Сүт зауытында өндірісті метрологиялық қамтамасыздандыруды жетілдіру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...1
1 Тақырыптың әдебиетпен қамтамасыдығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.1 Мемлекеттік метрологиялық қызмет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Мемлекеттік басқару органдарының, жеке және заңды
тұлғалардың метрологиялық қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.3 Сүт өндірісіндегі бақылау және сынау
құралдарының метрологиялық сиппаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.4 Бақылау және сынау құралдарының метрологиялық
және дәлдік сипаттамаларын нормалау принциптері ... ... ... ... ... ... 15
1.5 Салыстырып тексеру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.6 Құжаттарды метрологиялық сараптау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.1 Терминдер мен анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.2 Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.3 ЖШС «Жаркент сүт» зауытының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.4 Кәсіпорынның нормалық құжаттармен
қамтамасыз ету жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.5 Кәсіпорынның метрологиялық қызметы туралы ережесі ... ... ... ... .35
2.6 Технологиялық желіні метрологиялық қамтамасыз ету ... ... ... ... ...36
2.7 Сүт зертханасындағы метрологиялық қамтамасыздандыру ... ... ... 54
3 Экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4 Еңбек қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
5 Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
6 Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Өлшеулер – адамзаттың табиғатты түсінуінің ең маңызды жолдарының бірі болып табылады. Қандай да болмасын тәжірибелік жұмыс жүргізу аумағында әрекеттер өлшеусіз жүзеге асырылмайды. Себебі барлық жерде де өлшенетін шама мен оның өлшем бірлігі арасында қатынас болады.
Кез келген талдау, болжамдау, жоспарлау, бақылау, реттестіру кезінде шикізаттың, дайын өнімнің көлемі мен сапасы технологиялық операциялардың жүру барысы мен бүкіл өндірістік цикл туралы сенімді ақпарат қажет болады.
Тәжірибелік жолмен техникалық құралдарды пайдалану арқылы алынған заттардың, материалдардың, бұйымдардың, өнімдердің, процесстер мен құбылыстардың қасиеттерінің сандық сипаттарын қамтитын ұғым «Өлшемдің ақпараты» деп аталады.
Өлшемдік ақпараттардың дәлділігі мен сенімділігін арттыру мемлекетіміздің алдыңғы қатарлы міндеті болып табылады. Осы мәселені шешу үшін Қазақстан республикасында «Өлшемлердің біркелкілігін қамтамасыздандырудың мемлекеттік жүйесі» (ҚР МӨЖ) құрылған. Ол өлшемдердің біркелкілігін қамтамасыздандыратын субъекттерді, нормаларды, құралдар мен әрекет түлерін мемлекеттік басқару жүйесімен сипатталады. Мұндай өлшеу жағдайында олардың нәтижелері шамалардың заңдастырылған бірліктерінде көрсетіліп, өлшеу қателіктері белгіленген шектен тыс шығып кетпейді.
Сенімді әрі қойылған талаптарға сай дәлділікпен алынған өлшемдік ақпарат дұрыс шешім қабылдауда қамтамасыз етеді. Сенімді емес ақпарат өнімнің сапасының төмендеуіне, апаттарға, ғылыми зерттеулерде қате қорытындылар жасауға, пайдалы қазбалардың қорын қате есептеуге, сауда саттық операцияларында таразы өлшеу мен есептен жаңылысуларға әкеліп соқтыруы мүмкін.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АЛМАТЫ ГУМАНИТАРЛЫ-ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ИНЖИНИРИНГ ЖӘНЕ ИНФОРМАТИКА КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы : Сүт ... ... ... ...... ... және ... мамандығы бойынша
Алматы 2014
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АЛМАТЫ ГУМАНИТАРЛЫ-ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ИНЖИНИРИНГ ЖӘНЕ ИНФОРМАТИКА КАФЕДРАСЫ
«ҚОРҒАУҒА ... ... ... ... ... ____» ... ... «Сүт зауытында өндірісті метрологиялық қамтамасыздандыруды
жетілдіру»
5В073200 – «Стандарттау, сертификаттау және метрология» мамандығы
Орындаған: ... ... ... ... ... ... бөлімі
бойынша кеңесші: _______________ Н.Өкей
Қалып бақылаушы: ________________ Ө.Б.Байтоқаев
Алматы 2014
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... БЕКІТЕМІН»
ИжИ кафедрасы меңгерушісі
_________________ Баймұратов Д.Ш.
« ______» __________________2014ж.
дипломдық жұмысқа
ТАПСЫРМА
Студент Джултаева Айгерім Оналбековна
Мамандығы бойынша білім алушы 5В073200 - ... ... ... ... және ... жетекші Узаков Ясин Маликович, т.ғ.д,, профессор
(Т.А.Ж. және ғылыми жетекшінің қызметі)
Жұмыс тақырыбы Сүт зауытында ... ... ... ... ... ... « 01 » 11 2013 ... ... ... ... ... ... ________________
Жұмыс көлемі және мазмұны (түсініктемелік, есептік және эксперименталдық
бөліктері, яғни өңделуге тиісті сұрақтар тізімі)
- Технологиялық бөлім
-Негізгі ... ... ... ... ... ... ... материалдар:
а)
___________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_
б)
___________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_
в)
___________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_
г)
___________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_
д)
___________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_
Графикалық материалдар тізімі (кестелер, сызбалар ... ... ... ... ... жұмыс бойынша кеңесшілердің аты-жөні, ғылыми атағы және ғылыми
дәрежесі (жұмыс бөлімдеріне қатыстылығы ... ... | ... аталуы ... ... ... ... | | |
| | | |
|1 ... бөлім ... Я.М. |
|2 ... ... ... Я.М. |
|3 ... ... ... Я.М. |
|4 ... ... ... Я.М. |
|5 |Еңбекті ... ... Н. ... ... орындау және ұсыну жөніндегі күнтізбелік жоспар:
|№ ... ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... бөлім |10 ... | |
|2 ... ... |30 ... | |
|3 |Арнайы бөлім |60 ... | |
|4 ... ... |80 ... | |
|5 ... ... |90 ... | |
|6 ... сызу |100 ... | |
| | | | | ... ... жетекшісі ___________________________________________________
(жетекші қолы)
Тапсырманы орындауға алған
_________________________________________________
(білім алушының
қолы)
Тапсырманың берілген күні « _____» _______________20___ ж.
Ескерту:
1. ... ... ... ... тапсырма жұмысқа
тіркеледі және ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарының, жеке және заңды
тұлғалардың ... Сүт ... ... және ... ... Бақылау және сынау құралдарының метрологиялық
және дәлдік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ЖШС ... сүт» ... ... ... құжаттармен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... желіні метрологиялық қамтамасыз ету...................36
2.7 Сүт зертханасындағы метрологиялық қамтамасыздандыру............54
3 ... ...... табиғатты түсінуінің ең маңызды жолдарының бірі
болып табылады. Қандай да болмасын ... ... ... ... ... жүзеге асырылмайды. Себебі барлық жерде де өлшенетін
шама мен оның өлшем бірлігі ... ... ... ... ... болжамдау, жоспарлау, бақылау, реттестіру кезінде
шикізаттың, дайын өнімнің көлемі мен сапасы технологиялық операциялардың
жүру барысы мен ... ... цикл ... ... ... қажет болады.
Тәжірибелік жолмен техникалық құралдарды пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің сандық сипаттарын қамтитын ұғым «Өлшемдің
ақпараты» деп аталады.
Өлшемдік ақпараттардың ... мен ... ... алдыңғы қатарлы міндеті болып табылады. Осы мәселені шешу
үшін Қазақстан ... ... ... ... ... (ҚР МӨЖ) құрылған. Ол өлшемдердің
біркелкілігін қамтамасыздандыратын субъекттерді, нормаларды, құралдар ... ... ... ... ... ... Мұндай өлшеу
жағдайында олардың нәтижелері шамалардың заңдастырылған бірліктерінде
көрсетіліп, өлшеу қателіктері ... ... тыс ... ... әрі қойылған талаптарға сай дәлділікпен алынған өлшемдік
ақпарат дұрыс шешім ... ... ... ... емес ... ... төмендеуіне, апаттарға, ғылыми зерттеулерде қате
қорытындылар жасауға, ... ... ... қате ... ... ... ... өлшеу мен есептен жаңылысуларға әкеліп
соқтыруы мүмкін.
Өлшемдерге біркелкі көзқараспен қарау халықаралық тауар ... ... мен ... ... ... өзара мойындауға, өлшем
әдістері мен құралдарын стандарттауға, өзара түсінісуге, ақпарат алмасуға
кепіл бола ... ... ... ... - сінде «...өлшемдер қанша
жерден жіті жасалынғанымен де, қандай да ... ... ... де ... шаманың нағыз мәнін яғни қателігі нольге тең
мәнін алу мүмкін емес» - деп ... ... ... ... ... ... нәтижесін өлшемнің нағыз мәніне жақындауды
бағалау әдісін берді. Ықтималдылық ... ... ары ... ... шекарасын бағалауды үйретті. Өлшемдердің сенімділігі
өлшеу нәтижелеріне сену ... ... Осы ... ұғым өлшемдік
негізіне салынған.
Өлшеулер арқылы толық әрі сенімді мағлұматтар алмайынша ... , ... ... жаңа ... мен ... жасауда,
барлық салада өндірілетін бұйымдардың санасын қамтамасыз ... қол ... ... емес ... ... ... тек қана түрлі өлшем құралдарын, әр
жерде ... ... ... ... нәтижелерін пайдалану
негізінде шешуге болады. ... ... ... бір бірімен
салыстыруға болатын ... ғана ... ... ... ... ... ... және сәйкестігін
арттыруға мәжбүрлейді. Мәселе күрделі болған сайын ... да ... ... қай түрі ... ... атқарылмайды. Көптеген
өндіріс салаларында өлшемдермен байланысты шығындар ... ... 30 ... ... ... және де ... ресурстарды үнемдеуде
метрологиялық қамсыздандыру маңыздылығы күн санап арта түсуде. Себебі,
сенімді әрі нақты ақпарат пен ... алу ... ... ... жылу ... ... және ... өнімдерін, газ, су ресурстарын
үнемдеу мен ... ... ... ... ... ... әдебиетпен қамтамасыздығы
1.1Мемлекеттік метрологиялық қызмет
Қазақстан Республикасының қызметін үйлестіруші ... ... ... ... ... және ... жөніндегі өкілетті орган -
мемлекеттік ғылыми метрологиялық орталық.
Өкілетті орган Қазақстан Республикасындағы өлшемдердің
біркелгкілігін қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері келесідей:
- өлшемдердің бірдей болуын қамтамасыз етужөніндегі
саясатты қалыптастыру және жүзеге асыру;
- Қазақстан Республикасының метрологиялық ... ... ... ... шамалардың бірлік жүйесін белгілеу;мемлекеттік эталонын
құру, бекіту, сақтау белгілеу, ... ... ... ... ... ... ... болуын млекеттік жүйені жетілдіру.
Мемлекеттік ғылыми ... ... ... мақсаттары мен міндеттері:
- метрология саласында негізделген зерттеулер,
тәжірибелік және ұйымдастыру-әдістемелік жұмыстарды өткізу;
Республикасында шамалардың бірліктерінің эталондық базасын жетілдіру;
Шамалардың,бірліктерінің өлшемдерін ... ... ... біркелкі болуын қамтасыз ету жөніндегі нормативтік құжаттарды
құру және жетілдіру, оларды ... ... сай ету. ... ... ету ... ... ... ала отырып,
Республикада метрологияны жұмыстар жүргізу.
Физикалық тұрақтылар мен заттар мен материалдардың ... ... ... ... ... қызметінің (САММҚ).
негізгі мақсаттары мен міндеттері:
* Физикалық тұрақтылар және заттар мен материалдардың қасиеттерінің
стандарттық ... ... ... ... және ... ... аймақаралық және салааралық үйлестіруді ... ... ... іске ... ғылыми-зерттеу, тәжірибелік-конструкторлық және жобалық жұмыстардың
тиімділігін жоғарлату;
* Физикалық тұрақтылардың дәлме-дәл мағыналарын белгілеу және заттар мен
материалдардың қасиеттері туралы ... ... ... ... ... материалдардың және олардың қасиеттерінің шартты
белгілерін, терминдерін, анықтамаларын және атауларын кодтауды ... ... ... ... жеке және ... тұлғалардың
метрологиялық қызметі.
Мемлекеттік басқару органдары, жеке және ... ... ... ... өлшемдердің біркелкілігін қамтамасыз ету жөніндегі
жұмыстарды орындау үшін және ... ... іске ... ... ... құрады.
Мемлекеттік метрологиялық қадағалауды тарату саласындағы жұмыстарды
орындау кезінде ... ... ... ету ... ... үшін метрологиялық қызметті немесе басқа құрылымдық
бөлімшелерді құру ... ... ... ... ... ... ... алады:
* Қазақстан Республикасының "Өлшем бірлігін қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... құжаттарын, оның
ішінде өлшемдердің біркелкілігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және ... ... өкілетті органның
бұйрықтарын;
* ... ... ... ... ... шығарылған
метрологиялық қызмет туралы Ережелерді;
* мемлекеттік басқару ... және ... ... ... мен
жарлықтарын.
Метрологиялық қызметтер ... және ... ... ... ... ... құрылады және оларды бас
метрологтар басқарады.
Негізгі міндеттері, қызметтері және құқықтарын анықтау үшін
Метрологиялық қызметтер мемлекеттік ... ... жеке ... ... ... ... мәліметтері бар, және метрологиялық қызметтің ... ... ... және ... ... ... ... туралы
Ережелерді жасап шығарады.
Метрологиялық қызмет туралы Ережелерді мемлекеттік басқару органының
немесе заңды тұлғаның басшысы немесе жеке ... ... ... ... ... ... қадағалауды өкілетті
органның мемлекеттік қадағалау жөніндегі аймақтық бөлімшелері СТ РК ... Е РК 50.2.24 ... ... ... ... ... незігі міндеті:
* өлшемнің талап етілетін дәлдігін және біркелкілігін қамтамасыз ету;
* ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар мен қызметтердің сапасын
жоғарлатуға бағытталған өлшеудің заманауи әдістері мен құралдарын
тәжірибеге ... ... ... өндірістің, сынақтардың, өнімдерді
пайдаланудың және басқа да қызмет салаларында метрологиялық қамтамасыз
ету жөніндегі жұмыстарды орындау және қызметтің негізгі бағыттарын
анықтау;
қолданыстағы заңцар белгілеген ... ... ... енгізу
және сақтау;
- ҚР СТ 2.15 талаптарына сай метрологиялық бақылауды іске асыру.
Мемлекетік басқару ... ... ... негізгі
қызметі:
* біркелкілікті және талап етілетін өлшеудің ... ... ... жұмыстарды жалпы басқаруды іске асыру және біркелкі
техникалық саясатты ... ... ... іске ... ... ... ... жетілдіру негізінде өндірістістің,
жұмыстар мен қызметтердің тиімділігін жоғарлату;
* өлшемдердің біркелкілігін ... ету ... ... ... және оның бағынышты бөлімшелерімен өзара қарым-қатынасты іске
асыру;
* басқарманың метрологиялық қамтамасыз етуін дамытудың
негізгі бағыттарын анықтау;
1.3 Сүт өндірісіндегі ... және ... ... ... Сүт ... ... өндірісінде бақылау және сынау ... ... ... ... ... ... нысаны мен процедуралары.
Сүт өнімднрін өндіру өндірісінде бақылау және ... ... ... ... ... ... тексеру, үшін
қызмет атқарады.
Жүйелерді өлшемдік бақылау (БҚ) және ... ... ... және ... сипаттамаларды (бұдан әрі -ДМС) таңдау ережелері
мен атау ... ... ... өндіру өндірісі жүйесіндегі бақылау және өлшеу
құралдарына нормативтік ... ... ... ... ... ... ... мен процедурасын белгілейді.
БҚ және ӨҚ нормаланатын дәлдік және метрологиялық сипаттамаларын
анықтайды
Жаңа БҚ және ӨҚ ... ... ... ... БҚ және ... ... бергенде жүргізіледі.
БҚ және ӨҚ сипаттамаларының белгіленген талаптарға сәйкестігін
бақылағанда пайдаланады.
Өлшемдердің нәтижелері мен қателіктерін көрсету үшін ... ал ... ... ... ... үшін ... ... өнімднрін өндіру өндірісі жүйесіндегі бақылау құралдары мен
өлшеу құралдарына НҚ-да қажет ... БҚ және ӨҚ ... ... ... ... құжаттар санынан ДМС кешендері
нормаланады.
Нақты типтердің бақылау құралдары мен ... ... ... ДМС ... ... және сынау нәтижелерін және осы нәтижелердің
дәлдігі мен ... ... үшін ... болу ... және ӨҚ ... ... және дәлдік сипаттамалары және
оларды көрсету түрлері
Метрологиялық сипаттамалар штаттық, апаттық ... ... жою ... ... ... ... үшін ... керек.
Бақылау құралдарының нормаланатын метрологиялық ... болу ... ... ... сондай-ақ кірістік шама ... ... ... бар ... ... ... бір ... немесе көп мәнді шаманың мәні;
- өлшеу аспабы шәкілінің немесе көп ... ... ... ... ... ... БҚ динамикалық сипаттамалары;
- бақыланатын параметрлердің шекті мәндерін бақылау ... ... ... ... ... ... берілген типті БҚ қателігінің рұқсат етілетін мәнінің шегі;
- берілген типті ... ... үшін ... ... ... бұл сипаттамалары абсолюттік, салыстырмалы ... ... ... сияқты кірістік немесе шығыстық
сигналдың ақпараттық параметрінің ... ... ... ... ... нормаланатын дәлдік және ... ... ... дәлдігінің сипаттамалары):
- сынау шарттарының параметрлерін үдемелі өндіру ... ... ... ... ... ... өндіру немесе өлшеу ауқымдары;
- сынау шарттары параметрлерінің сынау кезінде анықталатын Сүт өнімднрін
өндіру өндірісі жүйесіндегі параметрлеріне әсер ету ... ... ... шарттарының өзгеруімен (сынау шарттары
параметрлерінің номинал мәндерден ауытқуымен) ... ... ... ... сынау кезінде анықталатын рұқсат
етілетін ең ... ... ... ... ету ... және БҚ және ӨҚ ... істеуін сынау
шарттары параметрлерінің рұқсат етілетін өзгерістерін штаттық, апаттық
шарттар және ... жою ... үшін ... ... ... және ... ... метрологиялық және ... ... ... және СҚ нормаланатын метрологиялық және дәлдік сипаттамалары
сынау, бақылау және өлшеу ... алу ... ... ... ... етілетін деңгейге келтіреді.
БҚ және ӨҚ ... және ... ... ... ... мәндерін:
- сүт өнімднрін өндіру өндірісі жүйесіндегі бағалау дәлдігіне қойылатын
талаптардан және, көбінесе, олардың байқалғыштығының рұқсат етілетін
деңгейінің ... ... мен ... ... және перспективалы құралдарының қол
жетерлік ... ... ... мен ... үшін бөлінген ресурстарға қойылған
шектеулерден;
- қауіпсіздікті қамтамасыз ету міндеттерінің ... ... ... ... ... өндірісі жүйесіндегі байқалғыштығының талап
етілетін деңгейінен белгіленеді. Осы кезеңде жүйелердің қауіпсіздігі
мен өміршеңдігінің ... ... және ... және ӨҚ ... ... үшін нормаланатын метрологиялық және
дәлдік сипаттамаларының мәндерін әрбір нормаланатын сипаттаманың бақылау
сенімділігіне немесе сынау ... ... ... бөлу жолымен анықтайды.
Бұл бөлуді нормаланатын сипаттамалардың ... ... ... мен ... ... ... анықталған байланысы
негізінде жүргізеді. Осы мақсатпен БҚ және ӨҚ метрологиялық және ... әр ... іске ... ... үшін ... мен ... ... есептеудің тура міндеті шешіледі.
Бақылау және сынау құралдарының метрологиялық қызмет көрсету түрлері
мен процедуралары
Бақылау және сынау құралдарының метрологиялық ... ... ... мен ... ең үлкен деңгейін қамтамасыз ету керек. Ол
үшін, метрологиялық қызмет көрсетудің дәстүрлі түрлері мен ... ... ... ... БҚ және ӨҚ ... ... құралдарын жедел тексеру үшін бақылау мен
сынау құралдарындағы шараларды ... ... ... ... ... ... шығу ... анықтау
үшін бірнеше, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... пайдалану;
- топтық қызмет көрсету әдісі негізінде күрделі бақылау-өлшеу және сынау
жүйелерін ... ... ... ... ... деректердің нәтижелері бойынша метрологиялық
және дәлдік ... ... жеке ... ... ... ... ... тексеру сүлбалары ... ... ... ... ... ... өлшем мөлшерін беру жүйесін
белгілсйді
Аумағы, қолдану ... және ... ... әдістері бойынша
елеулі айырмашылығы бар, бір шамадағы өлшем құралдарына арпалган, сондай-
ак бірнеше физикалық ... ... ... ... салыстырып
тексеру сүлбасыы бөлімдерге болу мүмкін.
Салыстырып тсксеру ... ... ... ... скіден кем
емес сатысын енгізуі қажет.
Салыстырып тексеру ... ... ... ... ... бөледі:
- мемлекетаралық салыстырып тексеру сүлбалары;
- мемлекеттік салыстырып тексеру сүлбалары;
- жергілікті салыстырын тексеру ... ... ... сұлбалары
Мемлекетаралық салыстырьш тексеру ... ... [2] тура ... мемлекетаралық
салыстырып тексеру сүлбалары ... ... ... ... ... дайындау жолымен қолданылады.
Мемлекетаралық салыстырып ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... тексеру сүлбалары
МемлекеттІк салыстырып тексеру сүлбалары ... ... ... берілген шамадагы өлшем қүралдарына таралады.
Мемлекетгік салыстырып тексеру ... ... ... ... ... рәсімделеді.
Егер мемлекеттік салыстырып тексеру сүлбасы эталондар ... ... ... ... ... ... оны «Қазақстан
Өлшем күралдарьша арналған мемлекеггік ... ... ... ... ... орталықпеи дайындалады.
Мемлекеттік гылыми метрологиялық орталық мемлекеттік салыстырып ... ... ... ... ... түлғалардың метрологиялық
қызметгерін тарта алады.
Мемлекеттік салыстырып ... ... ... ... ... қарама ... ... ... ... сүлбасын белгілейтін мемлекеттік
стандарттар ... ... ... ... ... ... беретін мәтіндік бөлімнен түруы қажет.
Жергілікті салыстырып тексеру сүлбалары
Жергілікті ... ... ... занды
түлгалардың ... ... ... тексерілетін
өлшем қүралдарына таралады.
Жергілікті салыстырып текссру ... ... ... ... ... мемлекетаралық сол
шамалардағы ... ... ... ... ... ... ... келмеуі тиіс. Жергілікті салыстырып
тексеру ... ... және ... ... ... ... ... қүрыла алады.
Жергілікті салыстырып тексеру сұлбасын заңцы тұлғаның ... ... ... және ... шама ... эталондары бар мемлекетгік ... ... ... ... ... сұлбаларын өлшем құралдарын
салыстырып тексеруді іске ... ... ... метрологиялык
қьпметтері дайындайды.
Жергілікті салыстырып тексеру сұлбасын сызба түрінде рәсімдейді. Сызбаны
мәтіндік бөліммен толыктыруға болады.Мазмұны және ... ... ... сызбасыцца:
- өлшем құралдарыньщ жәнв салыстырып тексеру әдістерііііц
атаулары;
- шама мәнінің аумағы немесе номиналды мәні;
- өлшем ... ... ... ... ... ... әдістсрі қатсліктерінің мүмкііщік мәні
керсетілуі қажет.
Жергілікті ... ... ... ... дәл ... ... мүмкін.
Салыстырып тсксеру сүлбасы сызбасы бір бірінің астына орналасқан және
штрихті линиялармен бөлінген ... ... ... ... ... сүлбасы сызбасының жоғарғы алаңының атауы
«Бастапқы жүмысшы эталондар» болуы қажет.
Алаңдар саны ... ... ... ... ... ... түтас линиямен бөлінген сызбанъщ
сол жағында керсетеді.
Мемлекеттік ... ... ... ... сұлбалары сызбасыныц жоғаргы алаңында, ... ... ... ... ... ... сүлбасы сызбасының жоғарғы алаңында бастапқы
жүмысшы эталоидар атауы көрсетіледі.
Бірліктерін жанама ... ... ... ... шамалардағы өлшем
қүралдарына арналган салыстырып тексеру сүлбасы сызбасының ... ... ... ... мемлекетаралық салыстырып тексеру сұлбаларынан
алынған берілген бірлікті жаңгырту үшін қолданылатын эталондар атаулары
корсетіледі. Бүл ... ... ... ... салыстырып тексеру
сүлбаларына сілтемелермен алып жұреді.
Эталондар атауларыньщ астында шама мәнінің номиналды мәні ... ... ... ... мәні ... салыстырып тексеру сұлбаларынан алынған жүмысшы эталондардан бірлік
мөлшерін беру көрсетілуі қажет салыстырыя тексеру сұлбаларында осы жүмысшы
эталондар ... өз ... ... ... сәйкес келетін эталон
алаңында орнал астырылады.
Жергілікті салыстырып тексеру сүлбаларында көрсетілетін жүмысшы эталондар
санаттары мемлекеттік немесе ... ... ... ... ... берілген санаттарга сәйкес келуі қажет.
"Өлшну қортындылары мен өлшеу қателігінің сипаттамалары".
Өлшеу қортындысында өлшенетін шаманың мәні ғана ... ... ... ... ... ... мен сенім ықтималдығы
да болуы керек. ... ... ... ... ... жүргізген
стандартты әдістің нұсқауын беруге болады. Сенімді интервал ... ... ... ... Онда өлшенетін шаманың нағыз мәні арнаулы
сенімді ықтималдық ... ... ... ... ... жеке ... Практикада қолдану ... ... ... ... ... мен өлшеу жағдайлары беріледі.
Өлшеу қортындылары мәнінің ең төменгі разряды, өлшеудің ... ... ... разрядындай болады. Қателік сипаттамасы 2 цифрдан
тұратын санмен
бақылау санына (n) қарай және Р (x) ... ... ... (Д) ... Z (P,n) ... ... яғни ... таралудан
ішінара ауытқуды табады.
Егер vn < Z ( P, n)* S(X), ... онда ... ... ... Y=Z (P,n)* S(x) онда ... жаңсақтық болып есептеледі.
Ағаттықты жойған соң, қалған қортындылар үшін есептеудеі жүргізеді х
және S (x) осыдан соң жаңа ... ... ... ... ... қортындының түсу ықтималдығын анықтау үшін үш сигма
ережесін қолданады. (σ белгісін S ... ... ... ... ... түзілуі ықтималдығы 0,9974-
ке тең.
3σ (3* S х) –тен жоғары абсолюттік ауытқуы практика жүзінде кездеспейді.
Бұнда ... ... ... ... ... а=1-Р( х) = ... ... дегеніміз- интервалдар мәні, оған өлшенетін
шаманың нағыз мәні ... онда ... ... ... х мен ... ... ... қателік қортындысының сенімділік
интервалын анықтау үшін, Стьюдент t (P, n) критерийі қолданады έ (х) = ... n)* S ... (x) = t (P,n)*S (x). ... Д- ... ... t (P,n) ... сенімділік ықтималдығы Р мен бақылау саны (n) бойынша таблицадан
алынған.
Систематикалық ... ... ... және ... ... ... көрінбейді, бірақ қортындының бұрмалануы мүмкін. Өлшеу құралдарын
өңдеу мен өлшеу әдістерін ... ... ... ... жойылады.
Ол үшін мына әдістерді қолданады.
- Өлшеу жүргізуге дейін қателік көздерін жою.
- Өлшеу процесі кезінде алмастыру әдістерін ... ... ... ... ... ... симетриялық бақылауда қателіктерді
компнесациялау
- Өлшеу қортындысына есептелген түзетулерді енгізу.
Бірдей ... ... ... ... ... ... мәні мең болу ... Осы арқылы өлшеу кезінде систематикалық
қателіктің өсуінде сызықтық жағдай сақтала ма, жоқ па ... МВИ ... ... ... әдістер зерттелінеді. Өлшеу қортындысын бағалау
кезінде систематикалық қателіктердің ... ... ... ... ... ... анықтау үшін.
- Пайдаланған әдістен күштірек әдісті пайдаланып, өлшеу жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... Өлшеу жағдайын өзгерту.
- Өлшеу әдісінде априорлық білімді пайдалана отырып шығарылмаған
системетикалық қателіктерді теориялық ... ... ... ... ... ... және математикалық
статистика мен ықтималдық теория негізінде ... ... ... ... ... ... ... басқа әдістерді қолдану
және түзету жүргізуге байланысты скорректирленген деп саналады, ал бұндай
қателіктердің ... ... ... ... ... ... және ... қателіктер сияқты ықтималдық сипаттаумен бағаланады.
6. Құжаттарды метрологиялық сараптау
Қүжаттарды метрологиялық сараптау объекттерді метрологиялық
қамтамасыз ету ... ... ... ... болып табылады жэне ҚР СТ
1.33 сэйкес жүргізілетін кұжаттарды техникалық сараптаудьщ бөлігі бола
алады.
Метрологиялық ... ... жэне ... ... ... барлык кезеңінде жатады ... ... ... ... құжатты қайта карау).
Қүжаттарды метрологиялык сараптау [1] ережелерін, ҚР МӨЖ, КҚБЖ,
ТҚБЖ ӨТДБЖ нормативтік ... ... ... ... ... ... объекттерді техникалык жэне экономикалык
негізделген метрологиялық қамтамасыз етуді камтамасыз ету ... ... ... ... ... және
басқа нормативтік кұжаттарда регламенттелген ... ... ... тексеруді қарастыратын, ГОСТ 2.111 сәйкес ... ... ... ... кіре ... ~ ... бойыһша жұмыстардьщ мьтсалы физикалық шамалар
бірліктерінің құжатгарында көрсетілген ... мен ... ... ... ... ... құжатта пайдаланылған метрологиялық
терминдердін жэне баскалардың ҚР СТ 2.1, [1] сәйкестігіне тексеру ... ... ... ... заңды тұлгалардың метрологиялык қызметтері жүргізеді.
Қүжаттарды метрологиялық сараптау ... ... ... талдау жэне багалау эдістерін басшылыққа алады.
Қүжаттарды метрологиялық сараптау нэтижелері ... ... ... ... ... ... тұлғалар
ескертулерді жою бойынша нұсқаулар немесе ісшаралар жоспарын ... ... ... ... орын ... барлық
ескертулерді есепке алғаннан кейін бекітіледі.
Метрологиялық сараптауга мына нормативтік құжаттар жатады:
- Қазақстан Республикасынын мемлекеттік стандарттары;
- мемлекетаралық стандарттар;
- фирмалық ... ... ... ... ... ... сараптауға өнімнің жэне кызмет көрсетулердің,
жұмыстардың (процесстердің) нормативтік ... ... ... ... ... жэне ... басқа объекттері
жатады, оларда мыналар регламенттелген болуы қажет:
-өлшемдер кателігіне, өлшеуіш бакылаудын аныктыгына қойылатын талаптар;
-өлшемдерді орындау эдістеріне, ... ... ... мен
материалдардың құрамы мен қасиеттерінің стандарттык ... ... ... койылатын талаптар;
-өлшемдерді орындау. талдау, сынау жэне өлшеуіш бакылау эдістері;
-заттар мен материалдардын касиеттері, соның ішінде ... ... ... ... мен ... ... мең ... стандарттық үлгілерін
қолдану;
2 Негізгі бөлім
2.1 Терминднр мен анықтамалар
Метрологиялық қамтамасыздандыру: ТӨЖ-дің нормаларға сәйкестігін
тексеруден, бақылаудан тұратын операциялар кешені.
Өлшеу ... ... ... ... немесе
оның қателігіне әсер ететін өлшеу құралдары қасиеттерінің ... ... ... дәлдік сипаттамасы: Бақылау (сынау)
нәтижелерінің объект сипаттамаларының нақты ... ... ... ... ... ... ... шамаларды өлшеу- арнаулы техникалық құралдардың көмегімен
физикалық шаманың мәнін тәрбие жүзінде табу.
Мысалы: ... ... ... ... бір ұзындықты табамыз, немесе
өлшеу аспабымен бірлік мөлшерін табу.
Дәлме- дәл өлшемдер - белгілі бір ... ... ... ... бірдей жағдайды, бірдей ұзақтылықпен ... ... емес ... ... бір ... ... бірдей емес
аспаптармен, әртүрлі жағдайда орындалған өлшеулер қатары.
Даралық өлшем- бір рет орындалған өлшеу.
Еселік өлшем- бір рет орындалатын өлшеулерден тұратын ... ... бірі ... ... ... бір ... ... шаманы
өлшеу.
Статистикалық өлшем- өлшеу уакытында өзгермейтін, нақты өлшеу
мақсатымен ... ... ... ... ... белгілі
температурада бөлшектің ұзындығын өлшеу, немесе өнердің бөлімдерін өлшеу.
Динамикалық өлшем- мөлшері өзгеріп отыратын физикалық шаманы ... ... - бір ... ... ... ... және ... тұрақдылық мөлшерін пайдалану арқылы тікелей өлшеулерге
негізделген өлшем. Мысалы: ... Ғ=mg ... ... /m/ және физикалық
тұрақтылықты g /массаны өлшеу ... ... ... ... ... ... түпкі өлшемге қатысы.
Тура өлшем — физикалық шаманың мәнін тәжірибе жүзінде ... ... ... ... өлшеу, тоқ күшін амперметрмен
өлшеу, массаны таразыда ... ... ... ... шаманың ізделетін мәнін баска физикалық
шамаларды туралай өлшеу арқылы, олардың өзара байланысы негізінде ... ... турі ... ... ... m, ... h, цилиндрдің
диаметрін туралай өлшеу арқылы тығыздықпен өзара байланысын мына ... ... бір атты ... ... бір ... ... ... ізделетін шама мәнін әртүрлі тексеру мәнін осы шамаларды туралай
өлшеулер арқылы тауып әртүрлі теңдеулер ... ... ... гирдің
масалық мәнін белгілі мәні бар гирмен немесе әртүрлі гирлердің қосындылары
арқылы табуға болады.
Қатар өлшемдер- екі немесе бірнеше әртекті шамаларды бір ... ... ... ... анықтау үшін жүргізу.
Өлшем кезіндегі байқау- дер кезінде және дұрыс сынау мақсатында өлшеу
кезіндегі жүргізілетін операция.
Өлшем құралдары көрсетулердің ... ... ... ... кұрылғысындағы шама мәнін немесе сынап жазып алу.
Өлшеуіш дабыл- өлшенетін ... шама ... ... ... ... ... ... шаманың мәні туралы ақпарат.
Өлшеуіш есеп- қазіргі жағдайдағы өлшеудегі физикалық шаманың мәнін
қажетті дәлдікпен аныктауға арналған ... ... дене ... ... ... ... т.б./. Мысалы:
Өлшем сапасы- белгілі бір өзіндік ерекшеліктері бар ... бар ... т.б. ... ... шамаларды өлшеу
жиынтығы.
Өлшем түрі- өлшейтін шамалардың біртектілігімен айырмашылданатын және
өзіндік ... бар ... ... ... тармақшасы- біртекті шамаларды өлшеуде ерекшелігімен бөлінетін
өлшем түрлерінід бөлімі. Мысалы: ұзындықты өлшегенде үлкен ... ... /он, жүз. Мың ... техникасының қүралдары- өлшеуге арналған арнайы ... ... ... ... - ... ... ... метролиялық сипаттамасы бар,
жаңғыртылған /немесе/ және шама бірлігін ... ... бір ... ... ... деңгейі бекітілген/ өзгеріссіз қабылданатын
техникалык кұрал.
Жұмыстың ... ... ... ... құралдарна бірлік өлшемін беруге
байланысты емес, ал ... ... ... ... өлшем құралы- өлшеу мақсатына сәйкес мағанасын алуға ... ... ... ... ... ... кұралы- өлшеу нәтижесін қажетті дәлдікпен алу үшін, негізгі
өлшем кұралына немесе өлшеу объектісіне әсер ... ... сол ... өлшем құралы.
Стандартталған өлшем құралы- стандарт талабына сәйкес дайындалған немесе
пайдаланатын өлшем ... ... ... ... ... ... етпейтін өлшеуді және онымен
қатсыты өлшеу нәтижесін өндеу, тіркеу, басқару, дабылын жасап әрі қарай
беруді жасайтын өлшем кұралы.
Кәсіпорындық ... - ... ... бақылау
Пайдалану бақылауда - Өнімді пайдалануда жасалатын ... ... - ... ... тиімділігін уәкілетті
органның өкілі жүргізетін бақылау
Қабылдау бақылау - ... ... ... ... ... ... ... қабылдауда жасалатын бақылау
Тегіс бақылау - Партиядағы өнімнің әр бірлігін бақылау
Үздіксіз бақылау - Үздіксіз жүріп ... ... ... ... ... болатын бақылау
Органолептикалық бақылау - Алғашқы ақпарат сезу мүшелері арқылы болатын
бақылау
Техникалық бақылау- объектінің ... ... ... ... ... ... өнім құрамының сапасын және санын ... ... ... СТ 2.1-2000 ... ... ... бірлігін қамтамасыз етудің
мемдекетгік жүйесі. Терминдер мен анықтамалар.
ҚР СТ 2.3-2001 ҚР МӨЖ. Шама ... ... ... ... ... ... және қолдану тәртібі.
ҚР СТ 2.4-2000 Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... құралдарын салыстырып тексеру. Үйымдастыру лсәне
жүргізу тәртібі.
ҚР СТ 2.7-2001 Қазакстан Республикасы өлшем бірлігін қашамасыз етудің
мемлекеттік жүйесі, Қазакстан ... ... ... ... ... ... ... жүргізу тәртібі.
ҚР СТ 2.20-2003 Қазақстан Республшсасы олшем бірлігін ... ... ... ... тексеру таңбалары. Дайындау, сақтау және
қолдану тәртібі.
ГОСТ 8.207-76 МӨЖ. Көп рет бақылаулар аркылы тікелей өлшеулер. Бақылаулар
нотижелерін өндеу әдістері. ... ... 8395-80 МӨЖ. ... тексеру кезіндсгі әлшемдердід нормалаііған
шарттары. Жалпы талмгтар.
Осы стандартга мынадай нормативтік құжаггарға сілтемелер пайдаланылған:
ГОСТ 2.301-68 КҚБЖ. Сызбалар орындалуының ... ... 8.009-84 МӨЖ. ... құралдарының нормаланатын метрологиялық
сипатгамалары.
ГОСТ 8.028-86 МӨЖ. Мемлекетгік алғашқы эталон жоне электрлік кедергілік
өлшем ... ... ... ... ... сүлбасы.
ГОСТ 8,381-80 МӨЖ. Эталондар. Қателіктер байқалуының әдістері.
ГОСТ 8.417-81 МӨЖ. Физикалық шамалар бірліктері.
2.3 ЖШС "Жаркент сүт" зауытының сипаттамасы
ЖШС "Жаркент сүт ... 2000 ... ... ... қалаған және
07.11.2000 жылдан бастап номер 7344-1907 мемлекеттік тіркеу туралы куәлігін
алып, Алматы облысының заң басқармасында ... ... ... – сүт
және қышқыл үт өн
імдерін, балмұздақ өндіру және оларды ... ... - жайы – ... ... ... ... ... сүт зауыты өзінің қызмет көрсету аралығында Алматы ... ... ең ірі сүт ... бірі ... Зауыт сүт өңдеуге
арналған жаңа және жоғары технологиялы қондаралғылармен ... ... ... ... сапалы сүт өнімдерін ұсынады. Автоматты түрде жуу
жүйесі белгіленген және сүт ... ... ... сақталады.
Сонымен қатар тиімді бағадағы сапалы өніммен тұрғындарды қамтамасыз ... жаңа ... ... бар. ... сүт ... халықаралық
стандарттарға сәйкес келеді.
Бүгінгі күнде сүт өнімдерінің 40 түрлерінен астамын және балмұздақтың
10 ... ... ... ... қаласы және Алматы облысы сонымен қатар
демалыс орындары санаторийлер, балабақшалар, ауруханалар, балалар үйлері,
Алматы облыстық дүкендерін сүт өнімдерімен ... ... ... ... ассортиментін кеңейту жұмыстарын жүргізіп жатыр.
Барлық шығарылатын өнімдер сертификатталған және ҚРСТ және ... ... ... Сүт ... ... үшін шикізатты, яғни 100%
қаймағы алынбаған сүтті ЖШС "Нұрай", ЖШС ... ПК ... ... және тағы басқа ірі шаруа қожалықтарынан күнделікті алып ... ... ... ішінен 130 адам жұмыс істейді.
Жұмыскерлер еңбек ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілген. Кәсіпорында еңбек қорғау бойынша қызмет құрылған. Өндірісте
қауіпсіз ... ... ету ... ... әзірленген.
ЖШС "Жаркент сүт" басшыларымен жұмыскерлері өздерінің жұмыстағы
шығармашылық табыстары олардың ұйымшылдығының және ... ... ... байланысты деп есептелінеді.
Кәсіпорын жұмыскерлері Қазақстандық менеджмент, маркетинг және заң
негіздерін жақсы біледі және ірі Қазақстандық ... ... ... ... істеу тәжірибиелері бар.
ЖШС "Жаркент сүт" – Қазақстандық ... үшін ... ... ... ... ... ... үлкен үлес қосқан отандық
өндірушілердің бірден-бірі болып табылады.
Кәсіпорынның ассортименттік ... екі ... ... ... ... ... келеді:
-Жеке компоненттерді құрамы бойынша балансталған өнімді шығару;
-Емдік және арнайы өнімдерді өндіру. Соныменқатар сүт ... ... ... ... ... ... ... бос финанстық ресурстардың дефициті;
-Негізгі себеп болған тұрғындардың төменгі төлем қабілеттілігі;
-Тұтынушылардың талғамы, тағам рационының құрлу спецификасы.
Осы саладағы даму ерекшеліктерін, ... ...... ... ... тұтынушылық талғамның өзгеру динамикасын сонымен қатар
сүт өндірісінің ассортименттік негізгі ... ... ... мүмкіншіліктерін ескеру керек, яғни онда ескеріледі:
-Майсыз және ... ... сүт ... ... барлық
жақтан кеңейту;
-Майсыз сүт өнімдерінің ... ... ... және
оргонолептикалық көрсеткіштерін жақсарту;
-Май және көмірсу үлесін азайтудың арқасында сүт ... ... ... сүт өніміне қосымша ... ... ... ... сүт өнімінің ассортментін кеңейту қажеттілігі келесі
жағдайлармен түсіндіріледі:
-Майлылығы төмен сүт өнімдерінің түрлірінің шектеулі санымен;
-Сүт ... ... ... ... ... ... ... |Салмақ |Буып-түюі |
|Сүт т.р. |2,5 |1 литр ... ... ф. п |2,5 |1 литр ... ... сүт |4 |0,5 литр ... ... сүт |1,0 |400 г |Пл. стак ... қосылған |1,0 |400 г |Пл. стак ... сүт | | | ... |8 |0,25 л. ... ... жоқ ... |- |1 литр ... ... ... ... |2,5 |1 литр ... ... | | | ... т. р |2,5 |1 литр |Тет. пак ... ф.п |2,5 |1 литр |Фин. пак ... ф.п |2,5 |0,5 литр |Фин. пак ... т.р |2,5 |0,5 литр ... ... т.р |4 |0,5 литр ... ... ф.п |4 |0,5 литр |Фин. пак ... |20 |0,5 литр ... |
|Қаймақ |20 |0,5 литр ... ... |20 |0,2 литр ... ... |15 |0,4 литр ... ... |1 |0,4 литр ... ... |3,2 |400 г |Пл. стак ... ... | | | ... |4 |400 г ... ... |3,2 |400 г |Пл. стак ... ... | | | ... |5 |200 г ... ... қосылған |4,5 |100 г ... ... | | | ... май |72,5 |200 г |Фас. ... |15 |400 г |Фас. ... |3,2 |400г |Пл. стак ... ... | | | ... |40 |100г |Пл. стак ... |12 |100г |Фас. ... |30 |100г |Фас ... ... ... |60 |100г |Пл. стак ... ... - ... және де ... тиімді ассортимент құрау.
Негізгі бағыты – сүт өнімдерінің ... ... ... және ... ... ... кезіндегі сүт өнімдерінің жеткіліктілігі мен
тартымдығын жоғарлату болып ... ... ... ... қамтамасыздығы
Кәсіпорында өндірілетін сүт ... ... ... және ... ... Өндірілген өнімдер ... ... ... ... ... туралы ережесі
Кәсіпорын иетрологиялық қызметінің негізгі міндеті: өлшем ... ету, ... ... ... ... жоғарлату
ғылыми негізделген өлшеу, сынақ және ... ... ... ... ... ... бағыииау болып
табылады.
Кәсіпорын метрологиялық қызметі өзінің жұсмысын бас және ... ... ... ... басшылығымен жүргізеді. Сонымен
қатар кәсіпорындардағы басқа бөлімдермен бірге жүргізеді.
Кәсіпорын метрологиялық қызметінің міндеттері
-Өндірісті метрологиялық қамтамасыздандырудың ... ...... ... ... ... техникалық-экономикалық
тиімділігін анықтау, оларды бекіту;
-Өндірісті метрологиялық қамтамасыздандырудың жылдық ... ... ... және даму ... жасау, жаңа өлшеу
құралдарын енгізу;
-Технологиялық режимдірінің бұзылу ... өнім ... ... ... ... ... ... сапасыз
жағдайына байланысты және өлшеу – тексеру операциясын жарамсыз жүнгізуді
анықтауға қатынасу;
-Кәсіпорының барлық өндіріс ... ... ... ... ... және ... ... орындау тәсілін пайдаланудың
нұсқауларының болуы, ... және ... ... ... бөлімшелерінің сақтауын метрологиялық бақылауды
қамтамасыз ету;
-Үлгі өлшеу құралдырының ... ... ... ... құралдарын тексерудің кезеңін, графигін жасау, келісуді
Мемстандарттың жергілікті органдармен бекіту;
-Мемлекеттік тексеруге ... ... ... өлшеу құралдарын
мемлекеттік тексеруге беру;
-Кәсіпорындағы өлшеу құралдарын жөндеуден өткізуді ұйымдастыру;
-Өлшеу техникасын есепке алуды жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... қажетті өлшеу құралдарына
сұраныс беру;
-Бірлестік ... ... ... ... ... туралы мәліметтер беріп отыру;
-Бөлімдерге анықталған метрологиялық ережелердің талабымен нормасының
бұзылуы жарамсыз өлшеу құралдарын ... ... ... мәліметтер
беру;
-Мемстандарт орындарына мемлекеттік бақылауды жүргізуде, өндірісті
метрологиялық қамтамасыздандыруда, кәсіпорынның метрологиялық ... ... ... ... ... ... ... немесе бас
кәсіпорындарының метрологиялық қызметінің әдістемелік нұсқауларымен жұмыс
жасайды
2.6 Технологиялық желіні метрологиялық ... ... ... ... ... анықтау тарихи түрде әбден
қалыптасқан. Дене массасының физикалық мәні бойынша ол ... ... яғни ... ... қозғалмай тұрған дене жерге тартылыс салдарынан
тірекке салмақ түсіреді. Бүкіләлемдік тартылыс заңы ... ... ... төмендегі формуламен анықталады:
F=Gғ ( mM ), (1)
R2
Мұндағы Gғ- ... ... m- дене ... М ... ... ... мен жердің центріне дейінгі арақашықтық. Еркін түсу ... ... дене Жер ... ... ... ... g ... бұдан F=gm (2). Жер бетінде орналасқан денеге гравитациялық (Жерге
тартылыс) күшінен ... оған ... ... ... күші әсер етеді.
1) - өрнектегі F және g ... мәні ... Жер ... ... болады және Жер пішініне сәйкес өзгеріске
ұшырап отырады. Еркін түсу үдерінің мәні ... ... ... болып келеді, мұндағы биіктікті бақылау нүктесі теңіз
днңгейінен ... және ... ... әрбір метріне 0,000003
м/с2 шамасын келіп отырады. Егер дене тыныштық күйде ... ... ... ... онда Р ... F гравитациялық
ауырлық күшіне тең болады және олар дененің ауырлық ... және ... ... Р дене ... F ауырлық күші
сияқты айнымалы шама болып табылады, себебі олар g ... ... ... және ол ... пен кеңістік бойынша үнемі өзгерісте
болады. Құлау ... дене ... 0,5 % -ке ... ... шамасын негізгі өлшем бірлігі ретінде қабылдау мүмкін емес.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... — материяның инерциялық және гравитациялық қасиеттері анықтайтын
физикалық шама. Классикалық механикада ... ... ... ... күш және үдеу ... ... дене үшін ... коэффициент ретінде анықталады, яғни F= mи a, ... ... mи- ... инерциялық массасы, а- үдеу болып табылады.
Бүкіләлемдік тартылыс заңы негізінде m ... ... ... анықталады:
mгр = 1 FR2 (1.1)
G ... ... ұғым ... рет И. ... ... ... Ол
ғалым: «нақты дененің тұрақты массасы болады және ... сол ... ... ... - деп ... ... ... массаның инерттік және гравитациялық түрлері ... ... ... ал ... ... таңдауда олар өзара тең деп
алынады. Массаны өлшеудің диапозоны өте үлкен. Өлшенетін ... ... ... ... 9,1· ... ... Галактика массасы-
2,6·1041 кг –ға дейін жүргізіледі.
Массаның ... ... және ... ... ... ... анықтамасынан шыға отырып, массаны не инерциялық, не
гравитациялық тәсілдермен өлшеуге болады.
Массаны өлшеудің инерциялық ... ... ... ... ... үшін ... анықталатын дене үнемі қозғалыста болуы керек, ал
қозғалыстағы денеге ... ... әсер ... олар ... ... ... ... Массаны өлшеудің ең көп таралған әдісі ... мен ... ... гравитациялық әрекетіне негізделген тәсіл ... ... ... ... арқылы массаны өлшейтін аспаптардың барлық түрлерінің
гравитациялық құрылымында жүзеге асырылған.
Дене салмағы арқылы ... ... ... ... деп айтады, ал
оған негізделген аспапты – таразы дейді. Таразының түрлері өте көп болуына
қарамастан, оларды ... ... ... ... ... негізгі төрт
топқа бөлуге болады: гравитациялық теңестіру таразысы, инерциялық теңестіру
таразысы, серпімді теңестіру таразысы, күшті компенсациялау ... ... ең көп ... түрі ... ... ... ... теңестіру таразыларына серіппелі, пневматикалық және
гидравликалық, сонымен бірге күшті ... ... ... ... ... ... электр түрлендіруші
таразылардың болашағы зор. ... ... ... ... ... ... негіздерінде жасалатын таразылар дамып
жатыр. ... ... ... ... ... ... ... сызықты, шапшаң әрекетті және гистерезисі жоқ, аналогты-цифрлы
түрлендіргішсіз, сандармен ... ... ... ... Бұл таразыда дірілді қозудан мен шамадан тыс ... ... ... ... олар ... сирек қолданылады.
Таразылау әдістерін екі ... ... ... әдісіне және тура
тікелей бағалау әдісіне бөлінеді.
Шамаларды ... ... mжүк жүк ... ... теңесе
салыстырылатын mгір гірлердің массасына тең деп алынады және өте ... ... жүк ... ... ... ... ... ретінде
таразы шкаласының көрсетуімен есептелінеді:
n
mжүк g = g У mгір + QW ... QW ... ... жүйесін теңгеретін жалпы күш.
Түрге тікелей бағалау әдісі таразының өзіндегі ... ... ... массасын анықтауға негізделген:
mжүк = QW / g
Бұл жағдайда таразыны тікелей немесе компенсациялау әрекетіндегі
өлшеуіш аспаптарға жат?ызады. Бұндай ... ... ... ... Мемлекеттік бастап?ы эталоннан масса бірліктерінің өлшемі
көмекші эталон жәрдемімен және өлшеу ?ұралының ... ... ... ... ... ... шама бірліктері стандарт?а сәйкес
бекітілген тәртіпте орнатылады.
Массаны өлшеу құралдары
Халықаралық бірліктер жүйесінде масса ... ... ... ... ... ... ... бірлігін- килограмды
қабылдауға және оны сақтау үшін қажет және оның қосымша эталоны және ... ... ... ... ... ... ... елдермен
бірыңғайлығын, біркелкілігін қамтамасыз етеді.
Мемлекеттік бастапқы эталоны килограммның халықаралық көшірмесі-
платиналы – ... ... ... бұл ... ... және биіктігі
39мм болатын цилиндр түрінде жасалады және оған 12 ... ... ... ... ... ... ... қысымша эталонды
масса бірліктерінен қабылдайтын болады. №12 килограмды алмастырушыны таразы
мен ... ... ... ... ... ... массасын №12 = 1кг + 0,085 мг деп алады. ... ... ... ... платиналы- иридийлі №26 гір және таттанбайтын
құрыштан жасалған №6, №8 және №15 ... ... ... ... ... ... таразылау
нәтижесімен анықталады. Таразы- массаны өлшейтін аспап. Таразы қызметі
гравитациялық күштің ... ... ... ... ... желі ... яғни ... құрамындағылардың мөлшерін
анықтайтын тетікпен жабдықталған. Онымен тек қана массаны анықтап белгілі
өлшемдегі сұрынтау, ... ... ... және т.б. операцияларды жүзеге
асыруға септеседі.
... ету ... ... таразылар мына иінтіректі,
серіппелі; гидравликалы; гидростатикалы және электротензометрлі ... ... ...... ... ... қашықтықтан анықтап, тіркейтін; автоматты порциялы және
сұрыптайтын боп бөлінеді;
• Атқаратын қызметіне қарай жалпы; технологиялық; ... ... ... ... ... ... ... өлшеу үшін түрлі аспаптар және құрылғылар
қолданылады, олар иінтіректі, ... ... ... және ... ... ... таразыларында жүктің массасы эталондық массамен,
яғни массасы белгілі ... ... ... және басқа топтағы
таразылар өлшенетін жүктің ауырлық күшін анықтау арқылы оның масса ... ... ... ... ... ... бойынша
классификациялайды, ол белгілерге атқаратын қызметі, әрекет ету принципі,
қолданылу аймағы, автоматтандыру дәрежесі, ... ... ... ... ... жабдықтар келесі типтерге жіктеледі:
1) жалпы қызмет атқаратын (жалпы өндірістік қолдануға арналған);
2) технологиялық;
3) зертханалық;
4) метрологиялық;
5) арнаулы өлшеуіш.
Бірінші ... ... ... шаруашылығының түрлі саласындағы
кеңінен таралған түрлі жүктерге санақ ... ... ... ... ... ... жатады. Мұнда үстелдік, тұғыр
табанды, ... ... ... ... Бұл ... ... екі ... циферблатты көрсеткіштері болады. Таразылаудың ... ... ... оның нәтижесінің қосындысын анықтау үшін ... ... ... ... және оны ... ... аппарат
қолданылады.
Екінші типтегі таразыларға технологиялық ... ... ... жартылай фабрикаттарды немесе шикізаттарды, өнімдерді таразылап,
оның мөлшерін белгілейтін технологиялық таразы мен ... ... ... ... нақты жүктерді (мысалы, бидай, ұн, кебек) өлшеу мен
бөлшектеп мөлшерлеуге ... ... бар және ... ... ... ... үшін ... түрдегі конвейірлейтін, дозалық
таразысы болады.
Үшінші типтегі таразыға зертханалық таразылар жатады. Олар өлшеуді
аса жоғары дәлдігімен және ... ... ... ... ... тек қана денені тарзылауға ... ... ... оған ... нақты шаманы (тығыздықты, сусымалы заттардың
көлемдік массасын) анықтайды. Көбіне ... ... мен ... ... анықталынады. Зертханалық таразылар өндіріс пен ғылыми
мекемелерде негізінен технохимиялық бақылау жасау үшін ... ... ... ... ... мен ... Олар түрлі тексеру жұмыстарын орындау үшін қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... осы типтегі
таразыларды өндірісте қолданады. Көбіне онымен ... ... ... ... ... ... таразылы жабдықтарға басқа, яғни дене массасына тікелей
қатысты емес параметрлерді анықтайды.
Мысалы, бұйымның айналу моментін және үйкеліс ... ... ... ... ... ... ... белгілермен беліленеді, ол үшін әріп- цифрлы
индексикациялау жүреді. Бірінші әріп ... ... ... әріп – ... ... ... ... кейінгі цифр- өлшеудіңең
үлкен шегін одан кейінгі әріп – таразының түрін ... ... ... ... ... ... және оны шығару түрлері белгіленген.
Мысалы, РС-30Д 24А деген белгi мынаны бiлдiредi: ... ... ... ... ењ үлкен шегi 30 тонна, дискреттi цифрлы,
тiркелген жғне қашықтан басқарылатын, автомобильдi таразыныњ сипаттасы.
Тенологиялық ... ... ... үшiн оның ең ... ... ... ... Д-5 таразысының белгiсi оның ең үлкен өлшеу
шегiнiң 50кг болатын ... ... ... осыған ұқсас
белгiлейдi, егер ДК-10 деген белгi тұрса, онда бұл таразы комбикорм өлшейдi
және оның ең ... ... шегi 10 кг ... ... ... ... бекiтiлген: ЗТТ-зертханалық
техникалық таразы; зертханалық микроаналитикалық таразы-ЗМТ; зертханалық
үлгi таразы-З‡Т.
Электрлік кернеу бірлігін салыстырып тексеру
Электрлік ... ... ... эталоны
Мемлекеттік эталон электрлік кернеу эталон бірлігін қайталауға және
сақтауға арналған және электрлік ... ... ... ... жұмысшы өлшем құралдарына елдегі өлшем бірлігін қамтамасыз теу
мақсатында бірлік мөлшері беруге арналған№
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... 3х107 Гц жиілік ауқымында номиналды мәні 0,1(0,3; 1; 3; 10; 30;
100 және 300 В кернеудің термотүрленгіштер ... ... ... ... ... 0,001 ... бөлгіштерден;
- тұрақты және ауыспалы кернеудің тұрақтанған көздері, және ... ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық эталонмен салыстырылуының орташа
шаршылық ауытқу S(0 = 2х10-5 ( 5х103 құрайды.
Мемлекеттік ... 1-ші ... ... ... ... ... ... тікелей салыстыру, салыстырғыштың көмегімен салыстыру
және тура өлшеу әдісі, және де ... ... ... тура ... беру үшін қолданылады.
Мемлекеттік эталонның электрлік кернеу ... ... ... ... ... ... мөлшерін беру тәртібі, қателігі ... ... ... әдісі мемлекеттік салыстырып тексеру сұлбасы
А қосымшасында келтірілген. Электрлік кернеу бірлігінің ... ... ... ... сұлбасынан қарастырылып алынған жұмысшы эталондар.
Басқа салыстырып тексеру сұлбасынан қарастырылып ... ... ... ГОСТ 8.027 сәйкес 2-ші және 3-ші разрядты ЭҚК
жұмыстық эталон өлшемі қолданылады.
2-ші және 3-ші ... ЭҚК ... ... ... 1-ші және 2-ші
разрядты кернеу өлшемінің жұмысшы эталонын салыстырғыш көмегімен салыстыру
арқылы салыстырып тексеру үшін ... ... ... ... ... жұмысшы эталондар ретінде ... ... ... ... вольтметрлер және салыстырып тексеру
қондырғылары қолданылады.
1-ші разрядты жұмысшы эталондар 0,95 ықтималдық сенімділікте сенімділк
салыстырмалы қателігі (0 1х104 тен 3х102 ... ... ... ... 2-ші разрядты жұмысшы эталондарың және
жұмысшы өлшем құралдарын салыстырғыш көмегімен ... тура ... және ... салыстырумен салыстырып тексеру үшін қолданылады.
2-ші разрядты жұмысшы эталондар
2-ші ... ... ... ... кернеуді өлшеуіш
түрлендіргіштер, ... ... ... және салыстырып тексеру
қондырғылары қолданылады.
2-ші разрядты жұмысшы эталондар 0,99 ықтимал сенімділікте сенімділк
салыстырмалы ... (0 5х10 -4 тен 8х102 ... ... ... эталоны жұмысшы өлшем құралдарын салыстырғыш
көмегімен салыстыру, тура өлшеу әдісімен және тікелей салыстыру ... ... үшін ... СТ ... ... ... мемлекеттік эталоны
Мемлекеттік эталон электрлік сыйымдылық эталон бірлігін қайталауға
және сақтауаға арналған және ... ... ... ... құралдарына
немесе тікелей жұмыстық өлшем құралдарына елдегі өлшем бірлігін қамтамасыз
ету мақсатында бірлік мөлшерін беруге арналған.
Электрлік сыйымдылықты өлшеудің негізінде, ... ... ... бірлік жатуы тиіс.
Мемлекеттік эталон келесі өлшем құралдарының жиынтығынан тұрады:
- 1х10-4 ден 1х107 пФ ... ... ... сыйымдылықтың
номиналдық мәні бар сыйымдылықтың көпмәнді өлшемі;
- 1х103 Гц жиілікте 1х10-3 тен 1х108 пФ ... ... ... ... ... ... сыйымдылық бірлігін қайталауды (v0)
1.5х10-5 салыстырмалы тұрақсыздықта өлшеу нәтижесінің ... ... (S0) 1х10-5 ... (v0) ... ... кезінде
қамтамасыз етеді.
((0) мүмкіндік салыстырмалы негізгі қателік, ... ток ... 1х103 Гц ... кезінде сыйымдылықтың номиналды мәніне байланысты
2х10-5 тен 1х10-3 ті құрайды.
Электрлік сыйымдылық эталон бірлігін көрсетілген дәлдікпен ... ... ... ... эталонды сақтау және қолдану ережесі
сақталуы қажет.
Мемлекеттік эталонды электрлік сыйымдылық бірлігіне мөлшерін
мемлекеттік 0 разрядты және жұмыстық өлшем құралдарына тікелей ... ... ... ... ... 1х103 Гц ... ... жұмыстық эталондарға және (50(10) Гц, 1х104 Гц, 1х105 Гц, ... ... ... түзеткішті енгізу арқылы 1-ден 1х103 пФ
сыйымдылық өлшемі үшін немесе 1х104-тен 1х107па сыйымдылық өлшемін
калибрлеу үшін қолданады.
Мемлекеттік эталоннан бірлік ... беру ... ... эталондар және жұмстық ... ... ... ... ... беру ... ... және салыстырып тексерудің
негізгі әдісі А қосымшасында көрсетілген ... ... ... келуі тиіс.
Электрлік сыйымдылық бірлігінің жұмысшы эталондары
1-ші разрядты эталондар
1-ші разрядты жұмысшы эталондар ретінде 50(10-нан 1х10 ... ... ... ... ... ... ... қателігі ((0)
сыйымдылықтың және диіліктің номиналдық мәніне байланысты 1х10-2 ден ... % ... ... ... ... сыйымдылығының жылдық салыстырмалы
жиілікте келтірілетін салыстырмалы қателік шегі 0,7 көп емес болуы тиіс.
1-ші разрядты жұмысшы эталонның 2-ші ... ... ... ... ... ... (50(10) Гц, 1х103, 1х104 Гц, 1х105 Гц, 1х106 ... салыстырғыш көмегімен салыстыру және тура өлшеу әдісімен
салыстырып тексеру үшін қолданады.
2-ші разрядты ... ... ... жұмысшы эталондар ретінде 1х10-3 тен 1х109 пФ жиілік
ауқымында электрлік ... ... және 50(10 нан 1х106 Гц ... 1х10-3 тен 1х109 пФ ... ... бар ... тоқ көпірлерін
қолданады.
2-ші разрядты жұмысшы эталондарының салыстырмалы қателігінің ((0)
сыйымдылықтың және ... ... ... ... 1х10-2 ден ... % құрайды. 2-ші разрядты өлшемнің электрлік сыйымдылығының жылдық
салыстырмалы тұрақсыздығыэлектрлік ... ... ... қателік шегі 0,7 көп емес 1х103 Гц жиілікте 1х106 тен кем
немесе тең, (50(10) Гц жиілікте электрлік сыйымдылық мәні үшін1х108пФ
жоғары ... ... ... ... эталонның 3-ші разрядты жұмысшы эталондарын және
жұмысшы өлшем ... (50(10) Гц, 1х103, 1х104 Гц, 1х105 Гц, 1х106 ... ... ... салыстыру және тура ... ... ... үшін ... ... ... эталондар
3-ші разрядты жұмысшы эталондар ретінде 1х10-3 тен 1х1010 пФ
жиілік ... ... ... ... және ... 1х106 Гц
жиілігіндегі 1х10-3 тен 1х1010 пФ өлшеу ауқымы бар ауыспалы тоқ ... ... ... ... ... қателігінің ((0) шегі
сыйымдылықтың және жиіліктің номиналдық мәніне байланысты 5х10-2 ден ... ... ... ... ... жылдық салыстырмалы
тұрақсыздығы, электрлік сыйымдылық мәніне жіберілетін салыстырмалы қателік
шегі 0,7 көп емес, 1х103 Гц ... 1х108 пФ кем ... тең, (50(10) ... ... сыйымдылық мәні үшін 1х108 пФ жоғары болуы тиіс.
3-ші ... ... ... ... ... ... ... 1х106
Гц жиіліктер ауқымында салыстырғыш көмегімен салыстыру және тура өлшеу
әдісімен салыстырып тексеру үшін ... және 3-ші ... ... ... ... ... ... 1:2.5 артық емес болуы тиіс.
Жұмысшы өлшем құралдары
Жұмысшы өлшем құралдары ретінде тұрақты және ... ... ... ... және 1х10-3тен 1х1010пФ ауқымындағы
электрлік сыйымдылық дүкендері, 1х10-3тен
1х1012 пФ ... ... 1х10-3 тен 1х1010 пФ ... ... бар
сыйымдылықты өлшегіштерді қолданады.
Жұмысшы өлшем құралдарының жіберілетін салыстырмалық негізге қателік
шектері сыйымдылықтың және жиіліктің номиналдық мәніне байланысты ... ... ... мен ... ... ... ... қателігінің ара қатынасы 1:2 артық емес болуы тиіс.
Қысымды өлшеу құралдары
Қысымды өлшеу құралдарының кейбірінің әрекет ету ... ... ... ... ... ... жұмысшы сұйықтық
бағанасының биіктігі өлшенетін қысым шамасы болып ... ... ... ... ... ... ... су, сынап,
этил спирті, трансформаторлы майлар қолданылады. Жұмысшы сұйықтықтың тегін
таңдау қысымды өлшеу ... ... ... ... ... ... қарап іріктеледі.
Қалтқы дифанометрдің қызмет жасау принципі оны толтырып тұрған жұмысшы
сұйықтық бағанасы тудыратын ... ... мен ... қысым
өзгерісін теңгеруге негiзделген. Қалтқы дифанометр жоғарғы шегі 6,3кПа мен
0,10 мПа мәндерімен шектелетін қысымның ... ... ... дифанометр 25м Па дан аспайтын статикалық қысымдарға қолданылады.
Өндірістегі және ғылыми зерттеулердегі қысымдарды өлшеу үшін ... ... ... ... ... және ... құндағы
аспаптар кеңінен қолданылады. Аталған факторлар деформацияланған аспапта ... ... ... ... ... ... ету принципі
сезімтал элемент (СЭ) немесе оның даму ... ... ... ... пайдалануға негізделеді.
Сезімтал элементтердің негізгі үш түрі бар, олар өлшеу практикасының
дамыу барысында пайда болған. ... ... ... сильфондар және
мембрандар жатады. Құбыршалы серіппе ... ... ... бір ұшы ... ... ұшы ... ... серпімді
қисықсызықты металл тектес құбырша болып табылады.Құбыршалы серіппе ... ... ... ... ... яғни ... ... орны ауыстыруы үшін қолданылады. Жіберілген артық қысым
әсерінен құбырша айналады. Құбыршаның орын ауыстыру бағыты ішкі ... ... мен ... яғни одан ... осі ... ал оның ұзындығы
тұрақты күйде қалады. 1000 МПа-ға дейінгі жоғарғы ... ... ... және ... ... ... ... Серіппенің
еркін ұшының орны ауыстыруы көлденең қиманың өзгерісінен емес, ал ... ... ... =П r2 ... П r2- ... арнасының ауданы, l- арна центірінен ауырлық
центіріне дейінгі қашықтық, P- қалың қабырғаға қарай ... ... ... ... серіппелердің негізгі кемшіліктеріне бұрылу
бұрышының аздығы, ол ... ... ... ... ... ... ... осы кемшілігі орамы бар типтегі серіппелермен
толтырылды. Орамы бар серіппенің ... ... 40ғ — ... құрайды. Бұл
серіппенің еркін ұшына аспаптың тілін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету негізін эталондар тобы
құрайды, оның құрамына бастапқы және ... ... ... ... ... мемлекеттік эталоны өлшеу құралдарының
кешенін құрайды, оған айнымалы құрамдағы серіппелі аспаптың тобы, ... және ... мен ... ... ... ... қысымды ұстап тұратын және оны түзетін арнайы аппаратура
кіреді. Қысымды ... ... ... ... сұйықтықтық,
компенсациялаушы, жүксерікппелі және деформациялы аспаптар жатады.
Массаны өлшеді метрологиялық қамтамасыздандыру
Халықаралық бірліктер жүйесінде масса ... ... ... ... ... ... масса бірлігін- килограмды
қабылдауға және оны ... үшін ... және оның ... ... және ... ... ... жұмысшы өлшеу құралдарының түрлері елдермен
бірыңғайлығын, біркелкілігін ... ... ... ... килограммның халықаралық көшірмесі-
платиналы – иридийлі ... ... бұл ... диаметрі және биіктігі
39мм болатын цилиндр түрінде жасалады және оған 12 нөмір беріледі. Эталонды
теңшінді ... ... ... ... ... эталонды
масса бірліктерінен қабылдайтын болады. №12 килограмды ... ... ... ... ... ... ... үшін
килограмм массасын №12 = 1кг + 0,085 мг деп ... ... ... көшірмесі ретінде платиналы- иридийлі №26 гір және таттанбайтын
құрыштан жасалған №6, №8 және №15 ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Таразы- массаны өлшейтін аспап. Таразы қызметі
гравитациялық күштің әсерін ... ... ... ... желі ... яғни заттың құрамындағылардың мөлшерін
анықтайтын тетікпен ... ... тек қана ... ... ... ... ... орау, қаптау және т.б. операцияларды жүзеге
асыруға септеседі.
Практикада ... ... үшін ... аспаптар және құрылғылар
қолданылады, олар иінтіректі, серіппелі, электронды- механикалы және т.т.
тобына жатады. Иінтіректі ... ... ... ... массамен,
яғни массасы белгілі гірлермен өлшенеді. Серіппелі және басқа топтағы
таразылар өлшенетін жүктің ауырлық ... ... ... оның масса туралы
пікір қорытады.
Демек, таразылы жабдықтар келесі типтерге жіктеледі:
6) арнаулы ... ... ... ... ... ... түрлі саласындағы
кеңінен таралған түрлі жүктерге санақ жүргізу коммерциялық операцияларды
орындау мақсатындағы өлшеу ... ... ... ... ... тұғыры жылжымалы таразылар кіреді. Бұл типтегі таразылар екі иінді
және циферблатты ... ... ... ... ... ... оның ... қосындысын анықтау үшін таразы
көрсеткішін қашықтан басқаратын құрылғы және оны ... ... ... ... ... процестің белгілі бір
сатысында жартылай фабрикаттарды немесе шикізаттарды, өнімдерді ... ... ... ... ... мен мөлшерлегіш жатады. Бұл
типтегі таразылардың нақты жүктерді (мысалы, бидай, ұн, ... ... ... мөлшерлеуге арналған құрылғылары бар және біртекті технологиялық
процестерде ... ... үшін ... түрдегі конвейірлейтін, дозалық
таразысы болады.
Зертханалық таразыға зертханада пайдаланатын таразылар ... ... аса ... ... және пайдаланудың ерекше тәртіптерімен
айрықшаланады. Зертханалық таразылар тек қана денені тарзылауға ... ... ... оған ... ... ... ... сусымалы
заттардың көлемдік массасын) анықтайды. Көбіне сұйықтықтардың ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
пен ғылыми мекемелерде негізінен технохимиялық бақылау жасау ... ... ... ... мен ... Олар ... ... жұмыстарын орындау үшін қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... осы типтегі
таразыларды өндірісте қолданады. Көбіне онымен өндіріс орындарындағы
бағалы, құнды материалдар ... ... ... беліленеді, ол үшін әріп- цифрлы
индексикациялау жүреді. Бірінші әріп ... ... ... әріп – ... ... әдісін; әріптерден кейінгі цифр- өлшеудіңең
үлкен шегін одан кейінгі әріп – ... ... ... ... ... ... санақ жүргізу және оны шығару түрлері белгіленген.
Мысалы, ... 24А ... ... мынаны бiлдiредi: таразы интiретi
механикалы стационарлық өлшеудi ењ үлкен шегi 30 тонна, ... ... жғне ... ... ... ... ... дискретттi әректтегi таразылар үшiн оның ең үлкен ... ... ... Д-5 ... ... оның ең ... өлшеу
шегiнiң 50кг болатын бiлдiредi. ... ... ... ... егер ДК-10 ... ... ... онда бұл таразы комбикорм өлшейдi
және оның ең ... ... шегi 10 кг ... ... ... ... ... ЗТТ-зертханалық
техникалық таразы; зертханалық микроаналитикалық таразы-ЗМТ; зертханалық
үлгi таразы-З‡Т. потенцоиметр мен көпiрлер ?олданылады.
Электрлiк өлшеудiң ... күшi мен ... ... Ток күшi мен ... ... ... ... ең көп кездеседi. Токтың шығу тегi, оның жиiлiгiне
байланысты ток пен кернеудi ... ... мен ... да ... ... Ток күшi мен ... электронды және электрмеханикалы амперметр
мен вольтметрмен өлшейдi. Ол аспаптарда ... ... ... мен ... ... ... ... Салыстырмалы өлшеу тiкелей
өлшеуге қарағанда қателiктердi аз жiбередi. ... ... ... айнымалы токтардың компенсаторларын және электронды, ... ... Ток күшi мен ... ... көп тараған
түрi тiкелей бағалау әдiсi болып табылады.
Токты өлшеу кез келген тұрақты токты өлшеуiштерiмен: магнитэлектрлi,
электрдинамикалы, ... және ... ... ... көмегiмен
орындалады. 10–9А — 10–6 А аралықтағы токтарды асасезiмтал ... ... және ... компенсаторлар арқылы өлшеуге
болады. Токты жанама өлшеу үшiн үлгiлiк ... ... ... кезiнде резисторлар тiзбекке тiзбектеле жалғанады. Өлшенетiн ток
былай анықталынады: Jx=U0/R0, мұндағы U0 — R0 ... ... ... ол ... ... ... және ... өлшенедi.
R0 резисторындағы кедергiнi өлшеудiң қателiгiн ... ету үшiн ... ... өте көп кiшi ... ... ... кернеудi
өлшеу үшiн резистор тiзбектiң бөлiгiне ... ... ... жүктеменiң кернеуiн өлшеу керек болса, онда резистор сол
жүктемеге параллель жалғанып өлшенедi ... ... ... қателiктердi азайту үшiн вольтметрдiң
тұтынатын қуаты өте аз , ал iшкi кедергiсi өте ... ... ... ... кез ... тұрақты токта жұмыс жасайтын кернеудi өлшеуiш құралдарымен
жүргiзiледi. Кернеудiң ... ... ... ... ... ... ... көп тәуелдi болады және соған орай таңдалынады.
2.7 Сүт зертханасындағы метрологиялық қамтамасыздандыру
Сүтті зерттеуге арналған зертханалық өлшеу құралдар
1. 50, 100 және 250 ... ... ... ... 200, 250 ... ... май өлшеуіш (жиромер)
4. су моншасы
5. пробирка
6. лактоденсиметр
7. "Рекорд" приборы
8. 1 және 10 ... ... ... 10,77 мл ... арналған пипетка
10. Титрге арналған бюретка
11. ареометр
12. ... ... ... ... химиялық стакан
15. су қыздырғыш
16. рН метр
17. термометр
Тығыздықты өлшеуді метрологиялық қамтамасыздандыру
Тығыздықты өлшеу құралдары көбiнесi ... ... ... ... ... Денсиметр- латынның densus- тығың, қалың және metreo- өлшеймiн
деген сөздерiнен шыққан. Тығыздықты өлшеу үшiн ... ... ... радиоизотопты, акустикалық,
вибрациялық және т.б. ... ... ... ... ... ... ... өтелiк.
Қалықтылы немесе ареометрлi тығыздық өлшеуiштер
Ареометр- гректiң araios- сұйық және metreo- ... ... ... ... немесе ареометрлi тығыздық өлшеуiштерi механикалық iс-
әрекетке негiзделген. Механикалық тығыздық ... ... ... ... әсер етуi арқылы жұмыс ... ... ... iшiнен үздiксiз өлшеу арқылы оныњ тығыздығы анықталады. Қалатқының
орын ауыстыруы дифферициалдық трансформатор 5 ... ... ... ... 2 салмағы өзекшесiмен 4 бiрге оның сұйыққа әсер ететiн
ауырлық күшiн құрайды, яғни Gn =mg. Ал оны ... күш мына ... ... ... m – ... ... алғандағы массасы,
v- қалытқы көлемi, l- қалытқы өзекшесiнiң ұзындығы, s- қалытқы өзекшесiнiң
көлденең қимасының ауданы. ... Gn және ... N ... ... ... ... әсер ... бiттiк керiлу күшiн табамыз: l=(m-
vp+A)sp, мұндағы А – беттiк керiлудi ... ... ... ... ... ... l ... және дифференциалды трансформатрдан 5
түсетiн сигнал ... ... ... ... ... ... ... өлшеу диапозонына қарай iрiктелiнiп алынады.
Тығыздық өлшеуiштерiнiң құрылымы түрлiше болып ... ... ... ... өте ... ... қалытқының өлшеу диапозоны аз
(0,005-0,01г/см3 ), қателiгi 1,5-3 ... ... ... ... өнiм ... тығыздықты өлшеу
құралдарымен бақыланады. Есеп жүргiзу барысында өнiмнiң массасын тiкелей
анықтау мүмкiн болмаған жағдайда оны тығыздық пен алып тұрған көлемiне
байланысты анықтайды.
Республикада ... ... көп ... қолданылады, оларға мұнай
және мұнайөнiмдерi, қышқылдар, электролитер, концентрациялар және ертiндi
сапасына ... ... ... нәтижесi, сенiмдiлiгi, дайын өнiм
сапасының сапасы бағаланады. Ең көп кездесетiн сұйықтықтардың кг/м3 келетiн
тығыздығының орташа мәнi пайдаланылады: ... –710; этил ... ... ... майы ... су (Н2О) –998,2; сүт-1020; күкiрт қышқылы
(Н2SО4) –1831, азот қышқылы (HNO3) –1513; тұз қышқылы ... ... ... ортаның температурасы мен қысымнан көп тәуелдi.
Температура артқан сайын заттың тығыздығы кеми түседi. Бұл ... ... ... ... көлемiнiң артуымен түсiндiрiледi. Осы құбылыстың
суға ғана қатысы жоқ. Су тығыздығы Т=3,98 ○С болғанда максимум тығыздыққа
ие болады және температура артса ... ... ... ... ... ... ... тығыздықтың температурадан
тәуелдiгi мына теңдеумен өрнектеледi: Р2=Р1(1-ЯT2-T1)), мұндағы Р2 және Р1
-Т1 және Т2 температурасындағы заттардың сәйкес тығыздығы; Я- көлемдiк ... ... ... ... өлшеу құралдары ұшiн мемлекеттiк алғашқы эталон
қолданылады. Елiмiздегi өлшеудiң бiркелкiлiгiн қамтамасыз ету мақсатында
жұмыс өлшеуiш құралдарын эталондар және үлгi бойынша ... ... және ... Тығыздықты өлшеуiш құралдарының iшiндегi ең көп
тараған түрi ареометрлер, себебi олар ... ... ... ... ... және ... ... Техникалық шартары” бойынша
олардың формасы, типтерi, негiзгi параметрлерi және өлшемдерi бекiтiледi.
Ареометр өндiрiстен шыққанда оның жүктерiнiң күйiн және байластырушы
зат ... ... ... Ареометрдiң ауырлық центрi өз орнынан
жылжып кетуi мүмкiн, оның ... ... ... ... ... ... Ареометр вертикальжағдайдан ауытқуы МЖСТ 18481-81
бойынша санақ барысында шкаланың жұмыс өлшеуiш құралдарын эталондар және
үлгi бойынша сұйық тығыздығын ... және оны ... ... ... ... ең көп тараған түрi ареометрлер, себебi олар
қолданысқа ыңғайлы.
Ареометрлер МЖСТ 18481-81 бойынша санақ ... ... ... екi ... белгiлерiндегi көрсеткiштер айырылымы шкаланың құнық
бөлiгi 0,1 ден аспауы қажет. Ареометрлердегi бекiлмеген балласттың немесе
байланыстырушы заттың болуынан, олардың арасындағы ... ... ... ... ... және ... өлшеу
Құралдарын метрологиялық қамтамасыз ету
Шынылы сұықтық ... ... ету ... ... температурасымен көлемi арасындағы тәуелдiлiкке негiзделген.
Термометр құрылымының негiзгi элементерiне: шыны сұыққоймасы бар
қылтүтiктен, термометрлiк ... ... ... ... ... жатады. Термометр температурасы артқанда сұйық көлемi
ұлғаяды, оны қылтүтiктегi сұйық бағаны ұзындығының өзгерiсiнен көруге
болады. Өлшенетiн температура және ... ... ... арасында
бiрмәндi тәуелдiлiк қалыптасқан. Сондықтан сұйық бағанының ұзындығы
температураны өлшеу шамасы ретiнде қызмет ... ал ... ... ... ... белгiлейдi.
Кез келген сұйықтық немесе қатты дене көлемiнiң өзгерiсi температураға
тәуелдi болғандықтан, көлем жылулық ұлғаю коэффициентiмен сипатталады. 0-
ден t температураға ... ... ... ... мәнi былай табылады:
в=(Vt-Vo)/(Vot),
мұндағы Vt және Vo – t және 0○С температураларына сәйкес келетiн көлемдер.
Термометр ... есеп ... ... ... ұлғаю коэффициентi в сұйықтықтың ұлғаюнының нақты коэффициентi
вн мен шынының ұлғаю коэффициентiрi вш айырымына тең :
в= вн - вш.
4. ... ... ... ... ... ... ... ереэесін қатаң
сақтау керек. Ол үшін:
1. Зертханадағы химиялық стаканмен су ішуге болмайды.
2. Тұрған реактивтердің, дәмін, иісін байқап көруге болмайды.
3. ... ... ... тек қана ... ... ... ... керек.
4. Пробиркадағы ерітінділерді, қоспаларды қыздырғанда, ... ... ... ... қарап тұру керек.
5. Ыстық ыдыстарды сталдың үстіндегі белгісіз ... ... ... Сілтілермен, қышқылдармен жұмыс жасағанда өте мұқият болу керек.
7. Күкірт қышқылын суға аздап еппен құйғанда азот ... ... ... да сақ болу ... ... басқа реактивтермен қосқанда пробтрканы саусақпен жауып
сілкілеп араластыруға болмайды. Ерітінді араласқанда жарылыс болып
күйіп қалға болады. Сондықтан қышқыл ... ... ... жайлап түртіп араластырған жөн
9. Егер жалаңаш жеріңізге (қол, бет) сілті немесе қышқыл тиетін болса
ағын сументез жуып жіберіп ... ... себу ... ... кеткен жердің 5% марганцовкамен, болмаса 5 % танин
ерітіндісімен сүртіп, осы ... ... ... ... Консервіленген сүтті оргонолептикалық анықтаудан ... ... сүт" ... Алматы қаласын сүт өнімдерімен қамтамасыз
ететін қазіргі заманғы сүт өңдеу технологиясымен ... Сүт ... ... ... ... ... аударылады. Сүт өндіру жүйесіне пайдаланылатын өлшеу
құралдары амперметр, вольтметр, ... ... ... ... ... ... өндірілетін сүт өнімдерінің барлық
түріне Мемлекетаралық, мемлекеттік және кәсіпорын
стандарттарымен қамтамасыздандырылған.
4 ... ... ... ... ... ... зертханасы сүт өнімдерінің сапасын
тексеретін құрыл-жбдықтар стандартта көрсетілген нормаларына
сәйкес жабдықталған.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Метрология басы, құрылғылардың класстары5 бет
Өлшеу бірлігін қамтамасыз ету21 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Aлматы маргарин зауытындағы өндірістік іс-тәжірибе есебі20 бет
«Ақтөбе мұнай өңдеу» зауытындағы сораптардың автоматтандырылуын жобалау26 бет
ААҚ Алматы ауыр машина жасау зауытында өткен өндірістік практика туралы есеп беру14 бет
АЗХС зауытындағы цехтың желдету жүйесін автоматтандыруды жобалау21 бет
Ақтөбе май дайындау зауытындағы сұйықтықты қыздыру процестерінің автоматтандырылуын жобалау20 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы майды депарафиндеу 39/2 қондырғысының сүзгілеу бөлімінің автоматтандырылуын жобалау23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь