.
Ондағы ақшалай құнын есептеуге ... ... ... талан-
тараждық мөлшерін анықтау талан-тараждың қандай түрге жататындығын ажырату
үшін заңды және дұрыс болып саналады. Себебі қазіргі кең ... ... ... кез ... ... баламасы ретінде, материалдық
құндылықтардың қоғамдық маңыздылығының әмбебап өлшемі ретінде оның ... ... ... құн мүліктің сандық және ... ... ... ... ... экономикалық маңыздылығы
бірінші кезекте оның ақшалай көріністегі бағасын ... ... ... түрі ... ... бағасы мемлекеттік бөлшек бағасы
бойынша ақшалай есепке негізделуі тиіс[20].
Осы қылмыспен келтірілген зиян мөлшеріне ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
Біріншісі әкімшілік жауапкершілікке тарту көзделгн ұсақ талан-тараж.
Бұл Қазақстан Республикасының қылмыстық ... ... ... ... ... меншік құқығындағы ұйымға тиесілі, не ... ... ... ... ... ... құны қылмыс
жасалған уақытта, Қазақстан Республикасының заңдарында блгіленген он айлық
есептік көрсеткіштен аспаса, талан-тараж ұсақ деп ... ... ... ... ... ... ұсақ ... көзделмеген.
Екіншісі қылмыстық жазаланатын талан-тараж болып табылады. Ол
азаматтардан кез келген ақша ... алу ... ... ... ... ... ... көрсеткіштен жоғары мөлшердегі мүлікті талан-тараждау
болып табылады.
Қылмыстық жазаланатын талан-тараждың өзі ... (жай) ... ірі ... талан-тараж болып бөлінеді.
Қарапайым (жай) мөлшердегі талан-тараж болып қылмыс ... ... құны ... ... ... ... бес ... есептік көрсеткішке жетпейтін мөлшерде болса танылады.
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің 175- бабының ескертуінің
2-тармағына сәйкес ірі ... ... деп ... ... ... құны айлық есептік көрсеткіштен бес жүз есе асып түскен жағдайда
танылады.
Бұдан да басқа талан-таражды ... бөлу ... ... ... ... бөлігі болып табылатын затына негізделеді. Олар:
- қарапайым заттарды (Қылмыстық кодекстің 175-179 баптары);
- ерекше құнды (Қылмыстық кодекстің 180-бабы) заттарды ;
- радиактивті ... ... ... ... ... оқ ... ... заттар мен жару
құрылғылары(Қылмыстық кодекстің 255-бабы);
- есірткі заттарды немесе ... әсер ... ... ... ... ... деп бес түрге бөлінеді.
Талан-тараждың алғашқы түрі қарапайым ... ... ... ... кодексінің 175- бабы ұрдық, 176 бабы
бөтеннің мүлкін иеленіп алу ... ... ету, ... ... ... 179-бабы қарақшылық жатады. Бұлардың заты ретінде талан-тараж затына
сәйкес бөтен адамға меншік құқығымен тиісті ... және ... ... ... орай ... заттарды талан-тараждаудың объектісі
меншік болып табылады.
Талан-тараждың ... түрі ... ... ... талан-тараждау.
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің 180--бабына ... ... ... ... немесе мәдени жағынан құнды заттар мен құжаттарды
талан-тараждау делінген. Осы талданып отырған іс әрекеттің заты болу ... әлем ... ... және ... ... ... болуы керек және оларда ... ... ... ... ... жеке ... ... және қайталанбастығы олардың
тарихи, ғылыми, көркем және ... мұра ... ... Мысалы,
археологиялық жазбалардан табылған заттар мен құжаттарда тарихи құндылық
болады, яғни олар ... ... ... ... ... ... тарихи оқиғаларды сипаттайды. Сирек кездесетін флора
мен фауна үлгілерінде, минералогия, анатомия және полиентология үшін ... ... ... ... ... иконалар, гравюрлар декоративтік қолданбалы өнердің
шығармаларының дәстүрлі халық ... ... ... ... ... ... ... мен медальдар, коллекциялаудың
өзге заттаряы ... ... ... ... ... ... ... бар құжаттарға сирек кездесетін қолжазбалар,
документальдық ескрткіштер, фото, фоно-кино, ... ... ... ... ретінде меншік танылып, меншікке қарсы
қылмыстардың қатарына жатады.
Талан-тараждың келесі бір түрі ... ... ... ... ... ... материалдарды талан-тараждау
болып табылады.
Қылмыстың заты ретінде радиактивті материалдар ... Ал ... ... ... айналымы өрісіндегі қоғамдық қауіпсіздік
қылмыстық кодекстің ‘’қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке ... деп ... ... ... ... ... жеке түрі ретінде қарастырылатын
қаруды, оқ дәріні, жарылғыш заттар мен жару ... ... ... ... Республикасының қылмыстық кодексінің 255- бабында
қарастырылған.
Бұл қылмыстың затына ату құралы, оқ дәрілер, ... ... мен ... ... табылып объектісі ретінде қоғамдық қауіпсіздік танылады.
Талан-тараждың затына сәйкес соңғы түріне ... ... ... ... ... есірткі немесе жүйкеге әсер ететін
заттарды талан-таражға салу жатады. Қылмыстың затына ... ... ... ... Қылмыстың объектісі халықтың денсаулығын
қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар болып ... ... ... орай бұл қылмыс ‘’халықтың денсаулығына және адамгершілігіне
қарсы қылмыстар’’ деп аталатын тарауға орналастырылған.
Бұларға қоса ... жеке ... ... ... ... түрі ретінде Қазақстан Республикасының қылмыстық
кодексінің 324-бабына сәйкес құжаттарды, ... ... ... ... көзделген қылмыстық әрекетті атауға болады. Бұл бап бір бірімен
әрекет ... және заты ... ... екі ... ... ... көрсеткен.
Бірінші бөлігінің затына төлқұжат, жеке куәлік немесе басқа маңызды жеке
құжат ... ... ... ... ... құжат, мөр және мөртаңба жатады.
Қылмыстың объектісіне құжат, мөртаңба, мөр айналымындағы ... ... ... ... ... түрлерге бөліп орналастыру, қылмыс
объектісіне орай қылмыстарды бір бірінен ажыратуға ... ... ... ... ... ... не ... қатынастары қосымша
объектіні құрайды, не мүлде объектіні құрай алмайды.
1.2. ... ... және ... ... ... ... бір ... болып табылатын
ұрлық көп таралған мүліктік қылмыстардың қатарына жатады.
Заң ұрлықты ... ... ... жасырын талан-тараждау ретінде
анықтаған нақты қылмыстық әрекет нәтижесінде түсетін қылмыстық ... ... ... ... ... ... яғни
ұрлық бөтеннің мүлкін иелену мақсатында, жасырын, құқыққа қайшы, қасақана
түрде, күш қолданусыз алу ... ... ... ... ... меншік қатынастары танылады,
Қазақстан Республикасының Азаматтық заңына сәйкес ... ... ... және ... ... өзінің мүлкін өзқ қарауы ... ... және ... ету ... болып табылады[22].
Қазақстан Республикасында меншіктің екі нысаны: жеке меншік ... ... тең ... және қорғалады, жеке меншік ретінде
азаматтардың және мемлекеттік емес ... ... және ... ... ... ал ... меншік республикалық және
комуналдық меншік түрінде көрініс табады.
Жеке меншіктің ерекше түрі ... ... ... ... ... сәйкес қоғамдық меншік, ... ... ... меншігі танылады.
Ұрлықтың негізгі тікелей объектісіне қол сұғушылық жүзеге асырылған
нақты ... ... ... ... ... ... ... іс жүзіндегі құқықтық қатынасқа
емес, оның элементіне, яғни мүлікті иелену, пайдалану, билік етумен ... ... ... қол ... ... объектісін ғана емес сонымен бірге қылмыстық затын,
яғни ұрланған мүлікті анықтау қажет.
Қылмыстың қол сұғушылық заты ... ... ... ... сол
уақытта оны қылмыстың объектісінен бөліп зерттеуге болмайды.
Объекті мен зат ... бір ... ... ... байланысты
ұғымдар, заттай мүліктер мүліктік қатынастардың материалдық алғы шарты
болғандықтан қол ... ... ... ... элементі, құрамдас
бөлігі ретінде танылуы қажет, яғни меншік ... ... ... ... әсер ету ... ... қатынастарына зиян келеді. Затты ұрлау
мүліктің бөлшігі ретінде осы заттардың есебінен жүзеге асырылатын меншік
қатынастарын бұзады[24].
Бұл көзқарасқа В. А. ... ... ... Ол ... заты ... ... бөліп қарастыруда қате санаған. Оның пікірінше ұрлықтың
объектісі ... ... ... ... ретінде түсіндірілетін
мүлік табылады[25].
Сондай-ақ М. П. ... ... ... ... қол ... ... деген[26].
Басқа авторлар ұрлық жасағанда зиян меншік қатынастарына қол сұғушылық
затына әсер ету ... ... ... ... ... табылатын
меншік ұрланбайды, жойылмайды, меншік қатынастары тек бұзылады[27].
Соған сәйкес ұрлықта зиян мүлікке емес, ... ... ... ... яғни ұры ... ... ... заттарына емес,
меншік құқығына, меншіктік қоғамдық қатынастарға қол сұғады.
Б.С. Никифоров мүлікті сыртқы дүниенің материалдық ... ... деп ... түсінік берген[28].
Мүлік өзінің физикалық белгілеріне орай ол объективтік дүниенің әртүрлі
заттарында, ... ... ... ... ... ... және жансыз жағдайда болу мүмкіндігі бар, өз алдына маңызға ие ... ... ... жату рөлін орындайтын ерекшліктерге ие болады.
Ереже ретінде ұрлықта қол сұғушылық заты болып ... ... ... ... ... ... араласатын қозғалатын мүлік
жатады.
Ұрлықтың мақсаты бөтен еңбектің материалдық өнімдерін құқыққа қайшы
иеленіп алу ... ... заты ... ... ... ... көрініске ие болмаған материалдық құндылықтар
танылмайды[29].
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы ... ... ... құқық субъектісінің меншігіне жататын барлық мүліктерталан-тараждың
заты ... ... ... тек адам ... сіңірген мүліктер мен заттардың
жиынтығы жатады. Ұрлықьың заты болуы үшін мүдік тұтынушылық қасиетпен ... ... ие бола ... ... ... азаматтың айналымға
қатысу қабілетіне ие болу ... жан ... мен ... судағы балықтар, қоғамға пайдалы еңбек
жұмсалған табиғи байлықтар да меншік-мемлекеттің меншігі. Бірақ ... ... ... оны ... ... ретінде есептемейміз. Осы аталған
объектілерге қылмыстық қол ... үшін ... ... ... кодексінің 11 тарауында экологиялық қылмыстарда
көзделген[30].
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің ... ... ... ақшы ... мен атыс заттарын қоспағанда оқ
ату қаруының барлық түрлері жатпайды. Бұл заттарды ... ... ... қауіп көрсетеді, оларды қолданып ... аса ... ... ... ... Бұл ... ... объектісі меншік
емес, қоғамдық қауіпсіздік болып ... ... ... бұл жерле
қосымша объекті ретінде көрініс табады. ... ол ... ... кодексінің «қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық
тәртіпке қарсы ... деп ... 9 ... ... ... орай көрсетілген тарауға жеке қылмыс ... ... ... талан-тараждау[32] және «халықтың денсаулығына
және адамгершілікке қарсы қылмыстарң деп ... 10 ... ... ... жүйкегк әсер ететін заттарды талан-тараждағаның[33] үшін
жауаптылық көзделген.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 115-бабының мазмұнынан
келіп мүлік түсінігі ... ... шет ел ... ... қағаздарды,
шығармашылық интеллектуалдық қызметтің объектіленген нәтижесін, фирмалық
атауды, тауарлық белгіні, мүліктік құқықтың жекеленген бұйымдарының ... ... және ... ... ... ... Республикасының
Азаматтық кодексінің 115-бабына сәйкес ұрлықтың заты қозғалатын және
қозғалмайтын ... ... ... Соңғысына ьақша учаскесінен талан-
таражға ұшыраған көп ... ... ... ... ... ... яғни шаруашылық мақсатын өзгертусіз
бөлінуі мүмкін емес немесе заң ережелерінің күшімен бөлінуге
жатпайтын мүліктер ... ... ... ... ... ... ... мүліктер- бұл
бөлікке бөлгенде өзінің мақсатын жоғалтпайтын мүліктер.
- күрделі, заттар, біртұтас бүтінді құрайтын, белгілі ... ... ... ... ... ... заттар
(Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 121-бабы).
Қиын заттарға кітапхана, кәсіпорын т. б ... Заң ... ... ... ... алған тұлғаның
кірістері, өнімдері және тұқымдары (Қазақстан ... ... ... ... Ақша ... ... ... ақша бірлігі теңге болып
табылады. Қазақстан Республикасында шет ел валютасымен есеп
айырудың жағдайы мен тәртібі ... ... ... ... ... ... ... 127-
бабы).
- Валюталық құндылықтар. Валюталық құндылық ретінде ... түрі және ... ... ... ... заң ... ... қағаздар. Бағалы қағаздарға облигация, коносамент акция
және заң акиілерінде немесе соларда белгіленген ... ... ... қағаздар қатарына жатқызылған басқа да
құжаттар жатады (Қазақстан ... ... ... Сот ... талан-тараж затына
азаматтық кодекс бағалы ... деп ... оны ... мүлікке не қызметке, не жұмысқа белгілі ... ... ... ... ... да
жатқызған. Мұндай қағазға мүлікті алуға ... ... ... ... ... ... ... жанар жағар
материалдарының талондары абономент ... ... ақы ... ... ... ... ... немесе қоғамдық көлікке жүруге құқық
беретін жол жүру билеттері және лоторея ... ... ... ... және ... ... ... (Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 135-бабы).
Құжатталмаған бағалы қағазға бекітілген құқық ... ... ... көмегімен магниттаспада жазылады. Тәжірибе көрсеткендей ... де олар ... ... жатқызылады. Мұндай талан-тараж компьютерлік
техниканы қолданумен, соның ішінде ... ... ... жолмен
кірумен жүзеге асады.
Құндылыққа ие емес мүліктік сипаттағы мысалы: өсиет, ... ... әуе, су, ... жол ... жол ... яғни ... белгілер (мәтін жазу, мөр басу, компьютерлеу)
енгізілгеннен кейін ғана ... ... ие ... ... ... белгілер (сақтау орнының жетоны, гардероб нөміршесі) ... ... ... ... талан-тараждау әр түрлі қылмыстық құқықтық бағалануы
мүмкін. Ол меншікке қарсы қылмыстар жасауға дайындық болып табылуы мүмкін.
Азаматтардың жеке ... ... оқу ... бітіргендегі туралы
дипломын, кәсіпорынның мөрін, штампысын, бланкілерін талан-тараждау меншік
қатынастарын бұзбайды. Сондықтан заң шығарушы бұл ... ... ... қарсы қылмыстар қатарына жатқызған (Қазақстан
Республикасының қылмыстық кодексінің 14 ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ортақ
бірлескен меншікті құрайтын ... оның ... ... қалған басқа
тұлғалардың мүддесіне зиян келтіре отырып, өз ... ... ... ... ... ... заты ретінде танылмайды.
Сонымен бірге қылмыс жасалған кезде ұрланған мүлік басқа ... ... ... жағдайда да (мысалы, оны ұрлаған адамда болғанда)
айыптының ... ... ... ... ... орай қылмыстың объектісі болып мншіктің әр түрлі
формасында көрініс ... ... ... табылады. Ал ұрлықтың заты
адам еңбегінің нәтижесінде жасалған ... үшін ... ... табылатын
мүлік.
1.3 Ұрлықтың объективтік жағы
Ұрлық өзінің объективтік белгісіне орай мүлікті ... ... ... ... ... ... қол ... құқыққа қайшы күш
қолданусыз жасырын алуда көрініс табады. ... ... ... ... ... мүлікті алудың белгілі тәсілімен әрекетпен ғана жүзеге
асырылады, ұрлық әрекетсіздікпен ... орай ... ... ... әрекет, зардап және әрекет пен
зардаптың арасындағы тікелей себепті байланыс деп көрсетуге болады.
Талан-тараждың ерекше нысаны ретінде ұрлықты бөліп ... ... ... ... жасырын тәсілі болып табылады. Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... «бөтеннің мүлкін
жасырын ұрлауң деп көрсеткенде ... ... ... әр ... тәсілдермен жасалуы мүмкін:
1. бұзудың әр түрлі нысаны.
2. төбе жапқыларын бұзудың, терезедегі әйнекті сындыру жолымен .
3. жапқыш құрылғыға ашу ... ... ... ... ... ... жету деп аталатын.
Жасырын деп белгісіз, тығылып жасалатын талан-тараж танылады. Бұл ұрлау
иелігіндегі қорғауындағы немесе қарауындағы мүлік бар ... ... ... ұры ... ... ... онан ... ұрлағанда күзетінің
қорғауындағы басқа ... ... ... ... не тұлғаның
ұқыпсыздығын пайдаланып автобуста оның ... ... ... ... жағдайында үшінші тұлға деп аталатын бөтен адамдар қатысуы
мүмкін. Олар ... ... ... ... жанынан өтіп бара жатқан
азамат болуы мүмкін. Бұл тұлғалар ... ... ... ... ... не шарттық міндетті емес Заң әдебиетіндегі үшінші тұлға раш
туралы белгілі пікір ... ... ... И. ... ұрлықтың болуы туралы сұрақты шешу үшін үшінші тұлғаның
қатысуының не қатыспауының ешқандай әсері жоқ деп санаған[37].
Бірақ үшінші тұлға -бұл ... ... яғни ... ... ұрыға
талан-таражды жасағанда әсерін тигізетін, сол сияқты ... ... ... ... ... мүмкін. Осыған байланысты талан-тараж
қылмыскер мүлікті үшінші тұлға үшін белгісіз ... ... ... ғана
жасырын болып табылады. Керісінше жағдайда ұрлық тонауға ауысады[38].
Қазақстан ... ... ... ... жасырын әрекет етуіне
байланысты тұлғалардың шеңберін шектемеген.
Осының негізінде талан-тараж жәбірленуші мен ... ... ... ... болғанымен кінәлінің құқыққа қайшы әрекетін сезбеуі керек.
Сондықтан мысалы, көп адам ... ... ... ... ... ... басқа адамдар оны мүліктің иесі деп ойлаған әрекет те ұрлық
ретінде ... ... ... ... өзі, яғни сол мүліктің ... етіп өзін ... ... ... ... адам ... еркін
барып отырып айдап кетсе айналадағы адамдар оны ұры деп ойламай иесі ... ... ... ... ... ... ... мотоциклді көп
адамның көзінше талан-тараждаса бұл әрекет Қазақстан Республикасының
қылмыстық кодексінің 175-бабымен ... ... ... ... ... ... деп
саналады. Сақтау қоймасының шифрын біліп алған ұрыны жанындағы адамдар ... ... ... тек ... иесі ғана ... ... пікір
қалыптасқандықтан байқамайды[39].
Егер ұрыға басқа адамдар оның әрекетінің құқыққа қайшы ... ... ... бұл ... ... ашық деп санап оны тонау
ретінде ... ... ... ... ... не ... ауру ... орай немесе
ішімдікке мас болу салдарынан ... ... ... екендігі кінәліге
белгілі тұлғаның көзінше жасалған талан-таражды ұрлық ретінде қарастырамыз.
Жеке қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның көзінше жасалған талан-
тараж жасырын болып табылады. Мұнда ұрлыққа ... ... ... ескеріліп тұлға ұрлықты жасауға қатысушы ... ... ... ... ... ... бас киімін және
қолындағы мүлкін кенеттен алып қашқан жағдайда, яғни бір ... ... ... ... керек екендігі туралы ортақ пікір жоқ. Алғаш
қарағанда мұндай талан-тараж барлық уақытта ашық ... ... ... ... ... құрамына сәйкестенеді.
Бірақ мұндай пікір барлық уақытта кенеттен жасалған ... ... ... ... алу кезінде жәбірленушінің сезімімен бұл дерек
қамтылмаса ғана жасырын ... ... ... ... жәбірленуші ұры
әмиянды алып болып жасырынуға тырысқанда байқаса жасырын жасалған талан-
тараж ... ... ... ... ... алу ... кейін байқаған дерек талан-
таражды ашық деп тануға әсер етпейді.
Айтылғандар кенеттен жасалған талан-тараж туралы ... ... ... ... бас киімді, қолындағы затты кенеттен тартып алу
өткен оқиғаның мәнін ... ... ... яғни өз ... ... ... ... байқаса ол ... ... ... және П. ... ... әрекетін мысалға алатын болсақ,
олардың әрекеті тонаудың емес ұрлықтың белгілерін көрсетті. Олар ... ... ... өтіп бара ... ... бас ... ... сыпырып алып отырған, іс ... бұл ... ... ... жалғыз жолаушыларды құрбан етіп
жасағандығы көрініп тұр. ... ... ... ... ... уақыт бойына болған оқиғаны, бас киімді кім және ... ... ... бере ... ... ... ... ұрлық ретінде жасалған әрекет
тәсілі мен ... ... ... және басқа тұлғаға белгісіз
болғанда қарастырылуы мүмкін.
Кінәлінің жасырын ... ... ... ... маңызға ие. Бұл белгі
жасырын түсінігін анықтау үшін ... ... ... қылмыскер оның
сезімімен және ниетімен қамтылған қылмыс үшін жауапты болады. ... ... ... жатып жасырын әрекет етіп жатырмын деп ойласа бірақ
оны ... ... ... тұрса, онда мұндай алу жасырын ... ... ... ... ... ... белгісі. Сонымен
А.А.Пионтковский қылмыс құрамының қатарында әрекет тәсілінің ерекшелігі
объективтік жақтың қажетті ... ... ... деп ... ... ... ... объективтік жақтың белгілерін тұрақты және тұрақсыз деп
бөле отырып ... ... ... тұрақты белгіге жатқызған[43].
Ұрлаушы әрекетін біреудің байқағанын біліпталан-таражды тоқтатса ол
жасырын болып қала береді.
Мұндай әрекет ұрлыққа ққталу немесе ұры ... ... ... ... ... ... құрайды.
Қылмыскер белгілі болып қалғанымен мүлікті алуды ... ... ... ... ашық жасалған ... ... күш ... егер ол ... ... ... ретінде шықпаса талан-тараждың жасырын тәсілін ... ... кек алу ... ... ... ... күш қолданып,
соңынан кенеттен пайда болған ниетпен оның ... ... ... егер ... ... талан-таражды қорқыныштан менсінбеген
болса ол ұрлық ретінде сараланады. Мүлікті жасырын ұрлауды ... ... ... аудару үшін күштеу қолданылса, бұл әрекет ұрлық
ретінде сараланады[44].
Мүлікті ... ... алып ұры ... ... ... ... ... пайда емес келтірілген жоқты шығын ұрлықтың нәтижесі
ретінде материалдық зиян келеді. ... ... ... ... ... дер кезінде толық толтыру түралы заң талаптарын қатаң
орындауға тиіс[45].
Ұрлықтың ... ... ... ... ... ... ешқандай құқықты иеленбей меншік иесінің иелігінен не сеніп
тапсырылған ... ... ... алуы ... ... жағының қортындысы егер ұрлықтың аяқталу ... ... ... ... ... емес ... И. Санталов пен М. И. Якубович ұрлықты ... ... ... ... ... ... ... деп санайды[46]. Олардың пікірі
қате болып саналады, себебі, талан-таражды аяқталған деп ұры ... ... емес оған ... еткен кезден бастап аяқталған болып
саналады. Мұндай жағдайда иелік ету ... ... ... ... ... жоқ, ... алдында әлі белгілі әрекеттер жасау
тұр. Ұрлық үшін бөтен ... бір ғана алу ... ... ... ... заңды иелігінен айырады, бірақ іс жүзінде оған иелік
ете алмайды[47].
П.С.Матышевский мен Ю. М. ... ... ... ... ... иелік еткеннен бастап аяқталған деп санайды[48].
И.С.Пышкеевич ұрлықты мүлікке иелік еткен уақыттан бастап аяқталған деп
санаса, ал А.К.Шидрина ұрлықтың ... ... ... ... ... және мақсаттың белгілеуіне орай ... ... ... ... ... ... мүлікті бөтеннің иелігінен алып”, ... ... ... ... ... деп ... негізінде ұрлықты аяқталған деп айыптының мүлікті іс жүзінде
иеленген кезінен емес сол мүлікке өз қалауымен билік ете ... ... ... ... санау керек.
Мұндай жағдайды иелену кінәлінің мүлікті жасыру, әкету, басқа ... ... ... ... ... асыруын көрсетеді. Бұл кезеңді нақты
анықтау үшін ұрлық жасалған мүліктің ерекшелік жағдайына, ... ... және ... өз қарауы бойынша пайдалануды жүзеге ... бар ... ... аяқталуы мүлікті алу кезеңінің байланыстыратын зерттеушілермен
келісуге болмайды. Мүлікті алу ұрлық қылмысының ... ... ... ... ... ... ... ақшаны сейфтен алып,
қапқа салған ұры шығу алдында ұсталып қалса, ұрлыққа ... ... ... ... жағдайда ұрыға ақшаны иеленуге байланысты
ниеті толық орындалған жоқ.
Бұл жағдай кінәлінің барлық ... бұл ... ... ... ... ... ие болады. Мысалы, күзет
қызметкері талан-таражды жасаушы тұлғаға мүлікті ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен бірге барлық жағдайда бірдей болмайды.
“Ұрлықтың аяқталу уақытын іс жүзінде ұрланатын мүліктің рыны мен ... ... ... ... байланысты анықталады” деген С. А.
Фроловтың пікірімен келісу қажет51. ... ... егер ... ... ... ... тұрып конвейерден сағатты алып өз киіміне жасырған
кезден бастап аяқталған болып саналады. Ал ірі мүлікті ұрлаумен ... оны ... ... алып кеткенде аяқталған болып табылады52.
Ұрының ұрланған мүлікпен өзіне қалдыру, тұтыну, жою, сыйлау, лақтырып
тастауы саралауға әсер етпейді.
Қылмыстың объективтік жағына оның ... орны мен ... ... ... ұрлау қалалық және ауылдық жерде бірдей жасалады,
жеке мүлікті ұрлау ауылдық жерге қарағанда қалалық жерде көп ... ... ... “жұмыс” орны қоғамдық көліктің көп болуы, ... ... әр ... ... ... көп ... көрінеді.
Ұрлық күндіз 8-16 ға дейінгі уақытта (оның ішіндегі пәтердегі ұрлық)
және ... ... ... ... ... ... мүліктің меншік иесіне зиян келтіреді.
Пмрмзиттік баю ... бұл ... ... ... ... болып табылады, кінәлінің әрекеті мен нәтижесінің арасында себепті
байланыс болады.
Бұл байланыстың ерекшелігі әрекет пен нәтиже уақыт пен кеңістік бойынша
бір ... ... яғни ... алу мен оны иелену ұрлықтың аяқталған
құрамының бар болуын көрсетеді. Осы ерекшелікке байланысты ұрлықта ... ... ... өте ... және дау ... ... ... жағының ерекшелігі ретінде ұрының жасырын
әрекет тәсілі меншік иесіне, мүлікті ... ... ... ғана ... ... үшінші тұлғаға да байланысты.
Ұрлық ұрланған мүлікті иеленген кезден бастап аяқталған болып саналады.
Осы аяқталу уақытына орай ортақ ... ... ... ... ... ... құралған жиынтығында бір қылмыс болып
табылатын жалғаспалы талан-таражды, әкімшілік жауапкершілікке ... ұсақ ... ... ... Бұл ... ... қарағанда
ұсақ талан-тараж ретінде көрініс тапқанымен, ол бір ... ... ... ... ... ... яғни белгілі бір ұсақ
бөлшектерді ұрлау жолымен, талан-тараж затына қол ... ... ... ... субъектісі бұл қоғамға қауіпті әрекетті
жасаған, және заңға сәйкес ол үшін ... ... ... ... ... ... ... тән белгілерінің, яғни
есі дұрыстығы, қылмыстық жауаптылық жасына жетумен сипатталады.
Бұл қылмыстың жалпы субъектісінің ғылыми түсінігін ... ... ... тән маңызды белгілер.
Кейбір жағдайларда субъекті негізгі белгіге қоса нақты ... ... ... ие ... ... ... ... деп
аталады. Арнайы субъектінің түсінігі заңда белгіленбеген, ол ... ... ... ... сәйкес (Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің 15-
бабы) қылмыстық жауаптылыққа қылмыс жасаған сәтте 16 ... ... ... Осы ... ... ... ... 14 жастан белгіленетін
қылмыстардың тізімі берілген. Ол ... ... та ... ... ... ... 14 жастан жауаптылыққа тартылады.
Заңда көрсетілген жасқа жету тұлғаны қылмыстық жауаптылыққа тартудың
қажетті шарттарының ... ... ... жауаптылықтың төменгі мөлшерін
белгілеу қажеттілігі ... өз ... есеп беру және оған ... ету
қабілеттілігімен тығыз байланысты. әрекетінің қауіптілгін ... ... ... жол ... ... жасы заңда мәжбүрлеп белгіленбейді. Бәрінен бұрын
жас ... ... және ... ... мен педагогиканың, физиологияның
деректері қалыпты дамыған. Жасөспірімде ... ... ... ... ... ... мән ... біреудің ала жібін аттама, біреуді ренжітпе деген сияқты ... ... ... ... ... ... тұлғаны қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін оның құқықтық
танымының белгілі ... өз ... ... ... ғана ... ... бағалау қабілеттілігінің болуы талап етіледі.
Қылмыстық жауаптылық белгіленген жасқа тұлғада қылмыстық жазаның дұрыс
қабылдау қабілеттілігінің бар болуынан көрінеді54.
Кәмелеттік ... ... жеке ... ... ... уақытта олардың
жасы яғни туған жылы, айы, күні тура ... ... ... ... ... Адам ... бір жас мерзіміне толған болып, ресми
белгіленген туылған күнінің, ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның жасы белгісіз ... ... ... ... ... ... ... туылған күні
болып сараптамамен белгіленген жылдың соңғы күні тағайындалады. Сараптама
жүргізу барысында ең ... және ең ... ... жас ... ең төменгі жасы алынады55.
Қылмыстың субъектісінің міндетті белгісінің бірі, оның есі ... ... ... бұл ... қоғамға қауіпті әрекетті жасағанда қылмыс
субъектісі деп танылуға қажетті бөлінбес ерекшелігі. Бұл ... ... ... ... ... құқықтық түсінік.
Қылмыстық заң есі дұрыстықтың анықтамасын бермейді. Есі дұрыстық
түсінігі заңда анықтама берілген есі ... ... ... ... делінген.
Қылмыстық құқық теориясында есі дұрыстық дегеніміз ... ... ... өз ... ... ... сезініп және оған
жетекшілік ететін қабілеттілігі деген түсінік берген. Осы ... ... ... есі ... ... және медициналық
белгісін көрсетуге болады.
Есі дұрыстықтың заңдық белгісі ... ... ... ... оған ... ету ... ... Мұндай
қабілеттіліктің болмауы заңда есі дұрыс еместіктің ... ... ... бұл ... үш ... ... еріктік және
эмоционалдық кезеңнен тұрады.
Есі дұрыстықтың ... ... ... ... ... ... ... оның әрекеті мен зардабының қоғамға ... ... ... дұрыстықтың заңды белгісінің еріктілік кезеңі- тұлғаның қылмысты
жасаған уақытта өз әрекетіне (әрекетсіздігіне) ... ... ... ... ... тілегіне сәйкес әрекет ету қабілеттілігін
білдіреді.
Заңдық белгінің эмоцомналдық кезеңі есі дұрыстың ... ... тек есі ... ... ... тиіс ... ... сияқты қоздыру жағдайында).
Есі дұрыстықтың заңдық белгісінің маңызы, ол тұлғаның кінәлі ... ... ... етуінің көрсеткіші болып табылады.
Есі дұрыстықтың медициналық белгісі қылмысты жасаған уақытта тұлғаның
психикалық денінің саулығын, және өз ... ... ... ... ету қабілеттілігімен бірге психикалық ... ... ... дұрыстықтың медициналық белгісі бір ... ... ... бұл ... ... заңда көрсетілмеген, екіншіден есі дұрыс
еместіктің медициналық белгісіне қарағанда көлемі мен мазмұны жағынан оның
шеңбері өте кең. Бұл оның адам ... ... ... ғана ... ... ... ... әрекетінің қоғамға қауіптілігін
жетекшілік ету қабілеттілігін жоққа шығармайтын психикалық ... ... да есі ... деп ... дені сау ... ... дұрыс еместіктің медициналық белгісіне жатпайтын психикалық аномалияда
танылады.
Соңғы кезде заң әдебиетінде есі ... үш ... ... және ... ... болуымен құрылатындығы тралы
көзқарас қалыптасқан. Мұнда а) заңды ... ... ... тұлғаның жасалу
фактісін” б) психологиялық белгі “тұлғаның белгілі ... ... ... есеп беру және ... ету ... ... в)
медициналық белгі “тұлғаның психикалық денінің саулығын ” білдіруін
қамтыған56.
Есі дұрыстық ... ... ... кінәмен тығыз байланысты, яғни
есі дұрыстық адамның кінәсін белгілеу үшін қажетті алғышарт болып ... заң ... есі ... кінә ... деп ... Ол тек онсыз адамға кінә туралы сұрақ қойылуы мүмкін емес қажетті
алғышарт.
Адамның есі дұрыстығын белгілеу үшін оның жасаған ... ... ... ... анықталады57. Соған сәйкес ұрлықтың субъектісі 14 жасқа
толған, есі дұрыс жеке тұлға болып табылады.
1.5. Ұрлықтың субъективтік жағы
Субъективтік ... ... тек ... ... ... ... мүлкін абайсызда иелену ұрлық құрамын құрамайды. Ұрлықты жасаушы
ибөтеннің мүлкін ... ... ... ... ... ... ... алдын ала біледі және сол меншікке зиян келуін тілейді. Ұрлық
бұрын ойластырылған не кенеттен пайда болуы ... тек ... ... ... ... мүлік ұры үшін бөтен болуын сезгендігін
көрсетеді. Ұрының ... ... ... ... қателесуі қылмысты
саралауға әсер етпейді. Мысалыға, ұры теледидар ұрлау үшін дүкенге кіріп
оның жоқ болуы ... ... ... ... ... ... мәнді ережесі ұрлықты саралаушы ... ... ... ... ... ... қамтылса ғана әсер
етуі мүмкін. Айтылған ереженің маңыздылығы ұрының ... бар ... ... ... ... ... ... паспортын немесе басқа маңызды құжатын ... ... ... ... ... ... ... бағытталған болса,
әрекетті ұрлық деп саралайды, қосымша Қазақстан Республикасы қылмыстық
кодексі ... ... ... ... ... ниеті осындай құжаттарды ұрлауға бағытталып бірақ
жәбірленушінің материалдық құндылықтарын ... ... ... ... Республикасы қылмыстық кодексі 324-бабының 2 бөлігі мен 177-
бабының сәйкес бабымен қосып ... ... ... ... ... ... жасалады, шамамен
қылмысты жасаудың жағдайының 35 % дайындықпен жасалады. ... ... ... ниеті кездейсоқ пайда болудан ерекшеленеді.
Осыған орай меншік иесінің мүлкін ұрлауда ұрыда жеке баю немесе үшінші
тұлғаны байыту мақсатының мүлікті ... ... ... бағытталған
тікелей ниеттің бар болуынан көрініс табады. Мұнда кінәлі бөтен мүлікті
заңсыз, қайтарымсыз алып жатқанын ұғынады, өз ... ... ... ... ... ала біледі, және бұл зардаптың болуын тілейді.
ұрлықтың субъективтік жағының ... ... пен ... ... ... мотив пен мақсат туралы айтылмайды. Бірақ заң
әдебиетінде ... ... мен ... ... ... ... ... В.
И. Сантолов мүлікті ұрлау “пайдакүнемдік мақсатта яғни ... ... алу ... өз ... ... мақсатында жасалады” деп
көрсеткен.
ұрлықтың мақсаты- меншік иесінің мүлкіне өз меншігі сияқты ... ... ... Ұры ... ... ... ояту деп түсінілетін ұрлықтың
мотивін анықтауда келіспеушілік жоқ. П. С. Матышевский мен Б. А. ... ... ... ... ... ... ... деген58.
Көптеген авторлар ұрлықтың мақсатын оның мотиві сияқты пайдакүнемдік
болатыны туралы пікір айтқан. Бұл кездейсоқтық емес тек ... ғана ... да ... мен ... ... ... табылады. Ұрлықтың
мотиві мен мақсатының бағыты мен ерекшелігі сәйкес келеді. Сондықтан арнайы
әдебиетте ұрлықтың пайдакүнемдік ... ... ... ... ... ... мақсат болмаса ұрлық құрамы болмайды.
Т. Л. Сергеева ұрлықта ... ... ... ... талан-таражда кінәлінің пайдакүнемдігі барлық жағдайда жеке
мүліктік пайда мен материалдық табыс тартуды ... ... ... материалдық пайданы басқа тұлғалардың да ... ... ... ... мүлікпен өз мүлігі ретінде пайдалануға не басқа
тұлғаға ... ... ... Ұры ... мүлікті басқа тұлғаға сыйлағанда
да бөтен мүлікті өз ... ... ... мақсатты көздейді.
Мүлікті заңсыз иемденуде пайдакүнемдік мақсаттың ... ... ... ... ... ... мысалы, өзінше билік еткені ... ... ... ... ... автомобильді
заңсыз иелену ұрлық құрамын көрсетпейді. Мұндай ... ... ... ... ... кодексінің 185-бабы бойынша
көзделуі мүмкін.
Көлік құралдарын, мүлкін, онда орналасқан мүлікті (радиоприемник,
магнитафон, ... және т. б) ... ... ... ... ... ... заңсыз иеленуді қылмыстардың жиынтығы ... ... ... ... 175 және ... ... саралаймыз.
Пайдакүнемдік мақсаттың ұрлық қатысушысының әрқайсысының жеке ... ... ... ... ... ... Талан-тараждың кейбір
қатысушылары пайдакүнемдік мақсатсыз әрекет етуі мүмкін, бірақ егер олар
басқа қатысушыларының ... ... ... асыру үшін әрекет
еткенін сезінген болса жауаптылықтан босатылмайды. ... ... ... оны ... ... ... ... бермейді.
Мысалы бақтан алма, бақшадан жеміс- жидек ұрлайтын кәмілетке толмағандар
жиі кездеседі. Бірақ ... бұл ... ... ... емес
қызығушылықтан жасалады.
Субъективтік жақ оны жасаудың тәсілін де бейнелейді. Ұрлаушы жасырын
жәбірленушіге де басқа тұлғаға да ... ... ... ... ... Тек осы субъективтік кезеңде ескеріп жасалған әрекет әрекеттің
жасырын тәсілімен ерекшеленеді деп ... ... ... орай ... ... кінә, мақсат және мотив кіреді. Ұрлық деп мүлікті
иеленуде тікелей қасақаналықпен ... ... ... ... ... бөтеннің мүлкін өз меншігіне айналдыру мақсатына ие ... ... ... заңсыз баюды тілеумен жасалады.
1.6. Ұрлықтың сараланған құрамдары
Қылмыстық құқық ... және ... ... ... ... ... сараланушы немесе ерекше сараланушы түрлерге жатқызып
кінәлінің әрекетін саралауға әсер ... ... ... ... бар.
Кінәлі жасаған әрекетінде сараланушы белгінің бар екенін сезінген
жағдайда қылмыс ... ... ... ... ... ... кодексінің 175-бабы ұрлықтың
сараланушы белгілерінің екі тобын көрсеткен:
- адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... ... ... ... қызметтік не өндірістік үй жайға, қоймаға
заңсыз ... ... ... ;
- ... топ ... талан-тараж не қорқытып алушылық үшін
бұрын екі немесе одан көп рет ... адам ... ... ... жасалған ұрлық бір уақытта бірнеше сараланушы белгілерді
қамтуы мүмкін. ... ... ... саралау сараланушы белгілердің
қауіптілігі жоғарысының есебінде негізделуі керек. Заң ... ... ... ... ... ... ... сараланушы
белгі ретінде адамдар тобының алдын ала сөз байласып жасауын таныған.
Ұрлықты адамдар тобының алдын ала сөз ... ... ... ... деп тану үшін ... оның екі немесе одан да көп
тұлғамен жасалғанын, екіншіден олардың арасында бірлесіп ... ... ала ... болғанын анықтау қажет64 .
Топ-бұл қылмыстық әрекетті бірлесіп жасауға бір уақытта қатысушы ... одан да көп ... ... ... пікір ұрлыққа жай
қатысушылықты емес, адамдар ... ... ... яғни топ қатысушылары
мен ұрлықтың объективтік жағының элементтерінен құралатын әрекеттерді
орындауды көрсететін ... ... ... мүлкін талан-тараждауды
саралаудың кейбір мәселелері туралы” 1996 жылғы 25 ... ... ... алдын ала сөз байласуы арқылы жасалған талан-тараж ... ... ... ала бірлесіп келіскен және оны жүзеге асыруға
бірлесіп қатысқан, екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... орай қылмыстық жолмен қол жеткізген
мүлікті алу ... ... ... ... ... жағдайда
кінәлінің әрекетін қылмысқа тең ... ... ... ... да топ деп ... белгі ретінде ұрлық құрамын бейнелейтін
әрекетті бірлесіп ... екі ... одан да көп ... ... ... Басқаша айтқанда тең қатысушылар арасындағы байланыс нысаны
қоса орындаушылық болып ... ... ала ... ... ... ... ұрлық жасауда олардың әрқайсысы мүлікті иелену актісінде
басқалармен бірдей қатысу міндетіне келіседі. Ал қоса орындаушылықта барлық
тең ... ... ... ... ... топқа бірігіп, олардың
әрбіреуі қылмыстың толық құрамы емес оның бөліктерін ғана орындайды, ... ... ... ... бір ... құрайды.
Әдебиетте талан-таражды адамдар тобының жасауы түсінігіне бірнеше рет
басқа пікірлер айтылған: ... ... (Н. С. ... А. А. ... қоса қоса ... ғана емес ... ... орындауға
уәделескен кез келген қатысушыларды да кіргізген67.
Егер мұндай пікірмен келіссек, онда ... ала сөз ... ... ... ... ... ... қарсы және басқа да
қылмыстарда қатысушылық институты ... ... мен ... ... ... ... болады, яғни кез ... ... ... ... ... алдын ала келісім болған ... ... ... ... әкеп соғады. Бұл ... ... ... ... көрініс табады68.
Талан-таражды жасауда адамдар тобын сараланушы ... ... ... оған екі ... олдан да көп адамдардың қатысуын, яғни ... ғана ... ... бірлесіп жасауға олардың арасында алдын ала
келісімінің яғни сапалық белгісінің болуы қажет.
ұрлықты жасауда дайындық ... ... ... ... ала болып
саналады. Қылмыскерлер арасында алдын ала ... бар ... ... ... ... ... ... отырып қылмыстық
жоспарлардың сәтті жүзеге асуына сенімділігін арттыратын бірлескен талан-
тараждың қоғамға ... ... ... ... түрі ... жауаптылыққа тартылатын жасқа
толмаған немесе есі ... емес деп ... ... ... ... ондай
талан-таражды бір топ адам жасаған деп санауға болмайды. Бұл жағдайда
қылмыс субъектісі деп ... адам ... ... ... ... ... деп танылуға оған қоса қолда бар негіздерге сәйкес, оның
әрекеттері, қылмыстық әрекетте кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... саралаған кезде бір топ адам жасаған ұрлықты ұйымдасқан
қылмыстық топ жасаған ұрлықтан ажырата білген жөн.
Ұйымдасқан қылмыстық топқа бірнеше ... ... ... ... ... екі ... одан да көп ... тұратын тұрақты топ жатады деп
түсіну керек.
қылмыстық қауымдастыққа бір ... ... ... ... үшін ... ... бірігулер жатады деп түсіну керек. Оның
ұйымдасқан қылмыстық топтан бір ... сол, ... ... екі ... одан да көп қылмыстық топ болады.
Алдын ала сөз байласқан адамдар тобынан ұйымдасқан қылмыстық топ пен
қылмыстық ... ... ... олар ... ... келеді69.
ұрлықтың келесі сараланушы белгісіне бірнеше рет ... ... ... ... ... мүлкін талан-тараждауды бірнеше рет
жасауы қылмыскер тұлғасының және ... ... ... ... мән жай ... ... заңға сәйкес жалпы және арнайы бірнеше рет ... ... ... ... рет жасалуда тұлғамен қоғамға қауіптілік дәрежесі
және ерекшелігіне қарамастан кез ... екі ... одан да көп ... ... ... рет ... ... сараланушы белгі ретінде саралауға
әсер етпейді.
Арнайы бірнеше рет жасалу тұлғаның екі ... одан да көп ... ... ... қылмыстарды жасауынан көрінеді. Осыған орай қылмыстық кодекстің
175-бабының ескертуінің 3 тармағына сәйкес бірнеше рет жасалған ... ... ... және 248, 255, 260 баптарда көзднлген бір немесе одан да
көп қылмыстардан кейін жасалған қылмыс танылады70.
Бірнеше рет жасалған деп нінәлінің ... ... ... ... ... ... ... және бір бірінен кейін ... ... ... ... танылады. Бұдан да басқа әрбір жаңа
қылмысты жасағанда субъектіде жеке ниет пайда болуы керек. Нақты осы ... жаңа ... ... рет ... ... ... ... мен өзінің тұлғасының қоғамға қауіптілігін жоғарылатады.
ғылымда және тәжірибеде созылмалы қылмыс деп аталатын әрекетті ... ... ... деп тануға жол берілмейді. Осыған орай созылмалы
қылмысқа 4 негізгі белгінің: ... ... ... ... ниет пен ортақ мақсаттың бар болуы тән.
Егер кінәлінің қылмыстық кодекстің 69-бабына ... ... ... және ... ... ... ... рақымшылық немесе кешірім
жасау актісі негізінде қылмыстық жауаптылық пен жазадан ... ... ... үшін ... ... тасталған болса бірнеше рет жасалған
деп ... ... деп ... әрекетпен қатар аяқталмаған әрекетті де
таныған. Сондвқтан бірнеше реттік белгісі оны ... ... және ... де болуы мүмкін.
ұрлықтың үшінші бір ... ... ... қызметтік немесе
өндірістік үй-жайға қоймаға заңсыз кірумен жасалған ұрлық жатады.
Тұрғын, қызметтік немесе өндірістік үй-жайға не қоймаға ... ... ... ... ... сонда, ұры кедергілерді бұзып өтіп
мүлікке жету үшін ... бір ... ... төбені, қабырғаны немесе
есікті бұзады, жәбірленушінің өз мүлкін сақтау үшін алдын ала қарастырған
шараларын жоққа шығарады, өз ... жету үшін ... ... ... мүлік сақталған орында ұрлықты жасау үшін, ұрыға, қоймаға,
тұрғын ... ... ... ... ... алу үшін ... ... дегеніміз негізгі мағынасында кез келген ... ... ... ... ішкі құрылысымен сәйкес жабдықталған ғимарат,
құрылыс, құрылымды айтамыз.
үй-жай белгілі ... ... ... орындау үшін өндірістік
(өндірістік кәсіпорын, тұрмыстық не ... ... ... ... ... материалдық құндылықтарды сақтау үшін ... ... ... базасы) болуы мүмкін. Үй-жай сонымен қатар
мәдени іс ... ... үшін ... ... ... ... арнайы
адамдарды орналастыру мақсатында тағайындалған (жатақхана, қонақ үй)
болады.
үй-жай деп ... және ... ... ... ... дегеніміз материалдық құндылықтарды тұрақты немесе уақытша
сақтауға ... ... ... Бұл ... ... жету үшін құндылықтар
туғызатын қоймалар жөнінде айтылады. Олар атап айтқанда қамбалар, арнайы
жабдықталған автомашиналар, жүгінен ... ... ... жол ... ... сақтауға арналған, қоршалған немес қоршалмаған
күзеттегі алаңдар жатады. Қойма заттар сақтау үшін ... ... ... ... ... ... ... жолмен пайда болған қоршаулар,
яғни ... ... ... ... жасырып қойған мұз ойындысы қойма түсінігін
бермейді.
Ену дегеніміз- ешқандай құқығы болмаса да ... ... ... ... не ... онда ... ... немесе заңды негізде
тұрған ... ... және т. б ... ... ... ... ... заңсыз басып кіру не өтіп кету.
Тұрғын үй-жайда жасалған барлық ұрлықты ... ... ... 175 ... 2 ... ... және ... үй-
жайда болуын барлық уақытта ену деп санауға болмайды. Мысалы ... ... ... ... егер де қылмысты жасау ниеті ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
кодексінің 175-бабының 2 бөлігі бойынша сараланбайды.
Г. Н. Борзенков «Ену түсінігі барлық уақытта тұлғаның тұрғын үй-жайдың
ішінде ... ... ол үй ... ... ... мүлікті талан-
тараждау мақсатында үй жайға кіруді ... Егер ... ... ... ие ... ... мүшесі ретінде немесе тұрғын ретінде) немесе онда үй
иесінің келісімімен (қонаққа келу, жөндеу ... ... ... ... ... ... жағдайда жасалған тұрғын үй-жайдағы талан-
тараж бұл қылмыстың саралаушы ... ... деп ... ... ... ... не ... алдап кіргенде
айыпты әр түрлі айла тәсілдерге жүгініп мүлікке билік ... ... ... ... ... ... ондағы мүлікке баруға мүмкіндік алады.
Мүлікті талан-тараждау мақсатында айыпты үй-жай не қойма жабылғанда,
ескертусіз ішінде қалып қойса да ... ... ... ... алдау болған мұндай тұрғын үй-жайдағы жеке адам мүлкін талан-
тараждау Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 175-бабының 2 ... ... ... ... ... ... бірі ұйымдасқан топ жасаған ұрлық
болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... Сот ... 1996 ... 25
шілдедегі “Бөтеннің мүлкін талан-тараждауды саралаудың кейбір ... ... ... ... ... бірнеше қылмыс жасамақшы
оймен алдын ала біріккен екі немесе одан да көп адамнан тұратын тұрақты топ
жатадың- деп ... ... ... ... ... ол ұйымдасқан және
тұрақты болып келеді.
қылмыстық топтың ұйымдасқандығы мен тұрақтылығын олардың құрамы мен
ұйымдық ... ... ... ... ... ... және ұйымдастырушы мен жетекшінің талаптарына бағыныштылығы,
қылмыстық ... түрі мен ... ... ... ... оған ... даярлық жасауы, қатысушылар арасындағы ролдерді бөлісу,
қылмысты жасырудың алдын ала шараларын және ... ... ... өткізіп жіберуді қамтамасыз ету шаралары сияқты белгілер дәлелдей
алады.
Ұйымдасқан ... топ ... ... ... ... ... осы ... ұйымның мүддесіне талан-таражға басшылық етуге,
қаржыландыруға, ұрлық объектілерін ... ... және т.б ... ... басқа да әрекеттер ұйымдасқан қылмыстық топқа қатысқан
деп танылады.
Егер ... ... ... топ ... онда ... топ ... жетекшісінің және мүшелерінің әрекетін
ұйымдасқан топ ... ... үшін ... ... ... ... құрағаны және жетекшілік еткені қарастырылған қылмыстық
кодекстің 235-бабының тиісті бөлігінің ... ... ... ... ... саралаушы белгісі ірі мөлшерде жасалған ұрлық қылмыстың
қоғамдық қауіптілігін жоғарылатады. Ірі мөлшердің түсінігін заң ... ... ... ... ... Бұл ... ірі ... не
ірі залал деп қылмыс жасалу сәтінде Қазақстан Республикасының заңдарымен
белгіленген айлық есептік көрсеткіштің бес жүз есе асып ... ... мен ... ... ... ... ... залалдың мөлшерін анықтау үшін ұрланған
мүліктің натуралдық түрдегі сандық және сапалық құнын есепке алу қажет.
Қылмыс объектісі ... ... ... ... оны ... жағдайда
сатып алғандығы ескеріліп, қылмыс жасалған сәттегі ... ... ... ... ... ... тиіс. Бағасы ... ... құны ... ... қортынды негізінде анықталады.
Талан-таражбен келтірілген зиянның орнын толтыру кезінде оның ... ... ... сәттегі бағамен анықталады75.
Келесі саралаушы белгі- талан-тараж не қорқытып алушылық үшін бұрын екі
немесе одан да көп рет ... адам ... ... Бұған Қазақстан
Республикасы қылмыстық кодексінің 175-бабының ескертуінде талан-тараж не
қорқытып алушылық үшін бұрын ... адам деп осы ... 175-181, ... 260 ... ... бір ... ... қылмыстар үшін соттылығы
бар адам жатады делінген. Бұрын соттылығы бар адам ... ... ... ... ... жасаған қылмысы үшін жазасын өтеген немесе
жазасын өтеп жатқан тұлға болып табылады76.
1.7. ... ... ... ... ... заңына сәйкес меншік иесінің мүлкін талан-
тараждауды жасалу тәсілдеріне орай ұрлық, сеніп тапсырылған мүлікті иеленіп
алу немесе ысырап ету, ... ... және ... деп ... ... ... бекіткен.
Бұл нысандардың барлығы қылмыстық кодекстің «Меншікке қарсы қылмыстар”
деп аталатын 6 тарауына біріктірілген. ... ... ... жалпы қол
сұғу объектісі меншіктік қоғамдық қатынастар және қол сұғу заты ... ... ... ... олар бір бірінен маңызды айырмашылыққа ие.
1. Ұрлық пен Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 176-бабына
сәйкес сеніп тапсырылған ... ... ... алу ... ... ету.
Қол сұғушылықтың бұл нысанында меншік қатынастары ғана емес, тұлғаға
мүлікті ... ... ... берілген өкілеттік те бұзылады.
Иеленіп алу немесе ысырап ету ... ... ... шарттық
қатынастар не меншік иесінің арнайы тапсырмасымен сеніп тапсырылған мүлікке
қатысты ... ... ... ... ... өкілеттігін жүзеге
асыратын тұлғаның әрекеті сараланады.
Егістіктен сақтау орнына жеткізу үшін есеп ... бір ... ... ... ... тракторшымен не басқа тұлғамен жасалған
мүлікті талан-тараждау кінәлінің ... ... ... және ... ... ... ... ретінде сараланады.
Алдын ала келісім бойынша адамдар тобы жасаған талан-тараждың қатысушы
бір тұлғасына ... ... ... ... жасаған қалған ... ... 176 ... 2 ... а) тармағы бойынша саралануға
жатады. Осыған орай қарастырылған қылмыстардаң айырмашылығы ... ... ... ... ... алу ... ... ету
қылмысының субъектісі мүлік сеніп тапсырылған арнаулы тұлға,
ұрлықтың субъектісі бөтен ... қол ... кез ... ... алу ... ... етудің заты кез келген мүлік
болмайды. Ол меншік иесімен ... ... ... ... ... ... ал ... заты адам еңбегі
сіңірілген кез келген мүлік;
3) ұрлық жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық 14 ... 176 ... 16 ... ... Ұрлық және алаяқтық
Алаяқтық - бөтен мүлікті талан-тараждау немесе бөтен мүлікке құқықты
алдау немесе сенімге қиянат жасау арқылы ... ... оның ... тәсілінде. Физикалық тәсіл тән
ұрлықтан айырмашылығы ... ... ... ... ... қалыптасқан сенімділік қатынастар құру ... ... ие ... ... ... ... иелену тәсіліне, нақты қылмыстың
ерекшелігін көрсететін, алдау мен сенімге қиянат жасауды ... ... ... ... ... алдауы немесе сенімге
қиянат жасауының әсерінен мүлікті немесе мүлікке құқықты өз ... ... ... ... мүлікке қатысты жәбірленуші мен ... ... бар ... ... ... ұры мен ... ... белгілі мүлікке байланысты
ешқандай әңгіме болуы мүмкін емес, ешқандай өз ... беру ... ... ... ... ... ... жасырын тәсілі болып
табылады.
Осыған орай ұрлық пен алаяқтықтың негізгі айырмашылығы төмендегідей:
1) ұрлықта жәбірленушінің келісімі болмайды, барлық жағдай да ... ... ... қылмыскердің мүлкін алу жәбірленушінің
сеніміне қиянат жасауға және ... ... ... ... адам ... ... кез келген мүлік, ал
алаяқтықтың затына мүліктен басқа мүлікке ... та ... ... үшін ... ... 14 ... алаяқтық үшін 16 жастан
басталады.
3. Ұрлық тонау және қарақшылық
Ұрлық меншік иесінің мүлкін жасырын талан-тараждау, ал ... ... ... ашық ... осыған орай мүлікті талан-тараждаудың
ашық тәсілі, жасырын жасалатын ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекетін сезіп тұрған басқа
тұлғалардың көзінше ашық жасалған талан-тараж ... ... А. ... ашық бірақ күш қолданусыз жасаған талан-таражды барлық
уақытта ұрлыққа қарағанда егер ұрлаушы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі туралы
айтқан78.
Ұрлықты, күш қолданудағы тонаумен және қарақшылықтан ажырату ... көп ... ие. Бұл ... ... ... қол сұғу объектісінен
ажыратылады. Ұрлықтың объектісі меншік қатынастары ... күш ... мен ... ... ... ... иесінің мүлкін денсаулығы
мен өміріне қауіпті күш қолданумен ... ... күш ... ... талан-тараждауда меншік қатынастарынан басқа жәбірленушінің жеке
тұлғасы (тонауда жеке бостандығы мен тұлғалақ тиіспеушілігі, қарақшылықта
жәбірленушәінің өмірі мен ... ... ... көп ... бойы қол сұғу ... ... ұрлық,
қарақшылық ажыратылмайды деген көзқарас қалыптасып келді. Бұл көзқарас М.
М. Исаева мен А. ... және ... да ... еңбегінде
бейнеленген.
Қазіргі кезде тонау мен ... ... ... ... ... ... зерттеушілермен айтылған.
Сот тергеуімен тәжірибеде ұрлық белгісін көрсететін әрекетті тонау деп
немесе керісінше ... ... жиі ... отырған қылмыстарды ажыратқанда алғашында ұрлық белгілері
бар әрекеттің, кейіннен тонауға ... ... ... ... ... ... ... ұрлап алса, оны байқап қалып ұрланғаны туралы
айқайласа, ал ұры әмиянды тастамастан есікке қашуға ұмтылғандығын келтіруге
болады.
қарастырылып отырған ... ... ... ... ... ... ... кінәлі талан-таражды күш қолданбай
жасырын ... ... ... өмірге және денсаулыққа қауіпті күш қолдануы
немесе күш қолданбауы мүмкін. Қарақшылықта қылмыскер тұлғаның ... ... ... күш ... тілейді.
Осыған орай қарастырылып отырған қылмыстардың ... ... ... ал ... ашық ... ... ... күш қолданылмайды, тонауда өмір мен денсаулыққа күш
қолдану мүмкіндігі туындайды. Қарақшылық барлық уақытта жәбірленуші
өмірі мен денсаулығына қауіпті күш қолданумен ... ... ... ... ... ... ал тонау мен қарақшылықтың
объектісі меншікпен қатар ... ... мен ... ... ттонауда жеке бостандығы мен тұлғалық тиіспеушілігі,
қарақшылықта өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... жай күйі
Ұрлықпен, яғни бөтеннің мүлкін ... ... ... ... ... үшін бұл ... ... құқықтық
ерекшелегін ғана емес криминологиялық ерекшеліктерін де зертеу ... жай ... ... ... ... дұрыс анықтау
онымен күрес жүргізу тәсілдері мен нысандарының негізгі ... ... ... ... үш негізгі көрсеткішпен- деңгейі , құрылымы, динамикасымен
өлшенеді.
Қылмыстылық жай күйі түсінігі екі бағытта: кең және тар болуы ... ... бұл ... тек ... ғана ... сонымен қатар
құрылымы мен динамикасын да қамтиды, екіншісінде қылмыстылықтың белгілі
уақыттағы деңгейін ... жай күйі бұл ... ... пен оны ... ... және ... ... белгілі бір территорияда
жасалған қылмыстардың санымен есептеледі деген пікірлермен ... ... жай ... ... ... пен оны ... кінәлі
тұлғалардың жалпы санымен анықталады деген қортындыға келуге болады.
Қылмыстылық құрылымы қылмыстылықтың ... ... ... ... жеке топтық қылмыстың қылмыстық әрекеттің қоғамға қауіптілігін
бейнелейді.
Ұрлық ең көп өркендеуші қылмыс. Дүние ... ... елде ... ... ... динамикасымен анықталады. Біріккен ұлттар ұйымының бірінші
бақылауының ... ... ... ... ... тіркелген
ұрлықтың орташа саны 100 мың халыққа шаққвндв 862.4 әрекетті, дамушы
елдерде- 354.3, ал ... ... 1370.5 ... ... ... ... % өсті.
Біріккен ұлттар ұйымының екінші бақылауы бойынша 1976-1980жж ұрлық саны
22 % өсті, көп өсуі дамыған елдерде көрініс тапты, ... ... 100 ... 2 ... жақындады.
Ұрлықтың өсу деңгейі Біріккен ұлттар ұйымының ... ... ... ... ... ... ұрлық 39%, бұзумен жасалаған ұрлық
27% өсті. Мемлекеттер арасындағы ... ... ... 242 ... ... индексінде Америка құрама Штаттарында
ұрлықтың екі түрі: мүлікті және автокөлікті ұрлау кең ... 1995 ... ... түрі барлық қылмыстылықтың 63.3% құраған. 1973-1993жж кәдімгі
ұрлық 82%, ал автокөлікті ұрлау 73%-ке өсті. Егер бұған ... үй ... ... ... ... ... ... Штатында 1995 жылғы ... 91.3%- ды ... 1995 жылы ... яғни ... үй ... ... 100 мың тұрғынға 5 мыңнан келді. Бұл дүние ... ... ... ... ... Федеративтік Республикасында ауырлататын жағдайдағы ұрлық 57%,
аырлататын жағдайсыз ұрлық 43% ... ... ... ... ... 1990 жылға дейінгі уақытта ұрлық 4.7 есеге өсті. 1990жылы ... 100 мың ... ... 4295.3 ... ... Германияда ұрлықтың
жалпы саны 3 жылда 28.8% өстіғ, қылмыстылық құрамында ұрлықтың жалпы
салмағы ... және ... 61% ... ... ... Ақ ... ... орай ұрлықтың онға
жуық түрі қарастырылған. Олардың саны 1995-95 жж 14.7% ... 1993 ... ... ұрлықтың жалпы салмағы 84.1% құрап, олардың саны 100 ... ... 1769.8 тең ... Бұл ... елдер арасындағы ұрлық
көрсеткіштерінің ең ... ... ... ... ... өсуі ... одағы мемлекеттерінде де қарастырылды.
Кеңес одағы мемлекеттерінде 1960 жылдардың ортасынан бастап ұрлық саны өсіп
отырды. 1991 жылы оның абсалюттік саны 9.5 ... ... жылы ... ... ... мемлекет ретінде орнаған, Қазақстан
Республикасында ұрлықтың жалпы саны, Қазақстан ... ... ... статистика бойынша 1998 жылы 100 мың ... 60.624 ... 2002 жылы 48.995 ... Соның ішінде тұрғын үй
жайға кіріп ұрлау 1998 жылы 19.998 болса 2002 жылы 15.479 болған.
2.2. ... ... мен ... ... және ... ... қылмыстың себебін
белгілеу маңызды мәселелердің бірін құрайды. Философияда ... ... пен ... бір ... ... ... жиынтығын атайды. Себеп
белгілі зардапқа мүмкіндік береді, ал ол зардаптың түсуі үшін ... ... ... ... өзі ... ... ол ... жағдайда себептің
жүзеге асуына көмектеседі. Сондықтан да қылмыстылықтың тууы үшін себеп пен
жағдайдың ... ... ... ... ... ... пайдакүнемдік ниетпен
байланысты. Пайдакүнемдік кейбір адамдардың біреуінің пайдасынан өмір
сүруге бағытталғандығы, ... ... жеке ... ... ... ... пен құқықтың пайда ... ... ... әр түрлі қылмыс нысанын да берді.
Қоғамдық пайдалы еңбексіз кең өмір ... ... ... ... ... ... жолмен қанағаттандыру маскүнемдік, нашақорлық,
кездейсоқ жыныстық қатынас, азарттық ... ... ... ... өткізуге әкеліп соғады. Зерттеу жүргізу бойынша меншікке ... ... ... көбі ... ... ... ... маскүнемдікке салынған, азарттық ойындар ойнаумен
айналысқан. Қалтаға түсуші ұрлық үшін ... ... ... ... істеу керекң,- деген сұраққа «Ішуді және нашақорлықты тастау керекң,-
деп жауап ... ... ... ... ... қанағатпен өз
қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... қылмыс қатарына жататын ұрлықтың екінші объективтік
себебі- материалдық қажеттілік болып ... ... ... ... ... қол ... ... болған зат қазіргі кезде элементарлық
зат болуы мүмкін. Материалдық жтіспеушілік мативациясы спирттік ішімдіктер
алуға, мейрамханаларға ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Пайдакүнемдік- паразиттік мативацияның құрастырылуына ... ... ... және ... да ... қарсы элементтерықпал
етеді.бұл жерде кәмелетке толмағандарды бұрын ... ... ... ... ... ... өсіп келе ... жастарды қылмыскерлердің жақсы тұрмысы
қызықтыратынын, пайдакүнемдік қылмыстың себебі ... ... ... ... ... мүмкіндігін жұмыссыздықтың өсуі
де шектейді, яғни осыған орай ... ... тобы ... қажеттіліктерін құқыққа қайшы жолмен ... ... әсер ... ... біріншіден тұрғын үй жайы мен
сақтау орындарының техникалық қорғаныстарының әлсіздігі ... Оған ... ... ... ... ... құрылымдының оңай құрастырылуы,
көшелердің подъездердің жарықтарының әрсіздігін, сигнализация ... ... ... жасалуының келесі бір әсер етуші жағдайына көшелерде жеке
тұлғалардың сауда жасауының кең ... ... ... келген мүлікті
сатуға жағымды жағдай жасайды.
Виктимділік жағдайдың өзі ұрлықтың жасалуына көмектеседі. Бұл жерде,
яғни ауылдық ... ... ... пәтер ұрлығының болуына кілтті
оңай жерде қалдыру, трезені ашық қалдыру сияқты жағдайлармен көмектескен.
Ұрлықтың жасалуына әсер ... ... ... ... ... ... қылмысты ашып, қылмыскерлерді тауып, ... ... ... болып табылады.
Патенттік пайдакүнемдік қылмыстар арызданбаған, есепке алынбаған,
белгіленбеген әрекеттердің нәтижсінде ... ... ... бұл жәбірленушілер мен куәлардың
жасалған ұрлық туралы құқық қорғау органдарынаи хабарламауы. ... ... ... ... ... ... ... артпауының
нәтижесі болып табылады.
Есепке алынбаған әрекет- бұл құқық қорғау органдарына ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Белгіленбеген қылмыстар дегеніміз ол тіркеліп, қылмыстық іс ... ... қате ... ... ... ... не ... қылмыстар.
2.3. Ұрының тұлғасы
«Қылмыс субъектісінің тұлғасы үш деңгейде: қылмыскер тұлғасының жалпы
түсінігі бағытында, қылмыскерлердің әртүрлі тобының белгісі ... ... ... ... ... ... ... деген Е. Қайыржановтың пікірін
басшылыққа алатын болсақ ... жеке ... ... қарастырылатын
ұрлықтың субъектісі ұрының тұлғасын зерттеуді үшінші деңгейдегі жеке қылмыс
деңгейі бойынша қарастырамыз.
Мүліктік қылмыстарды соның ... ... ... ... біржақты
тұтынушылық бағытталу, материалдық құндылықтарға қызығушылық, қоғамға не
жеке азаматтарға жағымсыз қарым- ... ... ... ... ... сияқты психологиялық мінез құлықтық белгілер тән.
Жүргізілген тұлғаны көпжақты зерттеу методикасының көмегімен пайдакүнем
қылмыскер тұлғасын келесідей психологиялық ерекшеліктермен тану көзделген.
Күш ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайын қанағаттандырғыштығы көрініс табады.
Ұрылардың агрессивтілігі күш қолданушы қызметкерлерге қарағанда өте
төмен, олар өзінің мінез құлқын ... ... ... ... үшін ... салыстырғанда әлеуметтік нормалар мен талаптарға бағытталу
қасиеті тән.
Ұрының қылмыстық әрекеті ... ... ... ... ... яғни олар ... қатынасқа жас кезінен бастап араласады. Оларда
ерте кезден қоғамға қарсы ... ... ... мен ... ... ... ... құқыққа қайшы жолмен шешуге тырысады.
Мүліктік қылмысты жасаушы тұлғаға жинақталған мінездеме бере отырып бұл
жерге жас ерекшелігіне, әлеуметтік дәрежесіне, ... ... ... ... жасау тәсілін таңдау айырмашылықтарына орай заң
әдебиеттерінде пайдакүнем ... ... ... ... көрсеткен.
Оның алғашқысы кездейсоқ тұрақсыз тип. Оған пайдакүнемдікке жету ... ... ... ... ... тұрақты тұлғалар жатады.
Олар өз әрекеттерінің теріс екендігін түсініп жиі бас тартады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да пайдакүнем ниетпен бірге қылмыскер тұлғаларда, жалған
романтика, сол ... ... ... ... ... ... мен ... көрсету көрініс табады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түзеуіне жағымды
жағдайлар болады.
Келесі бір топқа белгілі бір жағдай әсер еткенде ... ... ... топ қысымына қарсы тұра алмай қылмысты жасаушы ситуациялық тип ... ... бұл ... ... ... ... толмағандар
құрайды.
үшінші қатыгез тип. Бұған сотталған, қылмысты бірнеше рет ... ... өз ... тұлғалар жатады. Қылмыстық
әрекетімен алған қаражаты олардың өмір сүруінің қайнар көзін құрайды. Нақты
типтің қылмыскерлері ... ... ие ... және олар басқа қылмыстар
жасауы да мүмкін. Оларда пайдакүнемдік бағыт айқын көрініс табады.
Ерекше қатыгез тип. Оған ... ... ... ... ... ... ерекшелігі тұрақты қайшы әлеуметтік бағыт,
арнайы рецидивтің жоғары ... ... ... кірістің негізгі
қайнар көзі болып табылады.
Ерекше қатыгез типке жататын пайдакүнемдік ... ... ... жасау тәсілінде тар және тұрақты маманданғандық ерекшелейді.
Оларға өз әрекетін ойланып ... және ... ... ету, ... ... ... ... белгілі шаралар қабылдау тән. Қылмыс ... ... ... көзі ... ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбеке араласпайды. Бұл ... ... ... ... ... ... Маманданғандық
негізінен ұрыларда көрініс табады.
Маманданған ұрылар- бұл құқыққа қайшы қол сұғу ... ... ... ... әртүрлі маманданған, көп таралған қылмыскерлер
категориясы. Ресми турде олардың 25 түрі болса, ... ... одан ... ... алғашқы түрін қылмыстық өмірде сейфтен ақша ұрлайтын
медвежатниктер құрайды. Олар ... ... ... ... мен ... ... ... бірінші орында тұр.
Медвежатниктер басқа топтағы қылмыскерлермен байланыста болмайды ... ... ... да ... ... түрін жасамайды. Олардың көбі
сейфте ақшаның бар екндігін, ... ... және ... ... ... беру жолымен қылмысты жасауға көмектесетін банктің және басқа
мемлекеттік мекемелердің қызметтерімен байланыста болады.
Маманданған ұрылардың ... бір түрі ... ... (карманники).
Қалтаға түсуші ұрылар барлық уақытта қылмыстық мамандықтың классикалық ... ... және ... ... ... ... ... сақталды.
Қалтаға түсушілер жоғары маманданған қылмыскерболып табылады және қылмыстық
дүниеде жоғары беделге ие болады. Қалтаға ... ... ... ... ... ... құлқының тұрақтылығымен ерекшеленеді. Қалтаға
түсіп ұрлау барлық уақытта кең таралған құбылыс болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... сияқты жерлерде жасалады.
Ұрлықты жасау тәсілі әртүрлі, ... ... ... әрекет
ететін ұрылар да кездеседі.
Қалтаға түсуші ұрылар бас бостандығынан ... ... тап ... ... Бұл ... жетістіктерінен айрылып қалу қаупімен тығыз
байланысты.
Жасайтын орны бойынша 7 ... ... ... ... бұл базар, жәрмеңкеде жұмыс жасайтындар;
2) жер тескіштер (кроты)- ... ... ... ... бұл ... жол ... ... қала көлігінің барлық түріндегілер;
5) дүкеншілер- дүкендерде жасайтындар;
6) театршылар- театрда;
7) көшедегілер- ... ... ... ... ... түсуші бірінен екіншісіне өтуі болып
тұрады. Қалтаға түсушілерді саралауда әрқайсысының өзіне тән ... және ... ... ... ұрлықты жасау тәсілдері көрініс
табады.
Қылмысты жасау тәсілі бойынша негізгі 7 мамандық ... ... ... ... ... ... киімдерді кесу
жолымен ұрлықты жасайды.
2. ширмаштар- бұлар қолын әртүрлі заттармен киімімен, сөмкесімен,
гүл шоғымен жасыру ... ... ... (рыбаловы)- арнайы жасалған қармақшалардың
көмегімен сөмкеден не қалтадан ... ... қиын ... ... пинцеттің көмегімен
ұрлайды.
5. сырғытушылар- мылқау ұрылардың арасында кең таралған, тез
қозғалыспен заттарды ... ... ... ... ... ... сөмкелерді тілу
жолымен ұрлау.
7. сөмкешілер- сөмкеден ешқандай құралды қолданусыз ұрлау.
Қалтаға түсуші ұрылар арасында технар ұрылар зор ... ие, ... ... одан ... ... балықшылар иеленеді. Соңғы топты
ұрлық қарғасы сөмкешілір құрайды. ... ... ... осы
көрсетілгендермен ғана шектелмейді. Сонымен бірге ұрлауға ... ... ... ... ... ... ... ұрыны
тырщик деп атайды.
Криминалдық саралау қаншалықты жоғары болса қылмыстық қызмет ... ... ... ... ... түсуші маман ұры айына 25-30
ұрлық жасайды. Жүз жәбірленушінің бесеуі ғана ... ... ... тез
ұғынады, ал қалтаға түсушілер жүз тоқсаныншы ұрлықта ғана ұсталады.
Қалтаға түсуші ұрыларды ... ... ... басынан бері мәнді
өзгеріске ұшырамағанмен де ұрының тұлғасының қоғамдық қауіптілігі маңызды
жоғарылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түсуші ұрылардың әрекетінде, қолында ірі ақша соммасы ... ... ... ... ... ... ... алдау
элементімен жасырын ұрлау көрініс табады. Қалтаға түсуші ұрыларды саралау
олармен жасалған ... ... ... ... ... жеке ... мүлкін үй жайға кіріп ұрлауда үйшілер
(домушники) кең ... ... ... ... ... талан-тараждың
барлық түрінің арасында 40 % пәтердегі ұрлау құрайды.
Криминалдық мамандығына орай негізгі пәтер ұрыларына келесілер жатады:
1) фамичи- ұрлықтық құралдың ... ... ... Кілтшілер- кілттерді табу жолымен.
3) Бұзғыштар- есіктерді бұзу жолымен.
4) Форточники- ... ... кіру ... ... балкон арқылы.
6) Дубило- ашық есік терезе арқылы кірумен.
7) Обходчиктер- белгілі бір ... ... ... ... ... ұрлық жасайтындар болып бөлінеді.
Көрсетілген әрбір тәсілдер тұрғын ... ... ... әдістеріне ие.
Орташа есеппен әрбір пәтер ұрысы айына бір екі рет ұрлық жасайды. ... ... ... ... ... мүлікті иелену үшін алдын ала жүзеге
асырылатын дайындық ... ... Оған ... ... яғни
құндылық бар үйді табу, тұрғындардың жасаушылап кететін уақытын білу
(электр счетчигін, ... ... ... ... ... соғып
тексерумен) құлып құрылымына орай кілтті таңдаумен, ұрланған затты ... ... ... әрекеттер жатады.
Хабаршы (наводчик) хабар жинап оны 10-15 % силық ақы үшін ... ... жеке ... ... ... ... дұрыстығы
үшін жауапты болады.
Пәтер ұрыларының техникалық ... өте ... ... 30 % -інде
олармен әртүрлі ... ... ... ... ... ... мамандар айналысады.
Пәтер ұрыларының үндеместер (тихущи) деп аталатын тағы бір түрі ... ... ... Олар ... жасайды, басқа ұрылармен байланыс
жасамайды. Жайлап жүріп ұрлық жасайды. Оларды ашу өте қиын.
Қрының келесі бір түрі ... Бұл ... ... ... заттарды ұрлаудан көрінеді. Оларды саралау пәтер ұрылары сияқты
қылмысқа дайындалуы мен жасау тәсілінен анықталады.
Біреулері талан-тараждау үшін дүкен ... ... ... ... ... ... ... қолданады, үшіншілері заттарды сөреден
ұрлауға маманданады, төртіншілері ескі киімдерін тастап, ... ... ... ескі ... ... жаңа киімді киіп кету жолымен,
алтыншылары аяқ киім ұрлаумен, енді ... жас ... мен ... заттарды ұрлайды.
Маманданған ұрылар сатушыны алаңдату, ұрланған затты ... ... ... ... ... ... топ ... әрекет жасайды.
Автокөліктерді талан-тараждаумен байланысты ұрлықтың ... ... ... деп ... Ол 60-жылдарда пайда болып қазіргі кезде
ұрлықтық мамандыққа айналды. Тәжірибе ... ... ... жалғыз
болмайды. Автокөлікті ұрлау көбінесе топпен жүзеге асырылады.
Бұл ұрыларды келесілердей негізгі саралаулар ажыратылады.
1) Автокөліктің өзін ұрлаушы.
2) Онің ... ... ... ... ... ... ... да жұмыстарды жүзеге асырушы тұлғы.
3) Көліктің құжаттарын техпаспортын әр ... ... ... ... ... ... тауып, онымен бағасына келісім жасаушы
тұлға (бұл көлікті талан-таражға салғанға дейін ... Егер ... ... ... ... болса көлікті айдап апарушы
тұлға. Бұлға ұрлық талан-тараждың жалпы түрінің ... ... ... ... ... ұрлаушы клюквеншілер құрайды. Мұнда
жалғыз маман мен қылмыстық топтар емес толықтай бірлестік әрекет етеді.
Оларға:
1) Мәдени құндылықтарды музейден, ... ... ... Діни ... пен өнер ... сатумен айналысатын көпестер.
3) Сатып алынған мәдени құндылықтарға өзінше ... ... ... ... ... ... делдалдар.
5) Елшіліктің не шет ел фирмаларының ... ... ... ... халықаралық делдалдар кіреді.
Жоғарыда көрсетілген топтық қылмыстың байланысы көпжақты. Олардың көбі
ресми мемлекеттік мекемелермен байланысқа ие және өнертану ... ... ... табылады. Бұл тұлғалар музей, шіркеулердің ... ... өнер ... каталогымен танысқан. Басқа
қылмыскерлерге қарағанда ... ... ... ... ... ... басқа тобына:
1. Тауаршылар (товарники)-почта немесе жүк вагондарынан жүктерді ... ... ... ... жол ұрылары.
2. Машинниктер - жәбірленушілерді мас қылып немесе оған есінен айыратын
дәрі себумен ұрлық жасайтындар.
3. Хипесниктер-маманданған жезөкшелердің ... ... ... ... ... мен мысықшылар (кошатники) жоғары тұқымды иттер
мен мысықтарды ұрлайтындар.
5. Капорщиктер-бас киім ұрлайтындар.
6. Өртішілер (пожарники)-өрт кезінде ұрлық жасайтындар.
7. Өлімшілер ... - ... ... ... ... оларсыз өмір сүруінің қиын болатын қылмыскерлер тобы туралы
айтпасақ қылмыстық ұрылықтың ортаның ерекшеліктері ... ... ... - ... затты сатып алушылар (барыги), қылмыскерлерді
жасырушылар (становщики) жатады.
ұрланғандарды сатып алушылар ұрлқтық өмірдің қаржылық ... ... ... ... ... ие ... және кейбір кезде талан-таражды
ұйымдастырушы болып табылады.
2.4. Ұрлықтың алдын алу шаралары
Пайдакүнемдік ... ... ... ... ... ал жалпы
және арнайы болып бөлінеді. Арнайы алдын алу ... ... ... ... орай ұрлықтың алдын алу шараларына техникалық ... ... ... ... ... ... оған біріншіден тұрғын үй жайларға,
зат сақтайтын қоймаларға, подъездерге, техникалық құралдардың көмегімен
бақылау ұйымдастыруды ... ... ... ... қоса автокөліктерге
сигнализациялар орнату сияқты шаралар қарастырылуы керек.
Келесі шараға шағын аудандардың криминологиялық еркшелігіне орай ... ... ... қызметін ұйымдастыруды жатқызуға болады.
Көшде ішімдік ішіп жүрген мас азаматтарды уақытында алып кету ... ... ... не ... ... мүмкіндігі жоғары.
Көше, аула және ғимараттар жарықтандырылуы тиіс.
Ұсақ ... ... ... ... аударып, оны құқық қорғау органдары
тарапынан жоюға бағытталуы керек.
Бұдан да басқа қаңғыбастар, нашақорлар жинвқталуға лайық орындарды жиі
тексеріп ... ... ... ... ... сана ... жақсылыққа бағыттау жолында бас бостандығынан
айыру орнынан келген тұлғаларды жұмысқа орналастырып, заңда ... ... ... ... ... қылмыстарды жасау мүмкіндігі жоғары ... ... ... ... ... ... қарастыру қажет.
Сонымен бірге ұрлықтың алдын алу келесідей хабарламалық және тәрбиелік
маңызы зор шаралардың көмегімен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... және аокогол
ішімдіктерін пайдаланушы тұлғалардың түзелуіне ықпал етуді ... ... ... оқу ... ... тапқан.
Біздің Республикада бұл ұрлық қылмысы ... ... ... ... кей ... мысалыға, мал ұрлау
сияқты қылмыстарды ауылда әрекет ететін ... ... ... қылмыстық әрекетті жасаушы тұлғаларды ел алдына шығарып ресми түрде
айыптаса, яғни ел ... ... ол ... ... ... ... ... етіп алуға бейім басқа
тұлғалардың оны көріп алдындағы ... ... ... сескеніп осы
қылмыстық әрекетті жасаудан бас тартуына әкеп соқтырған болар еді.
қылмыстық болғаннан кейін жауаптылық ... ... ... да оның ... алу ... ... қоғамда құқық
бұзушылықтың азаюына ықпалын тигізеді.
Қорытынды
Меншік кез келген мемлекетке материалдық негіз болып табылып, халықтың
материалдық және ... ... ... ... ... ... ... өзінің міндетін орындауы үшін ол қылмыстық қол
сұғушылықтан қорғау ... ... ... жүргізуді қажет деп санаған.
Мемлекет барлық уақытта меншік иесінің мүлкін қол сұғушылықтан қорғау
жолында шешімді күрес ... ... деп ... ... алдағы тұрған міндеттердің біріне меншіктің барлық
түрін қорғауды күшейту мақсатында, меншік ... ... қол ... заң ... ... ... ... қылмыспен келтірілген
материалдық шығынды ... ... ... ету ... ... ... ... қатарына талан-таражбен
байланысты жүзеге асырылатын ... ... ... талан тараж дегеніміз пайдакүнемдік мақсатта меншік
иесінің мүлкін, ... ... ... ... келтіре отырып, кінәлінің
өзінің немесе басқа адамдардың пайдасына заңсыз, ... алуы ... ... ... ... ... бөтеннің мүлкін алуы, алудың
заңға қайшылығы, қайтарымсыздық, пайдакүнемдік ... ... ... бөліп көрсетуге болады.
Біздің қылмыстық заңымызда талан-таражға кең мағынада түсінік беру үшін
онымен байланысты қылмыстарды жеке нысандар мен ... ... әр ... тән ... орай ... ... қылмыстардан ажыратып баптарға
бөліп орналастырған олар ұрлық, сеніп тапсырылған мүлікті ... ... ... ету, алаяқтық, тонау, қарақшылық деп бес нысанға бөлінген.
Ал түрлеріне орай ... ... және ірі ... ... ... орай ... ... қол сұғушылық затына
негіздеп қарапайым заттарды, ... ... ... ... ... оқ ... жарылғыш заттар мен жару құрылғыларын,
есірткі немесе жүйкеге әсер ететін заттарды ... деп ... ашып ... қоғамға қауіптілік дәлежесне орай әрқайсысын
арнайы тарауларға орналастырған, бұларға қоса талан тараждау жеке ... ... ... ... түрі ... ... ... ұрлағаны үшін жауаптылық көзделген.
Осы талан-таражға байланысты айта кететін мәселе біздің ... ... - ... терминінің ұрлау деп жазылып, яғни барлық талан
тараждың нысандарының ... ... ... ... ... ... Осыған сәйкес қылмыстық кодекстегі талан таражды ұрлау емес талан
тараж деп өзгертуге ұсыныс жасаймын, бұл 1959 жылы ... 1998 жылы ... ... ... ... кодекс пен 1998 жылы 1 ... ... ... орысшасында «хищениең деп келтірілген
терминді қазақшаға аударғанда ұрлау деп ... ... ... ... ... ... ... көп тараған жеке нысаны ұрлық яғни бөтеннің мүлкін
жасырын талан тараждау болып ... ... ... ... ... табылуы үшін құрам элементтері
түгел болуы керек соған сәйкес ұрлықтың объектісіне меншік қатынасы, оның
заты ретінде кез ... ... және ... ... ... ... ұрлықтың объективтік жағы жасырын ... күш ... ... ... ... ... ... жасаған әрекетінің есеп беруі мен ... ... ... ұрлықтың субъектісі ретінде 14 жасқа
толған, есі дұрыс, жеке тұлға танылады.
Ұрлық субъективтік жағынан тікелей бағытталған ... ... ... ... ... ... ... талан тараж түрлерінің
бәріне ортақ келесідей белгілер танылады.
Олар адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша немесе бірнеше ... ... ... не ... үй жайға, қоймаға ... ... ... топ немесе ірі мөлшерде немесе талан тараж не ... үшін ... екі ... одан да көп рет ... адам ... ... деп көрсетілген.
Меншікке қарсы қылмыстардың қатарына жататын қол сұғу ... ... ... талан тараждың нысандарынан ұрлық жасалу тәсіліне орай маңызды
айырмашылыққа ие. Ұрлықтан сеніп тапсырылған бөтен ... ... ... ... ету ... ... және мүлкі бойынша, яғни субъектісі
арнаулы, 16 жасқа толған ... мен ... ... ... ... ... алаяқтықта заты ретінде мүрікпен қоса мүлікке ... және ... ... ... ете ... ... тәсілімен жасалады
және субъектісінің 16 жасқа толу міндетті шарт.
Талан тараждың келесі нысандары тонау ашық тәсілмен, ... ... ... ... жасырын тәсілмен, күш қолданусыз жасалады.
Ұрлықтың мәнін ашу мақсатында оған криминологиялық сипаттама ... жай күиі ... ... ... бес жылдық есеп бойынша
1998 жылы жүз мың ... ... 60,624 ... 2002 жылы ... ... 48,995 құрайды соның ішінде тұрғын жайға кіріп ұрлау 1998 жылы ... 2002 жылы 15,479 ... ... ... ... ... себептер пайдакүнемдік ниетпен
материалдық қажеттілікті ... ... ... ... ... ... ... қоса тұлғаның виктимологиялық жағдайын айта кетуге болады яғни
бұл жерде ұрлықты жасауға тұлғалардың өздерінің әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу ерекшелігіне
орай, ұрлықты жасау тәсілі бойынша арнайы атауларға ие болып маманданған
ұрылар түрлеріне бөлінеді. Бұл ... ... ... ... гөрі, алдын алу шараларын қолданғанның қоғамдағы қылмыстылықты
жоюға әсері өте зор.
Соған сәйкес оқулықта көрсетілген алдын алу ... қоса ... ... ... ... осы ... жасаушы тұлғаны ел алдына
шығарып ұялтып, әшкерелеп, ресми түрде ... оны ... ... бұл
әрекетті қайталап жасалуына әсіресе жаңа өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... ... жасауға әрекеттенбеуіне ететін
ықпалы болады.
| |Пайдаланылған әдебиеттер: |
| | |
| ... ... ... ... ... Конституциясы. Алматы., 1995 ж. ... ... ... ... ... Алматы, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сот ... «Бөтеннің мүлкін |
| |ұрлауды саралаудың кейбір мәселелері «туралың 1996 жылғы 25 |
| ... ... 1997 жыл 2 ... ғ3 қаулыларымен енгізілген|
| |өзгерістерімен бірге. ... ... к ... ... ... ... Караганда |
| |1999 г. |
| ... ... ... ... В.А. Ляпунов Ю.И. Ответственность за корыстное |
| ... на ... ... ... ... |
| |лит. 1980 ... ... В.А. Ляпунов Ю.И. Социалистическая собственность под |
| ... ... ... лит. 1979 ... ... Г.А. ... ... ... имуществаИзд. |
| |2-ое ... и ... ... ... лит. 1974 г. ... ... А.А. ... борьба с хищениями Харьков 1975 г. |
|5. |Зарипов З.С. Кабулов Р.К. Квалификация краж, грабежей, разбоев |
| ... ... ... в ... или иное ... |
| ... 1991 г. ... |Советское Уголовное право (особенная часть) Москва., 1962 г. ... ... А.А. ... о ... по ... ... |
| |праву Москва., 1961 г. ... ... В.А. ... ... ... ... ... |
| |Москва Юридическая лит. 1974 г. ... ... В.А. ... ... личного имущества |
| |Москва Юридическая лит. 1974 г. ... ... В.А. ... похищений личного имущества |
| ... ... лит. 1974 г. ... ... В.Н. ... ... за посягательства на |
| |социалистическую собственность (понятие ... ... 1985 г. ... ... В.Н. ... ... квалфикаций преступлений |
| ... 1963 г. ... ... П.С. ... ... ... ... особенная) |
| |выпуск 1. ... ... В.С. ... и ... ... 1971 г. ... ... право. Особенная часть под ред. Е.А. Фролова, М.И. |
| |Ковалева Москва 1971 г. ... ... С.И. ... с ... ... ... |
| ... 1959 г. ... ... ... ... (Общая часть) Москва 1960 г. |
|19. |Михеев Р.И. ... ... и ... в ... |
| ... праве Владивосток 1983 г. ... ... В.И. ... ... ... ... |
| ... 1985 г. ... ... М.П. ... ... за ... личного |
| ... и ... ... 1954 г. ... ... М.А. ... ... охрана социалистической |
| ... в ... ... 1954 г. ... ... Б.С. ... с ... ... на |
| ... и ... собственность по советскому праву. |
| ... 1952 г. ... ... Н.С. ... ... ... против |
| |социалистической и личной собственности ... 1973 г. ... ... Ю.В. ... А.И. ... ... |
| ... вора. Учебное пособие Омск. 1973 г. ... ... Ю.В. ... и их ... ... 1979 г. ... ... под.ред. проф. В.Н. Бурлакова, проф. академика В.П. |
| |Сальникова, проф. академика С.В. Степашина. - СПб, ... |
| ... ... МВД ... 1999 г. ... |Криминология Учебник под. ред. В.Н. Кудрявцева проф. В.Е. Эминова|
| |М, ... 1997 г. ... ... Р. ... Г. ... с ... социалистической |
| |собственности, Москва, Юрид. лит. 1979 г. ... ... С.А. ... теорий и практики предупреждения корыстных |
| ... ... 1989 г. ... ... С.А. ... Л.М. ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... 1991 г. ... ... А.Ф. ... ... хищений и иной корыстной |
| |деятельности Киев, 1990 г. ... ... В.Н. ... ... социалистической собственности |
| |ЛГУ 1962 г. |
| | |
| ... ... ... ... А.Қ. Сиыр дегеніміз - сиыр (немесе ұрлық дегеніміз де |
| |ұрлық,, тонау ... де ... ... ... де ... |Жас Алаш. 1 наурыз 2003 жыл ғ 26(14598) ... ... А.Қ. ... ... бұл ... Қылмыстық кодекс не |
| |дейді? Заң ... 1999 жыл 28 ... ғ17 (240) ... ... В. А., ... Ю. И ... совет под охраной закона.М.,
1981.С.52.
[2] Қазақстан Республикасыныњқылмыстыº кодексi
[3] Қазақстан Республикасыны» Жо¹ар¹ы Сот Пленумыны» ... ... ... ... ... туралы” ºаулысы. 1996ж., 25 ... 2 ... №3 ... енгiзiлген ¼згерiстермен бiрге
[4] Уголвное право. Особенная часть (Ответственные редакторы: д. ю. ... ... И. Я., д. ю. н., ... З. А. ... к. ю. н., , доц. ... ... Москва, 1998-768 с.С193-204
[5] Владимиров В. А., Ляпунов Ю. И. ... за ... на ... ... ... ... 1986. С. ... Владимиров В. А., Ляпунов Ю. И. Социальная собственность под охраной
закона. Москва, Юридическая литература 1979г стр. ... ... Г. А. ... ... социалистического имущества. Москва,
1974, с 84
[8] Владимиров В. А. Квалификация преступлений против личной собственности.
Москва, 1968, 56 бет
[9] Владимиров В. А. ... ... ... ... Изд. Москва,
1974. 42-бет
[10] Илитовченко В. И. Уголовная ответственность за постоятельство на
социалистическую ... ... 1985, ... Г. А. Кригер Квалификация хищений социального имущества. Москва, 1974,
90-бет
[12] Советское уголовное право (часть особенная). Ìосква 1962г ... В. А. ... Ю. И. ... Ответственность за корыстное
посягательство на социалистическую собственность. Москва, 1986, 125 бет
[14] В. А. ... Ю. И. ... ... за ... на ... ... ... 1986, 131-бет
[15] Советское уголовное право. Москва, 1962, 213- бет
[16] ... ... ... ... часть). М.,1985.С.84.
[17] Г.А. Кригер. Кваливикация хищении социалистического иммущества Москва,
1974 г. стр. 119
[18]Ќазаќстан Республикасыны» Ќылмыстыќ кодексiнi» 179-бабы
[19] ... к ... ... Республики Казахстан
Караганда, 1999, 179-бап
[20] Г. А. Кригер квалификация хищении социалистического имущества Москва,
1974, С. ... ... к ... ... ... ... Ќазаќстан Республикасыны» Азаматтыº кодексiнi» 188-бабы
[23] П. С. ... ... за ... ... ... 1983, стр. 13
[24] В. А. Владимиров «Квалификация похищении личнего ... ... стр. ... ... В. А. ... ... ... имущества» Москва,
1974, стр. 21
[26] М.Д.Михайлов «Уголовная ответственность за ... ... ... 1958, стр ... ... ... ответственность за кражу личного имущества»
Москва 1958, стр ... Т.А. ... ... ... социалистической собственности
в ССР» Москва 1954, стр 13
[29] Д.С.Никифоров «Борьба с ... ... ... и личную собственность по советскому уголовному праву»
Москва, 1952, стр ... В. А. ... ... ... ... ... Москва,
1974, стр. 22
[31] Каментарий к уголвному кодексу Республики Казахстан. ... ... ... ... к ... ... ... Казахстан. Караганда 1999,
255 бап
[33] Каментарий к уголвному кодексу Республики Казахстан. ... ... ... ... ... ... часть). Учебник для ВУЗ-ов. Под ред. И. Я.
Казаченко. Москва, 1998г.
[35] Ќазаќстан ... ... ... 324-бабы
[36] Ќазаќстан Республикасыны» Жо¹ар¹ы Сот Пленумыны» 1996ж., 25 шiлдедегi
Б¼теннi» м¾лкiн талан-тараждауды ... ... ... ... 3 тарма¹ы
[37] советское уголовное право. Часть особенная. Издательство ЛТУ 1962,
стр. 88
[38] Ќазаќстан ... ... ... ... В. А. ... «Квалификация похищении личнего имущества» Москва,
1974, стр. 48
[40] В. А. Владимиров «Квалификация похищении личнего ... ... стр. ... В. С. ... ... и ... Минск 1978, стр. 27
[42] А. А. Пионтковский «Учение о преступлений по советскому уголовному
праву», ... 1961, стр. ... В. Н. ... ... ... квалификаций преступлений»,
Москва, 1963, стр. 15
[44] В. А. ... ... ... ... имущества» Москва,
1974, стр. 50
[45] ºазаº КССР ... Сот ... ... ... ... ... сот ... туралы» ºаулысы 26.12.96ж ¼згерiстерiмен
[46] М. Н. Якубович «Преступление против социалистической ... 1962, стр. ... М. ... В. Литовченко «Момент окончания преступления при краже»
Социалистическая ... 1972, №11, стр ... П. С. ... ... ... ... ... особенная,
выпуск 1, стр 107
49 В. С. Шикунов «Кража и ответственность» Минск, 1971, стр. ... А. А. ... ... советского уголовного права», том 1, стр. 402
51 Уголовное право. Особенная ... Под ред. Е. А. ... М. И. ... 1971, стр. 33
52 В. С. Шикулов «Кража и ответственность» Минск, 1971, стр. ... С. И. ... ... с ... ... ... 1959, стр. 65
54 Советское уголовное право (Общая часть)
Москва, 1960г
55 ... к ... ... ... 1999, стр. 58
56 Михеев Р. И. «Проблемы вменяемости и невменяемости в советском ... 1983, 300с., стр. ... ... ... ... ... часть)
Москва, 1960г
58 В. С. Шикунов
«Кража и ответственность»
Минск, 1971, стр. 40
59 «Советское государство и право», 1952, №8, стр. 41
60 Ќазаќстан Республикасы ... ... ... В. А. ... Ю. И. ... за корыстное посягательство на социалистическую
собственность»
Москва, 1976, ... ... ... ... кодексiнi» 175-бабыны» 2 б¼лiгi
63 Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексiнi» 175-бабыны» 3 б¼лiгi
64 В. А. ... Ю. И. ... ... за корыстное
посягательство на социалистическую собственность» Москва, 1976, стр.173
65 Ќзаќтан ... ... Сот ... 25 ... ... талан-тараждауды саралауды» кейбiр м¸селелерi туралы” , 7
тарма¹ы
66 Н. С. Гагарин ... ... ... ... и личной собственности» Ама-ата, 1973, стр. 103
67 Пинаев. А. А. «Уголовно- правовая борьба с хищениями» ... ... ... В. А. ... Ю. И. ... ... за корыстное
посягательство на социалистическую собственность» Москва, 1976, стр.175
69 ... ... ... Сот ... 1996ж. 25 ... ... талан-тараждауды саралауды» кейбiр м¸селелерi туралы” , 8
тарма¹ы
70 Ќазаќстан ... ... ... ... ... В. И.
«Квалификация хищений социалистического имущества»
Москва, 1985г
72 Борзенков Г. Н. «Проникновение в ... как ... ... ... разбоя » Вестник Московского университета, стр. 11. ... ... ... к ... кодексу. Караганда, 1999г
74 Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексiнi» 175 бап ескертуiнi» ... ... ... Жо¹ар¹ы Сот Пленумыны» “Б¼теннi» м¾лкiн талан-
тараждауды саралауды» кейбiр м¸селелерi ... 1996ж. 25 ... ... ... ... ... (Особенная часть)
77 Ќазаќстан Республикасыны» Ќылмыстыќ кодексiнi» 178-бабы
78 В. А. ... ... ... ... личной собственности»
Москва, стр. 72-73
79 Н. С. ... ... ... ... против
социалистической и личной собственности» Алма-ата, 1973, стр. 194
80 криминология учеьник \Под ред. ... ... ... Т. ... ... БЕК, 1998, стр. 319, 320

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Меншікке қарсы қылмыстарды тергеу әдістемесі52 бет
Меншікке қарсы қылмыстарды тергеу әдістемесі туралы41 бет
Тұрғын-жайға кірумен ұштасқан ұрлық75 бет
Қылмыстардың жекелеген түрлері мен топтарын тергеу26 бет
Ұрлықты тергеу әрекеттерін жүргізу мәселелері80 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Геноцидтің халықаралық қылмыс ретінде заңды құрамы мәселелері79 бет
Жас адамдардың құқық бұзуға бейім мінез-құлқы және оның алдын алудың проблемалары18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь