Ислам діні жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3.6

І Тарау. Ислам туралы қысқаша түсінік немесе сөз басы

1.1. Тәуелсіздіктің негізгі тірегі . дін ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7.17

1.2. Зайырлы елдің басты діні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.24

ІІ Тарау. Тәуелсіздіктен кейінгі діннің тынысы

2.1. Қазақ ұстанатын масхаб қалай насихатталуда? ... ... ... ... ... ... ... ... .. 25.34

2.2. Ислам діні һәм әлемдік баспасөз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 35.39

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40.44

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45.46
Біз бітіру жұмысының тақырыбын ислам дінімен байланыстыра отырып бекіттік. Ондағы мұрат тұтқанымыз тәуелсіздік алған жылдардан бері қазақ баспасөзі өз ата дінін қалай насихаттап келеді. Мемлекетіміз зайырлы болғанмен де, халқымыздың жартысынан астамы ислам дінінде. Мұсылман мемлекеті деп аталатын Қазақстанда дін қаншалықты насихатталып жатыр? Міне, осы сауалдарға жауап іздеуді жөн санадық. Диплом жұмысын жазу барысында көптеген газет-журнал тігінділерін ақтардық. Дінге қатысты баспалардан жарық көрген кітаптарды парақтадық. Бізде салалық басылымдар жетерлік. Соның ішінде ислам дінін насихаттайтын журналдар бар. Жақында ғана желілік телеарнадан «Асыл арна» атты діни хабарлар тарататын арнайы арна ашылды. Радиолар оның ішінде «Қазақ радиосында» ата дінімізге арналған хабарлар да желіден жиі беріліп тұрады. Диплом жұмысын жазу барысында біз тек баспасөз құралдарына тоқталуды дұрыс көрдік. Сөзіміз дәлелді болу үшін келтіре кетейік «Шапағат-Нұр» деген дінге арналған журнал жарыққа шығып келеді. Одан бөлек «Алдаспан» атты тағы бір журнал бар. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының қоластынан «Иман» журналы мен «Ислам және өркениет» гаезті шығады. Газеттерде дінге қатысты тұрақты айдарлар да жетерлік. 2005 жылдан жарық көріп келе жатқан «Жас қазақ» ұлттық апталығында «Дін» деген арнайы бет бар. Кейде апта сайын, енді бірде айына бір мәрте ислам дініне қатысты материалдар топтастырылып беріліп отырады. Еліміздің аға газеті «Егемен Қазақстан» болса, «Дінің тұрсын дін аман» деген айдармен бір бағанаға жиі беріп отырады.
Зерттеу барысында байқағанымыз, көптеген басылым ислам дінінің бүгінгі насихаты дұрыс жолға қойылып келе жатқанын қуана жазады. Біздің көңіліміз осыған тоғайды. Десе де тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы газет-журналды қарап отырсаңыз бәрі кереғар. Өзге діни конфессиялардың елімізге дендеп еніп жатқан кездегі ахуалды күрсіне жазады. Біз осының бәрін ақтардық. Түйсініп, түсініп оқыдық. Зерттеу нысанымыз ислам діні болғандықтан түрлі танымдық мақалалар мен дінбасынан бастап, діни сауаты бар имамдардың да сұқбатын бітіру жұмысымызға пайдаландық. Қызықты, тосын деректерді қалт жібермеуге тырыстық.
«Жас Алаш» газетінде журналист Әмірхан Меңдеке татар жазушысынан сұқбат алған еді. Онда бір ұлттың екі дінге қақ жарылу трагедиясы сөз болады. Татар жазушысы қабырғасы қайыса отырып, елінің ертеңі үшін егіле қайғырады. Расында да бір ұлттың тек бір дінді ұстанғанда ғана ынтымағы берік болатыны ақиқат. Біз де бітіру жұмысын жазу барысында осындай ойға бекіндік. Жер бетіндегі халықтың көп бөлігі ұстанатын ислам дінінің құдіреті неде? Ерекшелі қандай? Міне, осы сауалдарға жауап іздедік. Қазақстан Республикасы зайырлы мемлекет. Яғни, көп ұлттың өкілдері тұратын ел. Сондықтан бұл елде өзге діни ұйымдардың халықпен бірге жасайтыны әмбеге аян. Десе де, діни үгіт-насихатты ашықтан-ашық, күштеп жүргізуге жол берілмейді. Бірақ бізде заңның өзі солқылдақтық танытуда. Ислам дініне қатысты заңға толықтырулар енгізіліп, Парламентке қайта жолданған. Бір жарым жыл жатқан жаңа заң жобасын кейбір депутаттар кері тартып, шетке итерді. Осы жағын да біз бітіру жұмысында есте ұстадық.
Бітіру жұмысының тақырып өзектілігі. Ата-бабаларымыздың сан ғасырдан бері ұстанып келген дінінің бүгінгі жай-күйі әрбір мұсылман үшін де маңызды. Әсіресе халықының 65 пайызы мұсылман деп есептелетін еліміз үшін ислам дінінің алар орны ерекше. Сондықтан да біз хақ дін, ақиқат жолын нұсқаушы исламның бүгінгі өрісін талдауды негіз етіп алдық. Араб жерінде пайда болып, бірте-бірте бейбіт жолмен әлемге таралған дінді қаралаушылар көп. Дұшпаны көп діннің насихатталу жағы сөз жоқ сынға жауап бере алмайды. Міне, осы жағы бітіру жұмысымыздың өзегіне айналды. Қандай да болмасын іс-әрекеттерде ізгілік жолын насихаттайтын, ысырапшылдық, шамад асу, кеуде соғу секілді жат пиғыл, ерсі қылықтарға жол бермейтін ақиқи діннің төңірегінде мәселелер қашан да жасампаз. Ұлт бар жерде, халық тіршілік етіп отырған шақта оның маңыздылығы мен өзектілігі жойылмақ емес.
1. әл-Фараби. Әлеуметтік – этникалық трактаттар // Алматы: Ғылым, 1975. 19.
2. Имам Абу Ханифа // ән-Нуғман, Алматы, 2005. 48б.
3. Әубәкір К. Теңізден терген маржандар // Алматы: Ғылым, 2006. 3б.
4. Исаұлы М, Жолдыбайұлы Қ. «Ислам ғылымқалы» Алматы, Алтын қалам, 2006 жыл, 13 б.

Журналдар:

5. Д. Әдікенұлы. Тәуелсіздіктің тағы бір тірегі //Жұлдыз №12. 2001жыл. 36 б.
6. Мартин Гарднер. Сандар құпиясы // Жұлдыз, желтоқсан 2000 жыл. 153 б.
7. Жүзей М. Өзін өзі өзгерпеген елді мен де өзгертпеймін // Ақиқат, №7 2005 жыл. 8 б.
8. Барманбекова Г. Алла жолына түскен кәріс әйелі // Ислам әлемі №1 2006 жыл. 16 б.
9. Бұлұтай М. Ислам // Ақиқат №7. 2003 жыл. 83 б.
10. Дербісәлі Ә. Имам ағзам Әбу Ханифа мазхабы // Рахмет самалы, №2 14 ақпан 2008 жыл. 21 б.
11. Гельнер Э. Кем был Пророк Мухаммад? // “Der Spiegel” журналы №11 2004 жыл. 45 б.
12. Қайыпов А. Менің құран жолына түскенім // Ислам, 27 ақпан, №2 2009 жыл. 14 б.
13. Бихай С. Дін нанымдар // Қазақстан тарихы, №9. 2007 жыл. 13 б.
14. Халифа А. Ислам дінінің ерекшеліктері // Ислам әлемі, №5 2002 жыл. 20 б.

Газеттер:

15. Думан Рамазан. Туған үйіме қайтқым келеді, Қазақ әдебиеті, 2 қыркүйек 1997 жыл
16. Сонда
17. Нысанбайұлы Р. Алғашқы зайырлы мемлекетті Мұхаммед пайғамбар құрған Жас қазақ, 14 қаңтар 2005.
18. Салқынбеков Д. Діни экстремизмнің алдын алу // Ислам және өркениет, 1-15 желтоқсан 2007 жыл
19. Исаев Б. Алдамшы сөз аздырар, ақиқат сөз оздырар // Президент және халық, 20 маусым, 2008
20. Байжанов І. Көпдінділіктің құрбаны // Жас қазақ үні, 28 қаңтар 2009 жыл
21. Әкім Ж. Дінсіз елді дарақ шортан билейді // Жас Алаш 8 қаңтар 2008 жыл
22. Алдабергенов Н. Ислам діні адамгершілік мұраттарды көздейді // Атамекен 30 қазан 2007 жыл
23. Бәкірұлы Ә. Ислам өз қағидаларын өзгерткен емес// Түркістан 25 наурыз 2004 жыл
24. Ісімақова А. Адам жәны мен тәнінің рухани азығы // Қазақстан Заман 30 мамыр 2003 жыл
25. Бегімтаева Р. Ресей мұсылмандықты қалай «қабылдады?» // Нұр-Астана 18 қараша 2004 жыл
26. Le Monde француз газеті, (авторы белгісіз) 2001 жыл
27. Армсторнг К. True , Peaceful Face of Islam // Time. 1 қараша 2001 жыл
28. Baker B. Romes Envoy to Saudi Arabia Conberts to Islam // ITALYA*DA CUMA, 11 желтоқсан 2001 жыл
29. Muslim and Christians share values – Blair // BBC NEWS. 27 қыркүйек 2001 жыл
30. Ақдәулетұлы М. Дінге кімнің жаны ашиды?// Қазақ әдебиеті 2 қыркүйек 1997 жыл.
31. Сабырова Қ. Байыған қыз және әке қуанышы // Ислам және өркениет 15 желтоқсан 2007 жыл.
32. Тәшенов Т. «Шарапаттың» шатпағының астарында не бар?// Айқын 2 маусым 2009 жыл.
33. Үркімбай Н. Адасқан елік – аурушаң // Жас Алаш 9 маусым 1994 жыл.

Интернет-сілтемелер:

34. Тілегенов Б. Насихаты кем соққан дін // Irgetac kom. сайты 18 қараша 2008 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
............................. 3-6
І Тарау. Ислам туралы қысқаша түсінік немесе сөз басы
1.1. ... ... ...... ... ... елдің басты діні
.................................................................... 18-24
ІІ Тарау. Тәуелсіздіктен кейінгі діннің тынысы
2.1. Қазақ ұстанатын масхаб қалай насихатталуда?
.................................. 25-34
2.2. Ислам діні һәм ... ... ... ... ... ... ... бітіру жұмысының тақырыбын ислам дінімен байланыстыра отырып
бекіттік. Ондағы мұрат ... ... ... ... бері ... өз ата дінін қалай насихаттап келеді. Мемлекетіміз ... де, ... ... ... ислам дінінде. Мұсылман
мемлекеті деп ... ... дін ... ... ... Міне,
осы сауалдарға жауап іздеуді жөн санадық. Диплом жұмысын жазу ... ... ... ... Дінге қатысты баспалардан
жарық көрген кітаптарды парақтадық. ... ... ... ... ... ... ... насихаттайтын журналдар бар.
Жақында ғана желілік телеарнадан «Асыл арна» атты діни хабарлар тарататын
арнайы арна ... ... оның ... ... ... ата дінімізге
арналған хабарлар да желіден жиі ... ... ... ... ... біз тек баспасөз құралдарына тоқталуды дұрыс көрдік. ... болу үшін ... ... ... ... ... арналған журнал
жарыққа шығып келеді. Одан бөлек «Алдаспан» атты тағы бір ... ... ... діни ... ... «Иман» журналы мен
«Ислам және өркениет» гаезті шығады. Газеттерде ... ... ... да жетерлік. 2005 жылдан жарық көріп келе ... «Жас ... ... «Дін» деген арнайы бет бар. Кейде апта сайын, енді бірде
айына бір мәрте ... ... ... ... топтастырылып беріліп
отырады. Еліміздің аға газеті «Егемен Қазақстан» болса, «Дінің тұрсын ... ... ... бір ... жиі ... ... барысында байқағанымыз, көптеген басылым ислам дінінің бүгінгі
насихаты дұрыс жолға қойылып келе жатқанын қуана жазады. Біздің көңіліміз
осыған тоғайды. Десе де ... ... ... ... отырсаңыз бәрі кереғар. Өзге діни конфессиялардың елімізге ... ... ... ... ... ... Біз ... бәрін ақтардық.
Түйсініп, түсініп оқыдық. Зерттеу нысанымыз ислам діні болғандықтан түрлі
танымдық мақалалар мен дінбасынан ... діни ... бар ... ... ... ... ... Қызықты, тосын деректерді қалт
жібермеуге тырыстық.
«Жас Алаш» газетінде ... ... ... ... ... ... еді. Онда бір ... екі дінге қақ жарылу ... ... ... жазушысы қабырғасы қайыса отырып, елінің ертеңі үшін егіле
қайғырады. Расында да бір ... тек бір ... ... ғана ... болатыны ақиқат. Біз де бітіру жұмысын жазу барысында осындай ойға
бекіндік. Жер бетіндегі халықтың көп ... ... ... ... ... ... қандай? Міне, осы сауалдарға жауап іздедік.
Қазақстан Республикасы зайырлы мемлекет. Яғни, көп ... ... ... ... бұл елде өзге діни ұйымдардың халықпен бірге жасайтыны әмбеге
аян. Десе де, діни ... ... ... ... ... ... ... заңның өзі солқылдақтық ... ... ... ... толықтырулар енгізіліп, Парламентке қайта жолданған. ... жыл ... жаңа заң ... кейбір депутаттар кері тартып, ... Осы ... да біз ... ... есте ... ... тақырып өзектілігі. Ата-бабаларымыздың сан ғасырдан
бері ұстанып келген дінінің бүгінгі ... ... ... үшін ... Әсіресе халықының 65 пайызы мұсылман деп есептелетін еліміз үшін
ислам ... алар орны ... ... да біз хақ дін, ... ... ... ... өрісін талдауды негіз етіп алдық. Араб жерінде
пайда болып, бірте-бірте бейбіт жолмен әлемге таралған ... ... ... көп ... ... жағы сөз жоқ ... жауап бере алмайды.
Міне, осы жағы бітіру ... ... ... ... да ... ... ... жолын насихаттайтын, ысырапшылдық, шамад асу, кеуде
соғу секілді жат ... ерсі ... жол ... ... ... ... қашан да жасампаз. Ұлт бар жерде, халық тіршілік ... ... оның ... мен өзектілігі жойылмақ емес.
Жұмыстың мақсаты. Бітіру жұмысын жаза отырып, ислам дінінің бүгінгі
тыныс-тіршілігін ... ... ... басты діннің насихаты
қалай жүзеге асуда, соған көз жеткізу.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... кеңігендігін анықтау. Шетелдік баспасөз құралдары ислам дінін
қай қырынан алып, жариялап жатқандығына талдау ... ... ... дейін тікелей ислам дінінің ... ... ... ... жоқ. ... тек бір ғана ... тілді басылым
емес, көптеген қазақ тілді ... ... ... ... дінінің
көтерілу мәселесі айқындалды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. ... атап ... ... шығу ... ... ... ... сатылары назардан тыс
қалған жоқ. Дінтану ... ... ... ... ... еңбектер
пайдаланылды. Тақырып ислам дінінің баспасөздегі көрінісі болғандықтан
негізіген ақпарат құралдарының осы ... ғана ... ... ... ... ... нәубетті басынан кешірді. Жер бетінде дәл
біздің ұлтымыздай қиындық пен қыспақты, ... ... ... ... ... ұйымдастырылған ұлтты жойып жіберудің сан түрлі ... ... ... ... ... да олар ... жаны ұшып кетсе
де, дінін сатқан жоқ. ... ... ... ... тілі мен діні
екендігін есінен шығарған жоқ. Нәтижесінде ... ... ... ... ... келе ... ... еңбегімізде осы жағы да сырт қалған жоқ.
Сонымен бірге Еуропаның бірқанша ... ... да ... Ондағы ислам дініне қатысты көтерілген мәселелерді ... ... ... Франция, Англия, Швеция секілді елдердің бұқаралық
ақпарат құралдарындағы материалдарды талдап, кірістірдік.
Жұмыстың құрылымы. Жазба ... екі ... ... ... ... ислам дініне қысқаша түсінік. Қазақстан Республикасының
негізгі дінінің бүгінгі тыныс-тіршілігі жайлы аталып өтіледі. Сонымен ... ... ... ... мен ... адамзат арасындағы рөлі
талданады. Екінші тарауда шетелдік ақпарат құралдарына басымдық беріледі.
Ондағы жарияланған материалдардың жанрлық ... ... ... ... айтар ойы сөз болады. Әрбір мақалаға жеке-жеке тоқталып,
талдау жасалады. Одан бөлек тәуелсіздік алған ... ... ... ... ... ... ... ұстанады? Бұл сұраққа да екінші
тарауда жауап беріледі.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... жасау, газет-журнал материалдарын жанрлық, тақырыптық,
жазылу ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... жұмысының қажеттілігі. Мемлекеттің негізгі діңгегі – дін.
Дініне балта шабылған елдің түтіні түзу ... Жер ... тілі ... ... ұлт ... ... ... шығып, жойылып кетеді. Ислам
дінінің еліміздегі демі ... ... ... мұсылман үшін маңызды сауал
екендігі даусыз. Осы сұраққа жауап ... көп күш ... Осы ... ... ... бар қажеттілігін өтейді. Одан бұрын келешектегі
жас дінтанушы ғалымдар мен теологтарға ... ... ... ... ... ... ... осы дін мәселесіне қатысты зертеу еңбек
жазарда біздің де бітіру жұмысымыздың қажеттілігі ... деп ... ... ... ... негізгі нысаны ислам діні
болғандықтан қай ... ... ... байланыстырыла құрылды. Діннің
ішіндегі ағымдар, секталар, масһабтар да назардан тыс қалған жоқ. Десе ... ... ... діні ... ... ... ... сонымен енді бітіру жұмысына келейік. Сөздің басын ислам дінінің
тарихынан бастаған соң қысқаша тоқтала кетуді де жөн деп ... ... ... діні ... ... қоныстанған Араб жарты аралында ... Бұл ... ... ол ... ... деп аталатын. Олардың
өмір сүру жүйесі рулық және тайпалық болып ... ... ... ... олар жылына бір рет өзара бейбіт түрде келісімге келіп,
өздерінін көп құдайлары шоғырланған Мекке қаласындағы Қағбаға ... ... ... шығатын. Жоғарыда сөз еткен Бедуиндер де қазақтар секілді
көшпелі өмір ... ... ... Олар ... жеке меншігі жоқ бос
жатқан ... мал ... ... Өмір ... туыстық негіз бен
көшпелі қауымдық дәстүр есебінде болды. Ислам ... етек ала ... ... ... кең ... ие ... ... рулық,
тайпалық жүйе өз ... үзе ... Бұл ... ең ... ... ... уәхи болған қасиетті Құран Кәрім мен оның
Хадис Шарифтері тұрды. ... ... ... араб тілі мен ... ... ... қалыптасты. Әйтсе де көп құдайға табынған
Мекке басқарушыларына Мұхаммед с.ғ.с. ... ... ... ұнамай,
мұның ақыр соңы Пайғамбарымыздың 7 жыл бойы Мединеде бой тасалауына мәжбүр
етті. Дегенмен, ... ... ... ... имандылық отын
тұтатудың сәті түсті. Соның арқасында ол Меккеге жеңімпаз ретінде қайтып
оралды. Бұл жеңіс ... ... ... ... араб ... замандағы басқа мемлекеттердің идеологиясынан басым болуының
нәтижесінде ... ... еді. ... діні сол ... ... ... жеткізе алмаған теңдік, туыстық, ... ... азат ... ... ... да ... діні көп халықтар арасында аз уақытта кең
тарап үлгерді. Исламның алғашқы дәуірінде әлемдегі ғылым тілі – араб ... ... ... ... араб ... да әдебиетін алға сүйреп,
Ислам дінінің тұтқасын ұстаған ... ... ... ... діні – ... ... ... және шынайы демократия
дәнін септі. Ислам дәуірінде ... ... ... ... Ескі ... ... ... халық Ислам дінінен өздерінің
рухани азаттығын ... ... діні ескі ... жаңа ... әкелді.
Пайғамбарымыз Мұхаммед с.ғ.с. көз жұмғаннан кейін оның орнын ... Әбу ... мен Омар ... ... дінін одан әрмен дамытты. Әйтсе
де, жаппай ... ... және жаңа ... алакөзденіп қараған басқа азулы
елдердің арасында бұғанасы бекімеген күші аз ... ... ... өмір сүру салтын уағыздап, насихаттады. Ислам дінінің ... ... ... ... ортада өскенін ешбір ұмытпастан,
байлық пен ... ... ... ... ... ... өздері ғана
қарапайым болып қана қоймай, өзгелерден де соны ... ... ... ... ... нәтижесінде шынайы демократиялық қоғам қалыптасты. ... жағы ... ... өмір қыспағында өмір сүріп отырған олардың өсіп-
өнуіне едеуір кедергі келтірді.
Арабтар рухани ... қол ... ... ... түскен дау-
жанжалдардан өздерін азат ете алмады. Соңғы нәтижеде Ислам діні «сүннит»
және «шіиит» деп ... екі ... ... бөлінуге мәжбүр болды.
Уақыт өте келе әділетті төрт Халифтен кейінгі халифтер жерге жеке ... ... ... бас ... Хакімдер қарапайым елді бірте-бірте
демократиялық сайлау ... ... ... ... айырмасы
жоқ монахтарға айналды. Әйелдер теңдігі түбірімен біржола жойылды. Осылайша
Исламның бірлігі келмеске кеткендей күйге ... ... ... ... көшіп-қонып өмір сүрген арабтар арасында
пайда болғандықтан, көшпенділікті атадан мұраға ... ... ... жаңа дін тез ... ... ... ... арасында софылық ағым
кең қалыптасты. Оның ... ... ... – Құл Қожа ... ... еді.
Әйтсе де 18-19 ғасырдағы қазына мен қанға құныққан Хиуа мен ... ... ... тән емес ... жасап, қазақтарға қырғидай
тиді. Осындай алмағайып заманда өмір сүрген
І тарау. Ислам туралы қысқаша түсінік немес сөз ... ... ... ... – дін
Ұлтымыз ислам дінін қабылдағаннан бастап, дін жолына жүйрік молда-
имамдар ... хат ... жұрт ... ... ... ... ... еді. Ресей империясының 1901 жылы жүргізген мәліметі ... ... 11383 ... және 336 діни ... болыпты. Сол діни
медреседе 459 оқытушы ... ... ұзын саны 14375 ... (шәкірт) діни
сауат ашқан. Түркістан өлкесіндегі бастауыш және орта діни мектептерде 103
мың бала ... ... ... Осы өлкедегі діни сауаты жоғары ... саны 40 ... ... ... 50 ... 1 ... ... жылдар аралығы қатты күйзеліс пен тоқырау қыспағында қалған
қазақтың тұрмысын ... ... Біз ата ... ... ... ... ... өмір сүрсек те, дініміздің алтын өзегі үзілген ... ... ... ... ... қайта гүлдеді, өркен жайды. Осыған
тәубе деу керек. Бірақ біздің дархандығымыз бен кеңпейілдігімізді ... ... ... ... ... айырып отырған ... ... өз ... улы ... ... ... ... дегенді негізге алып алған. Сосын оларға заң орындары да тиым сала
алмайды. Міне, осыны тиімді пайдаланып, орта ... ... ... діни ағымдар біздің ұлттың тамырына құрт ... ... ... ... кірсең үлде мен бүлдеге ораймыз. Қағанағың қарқ, сағанығың
сарық ... деп ... ... ... ... ... Ойын ойран
етеді. Осыдан келіп өзге дінге өту процесі жүреді. Ислам діні – ... ... ... ... өзге ... көре алмайды.
Қызғанады. Жоғарыдағы сөзімізді қайталай ... ... ... ... олар ... ... ... қолдарына қондырып алған соң тіпті
басынады. Оны ... егер ... ... ... ... барады.
Алғашында ойланбай, арзан дүние мен сасық ... ... ... ... ... опық жеп ... Оның ... төменде. Жазушы – журналист
Думан Рамазанның ... сөз ... ... ... ... басқа діннің
бодауында кеткен қазақ жігітінің мұң-зарын жайып ... ... ... ... деп ... ... автор қазақ жастарының қысылтаяң
шақта қалғанын ... ... ... ... ... ашық Қазақстанды
өзге діннің миссионерлері армансыз пайдаланып-ақ жатыр. Оларға қой дейтін
билігіміз демократиялық жолды ұстанған ... ... ... ... ... ... ... өсіп-өркендеуіне жағдай жасап отыр. Доңызды
ұрған сайын семіреді ... олар күн ... ... ... ... ... ... қатты қыспағына шыдамаған жастарымыз алдау мен арбаудың
құрбаны болып кетуде. ... ... ... ... ... ... ... қалады. Мекемелердің есігін қағып, алаңсыз ештеңеден
қымсынбай өзі қабылдаған діннің ... ... ... Өзгеше киім
киініп, басына бір уыс шаш өсірген қарагөз қазақ ... ... ... ... ... университетінің биология мамандығын бітірген
Ержан Жақыпбеков басқа ... ... ... оқу арқылы өтіп кетіпті.
Міне, насихаттың ... Бала ... ... ... кейін өмір бар
ма?» деген сауалына жауап беруін өтінеді. ... мен ... да ... ... ол ... кітаптарға бас қояды. Абайдың
шығармаларын ақтарып, ... да ... Енді ... ... ... көз ... келеді. «1990 жылдың бас кезінде бір жолдасынан
Абһай Чаром Бһактиведанта Свами Прабһупаданың ... ... ... ... алып ... ... бұл кітаптың мақсаты әрбір
саналы адамға ғылыми философиялық ... беру ... ... ... ... бұл ... ... айналысқым келді». /1/ Алдына осындай мақсат
қойған ол ... ... мен ... ... оның ... ... ... қайтуды ұйғарады. Мын ит тірлікта ... ... ... ... ... шат-шадыманға толы мәңгілік ... ... ... ... ... Өзге ... ... сеніміне ілесіп,
оындай күйге душар болған. ... ... ... ... ... өзге ... ... барлығын сұрайды. Олардың аз емес кен. Құдайға құлшылық
ететін ғибадатханада тұрады екен. ... бар. ... олар ... ... ... қарсы болыпты. Журналист бұдан ары ... ... ... ... ... ... кітаптарын
көрсетеді. Бәрі де кришна дінін уағыздайтын өнімдер. Бірінен-бірі өтетін
сапалы аудармалар. Мына ... ... ... енді ... де ... уағыздайтын кітабын қазақшаға тәржімаласа, қаламақысын доллармен
төлейді екен. Сырт көзге барлық ... ... ... Жатын орын,
тағам, киер киімге дейін ... Одан сырт жыл ... өзге ... ... ... үшін оқыға жіберіп отырады. Алатын шәкіртақы мен сатқан
кітаптан түсетін пайдасы тағы бар. ... тек ... ғана ... ... құрғандары өздерінің үйлеріне барып та құлшылық ете береді.
Автор ары қарай ... ... ... Қазақстанда 1500-ден аса бірлестіктің
басын құрайтын 40 шақты түрлі түрлі діни ағымдар заңды ... ... Одан бері де жыл ... ... ... оның өзі ... ... бағыттары, христиандық-православиелік, католиктік, протестанттық
бағыттары, олардың лютерандық, кальвинистік, менониттік, ... ... ... ... ... ... ... тауыса алмайтын салалары қатарласа өмір сүріп ... ... мен оның ... ... мен ... ... кейде ашық, кейде жасырын түрде жұмысын жүргізіп ... ... ... ... мен ... ... ... де бас көтеруде. Олардың
еңбектері де жеміссіз емес дейді ... ... ... ... ... ... ... «Рахым» атты түрлері, шетелдік христиандық
үш-төрт шіркеу, қазақтың ... ... ... оның ... ... дінін сатқан мыңдаған қазақ христиан-баптистері, қазақ иегова
куәлары, қазақ пресвитериондары, қазақ кришнайдтері сияқтылардың қатары күн
өткен сайын ... ... ... ... ... ... ... қарулы
қақтығыстардың басым көпшілігінің ең басты себептерінің бірі – діни
ағымдардың қарама-қайшылығында ... ... ... жастарының өзге діндерді қабылдауына не себеп?
Деген сауал туындайды. Бірі діни ... ... ... ... жаңа ... ... ... мұсылмандыққа қарағанда күрделі
еместігін айтады. Ал, ... ... ... діни ... ... ... ... әрекеттерінде дейді. Кім білген. Бір нәрсе аян. Ол
біздің Ата заңымыздағы келеңсіздік. Тәуелсіз мемлекетіміздің Конститутциясы
мен дін ... ... ... діни ... ... Қазақстанда жұмыс жүргізуіне
құқық беріп, екі аяғын бос қойып, өрісімізге жіберуімізде. Журналист бұндай
елдікке зиян ... ... алу үшін ... ... бір ... ... ... алға тартады. Осы айта келіп, «қазақстанда ... онша ... ... ... ... өзін әлі ... дейін
дұрыс түсіндіре алмай келеміз. Бұл жағынан алғанда Республика Мұсылмандар
діни басқармасына өкпе арту ... Ал ... ... ... сан алуан түрі мен тәсілін ойлап ... /2/ ... ... ... ... кино ... ... Су тегін діни
курстарда білім жетілдіреді. Қаланың орталығындағы ең көрікті ... ... ... жалға алып алып, емін-еркін уағыздарын
жүргізе береді. Ел көп баратын мәдени ... да ... ... ... ... ... ... Ұлттық Ғылым академиясында өз діндерін
насихаттап, уағызын жүргізе береді. Өзге діннің ... ... ... ... Ал онда ... ... ... болып уағыз айтады.
Мақалада бұдан ары қарай Орталық мешіттің де бүгінгі сиқы сырт қалмайды.
Сыртқы ... мен ... ... ... бері ... келе жатқаны да сөз
болады. Ал орыстардың ғибадатханасы тыныш жерде, ... көп ... ... ... орналасқаны да жазылады. Ең сорақысы алматы
мемлекеттік Консерваториясында оқып ... ... ... қарындастарымыз
осында келіп, діни әндер айтып нәпақа табады екен.
Дінін сатып, өзге дінді қабылдаған дінбезерлердің дені – ... ... ... өту ... ... ... сайын біртіндеп, мысықтабан жүріспен ел
ішін жайлап, жегі ... ... ... Атам ... «аурудың алдын алмаған
– өледі» деп бекер айтпағандығын алға ... ... ... соңын осы
мақалмен түйіндейді. Мақала талдамалы жанр түрінде жазылған. ... де ... бар. Дін ... ... тұрушы негізгі күш
саналады. Жақынға ғана «Жас алаш» газетінен журналист Әмірқан Меңдекенің
Татарстан тауралы ... бас ... ... ... ... ... Өзінше республика болса да бұл ел қазір дін ... ... ... ... ... татарлардың байырғы ұстанып келе жатқан діні – ислам.
Ал бүгінде деп жазады ... олар екі ... ... ... ... ... деп жазады. Ал мына бір ... ... ... «Бiздiң сұхбат»
айдарында республикалық «Жас ... ... ... қажы ... ... ... Газет тiлшiлерi бұрынғы бас мүфтиден біраз
сауалдарға жауап ... Төл ...... ... ... ... ... деп қойыпты. Имандылық пен дiн ... ... ... ... ... ... Онда «Елiмiздегi дiни
ахуал бүгiнде кез келген қазақты алаңдататындай жағдайға жеттi. Ұлы даланың
ұрпағы ұстанбақ ... емiс - емiс ... те ... ... мен
секталар кез келген қаламызда қадам басқан сайын ұшырайтын ... ... ... өз қағидаларын сан - саққа жүгiртiп, «аңқау елге ... боп ... де аз ... ... ... ... ... бiз қалай
жеттiк? Бұған не себеп болды? Сан сауалға ... ... ... дiни ... ... мүфтиi, осы ұйымның талай жыл тiзгiнiн
ұстаған Рәтбек қажы ... ... ... Ол ... ... берi ... тыс жүргенi де кеңiрек отырып сұхбаттасуға ... ... ... Дiн ... ... 5 тақырыпшаға бөлiнген. Алғашқы
тақырыпшасы – «Ары таза адам – ... ... ... ... ... ... ... Рәтбек қажы болса, Алматы облысының Еңбекшiқазақ
ауданындағы орталық мешiтте имам екенiн айтады. Бұрын түгi жоқ Алла ... ... тиек ... ... ... ... ... дiни заңды сөз етедi. Осынау ... ... ... ... ... «кез ... деген сөз екі рет
қайталаныпты. Бiр ... ... ... ... ... сөз
қайталауға тосқауыл қою керектiгi баса айтылған. Ал сұхбаттағы сұраушы ... ... ... бiр ... қайталанып басылып кеткен. ... ... ... ... ... журналистер қажыға ислам дiнiнiң
қалай енгендiгi жайлы, ғалымдардың бiзге ислам дiнi ... ... ... ... сына ... өшiп, жойылып кеттi деген пiкiр білдіреді.
Қажы болса, бұл пiкiрдi кешегi кеңестiк ... ... ... ... Пайғамбарымыздың қызы мен баласына айтқан өсиетiн келтiредi. ... қызы ... Әбу ... ... ... ... ... ағам,
бiрiмнiң туысым деп сенiп қалмаңдар, мен ... ... ... ... өзiң ... оқы, ... тұт, ... iс iсте, сонда ғана
басыңа бақ қонады. Егер күнә жасасаң, мен ... ... да ... ... ... ... ... бәрiн берейiн, бiрақ шариғат
iсiне мен араласа алмаймын» дептi. Осы аңызды келтiре отырып, ислам ... ... ... - ... ... келгендiгiн дәлелдей түседі. Сұхбат
арасына ойып берген «Қазiр Қазақстанда бiлгiштер ... ... ... ... ... ... да, соны жұртқа үйретуге кiрiседi. Мұндайлар
қарапайым халықты шатастырып, елдiң арасына iрiткi салады. Бiр күнi ... бiрi ... ... ... деп ... ... Рас, ...
исламды қолдаған адам. Бiрақ ол мұсылман емес қой» деген мәтiн де ... ... ... дiни ... ... ... үшiн не
iстеуiмiз керек? деген тiлшiлер сауалына қажы дiндi, оны ... ... ... ... ... жеке ... ... iс емес... Тиым
салу деген – заңмен ... ... ... алдырмайтын iс.
Соншама дiни секталарды елге ... ... емi – ... ... кiм мүмкiндiк берiп отыр? Солардан сұраңдар деп құтылады. ... ... ... айтпайды? Осы жағын ... ... ... «Жас ... «Бiзде «мемлекет дiннен бөлек» деген ұғым ... ... пiкiр ... Оған: «... Бiле бiлсеңiз ... ең ... ... ... ... ... ... өзi құрған. Өйткенi
ол кезде Мединеде мұсылман арабтармен ... ... ... ... және тағы басқалар бар едi. Солардың ешқайсына дiни тұрғыдан
қысым жасағандай ... үшiн ... ... ... қалыптастырған.
Кейiн басқа наным – сенiмдегi ... ... ... ... ... ислам
дiнiн қабылдаған. Сөйтiп, сан жағынан ... қол ... ... ... таза ... мемлекетi орнады» деген уәж айтады. ... ары ... ... ... хиджаб киiп жүруi сөз болады. Әңгiме ауанынан
байқағанымыз, ... қажы ... ... киiп жүруiне қарсы. Қазақ
қыздарына орамал тартқызып, ұзын етек ... ... ... ... ал» /3/ деп бұйырмаған деген пікір ... ... ... дініміздің өсіп–өркендеуі жолында жұмыла жұмыс
істеуге үндейді бұрынғы бас ... ... ... ... жаңа заманға сай жаңарып, пиғыл,
пейіл, ... ниет алла ... ... ... дәрежесіне
көтерілуі тиіс. Жүздеген жылдар патша, Кеңес импертиясының ұлтымыздың ой-
өрісінен, жүрегінен ислам ... ... ... ... тек ... ... табынушылықты қалыптастыруының салдарынан еліміздегі
көпшілік адамдарда құлдық, ... ... ... ... ... одағының қабырғасы күйреп, оты ... ... ... ... бәсекелестіктің, дүниеқоңыздықтың өршуінен кей
адамдарда ... ... ... ... ... ештеңеден тайынбайтын
қаскүнемдік қалыптаса бастағаны да шындық.
Идеологиядан тыс аумақта ... ... ... жат ... ... кірісіп кеткенін жоғарыда сөз еттік. ... ... ... ... ... түсінген адасушы топ
араққұмарлық, нашақорлыққа бой алдырып, ... ... ... ... әлеміне құлаш ұрды. Осы жағдай аяғынан қаз тұра бастаған, тұсауы
енді ... жас ... ... ... ... ... қауіп-қатердің жолын қалай тосуға болады? ... ... ... Жауапты Ислам дінінен іздеу керек. Олай ... Алла ... ... ... ... ... ... (Мұхаммед Ғ.С) бәрінен бет бұрып,
жұзіңді Ислам дініне жөнелт. Алла ... адам ... ... ... ... ... өзгеріс болмайды. Осы ... дін. ... көбі ... (30-С. ... (407-бет).
«Қазақстан Мұсылмандар діни басқармасы еліміздегі дін мәселесіне
қазіргі қимылынан да ... ... ... арнаулы да айқын жүйемен
пәрменді түрде жұмыс жүргізсе дейміз. Олай дейтініміз, халқымыздың қазіргі
кезеңде ... ... ... ... ... Оның ... өзі ... еліміздің егемендігін, мемлекетіміздің тәуелсіздігін
қамтамасыз ету үшін де бұл ... ... ... ... отырғанын» /4/
жазады.
Діни басқарма жер-жердегі мешіттердің әрқайсысының дін Ислам ... ... ... ... ... ... ... істі тиісті
заңдардың шеңберінен шықпай пәрменді, тиімді, нәтижелі жүргізуді талап етсе
дейді автор мақаласының арасында. Дін ... ... ... ... ... ашуды осылай пәрменді дәрежеде жүргізбесе, ұлтымыздың
келешегі, Отанымыздың тыныштығы, ... ... ... ... ... ... күйреп, келмеске кеткен соң
еліміздегі идеологиялық кеңістіктегі әр ... ... ... ... арбап жатқанын жазады. Телеарналар мен газет-журналдар бейбастыққа
барып, нашақорлықтың небір ... ... ... Ақша ... жолы ... аяққа таптады дейді. Білім және ғылым министрілігінің
тұтқасында отырғандар жастарға Исламды ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуын күш шығарса дейді.
Одан әрі елімізде егер осылай бетімен ... ... ... наша сатуды
кәсіп етушілер мектеп мен институттағы білім алушыларға, алыс ... ... ... ... ... ... ... барады. Мектеп пен
жоғарғы оқу орнын ... ... ... ... ... ... арақ ішуді
үйреніп, наша шегуді әдетке айналдырып шықса, ... не ... ... ... ... толыққанды деп айта аламыз ба? Бұл шаруақор
диқанның қара күйе түскен бидай ... ... ... шығынға белшеден
батқанындай емес пе. ... ... ... ... ... ... соз ... Еліміздің әрбір азаматы өз төрінде Құран-Кәрім, жүрегінде
имандылық болып, Бір ... ғана ... Бір ... ... Бір ... ... ... Ислам дінінің жағдайын, ... ... ... имам, молдалар қалай жұмыс жүргізіп
жатқанын біліп отыруды Діни басқарма тікелей құзыретіне алса ... ... ... тағы бір ... ... дөп ... жері мешітке қаржы
тартудың оңтайлы ... ... ... ... бүгінгідей нарық
заманында атқару үшін қаржысыз қолдың жүрмейтіндігі белгілі. Енді ... ... ... ... ескі ... ... ... атын
ауыстырып беретін атымтай-жомарт жандардың көмегі, болмаса негізгі қаржы
халықта. Оны алу үшін жылу ... ... жоқ. Һақ ... тамаша үрдіс
бар. Зекет беру деген.
Құран-Кәрімде қасиетті бес парыздың бірі деп ... ... дін ... ниет ... ... ... құлшылық
жасаушылар өз ықтиярымен толықтай беріп тұрса. Ол ақша Діни басқарманың
қанат астынан құрылған ... ... ... ... ешкімнің жеке бас
пайдасы үшін емес, дінге деп ... ... сырт ... ... ... ауылдарды аралап, уағыз айтып, зекет берудің мұсылман баласына
екі дүниеде де ... ... ... ... ... Мақаланың да
негізгі айтар ойы осы.
Қоғамдағы азаматтардың салауатты болуы мемлекеттік орындарға да ... ... ... ... және ... министрлігі барлық жоғарғы оқу
орнында дін сабағын өткізуді ойластырса бәрекелді деп ... ... ... ... ... ... ... жүрегімен сезінсе рухани
байлығымыз жылтырап, тазара ... еді. Жыл ... оқу жылы ... ... қаққан түлектің жартысынан көбі білімін жалғастыра алмай
бос ... ... ... осы ... жою үшін ... мен ... кәсіпорындардың жанынан арнайы курстар ашып,
мүмкіндігінше жұмыс орындарына орналастырып, оған ... ... ... ... ... ... ... жаздырса. Олар сонда
имандылықтың жолын үйренсе дейді. Күнделікті халықты құлағдар етіп отырған
теле мен ... ... ... ... ... жарар еді. Оны
орнына дінімізді насихаттайтын кино мен хабарлар таратылса құба-құп. Автор
бұдан ары зекет берудің үлгісін ел ... алса ... ... ... ... ... ... өз қалтасынан қаржы бергенін
тілге тиек етеді. Одан сырт Абай ... 150 ... ... да ... ақша ... ... ... дейді.
Мұндай ізгі істер бізден бұрын да болған. Ол кезде де демеушілік, қол
ұшын беру салтанат ... Оған ... ... ... ... Әбунасыр
әл-Фараби бабамыздың «Бақыт жолын сілтеу» атты еңбегі. Онда былай делінген:
«Адамның өз ... ... ... ... ... адам ... ізгі ... жүріс-тұрысы ізгі болуынан ғана туады». /5/
Әл-Фарабидің бұл ... бәрі ... ... ... ... түруге құлшынған көптеген атағы жер жарған ғалымдар Құранға ... ... ... ... ... сонда жазылғанын оқып білген. Соны
нәтижесінде ... ... ... ... ... Бір ғана ... ... Мартин Гарднер өзінің «Сандардың құпиясы» атты көлемді мақаласын
жариялады. Сонда Доктор Матрикстің «Мұсылман болдық, ... ... ... ... қабылдауда әркімнің әртүрлі себептері болады. Біз математика
ғылымымен айналысатын білім адамы болғандықтан, ... осы ... ... көңіл аудардық. Яғни, бізді мұсылман еткен Құрандағы
сандардың құпиясы. Құран... өте ... ... және бұл ... ... ... ... Намаз – бізді Алла Тағаланың сеніміне апаратын ең
қысқа жол». /6/ Сөзінің соңында автор ... ... ... ... «Егер біреудің аты озып бара жатса, шаужайынан алмай, өзі ... ... ... ... да солай ғой. Ислам дінінің ке ... үшін өзін ... ... ... деп ... әр ... ... төксе нұр үстіне нұр дейді.
Біздің зайырлы мемлекет екенімізді әркім өз пайдасына қарай иемденіп
жатқанын жоғарыда сөз ... Дін ... ерте ... бері ... ... ... рухани-мәдени мұрасы екенін бәріміз есімізде сақтауымыз керек.
Әр заманның бір сұрқылтайы болатыны анық. Әр ... ... бір ... ... де ... ... ... Мысалды ықылым
заманнан да келтіруге болады. VІІІ ... ... ... ата ... ... дінін ұстанса, VІІІ ғасырдың соңын ала бүгінгі
әлемге аян ... ... бет ... ... атап ... ... ... өткен уақытта өз дініне деген сенімділік, нанымдылық күшейген
үстіне еселене ... Қай ... ... адамзат құндылығына айналған дін
бүгінде рухани-мәдени әлемнің басты факторы болып отыр. ... ... бір ... ... ... ... айналып рухани құндылық
болумен бірге «зорлықшыл», «лаң салушы» келеңсіз құбылыстың да ... сөз етіп ... ... ... 2006 ... Елбасы жолдауын мысалға
келтіреді. Президент халыққа арналған сөзінде: «Біз барлық діндердің ... ... ... және ... ... келісімзі
қамтамасыз етеміз. Біз Исламның, басқа да әлемдік және дәстүрлі діндердің
озық үрдісін құрметтеп әрі дамыта ... осы ... ... ... деп атап ... ... зайырлы мемлкет болғандықтан
елімізде адамзат баласының ... ... ... ... ... ... дін атаулының еркіндігіне рұқсат берілген заң жүзінде.
1999 жылға дейін діннің ... ... ... ... ... Міне ... дейін Қазақстан топырағында 700-ден аса діни ... ... ... Аз ба, көп пе. ... ... саны 3 ... дейін
көбейгенін жазады. Ислам дініне бет бұрғандар жалпы халықтың 70 пайызына
жетеді екен. 24 ... ... ... ... 1 пайыз католиктер, 0,5
пайыз протестанттар, қалған діни бірлестіктер 0,01 пайызға ... ... ... дейін 42 діни конфессия республика аумағында
өз ... ... ... өзі бас болып 2003 жылы бас қаламыз Астанада әлемдік
және дәстүрлі-ұлттық діндердің бірінші съезі ... 2006 ... ... және ... діндер жетекшілері съезінің» екінші басқосуы өтті.
Діни наным-сенімнің еркіндігі, дінаралық ... пен ... ... ... татуластырушы рөлін анықтап берген Президентіміз
Нұрсұлтан Назарбаев діни ... ... ... озық ... жоғары бағалады.Осындай діни шараға ... ... ... ... ... ... ... қабілетті серпінді дамып келе
жатқан мемлекеттерінің қатарына қарай ... ... ... ... ... мемлекетіміздің қауіпсіздігіне баса ... «Осы ... ... мен қыр ... ... бара-бар
ұлттық қөауіпсіздік стратегиясын іске асыру» керектігін атап көрсетті.
Ұлттың қауіпсіздігі сөз ... ... ... ... ... – діни экстремизм екені анық. өйткені өз жолдауында Президент
ерекше назар аударып өткеніндей, ... ... ... ... ... ... мен діни секталар соңғы жылдары елімізге ... ... ... 60-қа жуық ... ... қауіп төндіретін болғандықтан
тиым салынған «Жетінші күннің ... ... ... ... ... паналаған «Жаңа өмір», «Благодать», «Жаңа ұрпақ
шіркеуі», «Жаппай Евангелие шіркеуі», «Христос махаббаты шіркеуі» тағы ... тағы ... ... ... жуық елдерде қудаланып, ақыры
сая таппай қазақ топырағын паналаған «Сайентология шіркеуі», әлемнің 35 ... ... ... ... ... бар ... қосыңыз. Барлық
атап өткен бірлестіктер ... ... өтіп ... ... құжат,
құралдары сақадай сай. Қызық, дейді автор. Әлемдегі ... ... ... ... біз қарсы аламыз да, лаң салуына еркіндік беріп қоямыз.
Олар тікелей шет мемлекеттің қаржы төгуімен үгіт ... кең ... ... ... ... ... діни ... тынысы тарылып,
күрделеніп барады.Жанымызды жегідей жейтіні айрандай ұйып отырған ... ... діни ... ... ... де ойран асырын шығарады. Оған
біздің билік те, заң орындары да ... Тәйт ... тілі ... ... ... теріс пиғылдары Қазақстан Республикасының Ата заңына қайшы
келмейді екен. Ал ... ... ... қой деп, ... ... сол ... ... жауапқа тартылады. Түсіне білген адамға ... ... ... ... ғой.
Елбасының жолдауында айтылғандай ұлттық ... ... өмір ... ... ... болса, оны қорғау әрбір
қазақстандықтың борышы болып саналуы керек. Міндетті ... ... ... Қазақстанның жерінде тамыр жайған «Кришна санасы» атты
ұйымдағыларға отбасын асырауға тиым ... ... ... ... ... қару ... күнә санайды. Тіпті оларға еліміздің Әнұранын айтуға тиым
салынады.
Біз сөз еткен діни ағымдардың ісі нәтижелі болған. ... 15 ... ... ... әртүрлі діни секталарға кіріп, солардың
қолшоқпарына айналып шыға келді. ... діни ... ... олар ... сыйлауды қойып заңымызды да белден басуда. Ағылшын
тілін үйретеміз деп, ... ... ... қаракөз қазақ баласына
өздерінің діндерін насихаттап жүреді. Республикада шағын кәсіпорндар ашып,
жұмысқа қабылдарда, өздерінің діндеріне ... ... ... ... емес пе. Елімізде мемлекет діннен бөлек деген түсінік бар. ... ... діни ... жұмысын реттеп, қатаң бақылауға алмаса сол
қаптаған секталар өрісін ... ... ... ... тигізуде.
Олардың қарасы көбейсе, еліміздің билігіне таласпасына кім кепіл. Бір ғана
мысал, Алматы облысының Қарасай аудандық соты ... ... ... ... жер мен 66 саяжайды заңсыз басып алғанын анықтап, жердің
жергілікті жер қорына ... ... сот ... ... ... ... орындамағаны былай тұрсын, керісінше діни-сенім еркіндігі бұзылып
жатыр деп ... жар ... ... ... ... Киев ... ... елшілігі алдында Украинадағы Кришнайттар ұйымы қазақ
еліндегі қарсы жасалып отырған қысымды тоқтатуды ... ... ... ... заңын бұзумен қатар еліміз жөнінде келеңсіз пікір
қалыптастыруға әрекет ... ... ... ... ... ... күшеюіне байланысты лаңкестік, экстремистік ұйымдардың
қатарына жатқызылған «Хизб-ут-тахрир», «Әл-Кайда», «Шығыс Түркістан ... ... ... ... партияларымен қатар «Өзбекстанның
ислам қозғалысы», «Асбат әл-Ансар», «мұсылман бауырлар», ... ... азия ... ... «Лашкар и Тайба»,
«Әлеуметтік реформалар қоғамының» Қазақстандағы қызметі ... деп ... ... ... діни ... былай қойғанда, Ислам
дінінің өз ішіндегі ағымдары «Хизбутшылар», «Уахабишілер», «Нұршылдар»,
«Ахмадилар», «Исматуллашы топ» ... ... ... ... ... қатыруға айналғанын» /8/ ұмытпағанымыз дұрыс-ау. Еліміздегі
діни жағдай басшыдан бастап қосшыға дейін алаңдатуы тиіс. ... ... он жыл» атты ... ... ... ... діни ... аяда көрініс таба қоймаған құбылыс, алайда ... ... ... ... ... де төбе ... мүмкін-ау деген
қауіп белгілі дәрежеде бар. Әрине, мұндай ... ... оны ... ... немес алдын алмаған жағдайда төбе ... ... ... діни экстремизммен және оның алдын
алумен дүниежүзілік, ... ... ... ... ... ... ... қойылғаны дұрыс. Ол біздің ... ... ... бола ... Ары ... автор 1992 жылдың 15 қаңтарында асығыс
атүсті қаралып, қабылданып кеткен «Діни ... ... ... ... түзетулер мен толықтырулар егізетін мезгілдің жетіп, өтіп бара
жатқанын қынжыла жеткізеді. Бұл ... ... ... жиыны 10 адам болса
болды тексеруден өткізіп ... ... 13 ... ... діни ... ... ... құлшылық ету әдебиеттерді
және діни мазмұнадғы өзге де ... ... ... ... ... ... ... әкелуге және таратуға құқығы бар»
деген бапқа ... ... діни ... ... ... ... айқара ашып отыр. Сөзінің соңында мақала авторы адам ... ... ... ... ... дүнемізді жегі құрттай жеп
отырғандардың істеріне тосқауыл қоятын кез ... ... ... ... діни ... ... жатыр. Тарихтан белгілі соғыстардың тұтануы
діннен екенін естен шығармаған дұрыс дейді.
Адамзат тарихында ... ... орны ... Дін тек бір ұлт, ... ... бір ғана тайпанікі бола алмайды. Заман өзгерген ... де ... ... санасы да өзгеріп отырады. Дін де солай.
Діннің негізгі қағидалары өзгеріссіз ... Тек оның ... ... ... ... уақыт көзіне ілесіп, замана ағымына сай болады.
Ислам діні өмірге келгелі бері он төрт ... ... он ... басты деп бастапты автор мақаласын. Мұнде ата дініміз жайлы
әңгіме өрбиді. Өміршең дін болмаса ислам діні ... ... ... ... еді. Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) көзі тірісіндегі Бадр
түбіндегі ұлы майдан, ухуд ... ... Ор ... ... ... қақтығыс, Хунайн түбіндегі соғыстарда өміршең болмаса жеңе алмас
та еді. Батыста жатқан Испаниядан шығыста көлденеңдеп көсілген Қытай ... ... ... діні ... ма еді, егер ... дін ... жыл ... бойынша 96 жылы Қытай императорына ... ... Өз ... ... ... Қытай императоры елшіні салық төлеп
тұратын болып келіседі де елін қантөгістен аман алып қалады. Дін ... ... ... ... ... ... ... Пайғамбарымыз Мұхаммед
632 жылы қажылыққа барғанда мұсылмандарға: «О, жарандар! Сіздердің жалғыз-
ақ Құдайларыңыз бар;сіздердің жалғыз-ақ ... бар; ... ... ... жоқ, ... араб ... арабтан артықшылығы жоқ,
қараның ақтан, ақтың ... ... жоқ. Мен мұны ... ... па едім?» дейді. Пайғамбарымыздың бұл сөзінен ислам діні адамды
тегіне, ... ... ... қарап бөлмегенін көреміз. Мұсылман
мұсылманның айнасы деп ұққан. Ислам дінінің өзгеден ... да ... ... тек ... ғана ... ... ... сана, байлық сана,
капиталистік сана, буржуазиялық сана, социалистік сана, комунистік сана деп
қанша жерден жік-жікке ... адам ... ... арқылы ғана
анықталады. Ақиқаттың туы ... ... ... улануы кең етек алады.
Христиандар өздеріндей адам Ииссусты құдай санады. ... рух, ... ... ... табынды. Бұл дін де көп құдайлықты насихаттайтындар санатына
жатады. Дүниедегі ... діні бір ғана ... ... ... ... автор. Біз өзіміз ислам діні туралы үстірт қана білетінімізді сөз
етеді. Алдымен ... ... ... ... жайылған күллі мұсылманның
жалғыз діні болған исламның бес негізін жастар білмейтіндігі қынжылтатынын
алға тартады. Жастарымыз ... ... ... пен ... ... ... алладан түскеніне, оны ешкімнің жазбағанына, оның
киелілігіне шүбәсіз иланса. ... оның ... ең ұлық және ... ... ... сену, жанның мәңгілік екеніне сену, бес уақыт
намаз олар ... ... ... намазшам, құптанды оқу. Жұма сайын
хұтба намазға қатысып тұрса ... ... пен ... ... де ұмытпаса.
Қажылыққа барып, ораза тұтса мұсылманшылықтың негізі беки түсер ... ... ... ... бет бұрған бір елдің
патшасы тұрып: «Сіздің айтқаныңыздың бәріне көнейік. Тек бес ... ... қиын ... Оны ... рұқсат етсеңіз» депті. Сондай пайғамбар:
«Намаз оқымаған соң ... ... ... деп санайсың» деп сауалына
сауалмен жауап ... ... соң ... елін ... ... оқуға
көндіріпті. Мұсылманшылықтың айрықша көзге ұрып тұратын да намаз оқу деп
сөзін шегелей түседі автор. ... ... ... деп атап жүрген ортаның
кейбір адамдары сәждеге ... ... ... ... ... дін апиын деп үркіткенінде жатыр. Әйтпесе бүгінгі ақсақал
жасына келіп қалғандар кезінде ... ... ... ... ... көрген, үйренген.
1.2. Зайырлы елдің негізгі діні
«Алтын, күміс тас екен, арпа, ... ас ... ... көреген халқымыз
бекер айтпайды ғой. Басқа діннің жетегінде кеткендер ертеңгі күні ... ... ... ... әлі. ... қай ... сойылын соқ бәрібір
сені олар өз дініңе қарсы шаптырады. ... ... ... ... ... тәрк ... өзге ... өтіп жатыр. Алдамшы сөз аздырып, ақиқат сөз
оздырады. «Қазір дүниежүзінде ... ... ... жүріп жатыр. ХХ
ғасырдың бас кезінен басталған бандыға қарсы күрес секілді ... ... ... сол ... ... қыру ... жол
берген құйтырқы саясат жемісі болғанын» /9/ естен шығармасақ екен. Ислам
діні өсім пайызбен несие ... ... ... ... арақ-шарап ішуге,
шошқа етін жеуге, зинақорлыққа тиым салады.
Автор сөзін қорыта келіп, жастарымыз ... ... ... ... ... ... тиіс. Олай болмаған жағдайда
халқымыздың мінез-құлқы қалыптаспайды. Тіл – ойын ... ... ... құралы, тарихы – жадын жаңғыртар құралы ... кен деп ... ... да ұлт ... ... ... Тәуелсіздік алғанымызға аз ғана уақыт болды. Кешегі атеистік
қоғамда ... ... ждас ... ел ... халықтың тірегі. Міне,
солар алдымен дінге ... ... ... ... ұрпағын ислам дінінің
шапағатына шомылдырса, нұр ... нұр ... еді. ... ... да айтар
ойы осымен сабақтас.
Соңғы кездері табылған археологиялық қазба деректерден еліміздің
аймақтарында ислам ... ... ... ... де ... ... ... басылымдар қатты назар аударуда. Алайда біз
мынаны ұмытпауымыз керек. сауда-саттық дамыған «ұлы Жібек жолы» ... мен елді ... ... ... түрлі діндер ұстаған алыс
мемлекеттерден уақытша келген халықтардың да ... ... ... ... ... ... ұлы түркілердің сол дінді сол дінді
ұстап қатып қалды дегенді білдірмейді. Және ұлы ... ... ... ... ... ... түсіністікпен қарағандығын, бірақ өз
діндерін түркілердің арасына ... ... ... ... ... ... қылыштың жүзіне тапсырып отырғандығын да ... ... ... ... телеарналарында Қытайдың түсірген
телесериалдарында көрсетіліп жатқан Найман, Керей тайпаларын ... ... деп ... ... бұл жаңсақ, қате пікір. Батыс
зерттеушілері мен ұлы ... бұл ... ... ... ... ... ... қате пікірлер туғызу үшін
жазып қалдырылған деректері деп түсінгеніміз жөн. Және бұл ... ... көп дін ... ... ... үгіт-насихат құралына
айналуда». /10/ Сенімді деректерге сүйенсек, соңғы кездегі синагога,
костель, тағы ... да ... ... мен солар таратып отырған
діндерге кірушілердің ... ... даму ... ... ... және ... ... әртүрлі діни ағымдардың қазақ тілінде шығарған
басылымдардың таралымы ... ... ... ... бері қарай
шығарған кітаптарынан әлдеқайда көп екен. ... ... мен ... ... ... саны ... жүз есе және он еседей көп Қытай
мен Ресей жүздеген жылдар бойы Рим апасын өз ... ... ... ... бізде ше? Халықаралық діни ұйымдардың миссионерлері Мойынқұм ... ... ... ... ең ... ... дейін
жетті. Сонда ел қайда қарап отыр? Жергілікті ... мен ... ... тындырып жүр? Олар ел аралаумен қатар, жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... докторлық диссертация
жазуға дейін барып қалды. Зиялылардың министрге ... ашық ... «ұлы ... осы ... ... ... көкесі
сонда болар еді. Белгілі ұстанымы мен ұлттық ... ... ... ... елде ... ... ... қорғатқан кеңес
таратылып, оның мүшелері ... ... ... еді. ... ... қатесін мойындап, кешірім сұраған ешқайсысын көрген жоқпыз. Біздің
қандастарымыз ондай ғалымсымақтардың сандырағын емес, ... ... ... халқының келешегіне қауіп төндіретін жат әрекеттердің
етек алып бара ... ... ... ... Ол ... ... діни экспансия мекеніне айнала бастауы. Діндер «тасқынынан»
сақтанудың ең ... жолы Орта Азия мен ... ... ...... қайта жандандыру болмақ. Түркі халықтарының басын ... ... ... ... ... ... ... имандылық
тәрбиесіне қатты негіз болатын Ислам ... ... ... бірлігіміздің
үшінші шарты дегім келеді»,–деген, халықтың рухани бірлігі мен имандылығын
қамтамасыз етуге бағытталған өсиетін естен шығармауымыз керек.
Дін елдің ... ... оның ... және ... ... ... сара ... негізгі бір дінді ұстану арқылы анықтаған
ел ішіне басқа діндерді кіргізбейді.Мемлекетті біріктіруде бірнеше ғасырлық
тәжірибесі бар ... дін ... ... алғанда бізге үлгі болуы керек.
кезінде ұлы қушан патшалығының түбіне жеткен де бір ... көп ... ... еді. Ұлы ... қағанатының батыс бөлігі буддизмді
қабылдағаннан кейін Дешті-қыпшақтың бір бөлігі христиан ... соң ... ... ... ... рухынан айырылып, тобырға айналды да, ақырында
ана тілімен ... ... ... де ұмытты.
Тәуелсіз Қазақстанға дейін, қазақ-қазақ болғалы бірнеше ғасыр бойы
талай ... мен ... ... ... ... ... өтті дегенін
естіген жоқпыз. Қоғамдағы рухани ... ... оның ... тіл мен дін ... ... осы ... ... кері
әсері өткен ғасырдағы барлық нәубеттерден де асып түсті. ... ... мен ... табиғатына жат дүниелер. Сондықтан, құлдықтан қүұтылып,
тәуелсіздікті ... ... ... ол үшін күресе білу ... ... ... ... ... ... да, ... мінез де болмайды» деген
белгілі ғалым Ж.де Местрдің ... ... ... ... ... осы ... сөздің аясына сидырып көрсек, көп ... ... ... ... сөзсіз. Енді мына бір мақаланы сөз етпесек
болмас. Негізгі ой басқа діндегілердің исламды өз еркімен ... ... Ким ... ... ... ... ... үшін білім көзіне
айналды. Елдің бар түкпірінен Сеулге ақиқат іздеп келген қалалықтар мен
далалықтар ... ... ... ... ... Ислам дінін онымен бір
күнде қабылдаған күйеуі Имам Махдевун – ... ... ... ... Ерлі-зайыптылардың қыздары да Исламды қабылдап, ... ... ... ... ... қызмет атқаруда.
Айша Ким айтады: «Мен ... діни ... ... ... да, ... де ... алып ... синтоизмнен де,
менің жанұям ұстанатын конеру-цианстводан да ... ... ... таба ... ... кезінде филология факультетінің студенті– болашақ
жапон әдебиетінің ... ... ... ... деп ... дін ... мен ... сол жігіттен алдым.
Сөйтіп Ислам әлеміне барған ... ... ... ... ... ... жасауға, неге екенін қайдам, батылымыз жетпеді. Сосын досымыз ... ... ... ... ... ... ... жүргенде бір күні
күйеуім мұсылман болуға түбегейлі шешім шығарды. Бұл 1955 жылғы жаздың
жұмасы ... ... ... ... ... ... мен имам
мен Зубер Кочидің көзінше исламды қабылдап, сол ... жұма ... Сол күні мен де ... қабылдадым. Алайда, Құдай куә, мен
Исламды бұдан ... ... ... ... ... ... біз қытайдан
отанымызға оралғанда-ақ ұялаған. Бұл дінге тән ... ... ... ... дәл сол ... ... оны ... /12/
Ислам діні де басқа діндер ... ... пен ... ... пен ... бой алдырмауға шақырады,
тоғышарлықтан сақтандырады. «Осы ... ... діні ... ... ... мен басқа да діндер арасында қалыпты ...... ... кепілі болмақ» /13/. Құдай өзі жаратқан әр
пендесіне ар мен ұят, қанағат пен тәуба, иман мен ... ... ... ... Ол қасиеттер жарық дүниеге келгеннен-ақ әркімге ортақ.
Бірақ адам ... ... ... болғанымен де, оның тіршіліктегі
әрекетіне шек ... ... ... өту – ... өз ... не ... фанатизм өркениетті исламнан аулақ жатыр. ... ... оның ... ... Қазір «ислам фундаментализмі» деген
қатер пайда болды. Біздің еліміз оның шуына еліктеп, дін десе ... ... ... Дін ... қозғағанда фундаментшілермен қатар
діни экстремизм ... де айту ... біз ... деп дін ... ... тыс ... атап жүрміз. Сонымен ... ... ... ... ... экстремистік ойлар мен күйді қалай
назардан тыс қалдырмақпыз? ... ... ... арабтар жеке меншікке
айналдырып алған» ... ... ... ... ... намаздың тек
араб тілінде оқылуы міндет емес. Әр халық өз тілінде намаз оқығаннан, ... ... ... нұқсан келмейді-міс. Солайы солай. Дегенмен діні
қатты түрік ... азан ... ... ... ... намаз бәрібір араб
тілінде оқылады. Себебі, Аллаһтың алдына жығылған ... ... ... ... ғана ... шар ... Ол ... қабылданады. Ендеше,
«бүкіл мұсылман дүниесінен ерекшеленіп, әлем өзге де діндер ... ... бет ... еді» /14/ ... ... да жоқ емес.
Ресейде Құранның аударылуының, оны зерттеудің басында Петр І ... 1716 жылы ... ... ... орыс ... ... ... арқылы жарық көрген екен. Арабшадан француз тіліне аударған француз
дипломаты, шығыстанушы ғалым Андре дю Рис. Петр І ... ... ... ... ... ... мүшесі, ғалым князь Дмитрий
Кантемирге ... ... ... ... ... және ... ... бастан кешкен қиындықтарын орысшалауды тапсырғаны
белгілі. 1722 жылы ... ... ... ... араб кітаптарын
шығаратын тпиография ашылғаны мәлім.
Бұл ... ісін ІІ ... ... Оның ... ... ... ... араб, парсы тілдерінде оқу орындары ашылды. Мемлекет
өз қаражатына мешіт салдырды.1787 жылы ІІ ... ... ... ... ... ... ... Құран бастыратын шрифт сол
кездегі Еуропадағы арабша түрлерінен асып ... ең ... ... ... тіліндегі мәліметтерге сүйенсек, ислам дінінің халыққа түсінікті
уағызы, негізгі мағынасы ... ана ... ... ... бар ... Олар: Ы.
Алтынсариннің «Шариат исламы» (1889); Ш. Құдайбердіұлының ... (1911). Бұл екі ... та ... ... репрессияға ұшырағанын
ескерсек, Халифа Алтайдың «Ғылымхалына» дейін діни сауатымыз тек ... ... ғана ... ... /15/ бәрі де растайды. Бүгінгі
өзін сауатты, зиялы санайтын ... ... ... ... ... ... ... ата-дінінің тегін, басты кітаптардың негізгі шарттарымен таныс болуы
қажет-ақ.
Ресейде ислам дінінің таралуы тым ... ... ... ... ... бұл елде ... ... кейін ІІ орында тұр. 1406 жылы Мәскеу
князі бірінші Василий билік құрған кезінде Литва ... ... ... татар ханы Шәдібектің көмекке келуі Русті шынайы ... ... Осы ... ... ХV ... ... жартысында Мәскеуде,
Канирде, Серпуховта, коломна, ... және т.б. ... ... ... өмір ... ... дініне біртіндеп жол ашыла
бастады.
ХVІІІ ғасырдың соңында Ресей аумағында бір ғана мешіт болса, ... ... мен ... ... ... ... Ислам негіздері мен араб
жазулары оқытылды. Діни және құдайға құлшылық ... ... ... ... Құранның толық арабша нұсқасы баспадан ... ... ... Ресей мемлекетінің діни сипаты елеулі
өзгерістерге ұшырады. ... ... 30 ... ... ... Ислам
ресми дін деп мойындалды. Осы кезеңде Қазан қаласының қаласының Ресейде
ислам өркениеті мен ... ... ірі ... ... мәні ... Оған ... ... тағы бір жағдай мұсылмандар арасынан Утыз-Итяни,
Г. Ерсави, Ш. Маржани секілді тамаша дін өкілдерінің шығуы еді. 1881 ... ... ... Гаспринский өзінің «Орыс мұсылмандары» деген мақаласында
Ресейдегі орыс пен мұсылман арасындағы түсінбестік исламда емес, басқада
жатқандығын ... ... ... ... пікірді бірлесе жоюға шақырды. Екі
жылдан кейін Ысмайыл бей өзара түсіністікке қол жеткізудің құралы ретінде
«Тәржіман» газетін шығарды. Бұл 20 жыл бойы ... ... ... ... ... ... қазір 20 миллионан астам мұсылмандар тұрады. Олардың қазіргі
рухани, діни дамуы көңіл аударарлық. Исламтанушы ... ... ... діни ... колледжі ислам мәселелері бойынша жиындар өткізіп
тұрады. «Бүгінде Ресейде исламның мәнін ашатын бұқаралық ақпарат құралдары
да қалыптасып, даму ... ... ... ... ... ... ... аталған діннің бейбітсүйгіштік, ғаламдық сипатын көрсетеді» /16/
деуге әбден болады. Мұсылман баласына алла тарапынан көп ... бірі ... ... ... қуу, ... ... ... әлем сырын ашу, сол
арқылы Құдіретті Жаратушымызды тану. Бұл үшін ... ... ... бойлай
білу керек. Бұл тұрғыда ғылымның ... орны ... ... ... ... ... ... әмірдің өзі «Оқы!» деген ... ... деп ... «Оқы, оқы, және оқы!» дегеніміздің «Оқы!» ... оқы! ... ол ... ... ... Оқы!. ... тәңірің ең жомарт.
Ол қаламмен жазу үйретті. Адамдарға білмегенін ... ... 1-5) ... ... ... ең алғашқы аят екенін Құран танығаннан бері ғана біліп
жатырмыз. «адам адамға дос, ... ... ... ... ... ... ... таңылып келген ізгі қағидалардың да
қасиетті ... ... ... ... ... ... Исламды таныған кісіге аңдау қиын емес. ... ... ... етіп ... ... толып жатыр. «Коммунизм»
дегеніміз адамдардың теңдігі, молшылық, зорлық-зомбылықсыз ... ... деп ... ... ол да – Ислам шартымен құрылған мемлекеттің сипаты.
Бұрынғы ... ... ... ... міскін табылмай, дәулеті
шалқыған сондай қоғам болғаны ... Тек ... ... да ... ... ... ... енді-енді
ғана ұғып жатырмыз. Ақиқатты іздемегендік, естігенге ғана сенгендіктің
салдары ... ... ... алдағына ғана көріп-білу емес,
өткенді де ... оны ... ... жолмен емес, жаңа тұрғыда ... ... тану ... өзі ... елді мен де өзгертпеймін» деген сөз Құраннан
алынып, мына ... ... ... Осындай тақырыппен
жарияланған мақаланың да айтар ойы осыған ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ислам тек дін ғана емес, ол ... деп ... ... Ары ... ... ... шығу тарихы
сөз болады. Ислам деген түсінік қайдан ... ... бір сәт ... ... ... Бүгінде базбір жорамалшылар бұл біздің
байырғыдан келе ... сара ... деп уәж ... ... топ ... туа
салып Ислам дінін ұстанбаған. Ол арабтардың басқыншылығы арқасында тарады
дейді. ... де ... ... ... ... ... ... тарих
парақшасынан іздеп көрсек. Тарихта жазылған деректер Ислам деген түсініктің
шыққанына білдей 14 ғасыр толғанынан ақпар ... ... ... жері ... ... ... Арабия түбегі дейді. Ол заманда бұл ... ... ... ада арабтардың мекені саналыпты. Абайдай
абыздың әкесі Құнанбай қажы сынды дін ... ... етіп ... ... ол кезде Қағба тұрған жер ... ... ... ... орын ... Ибрахим мен баласы Смайылдың басқан
жерлері мен салған үйлері шарапхана, тойхана, жынойнақтың ордасына айгалып
шыға ... кез ... ... ... «шыншыл Мұхаммед» атты танымал
қырықтар шамасындағы жігіт ағасы ең соңғы пайғамбарлыққа тағайындалады. ... тек сол ... ... мәдениетсіздік үшін ғана емес бүкіл
адамзатқа жіберілген, ислам мәдениетінің негізін салушы ең соңғы ... деп ... ... Ұзақ ... ... ... ... арабтар
ислам нұрымен нұрланып, ислам мәдениетімен өмірлерін қайта бастайды. Рулық
ел арасындай ала тайдай бөліну, ... ... ... ... ... Ғалымдар Ислам дінінің өзге елдерге тез таралуының негізгі
себебі оның бейбітшілікті сүйгіштігінде дейді. ... ... ... ... ... үшін қару ... дегенді жоққа шығарады.
Егер соғыспен, күшпен үйретсе, түптің-түбінде ол әлсіреп, ... ... ... ме. Одан ... егер ... бізге жау ретінде қараса. Соғыс болар
еді. Тарихта анау төбеде ... мен ... қаза ... ... ... ... ... қалар еді.
VІІІ ғасырдан бастап дінді үгіттеу науқаны, екінші жағынан қытайлардың
түркештерге шабуылы да 751 жылы ... ... ... ... тек ... ғана ... Орта ... ислам дінін таратуға күшті ... ... ... жол халықты жазу-сызуға тәрбиеледі. Жаппай
сауаттанудың арқасында ... ... мен ... ... ... ... 751 жылдан басталған исламтану жүйесі ІХ ғасырда ең ... ... ... ... ... Ары ... ... 960 жылы ислам
діні қазақ топырағында мемлекуеттік дін деген мәртебеге ие болды. Ол ... ... ... ... билік жүргізген. Ислам діні арқылы
енген араб тілі біздің елдің көзін ашты ... ... ... ... ... ... ... Баласағұн, Махмұт қашқари, Абай мен шәкәрімді тілге
тиек етеді. Бұлардың сауат тануына ислам дінінің түк те ... жоқ ... ... да ... ... ... ... Оған дәлел мистика
шектен шығып білім мен өнер дадала қалады. ... тек ... ғана ... ... ... Саин көшесі мен ұлдарын Сейфуллин
даңғылынан кезіктіретін күнге жеттік деп ... ... ... түсуіміздің
бірден бір жолы дінннен безінгендіктен дейді. Абылайдың заманындағы қазақ
хандығы мен бостандығының уықтары босап, Ақ патша саясаты ... ... өз ... ... ... ... жіберуді көздеді. Ол аз болғандай
момын қазақтың маңдайынан ... ... ... да ... ... Абай айтқандай «Ораза, намаз ... ... ұлт ... ұстап
тұруға қауқарсыздық танытты. Осылай қазақстандағы ислам діні мен мәдениеті
салт-дәстүрі мен ... ... ... күш салды. «Ислам дегенде әр
қазақтың ойына ... ... сара жол ... еді. Қай қазақтан болса да
«мұсылмансың ба?» деп сұралса өкінішке қарай кез ... ... ... ... ағаларымыздың жолын қуған секта иелері де өздеріне дәйек
іздеп қазақты ... ... деп ... ... ... ... ... зор
рухани байлыққа, өзінің өресі биік, сан саласы өскелең мәдениетіне осы
мұсылмандықпен қол жеткізгендігін» /7/ ... ... ... ... ... кейінгі діннің тынысы
2.1. Қазақ ұстанатын масхаб қалай насихатталуда?
Ислам – Жаратушы ұлық ... ... ... ... және мойынсұнуды
білдіретін нағыз бір тәңірлі тәухид нанымы негізінде пайғамбар Мұхаммед
(с.ғ.с. 569-632) ... 609-632 ... ... ... ... ... дін. Ислам барлық болмыс пен фәни адам
өміріндегі ең маңызды ұғымдардың бірі. Ислами ұғымда бұл дін ... иесі ... ... ең алғашқы адамнан ең соңғы адамға дейінгі
барлық адамзатқа және заманға жіберілген дін. Ислам – ақыл ... мен ... ұлық ... ... тәсілім болуының, мойынсұнуының
және дүниедегі өмірді ... бір ... ... ... ... ... мен ... арасындағы байланыстың аты. Ислам сөзінің ... ... ... ... ... және осы ... жасалған
«сәлім», «сәлам», «әселме» сөздері сөздікте бейбітшілік, тыныштық, ... ... ... ... ... ... ... етістігі бейбітшілікке ұмтылған бір теңдессіз ... ... ... ... ... ... бас июді және ... пен
амандыққа берілуді және бұл игі істі ары қарай сүйреуді білдіреді.
Енді исламдағы «дін» ұғымының мағынасын анықтау жөнінде түсініктемеге
тоқталсақ. ... ... ... Бұлытай араб тіліндегі дін сөзі «дәйн»
түбірінен шыққан, үстемдік, егемендік, бас ию, ... ... ... ... оның ... ... асу, заң, жол, ... тарту, жаза беру, сыйлыққа ... ... ... ... Осы ... жасалған және Аллаһ тағаланың есімдерінің бірі болып
табылатын «Дәййан» абсолютті құдірет иесі, әр ... ... ... ... ... күш иесі ... білдіреді. Демек, дін
дегеніміз – ас биік билік ... ... оған ... және ... ... дегенді білдіреді.Діннің тек ... ... ... себебі, билік иесі жаратушының бірегей үкім қоюшы және ... ... ... ... ... ... ... ұғымында діннің
мазмұнында көрсетілген мағыналарды лайығынша түсініп, ... ... ал ... жаза ... ... негізгі қағидасы жаратушының бірлігі сенімі болып
табылатын тәухид нанымында. Құран ... бұл ... ... ... ... илла ... ... «Аллаһтан басқа тәңір жоқ, құлшылық етуге лайықты
тек Аллаһ қана» деп ... Жер мен ... ... ... ... Ол ... бар етуші, барлық нығыметтерді жаратушы, әр нәрсенің
мөлшерін белгілеуші, өмір беруші, өмірді ... ... ... ... үкім ... ... ... ұқсасы яғни сыңары жоқ, тумаған һәм
туылмаған, кем ... ада, еш ... ... ... шаршамайтын,
ұйықтамайтын, бірегей көмек беруші, жасаушы, шексіз ... иесі ... ... ... бар ... құран кәрім көптегенесімдері
және сипаттарымен білдіреді. Жаратушының кезігетін ...... ... 2150 рет ... Ал жоғарыда аталған және тек Аллаһқа тән
сипаттардың ... яки ... ... ... ... адам ... Тағалаға
шірк келтірген, яғни ортақ қосқан болып саналады. Бұл мұсылмандық иманды
зақымдайды.
Құран кәрім ... ... ... ... және ... ... үкімі болып табылады. Құран кәрім араб тілінде 114 сүре және 6236 аят
болып түсірілген. Мұнда Жаратушының сипаттары, әлем мен ... ... ... ... ... ... қиссалары, ғибадаттар сияқты
көптеген мәселелер турасында айтылады. Әлемдегі барлық мұсылмандар Мұхаммед
пайғамбарға түсірілген Құран кәрімді өзгеріссіз күйінде оқиды. Ал ... ... да ... ... пайғамбарларды растаушы ең соңғы
пайғамбар. Ислам діні өзінен бұрынғы хақ діндерді мойындау жағынан бірегей
мысал ... ... ... дін ... сақтап қала береді.
Ислам пайғамбары әз Мұхаммед 569 жылы ... ... ... ... ...... Абдұлмұтталибұлы, шешесі – Әминә Уәһбқызы.
Әкесі туар алдында, ал шешесі кішкентай кезінде қайтыс ... ... Әбу ... үйінде өскен. Мұхаммед және Меккені мекендейтін Құрайыш
руының басым көпшілігі «ұмми» ... ... ... ... ... қатынаста болмаған арабтардың көпшілігі көшпелі өмір ... ... ... ... ... еді. Мұхаммед өзі өскен ... ... ... ... табынбаған еді. Оның адал және тура
сөзді болғаны соншалық, Мекеліктер оны ... ... ... Мұхаммед» деп атын атамай шақыратын. Қырық жасқа келгенде Аллаһ
Тағаладан ... ... ... уахи ... пайғамбарлық міндеті
тапсырылады. Әйелі хадиша Хуайлидқызы, досы Әбу ... Әбу ... ... Әли Әбу ... сияқты адамдар оған иман етіп, исламды қабылдайды.
Күн өткен сайын ... саны ... Бұл ... ... билеуші
және дәулетті рубасыларының қарсылығына тап болады. ... ... 622 жылы ... ... ... қаласына көшуге
мәжбүр болады. Бұл ... деп ... ... мұсылмандардың жыл
санауының бастауы ... ... ... Мұхаммед мәдинеде ислам дінін
насихаттап, қала ... ... ... саны күн ... ... ... ... Сөйтіп 630 жылы Мекке азат етіледі. Пайғамбар
қасиетті ... ... ... барлығын жояды. Пайғамбарымыз 632 жылы
қайтыс болғанда Арабстан жерінің басым ... ... ... ... қоғамының мүшелері айғайындар болып ... ... тіл, ... ... ... тегі ... үстемдігі болмайды,
барлық адамдар тең дәрежелі, үстемдік тек имандылықта, рухани ... ... ... ... ... тыйғандарынан аулақ болып,
кәміл мүмин болуда. Ислам діні ... яғни ... ... күн ... ... ... ... қағидалары тек дұрыс
ұйымдасқан жамағат болғанда ғана ... ... ... ... ... ... бірін-бірі әбден танып, бірін-бірі жақсы
көріп, біріне-бірі көмек беріп ... ... Олар ... ... түгендеп тұрады. Намаз, қажылық, зекет сияқты көптеген ... да ... ... ... ... нанымы бойынша жәннет пайғамбарлардың дағуатына мойынсұнып,
Аллаһтан келген хақ ... ... ізгі іс ... ... ... ... берілетін құтты мекен. Адам ... ... ... ету және қайырлы ғамалдар істеу үшін ... Бұл оның ... келу ... ... ... да осы ыны ... ... адамдардың пайдалануына берілген. Бұған шүкіршілік ... ... ... ... мен ... үшін Жаратушыға мойынсұну әрбір
мұсылман баласының ... ... ... ... діні ... «фиқһ», түсінікті тілмен айтқанда «шариғат»
делінеді. Шариғат, ғибадаттар, сауда-саттық ... ... ... ... экономикалық мәмілелер, адам құқықтары, ... ... ... ... сияқты көптеген ғибадат және мағұлмат
мәселелерін діннің көбіне ғамали және дүнияуи жақтарын қамтиды. Ислам ... ... иесі және ... ... пен ... ... ... Аллаһ
Тағаланың діні болғандықтан адамдардың өмірінде де белгілі бір ... ... ... Сол ... де ислам өмірдің барлық ... ... ... ... және ... ... ... шығарады,
сұрақтарына жауап береді. Діннің Құран кәрім аяттары пен пайғамбардың сахих
қадистері арқылы белгіленген негізгі ... ... ... ... ... мен ... ғана ... береді. Біреудің
күнәсін басқа біреу көтермейді. Сондықтан да христиандағы «тұңғыш күнә»
деген нанымы ... ... жат. ... түсінік. Адамдар туғаннан
таза, күнәсіз һәм ... ... ... Ол алған тәрбиесі мен өскен
ортасына байланысты я басқа дін бойынша қалыптасады, яки не ... ... ... күнәқарлыққа белшеден батып, адасады. Күнә ... ... ... бар ... Бұл ... үшін ... хикіметі һәм
кей жағдайларда адамның иманын күшейтетін ... ... ... ... ... ... аллаһтан ғафу сұрайды. Сондықтан күнә мүмин үшін
ескерту және сананы оятатын бірден-бір құралы. ... ... ... ... ... ... бола алады. «егер сендер еш күнә
істемегендеріңде, Аллаһ сендерді түгелдей жоқ ... ... ... ... топты жаратып, олар ғафу сұрағанда оларды ғафу ететін еді». Бұдан шығар
қорытынды күнә істеуден гөрі күнәдан ... болу және ... ету ... салынған нәрселер «харам», ал рұқсат етілгендер «халал» ... ... ... ... ... тұрады ал харамдар аяттар мен
хадистерде білдірілген. Халал нәрселер адамзатқа пайдалы, ... ... ... берілген іс-әрекеттер мен заттарды білдіреді. Ал ... ... ... ... ... ... ... жиіркенішті
қылықтар мен басқалардың құқытарына нұқсан келтіретін ғамалдарды ... ... шірк ... жемтіктің және доңыздың етін жеу,
зинақорлық, ұрлық жасау, ... ... ... пайдалану, өтірік
айту, адам ақысын жеу, бүлік шығару, бұзақылық жасау секілді теріс іс-
әрекеттер ... ... ... ... ... себебі Ислам дінінің
рушылдық пен нәсілшілдікті шектегеніне ... ... ... ... ... ... ұлтшылдыққа баруы. Ислам діні 634-750 жылдар
аралығындағы қысқа мерзімде батыстағы Испаниядан шығыстағы қытайға ... ... ... ... ... ... ... қосылған
елдердің тұрғындарынан көптеген адамдар ислам дінін қабылдаған. Бұлардың
ішінде исламды іштен бөлу яки ... ... ... ... ... ... да кезіктіруге болады.
Бүгінгі күні ислам діні ... ... ... ... Мұсылмандардың саны 2 миллиард деп көрсетіледі. Жер ... ... ұзын саны 6 ... деп ... сонңы үштен бірі
мұсылмандар болып саналады. Бүгінде негізінен батыс халықтарының ішінде
ислам ... ... ... күрт ... ... ХХ ... саны ... 7 есеге көбейген. Халқының басым көпшілігі
мұсылмандардан құралатын мемлкекеттердің саны ... 60-ты ... ... 65-70 ... ... ... ... «Ислам
конференциясы ұйымының» /17/ толық мүшесі.
Қазақ ислам дінін қабылдағалы да көптеген жылдар өтті. Жоғарыда ... ... сан ... ... ... сөз ... ... тоқталатынымыз біз
ұстанатын мазхаб болмақ. Ислам – он төрт ғасырдан бері ... ... мен ... тегі мен нәсіліне қарамай бейбітшілік пен ... пен ... ... келе ... ... Тағаланың бірегей діні.
Тарих сахнасына көтерілгеннен бері, өмірдің өзі дәлелдегендей, ... ... мен ... ... ... ... ... әлем
мойындауда. Ислам дінінің қазақ даласына келгеніне он екі ... ... ... Содан бері халқымыз атақты ислам ғұламасы, фиқһтың (мұсылман
заңы) білгірі Нұғман ибн ... (р.а.) ... ... ... ... (діни құқықтық мектеп) ұстанып келеді. Біздің Ханафи мазһабымыз
тұла бойы адамгершілік пен бүкіл адамзатқа ортақ асыл ... ... ... әлем ... ... бірі ... ... солардың 48% осы
мазһабта. Қалған 52% үш мазһаб пен өзге де ағымдарға бөлініп кетеді. ... ... ... ... ... екенін аңдау қиын емес. Қазақстан
мұсылмандары діни басқармасы мен оның қарауындағы бүкіл мешіттер Әбу Ханифа
мазһабы ... ... ... соған орай амал етеді. Бұл ел бірлігі мен
ынтымағын, достығы мен ұйымшылдығын ... оны одан әрі ... ... ету деген сөз. Себебі Исламда бір мазһабта болудың артықшылығы ... ... ... мен ... ... ұйымшыл болады. Орта Азия мен
Қазақстанда қанша ғасырлардан бері діни алауыздықтың ... ... ... ... ... да ... сыры ... Өйткені,
құлшылық амалдарының бір болуы ондай жат пиғылдың тууына жол бермейді. ... ... ... ... ... ... бен Хорасанда
ертеректе болған Наса қалаларында өмір ... Олар ... ... еді.
Әйтсе де, кейбір деректерде оның түркі текті екені жайлы да айтылады. Ұлық
төрт халифа ... ... діні ... ... ... ... ... қарсы
шығып, тұтқынға алынған дінсіздер ішінде Әбу Ханифаның бабасы да ... ... ол ... ... дін ... түсініп, мұсылман болады.
Сол себепті ол тұтқыннан босатылып, үйіне жіберіледі.Отбасына аман-есен
оралған бабасы ... ... ... балаларын да Исламға сәйкес
тәрбиелейді, болашақтағы ұрпағының ... ... ақ ... дүниеге
келулерін тілейді. Хазреті Әли ибн Әбу Талибтің (р.а.) халифалық кезінде
олар Хорасаннан Куфа ... ... ... ... ұлы Сәбитті хазреті
Әлидің (р.а.) қасына ертіп барып, бата сұрайды. Хазреті Әли (р.а.): ... ... және оның ... ... мол ... берсін», - деп
дұға етеді. Атасының тілегі мен халифаның дұғасы ... ... ... да, тақуалы ғалым Әбу Ханифа дүниеге келеді.Әбу Ханифаның әкесі
Сәбит те өте ... адам ... Әуб ... ... мына бір аңыз ел ... ... Сөзіміз дәлелді болу үшін толықтай келтіре ... ... Әбу ... ... ... жас шағы ... ... дәрет алып,
сүлгімен бет-аузын сүртіп тұрғанда, ... ағып келе ... ... ... ... әдемі болғаны соншалық, көз қызықтырады. Сәбит шыдамай,
алманы алып бір тістейді. Сонан соң ол: «Не ... ... ... иесі ... Оны ... ... ... сұрайын», - деп өзен бойымен жоғары
қарай алманың иесін іздеуге шығады. Содан ол ... ... ... ... алмам осы баудан шығар»,-деп Сәбит бау иесіне барып, одан байқамай
бір ... жеп ... ... ... ... ... кешіруін өтінеді.
Жігіттің ақылдылығы мен имандылығын байқаған бағбан әдейі: «Разы емеспін»,
- деп ... ... ... Бұл сөз ... ауыр ... Ол ... жығылып, оған: «Кешіріңіз! Жеген ... ... ... ... ... - деп ... ... бағбан: «Онда былай. Үш жыл
қызметімді істейсің. Сонан кейін арғысын көре жатамыз», - деп жігітке шарт
қояды. Әбу ... ... ... су ... ағып келе жатқан алманы
тістегені үшін ... ... ... ... ... мен ... ... үш жыл бойы бағбанның үйінде адал қызмет етеді. ... ... ... ... ... Бағбан оған: «Мен саған үш жыл ... ... ... деп едім. Сондықтан, менің тағы бір кішкене шартым ... ... ... сөз, ... разы ... рұқсатымды беремін», - дейді. Сәбит
келісім береді. ... ... ... бір ... бар. Көзі ... құлағы
естімейді, қол-аяғы сал және сақау. Соған үйленесің. Соңғы шартым осы», -
дейді. Жігіт бұған да ... Қыз бен ... ... қиылып, тойы өтеді.
Жігіт шымылдыққа кірген соң, көзі де ... ... да ... қол-аяғы
да сап-сау қызды көреді. Қыздың әкесіне барып, оның сырын сұрайды. Әкесі
айтқан сөздерінің ... ... ... ... ұят ... сол үшін ол көзі ... ұят әрі балағат сөздерді естімейді,
сол үшін ол керең; тыйым салынған нәрсеге қол созбайды және ... ... сол үшін оның ... сал; ... сөз ... сол үшін ол
сақау. Қызымды сен сияқты құдайшыл, иман жүзді жігітке ... ол ... ... ақысын жемейтін таза адам болып, туған немерелірім де
ислам тағлымдарына сәйкес өмір сүрсе деген ... бар еді. ... ... ... Бір ... сенің алал екеніңді байқадым. Сонда да сынап
бақсам артықтық етпес деп ойладым. Сен мен ойлағандай боп ... ... ... ... бірге тату-тәтті өмір сүріп, бақытты болыңдар», ... ... ... ... ... пәк, ... ... отбасында әлемге
әйгілі, ғалым Имам Ағзам дүниеге ... ... Әбу ... ... ... (р.а.) Ирактың Куфа қаласында үмәуйлік халифат ... (699 жылы ... ... ... ... аты ән-Нұғман болғанымен, халық оны
Әбу Ханифа немесе Имам ... деп ... ... ислам әдебі бойынша
үлкен ғалым адамдардың аттары аталмайды. Олар ... ... ... құрметті
сөздермен тілге алынады. «Әбу Ханифа» (Ханифаның әкесі) оның шын ... ... оның ... атты ... ... (Имам Ағзамның Хаммад
есімді жалғыз ұлы болған. Хаммадтан екі ұл қалады, біреуінің ...... ... ... ... ... ... - мазһабтың сипаты
болып, ол «хақ, тура жол» деген мағынаны ... ... ... ... ... ... ... қатар оның «иесі, өкілі, ... ... ... да бар. ... «Әбу ... ... сөздің
мағынасы «хақ жолдың бастаушысы, тура жолдың жетекшісі» дегенге саяды. Имам
Ағзамның көзқарастары басқа ғалымдарға қарағанда кеңпейілділік пен жеңілдік
рухына сай ... жұрт оны Әбу ... деп ... ... ... ірі ... болғандықтан халық оны Имам Ағзам деп те атайтын. Бізде
имам деп мешіт ... ... ... ... ... имам деп ... әрі тақуа кісілер айтылатын. «Имам» – «жетекші, басшы, ұстаз,
данышпан» ... ... да ... Ал, ... сөзінің «айбынды, ең
зор, ең үлкен, ұлық, теңдесі жоқ» деген мағыналары бар. Шынында да, ... ... ... ... ... ... мен ... жоқ данышпан, айбынды, әрі ұлық ... еді. ... діні ... ... ... Куфа ... ... малынып, онда өнер, ғылым
және ... дами ... ... ... халифа Әли ибн Әбу Талибтің (р.а)
тұсында мұнда атақты ... ... ... бұл ... ... ілім алу ... мыңдаған шәкірттер ағылып келе
бастады. Әбу Ханифа да осындай ортада дүниеге келіп, онда ... ... Ол ... ... ... араб тілі мен ... ... қойып,
азды-көпті дәріс алды. Дегенмен, біржола ілім қуып кетпеген де еді ... еді. ... жеке ... ... Онда олар ... мата саудасымен
айналысатын. Әбу Ханифа әуелде мешітке тек күнделікті бес уақыт намаз ... ғана ... ... Ол ... Әбу Ханифа жиырма екіде ғана еді. ... ... ... ... ... ибн ... (р.а.) ... Әбу Ханифа хадис пен фиқһ ілімін сол заманның ең атақты ... ... және ... ... ... ... ... хадис ұстаздары, араб
тілі және әдебиеті мамандары, шариғат ... ... ... ... ... беделді ғұламалар төртеу. Олар: Мәдинада ибн әл-
Мусәйб, Куфада Шағби, Басрада Хасан ... ... ... Мәкхул
(р.а.)», - деп сол кездің ең үлкен ғалымдарын атайды.Шағби (р.а.) бес жүзге
тарта сахабалармен ... ... ... ... Омар ибн ... ... ... тұсында Куфа қаласында қазылық қызмет етіп, 87 жасында
дүниеден өткен. Оның ... ... ... ... ... ... ... ерекше орны бар нар тұлғалы адам еді. ... ... оны ... бөлесін», - деп дұға еткен.Әбу Ханифа өмірінде төрт ... ... Әнас ибн ... ... ибн Әбу ... Сәһл ибн Сағд ... Туфайл. Сахабаны көрген адам табиғин деп аталады. ... ... ... ... екі ... ... бар. Біріншісінде: «табиғин –
сахабаның көзін көрген адам», - делінсе, ал екіншісі: «табиғи – сахабаны
көріп, одан ... ... ... - ... пікірді алға тартады. Әбу Ханифа
ұстазы Хаммадтың (р.а.) қолында жүйелі түрде 18 жыл оқыған. ... ... ... одан ... Өйткені, ол ұстазын жақсы көріп, оның асыл
қасиеттерін, даналығын, парасаттылығын, тақуалығын, әсіресе кеңпейілділігі
мен жомарттылығын өзіне үлгі ... ... бай ... ... ... және ... жұмсайды екен. Бұл
жайлы: «Хаммад ғұламалар ішінде ең жомарты еді, жылда келетін ... ... ... 500 ... ауызашар беретін, жағдайы нашар
шәкірттеріне ақшалай ... ... ... - деп риуаят етіледі.Хаммад
ибн ... (р.а.) ... ... соң, оның ісі ... Исмаилға тиді.
Жұрт та оның бойынан әкесінің ілімі мен асыл ... ... ... ... Исмаил бірақ халық көңілінен шыға ... Сол ... ... ... әрі қарай жандандырып, дамытуды ... ... ... ... Халықтың қалағаны да сол болатын. Ол кезде ... ... ... Ханифаның есімі мен білімі кеңінен ... ... ... ... алу ... мыңдаған талабалар келіп жатты.
Оның дәрісханасы Куфадағы ең ... әрі ... ... ошағына айналды.
Шәкірттердің ғылыми сұхбаттары мен қуанышты үндері мешіт сыртынан да
естіліп ... ... ... ... ... кемел ой иесі еді. Осы
ерекшелігімен ол тез арада өз дәуірінің ең ұлы ғалымдарының біріне айналды.
Ол - ислам ... ... ... ғалымы болды. Құран кәрім және сүннеттен
басқа нақты ... ... ол ... ... ... ... қияс ... истихсан (дұрыс санау, жақсы деп білу) және
ғұрып-дәстүр сияқты фиқһ қағидаларын пайдалана отырып, ... ... ... білді.Имам Ағзам түн бойы ғибадат етіп, күндіз ораза
тұтатын, тілін жалған ... ... ... пәк ... ... ... ... аулақ жүретін, Аллаһ Тағаланың разылығын табуды өзіне
парыз ... Имам ... ... мен тақуалығы, білімділігі мен
парасаттылығы туралы Имам ... ... ... фиқһ ... Әбу
Ханифаға қарыздар. Кімде-кім Әбу Ханифаның кітаптарын ... ... және фиқһ ... ... - дейді. Ол иманды, тақуа, білімді
және парасаттылығынан харам істерге жоламайтын, күмәнді ... де ... өте сақ адам ... Сондықтан, оның уағызы әрбір тыңдаушы
жүрегіне жететін. Оны ... ... ... ... Ағзам Куфаның орталық мешітінде жұма күні уағыз айтатын . Бір ... соң оған бір құл ... ... ... өтініш. Құлды азат етудің
артықшылығы мен сауабы туралы да ... ... ... ... көңілі
жібіп, мені азат етер», - дейді. Әбу ... ... сен ... - деп ... ... (Ол кез құлдық заманы болатын.) Келесі жұма да
жетті. Бірақ, Имам Ағзам ... ... ... ... Тағы бір ... ... өтініші тағы орындалмай қалады. Үшінші жұмада Имам Ағзам
құлды азат ету және оның мән-маңызы мен ... ... ... ... уағыз айтады. Жұмадан соң әлгі құлдың қожасы ... ... ... ... ризалығы үшін құлымды азат еттім», - дейді. Әбу Ханифа:
«Аллаһ сізден разы ... ... ізгі ... ... жазғай», - деп
бата береді. Бостандық алған құл Имам ... ... ... ... ... ... бар. Екі апта ... айтқан өтінішімді неге бүгін ... - деп ... Әбу ... «Ол күні құл азат ... ... жоқ еді. Сол ... екі апта бойы жұмыс істеп, ақша жинадым. Базардан
құл ... ... оны азат ... ... ... ... пен әлдеқандай
рахатты сезіндім. Бұл амалды өзім істемей тұрып, басқаға бұйырғанымда, оның
ешқандай әсері болмас еді, ... да ... ... бермес еді», - деген
екен.Әбу Ханифа – ұлық ... ... ... мансап пен байлықты ұсынғанда, ол одан бас тартады, дүрелесе де
бетінен қайтпайды.Басқалар ... ... ол ... да ... ... ибн ... (р.а.): «Әбу Ханифа (р.а.) аса тақуалығына ... ... ... ... ... де қол ... ол ... өзі
мен біліміне өте сақ адамды көрмедім», - деген.Сәһл ибн Мадхим (р.а.) ... ... (р.а.) ... ... едік, үйінен бұйрадан (қамыстан жасалған
төсеніш) басқа ештеме көрмедік», - ... (р.а.) : «Мен ... ... ... алдында отыр едім, ол жерге имам Әбу Йусуф
(р.а.) келді. Оған ... ... Әбу ... (р.а.) ... ... ... беріңіз», - деп өтініш жасады. Сонда ол: «Әбу Ханифа ... ... ... істерге жоламайтын, дүниеқорлықтан алыс, көбінесе
үнсіз жүретін, әрдайым өз пікірін дәлелдей ... өз ... ... сөз ... ... ... білсе, нақты жауап беретін адам еді.
Ей, мүминдердің әміршісі! Мен ол ... ... ... өз ... ... ... ... адам туралы жақсы сөз ғана айтатын», - дейді.
Сонда Һарун әр-Рашид : «Бұл ... ... - ... екен.Фудайл ибн Йаз
(р.а.) : «Әбу Ханифа (р.а.) фиқһ ғалымы, тақуалығымен ... ... ... ... ... ... беруден жалықпайтын, түнді
ғибадатпен өткізетін, аз сөзді, егер бір ... ... ... ... ... ақиқатына көз жеткізіп түсіндіретін», - деген екен.Қази Шурак
(р.а.): «Әбу Ханифа (р.а.) фиқты терең меңгерген, әр ісі ... ... ... ... аса шыдамды, шәкірт білім алып болғанша оған жан-
жақты көмек ... адам еді ... ... ... оған : «Сен ... мен ... ... пен бұрысты ажырата алатын, ... ... ... - дейтін. Ұстаздары мен құрметті адамдар ... ... - ... ... ... «Мен Әбу ... (р.а.) жиырма
жылдай бірге болдым.
Әбу Ханифа егер бір ... ... ... ... ... таратып
жіберетін. Бірде саудадағы серігі Хафс ибн Әбдірахманға біраз заттар беріп,
сатуға жібереді. Мүліктерінің арасында бір ... ... бар ... ... ... айт дейді. Досы киімдерді сатқанмен, әлгі
киім жайлы ескертуді ұмытып кетеді. Алған адамның кім ... де ... соң Әбу ... сол ... ... ... пайданы садақаға таратады.
Сондықтан да, оның дәулетінде берекет болатын (Имам Абу Ханифа ... ... ... бір кісінің қойы ұрланады. Оны естіген Имам Ағзам
ұрланған етті байқамай жеп қоймайын деп сақтық үшін жеті жыл ет ... ... Әбу ... ғалымдарға көп көмектесетін. Жыл соңында табысынан
артып қалған ақшаларды ілім жолында жүргендерге таратып: «Мына ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, бұл
дәулет менікі емес, ... ... ... ... ... ... сендерге
жіберген несібесі», - дейтін.Имам Ағзам аса тақуа еді. Кішіпейілділік пен
тақуалықты ол бәрінен жоғары санайтын. Бірде ... «Сен ... ... ... ... ол: «Аллаһ Тағалаға ант етейін, мен сен берген бұл атақтан
әлдеқайда беделдімін. ... мен ... ... ... өзге ... бар ма?!» - деп ... ... Оның тақуалығы жайлы ... көп. ... ол ... ... екі адамның бірі жолдасына:
«Мынау – Әбу ... Өте ... ... Тіпті құптан намазының дәретімен таң
намазын оқиды екен» - дейді. ... ... Әбу ... (р.а.) ... «Мен олар ойлағандай жан емеспін ғой. Бірақ халықтың мен жайлы
жақсы пікірлерін жоққа шығарып, оларды өтірікші ... ... - деп ... ... құптан намазының дәретімен таң намазын оқи бастаған» /20/
екен. Әбу ... ... ... ... да, ... ... ... Шәкірттері арасында отырған кезде оны сынамақ оймен бір яһуди:
«Сенің пәлен жерден ... ... келе ... ... ... жем
болды. Енді не істейсің?» - дейді.Әбу Ханифа аз уақыт ... ... ... ... - ... Әлгі адам ... ... «Әбу Ханифа, сүйінші!
Керуенің табылды. Қарақшылар қолға түсті. ... дін ... ... ... - ... Әбу ... тағы ... үнсіз қалып: «Аллаһқа шүкір» -
дейді. Сонда әлгі адам: «Сен неге ... да, ... да ... ғана жауап қайырдың», - дейді. Сонда Имам Ағзам: «Керуенің
жоғалды ... ... ... ... ма екен деп, оған ... түк ... бір қалыпты соққанын көріп, ... ... ... ... ... ... қуанар ма екен деп тағы да жүрек
дүрсіліне құлақ астым. О сол ... ... ... Мен ... ... ... ... біліп, қуанып: «Аллаһқа шүкір» дедім.Аллаһ
Тағаланың барлығы, бірлігі, шексіз құдіреті және ... да ... ... ақырет, жәннат, тозақ және басқа да ... мен ... ... ... ... ... ... (тәухид, ақида)
ілімі аясында Әбу Ханифа нақли дәлелдер (Құран аяттары мен пайғамбарымыздың
сүннетері) мен ақли (ой-санамен түйінделген) дәлелдерді ... ... ... ... Ұлық Имам – Имам ... Әбу ... қашан да ғұмыры
мен бар мал-мүлкін Аллаһ разылығы жолында жұмсап, ... ... ... ... Ол қайтыс болғанда Ибн Жәриж қайғыға беріліп: ... ... ... ... ... - деп ... екен. Абай атамыздың: «Өлді деуге
бола ма, айтыңдаршы, өлмейтұғын артына сөз қалдырған?» - деген ... ... дара ... ... шығар. Қазақстан халқының басым бөлігі Әбу
Ханифа мазһабын ұстанады. ... ... ... ...... ... деңгейін өсіру үшін адамгершілікке тән қасиеттерге
жетелейтін, әділдікті, шындықты, ... ... ... ... ... ... ұлт, басқа діндерге құрметпен қарайтын, ең жақсы әдеп-
ғұрыптарды уағыздайтын ислам дінінің ... ... ... ... Күні ... атеистік идеологияның уытынан әлі
айыға алмаған бүгінгі қоғамда діни сауаттылық пен танымның ... ... мен ... ... ... кейбір қандастарымыздың аузынан
«Әбу Ханифа мазһабын ұстанудың ... ... ... қыршаңқы сауал ішінара
болса да естіліп ... Бұл ... ... ең ... Әбу Ханифа
мазһабының ерекшеліктері мен мән-маңызын ... ... ... ... ... олар бұл ... мектепті ата-бабаларымыз неге ұстанған
деп оның өміріміз бен қоғамымыздағы алар орны мен ... ... ... ... неге әлем ... ... ... ұстанады? Бірлік пен
ынтымақ әрбір мұсылман үшін аса қымбат. «Олай ... ... ... баянды ете түсу үшін де, халқымыздың діни бірлігі мен рухани ынтымағын
сақтап қүшейту үшін Әбу ... ... ... Әбу ... мазһабын
ұстанбасақ, діни-рухани бірлік, тұтастықтан айрылып, ... ... ... жік ... Діни амал ... ... дау, ... бірі алу басталады. Менікі дұрыс дейтін топ-топқа бөлініп,
ынтымақтан айрыламыз. Жақсы ... пен ... ... ... жақсы әдетке де
қарсы шығуымыз көбейіп» /21/ кетпесіне ешкім де кепілдік бере ... арты ... ... жол ашып, қасіретке душар етуі
мүмкін.Аллаһ Тағала ғибадаты мен ғибраты мол, ... ... ... ұлы ... Әбу ... ... ... Бүкіл дүние
мұсылмандарының ынтымағы мен бірлігі нығайып, дау мен алауыздық ... ... пен ... ... Ислам діні һәм әлемдік баспасөз
Шетелдік басылымдар дегенде алдымен интернетке үңілдік. ... ... ... ... ғана ... Одан ... ... ақпараттық алмасу
зат түрінде емес, интернет ... ... Күш- ... ... ... ... ... өзіміздің тақырыбымызға сай
келеді деген мәтіндерді мұртын ... ... ... бір ... ел ... ... жүргізген. Соның нәтижесінде Еуропа
құрлығының исламды бұдан елу жыл бұрын ... сөз ... ... саны кқн ... ... келеді. Оған нақты мысал олардың 100
пайызы жұма сайын мешітке ... ... айын ... қарсы алады. Таң
қаларлығы университет ... де ... ... ... /22/
жарты әлемге жар сала ... ... ... ... деген көзқарасы АҚШ-та орын
алған террактілік оқиғадан кейін кері бағытқа бұрылып кетті. Сол ... ... ... әлем әлі ... ... Олар бұл қанқұйлы
оқиғаны ислам дінін ұстанатын халықтың өкілі ... деп ... ... діні де ... ... жатқан жоқ. Дүниежүзіндегі алып ... ВВС ... ... ... ... ... ... Түрлі телесериалдар мен мұсылмандардың тыныс-тіршілігінен
хабардар ететін деректі фильмдерді әлем назарына ... /23/ ... ... атты ... бар. ... исламның еуропаға кеңінен
таралып келе жатқанын айтады. ... ... ... ... ... ... шығысынадағы шіркеудің жабылып, орнына мешіттің
ашылғанын, мұсылман халқының көптеп жиналғанын жазады. ... ... ... ... ... да ... ... құлшылық орны
ашылатынын, Италияда сәулетті мешіттің құрылысы да жуық арада басталатыны
жайында сөз ... ... ... ... ... ... 5 ... мұсылмандар.
Бұрынғы президенті Жак Ширак та мұсылмандарға жақсы ... ... ... алдымен мешіттен, сосын шіркеуден бастағанының өзі де
ислам ... ... ... керек дейді журналдағы мақала.
Әлем ... ... өте ... саналады. Сөзімізге мысалды неміс журналынан да
келтірсек жеткілікті. Бір журналдың 20 бетіне түгелдей ... мына ... ... ... ... ... толғайды. «Ислам діні жалпыхалықтық.
Ол ұлтына, тіліне, нәсіліне ... ... Ол дін үшін жер ... ... иесі ... ... ... жаратушыға құлшылық еткендерге Аллаһ
Тағала ... ... /24/ ... ... да ислам дініне оң
көзқараспен ... Бұл ... ... осы дін төңірегінде қандай да
бір оқиға болсын жазып жариялап ... ... ... Йоханнес
Руа өз елінде өткен діндераралық диалогқа белсене қатынасқанын жалпақ
жұртқа жариялайды. Басылым авторының ... ... Рау ... ... соң ... Марл ... ... мешітіне
барған. Сол жиында Рау Рамазан айына ерекше тоқталып кеткен. Ислам діні
террорлық ... ... ... ... ... алакөзденуін
қаламайтынын ашып айтқан. Дәл қазіргі күні Германиядағы мұсылмандардың сан
уақытпен бірге көбейіп келеді. Көбеюіндегі ... ... ... ... көбі ... ... Бір атап өтерлігі соңғы жылдары
неміс жастары ислам дініне бет ... ... ... ... Осы ... ... жастарының саны да біразға жетіп қалған. ... ... ... ... түк те ... болып отырған жоқ. Қайта ислам дінін
қарапайым халыққа түсіндіруді дұрыс жолға қойып келеді. Оқу ... пәні ... ... Енді ... мемлекетіне
аздап аялдай кетейік. 90-жылдардың басында бұл елде мұсылмандардың саны 285
мың болыпты. 1998 жылы бұл ... ... 350 ... ... ... ... 240 ... бой көтерген. Бүгінде ислам діні бұл елде католик
дінінен кейінгі екінші орында тұр. ... ... мен ... ... көп ... Бұл ... де ... мұсылмандарға
қырын қарамайды. Тіпті оны қойып, 1974 жылы ... заң да ... ... мұсылмандардың барлық салт-дәстүрі, ұстанымына ... ... ... де ... ... ... өмір ... оқыту бағдарламасында ислам да пән ретінде оқу ... ... ... ... ... ... мұғалімдердің 700-і
мұсылман дінін қабылдапты. Сондай-ақ елдегі тұрғызылып жатқан ... ... ... де ... ... ... Италия
мемлекетінің Сауд ... ... ... ... ... дінін
қабылдағаны турасында әлемді елең еткізген мақала жарияланды. «Рейтер
ақпарат ... жер ... ... ақпарат таратты. Кардилли ислам дінін
қабылдаған бірінші елші емес бұған дейін де елшілік ... ... ... өткен. Ол мұсылман болған күні-ақ араб журналистері
сауалдың астына алып» /25/ ... ... Өз ... ... атанған
елші журналистердің сауалдарына жан-жақты тоқталып, толымды жауап берген.
Италияның премьер-министрі Сильвио Берлускони 2001 жылы ... ... ... БАҚ ... басшыларын жиып алып, исламды қаралағандарға
қарсы тұруға үндейді. Өзі де ет ... ... ... ағат сөзі үшін ... ... кешірім сұрайды. Журналистерге берген сұқбатында жер
бетінде мұсылман дінін ... саны 1 ... ... ... бейбіт қарым-қатынаста ғұмыр ... ... ... ... Тони Блэр ... берген сұқбатында
былай депті. «Мен Құранның ағылшын тіліне аударылған нұсқасын оқып ... ... ... де мен ... ... оқып шықтым. Бірақ олардың
бірде-бірі дәл осы ... ... ... әсер ете ... жоқ». Тони Құранды
оқығаннан кейін көп ... көзі ... ... «2001 ... ... ... ... қабылдаған Тони Блэр Құранды үш
мәрте қайталап оқып шыққанын» /26/ өзіне үлкен әсер алғанын айтады. ... ... ... ... исламның бейбіт өмірді қалап, өнегелік
тазалығына қайран қалғанын жазады. Оның жұмыс үстелінің үстінде ... ... ... тұрады екен. Бұдан оның бұл ... ... жиі ... ... ... ... ... тілшілері болса Блэрдің
Құранды беріліп оқуының тереңіне үгілгендігі деп түсіндірді. ... Билл ... да ... оң ... ... Ел басқарып
тұрғанында ол ислам дініндегілерді қабылдау үшін арнайы уақыт белгілейтін
болған. Рамазан айы бітіп, ораза тұту ... соң ... ... ... ... Өзі де Құранды оқығанын арасында аяттардан үзінді мысал
келтіріп сөйлегенді ... ... ... ... де ... ... жеткізеді. Одан ... ... ... ... Буш та ... іш ... ... Бушты Ирак пен
Ауғанстанға соғыс ашқаны үшін көптеген ... ... жек ... ... ... ... көзқарасы жақсы. Бір сөзінде ол өзінің
өміріндегі алған сыйлықтарының ішінде ең ... ... ... ... жылы 26 ... Ақ үйде Джордж Буш американ ... ... ... Буш ... ... ... ... пен
игілікті мақсатта өмір сүруді қолдайтын діні екенін ... Осы ... ... ... Қасиеттің Құранды сыйға тартып, президентке
ұстатады. Кездесуде Солтүстік Америка ислам қоғамының ... ... ... ... Құран кітабын Буш бағалы сыйлық деп ... жылы 17 ... Буш ... ең ескі мешітке барады. ... ... ... репортаж таратып отырған телеарналар алдында
президент «Ар Рум» сүресінен үзінді ... ... ... Құранды күн сайын оқып, Одан кеңес пен көмек сұрап
отыратынын жазады. ... ол ... ... ресми түрде мұсылмандыққа
өтпеген де. Біраақ жүрегімен ислам дінін қалайды. Тұрмыс сүрудің ... ... ... өлім мен өмір ... ойға ... шын
мұсылмандыққа берілуді ойлайды екен. Бұл ойға ол ... ... ... Ол ... осы һақ ... тым кеш ... ... де
білдіреді. Алланың ісі ізгілік пен мейірімге толы екенін жанымен сезінген
соң ғана исламға бет бұруды көзеген. Оны ... де, ... күш те ... ... ... ... ... түйсігіне салып шешкен. Бұл
уақытқа дейін қате ұғымдар мен ... ... ... ... ... ... кезде Азия мен Африка елдеріне, мәдениеті төмен білімсіз
халыққа арналған Мұхаммедтің жазған ... екен деп ... ... Мәскеуде көше сыпырушылар түгелге жуық мұсылман татарлары болады.
Осы ... ол ... еке ... «80 ... мен колумбияда бірге оқыған
достарым мені ... ... ... ... ... ... егде жастағы
неміспен таныстырды. Осыны білген кезде шын таңқалдым және ... ... ... дін ... ... мәскеулік бұрынғы ойдың
жетегінде жүре ... /27/ көп ... ... ... ... Юрий
Михалков қранның орысша аудармасын жариялауға келісім бергенімен де
бірінші сүресінде-ақ тығырыққа ... ... ... Құрандағы Алланың
шындық сезімі оған оның оқуын арқылы келеді. ... ... ... ... сондықтан ол Алланың ашық жолын қабылдауға апаратын,
Құранды шындап түсінудегі және ... ... жеке жолы бар. ... ... шын мәнісінде басқалай шешім қабылдай алмағанын таңдана айтады.
Соңғы жылдары халқымыз Ислам дінінен, мұсылмандықтан көз ... ... ... ... ... ... бағытынан жаңылып тұрған
кезінде қараңғылық сейіліп, арайлап таң ... ... ... күн ... ... кең ... ... қайтадан бауырына басып, Ислам
дінінің нұрына ... ... үміт отын ... ... ... ... ... бұлақтың көзін ашып, көптен шөліркеген
рухани шөлдерін басуға тырысып, ... ... ... ... бастады. Діни оқуларға жол ашылды. Мешіттер салына бастады. Аллаһ
Тағалаға сиынушылар, құлдық етушілер, мешітке барушылар, намаз ... ... ... ... ... ... жастар тарапынан. Дегенмен
ұмтылысымыз болғанымен әлі де ... көп. Діни ... ... ... ... ... парыздары мен сүннеттерін, салт-
дәстүрлерін, олардың қолдану жолдарын уағыздау, оқыту, үйрету әлі де ... /18/ келе ... ... ... Ал ... көпшілігі арабша оқи да,
түсіне де бермейді. Оларға көмек керек. Ауылдағы ... ... ... тәрбиені қажет етеді. Көргендері аз. Олардың білімін,
тәжірибелерін жоғарылатып, байытуда аудан, облыс, үлкен медіресе-мешіттерде
арнайы оқытулар ... ... ... шығарылып жатқан діни кітаптар, журнал-
газеттер, үнтаспаға жазылған уағыздар ауылдық жерлерге жете ... ... ... ... ... алшақтап кетеді. Қазіргі таңда әлемде ... ... ... ... ... діні ... ... ретінде сөз
болып жүретіндігі бәрімізге мәлім. ... ... ... ... ... екендігін әркім өзінше пайымдап жатады. Бұл жерде батыстың
бағыты белгілі сияқты. Мұндай ... ... жала ... ислам елдерінің
ұлттық сана-сезімімен, ұлттық идеологиясына өз ықпалын ... ... ой ... Оны ... біраз жыл бұрын Данияның билігіндегі біреу
пайғамбарды келемеждеп, қарғысқа да қалған. Неліктен олар бұндай ... Олар ... ... ... күн ... ... ... жайып
келе жатқанын көре алмайды. Жақында бір сайттан дінге қатысты ... ... ғана ... ... ... ... «Орталық Қазақстан»
деген газет бар. Сол газеттің «Иман» атты ... ... ... ... ... діні ... ... жүрген көп сұраққа облыстық «Орталық
Қазақстан» газетінің тілшісі және ... ... ... ... ... ... Автордың алғашқы сауалы ... ... ... аз ... сұрайды. Ал беттің жауапты шығарушысы
болса ең алғашқы себеп бұл ... діни ... ... ... ... Ал ондай амақал ... бұл ... ... Бірақ редакция
қоржынына ондай материалдар ... түсе ... ... ... ... жайлы өрбиді. Расында да бізде ислам
дінін насихаттау жағы кем соғып жатыр. Қарапйым халықтың көп бөлігі ... ... ... аға ... ... ... жүие тәрбиелеген.
Қаһары иалай жерді дірілдеткен сол империя біздің қазіргі аға буынды дініне
ада тәрбиеледі. Олар «дін – апиын» деп ... Тек ... ... ... ... ... олқы тұсымызды тап ... ... ... өз ... күннен-күнге күшейтіп келеді. Біз дінімізді
уағыздап, насихаттауды отбасынан бастау керек. Әр баланың бойына ... ... ... ... сайын санасына сіңірсек, жадында ... ма? ... ... ойда ... жеткізеді. Міне, осыдан кейін
имандылықты санасына сіңірген ... да, ... ... ... кепіл
бола алады. Біз жіберген қателігімізді осылай түзеуіміз керек деген пікірге
тоқтайды. Бұл күнде бізде діни ... көп. ... ... ... ... ... ... жатса, еліміздің басқа бір бұрышынан
басқасы өз ... ... ... жатады. Автор осы мәселені де
сыртқалдымаған. Бір ғана Қарағандының өзінде 300-ге ... ... ... бар. ... бір ерекшелігі үгіт-насихатты өте жақсы жүргізеді.
Секталар негізнен жан дүниесі күйзеліп, қайғы ... ... ... және ... ... ... көрсетіп, өз дініне қарай бет
бұрғыза бастайды. Тіпті кейбір адамдар діни ... ... ... ... де ... ... жағдайлар да болған.
Бұл жерде осындайға жол берген заңымызда да олқылық барын ескерсек
және осыдан кейін оларға шектеу қою ... ... ... ... ... ойы бөтендігінде шүбә келтіре алмаймыз.
«Олар бүгінгі жер бетіндегі түрлі террактілерді мұсылман қауымы жасап ... ... ... ... Әрине, исламға «тероризм» деген сөзді тіркеп
қойғандардың ниеті түзу деп ешкім де айта ... Бұл ... ... ... діні ... ... ... Құран сөзі адамды
адамгершілікпен адалдыққа баулитынын айтпасақ та түсінікті жағдай» /19/
емес пе. Біз ... ... ... ... ... ... ... бала
жастайынын қабылдаса, өсе келе ата дініні деген сүйіспеншілігі артады.
Өзіндік көзқарасы қалыптасады. Шағын ғана ... ... да ... жеке адам ғана ... ... ... ... тағдырында
шешуші рөл атқаратынын дәлелдеп қажеті жоқ шығар. әлемді өркениеттілігмен
тамсандырыпотырған кәрі ... ... мен ... үстемдігін жүргізіп
отырған АҚШ-та дәл бүгінгі күні күнде ... етіп ... да, ... үшін ... зор ... жақсы біледі. Біз дінні қастрелеуде
шешендерден үлгі алғанымыз жөн-ау. Қазақтан саны он есе аз ... ... ... Алып ... бұғалығында күнелтіп отырған мемлекет. Жер бетіне
тарыдай шашып ... ... ... ... бастарынан өткіздірсе де
олар өздерінің ата діндерінің беріктігін бұздырған жоқ. Бұның ... ... ... мен Имам ... ... ... ... мен мінез-құлықтың
мықтылығында жатыр.
Ал бір ұлттың бірнеше дінге бөлінуі қатерлердің ең ... ... ... ... ... ... үмбет болуы сырт көзге жаймашуақ,
бейбіт көрінгенмен түптің-түбінде ұлттың ... ... Оған ... ... ... те жеткілікті. Бүгінде «біздің ... ... ... әлі ... ... ... ... отыр.
Молдалар тек намаз оқыту мен үйрету мен дәрет алу, тағы сол ... ... ... ары аса ... Осыдан келіп исламды тым қораш
нәрсе деген ... ... ... ... жаны ашушы қазақ Еуропа
мықтылары қабылдап жатқан мұсылманшылықты қабылдамайды деп баяғы ... ... ... ... ... ... Еуропа қабылдаса, ислам
философиясын, ислам мәдениетін, ислам дүниетанымын терең ұғып, ... ... ... гөрі ... ... арқылы қабылдайтынын» /28/ естен
шығармағанымыз жөн.
Мына бір ... көп ... ... ... ... ... шалғай
ауылдағы қарапайым оқырман. Ол өзінің ... ... бір ... Ол кез 1960 ... соңы ... ... ... сыныпқа бір ер
мұғалім кіріп келеді де, ек-үш ересек ер ... ... ... ... Артынша үзілісте оқушылар дәліздің ең ... ... ... оған «Дін – адам ... ... деп жазып қояды. Сосын шулаған
оқушылар келесі ... ... ... ... деген сөздің нендей мағына
беретінін сұрайды. Апай ... сол ... ... ... да ... ... көңілдерін құлазытқысы келмейді. Кеңестік қоғамның
құйтырқы саясаты солай тәрбиелеп ... ... ... ... «ол ... тың ... ... Қазақстанның көп өлкелері ... ... ... қаракөз арулары Фатима-Полина,
Балқадиша-Валенитна, Қаракөз-Клавдия боп шыға келді. Ұл аз болғандай ... ... ...... ... ... еліргеніміз
соншалықты ақырын тілімізді, ... ... ... ... ... /29/ ... жазады. Автор осы амақаласында
тағы бір оқиғаның ұшығын шығарады. Ол да ... ... ... ... ... ата ... ... жапқан жетпістегі ақсақалы өзінің
қызының басқа діни сектаға кіріп ... ... ... ... ... ... ... әлгі қыз қаржыдан қысылып, осы бір
сектаның етегінен ұстайды. ... бұл ... ... ... ... ... ақшаға шаруасын дөңгелетіп, саудасын жүргізіп әкетеді. ... ... ... ... ... ... ... көш ілгері. Бірақ ... өзге ... ... ... Бауыр еті баласының
мұсылманшылықтан ада болғанына күйінудің ... ... шалы ... деп ... ... Бұл ... бір ғана осы отбасының басында емес.
Күн сайын әр жерде қайталанып жатқаны шындық.
Бұдан кейін ... ... ... ... ... ... ... Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында үш қазақ әйелі
Ташкентке қыдырып барады. Жолай бұлармен бірге өзбек жігіті ... ... ... тез араласып, бауыр басып кетеді. Сонда өзбектің медреседе
оқитын жігіті бұлардан мұсылман ... ... ... бірдей
мұсылманбыз деп жауап береді. Әлгі өзбек дәлелдеуін сұрайды. ... ... ... ... ... Ағатттықтарын мойындап,
өзбектен кәлиманы үйренеді. Бұл ... ... не үшін ... ... ... ... қарағанда күшті. Олардың саны қазір 22
миллионнан асқан. Сосын оларда ұлттық мұрат, елдік ... ... ... Олар тек ... ... ... адам санатына қосады. Өзге
тілде сөйледің бе нан тауып жей алмайсың. Біздегідей босаңсу, еркіндік жоқ.
Өйткені олар ғаламдан деген аждаһаның ... қтіп ... бар ... қарастырып жатыр. Жоғарыдағы сөз еткен апат алдымен саны аз
ұлттарды ... ... да ... Олар ... ... тұру ... Ұлтты
жоятын бірден бір күш дінде екенін ... ... ... әлгіндей
жағдайға баруда.
Біз осы бітіру жұмысын жазу барысында көптеген ... көз ... ... ... 2 маусымдағы мақалыны да оқып шықты.
Расында бізде діни сабақ ... ... ... ... ... ... ұғып шықса, ұлттың болашағына су құйған болар едік. Рас балаларға
арналған республикалықбасылымдарда ара-тұра осы іске үлес ... ... ... ... ... келе ... ... жыл толған «Ұлан» балалар мен
жасөспірімдердің республикалық газетін ... ... Алма ... ... имандылық отауы» арнаулы беті имандылық мәселесін
жастар ... ... ... дінінің қасиетін оқушылардың бойына
сіңіруге күш салып келеді. Енді ... ... ... ... Автор
мақаласын бастамас бұрын осы бір діни журналодың нені ... «бір ... ... имандылық тәпрбие беріп жатқандай
көрінетін журналдың көздегені ... ... да ... ... ... ... ... жұмыс істейтін көрінеді. Осы клуб кілең
қазақ балаларын тартып, ойыншықтар ... ... /30/ ... Сосын
бізде мектепте ислам дініні оқытатын арнауыл ... ... ... ... ... ... еліміздің заңына сүйеніп алып жұмыс істеп жатқанына
тоқталады. Расында бізде әр адам қай дінді таңдаса да өз еркі. Оған ... ... ... ... ... те, Иса мәсіхті уағыздауды мектеп
жасындағы бүлдіршіндерден бастаған журнал ұжымына тосқауыл қоюға ... ... ... де ... ... ... тарихына көз тоқтатар болсақ, ықылым заманнан бері дінсіз өмір
сүрмегенін байқаймыз. Адам жеке ... ... де, ... ... ... мұқтаж. Олай болатын себебі дінге деген ... оның ... ... бар. Дін оның мына бір ... мен ... мын сан қабат
өмірде арқа сүйер тірегі, ... ... ... ... ... ... ... мен бағдар көрсетер темірқазығы. Адам ... ... жан ... Адам ... Ұлы ... ... ғана
пұт атаулыдан ада болып, азаттыққа ... Иман ... ... құтылып, бостандыққа жетуінің сыры осында жатыр. өйткені Аллаһ
тағала – иманның досы. Әлемнің Ұлы Иесімен дос ... жан ... ... Дінга адам баласы әрқашан мұқтаж. Адамда жан мен тән бар.тәнге ... ... Ал ... не қажет? Оның азығы не? Рухани ... кісі төрт ... сай ... де, ... бола алмайды. Алайда рух
әлемі шұғылаға оранған сана иесінің шаңырағынан су өтсе де ... ... ... ... ... – Ұлы ... иман ету. Рухы сонда ғана
жай тауып, арнасымен ағады.
Адам өмірі күрес. Ол мұнда ... ... ... бұзып-жарып,
өзінің кім екендігін дәлелдеу үшін өмірге келген. Бірақ ол ... ... жету ... ... шаршап-шалдығып, алдағы үміт отын сөндіру
амалына ұшырап, өзінің қауқарсыздығын аңғартады. ... ... ... ... ... да ... көрсететін ұлы Жаратушыға құл болып,
иман еткен жан ғана үмітін жоғалтпай алға басып, ... ... ... Ұлы ... мұны бір ... ... яки жалғыз тастамайтынына бек
сенеді. «Ол өзі көтере ... ауыр сын ... ... ... анықтап
жатқандығын біледі. Ұлы Жаратушы адамның сыналатынын өз елшісі арқылы
білдіргенін» /31/ адамзат ... ... ... ... ... ... нанымдар» атты зерттеу еңбегінде Ислам ... ... тың ... ... ... діні VІІІ ғасырда Араб түбегінде пайда болды. Мұхаммед
Араб түбегін бірлікке келтіргеннен кейін ... ... ірге ... ... ... Ауғанстанды бойұсындырған соң, солтүстікке бұрылып, Орта Азияға
ықпалын тигізе бастады. 751 жылы Таң патшалығының Гау Шиянжэ бастаған ... ... ... ... ... араб ... ... өңірінен
айырылмайды. Әрі осы кезден ... ... ... ... ... ... ... ислам діні бірнеше бағытпен Қазақ даласына тарала
бастады. Арал теңізі бойындағы Хорезм ... ... ... ірі ... ... ... ала ... Үргеніш қаласы бастан-аяқ сауда-
саттық қаласы болды. Арабтао онда барып-кеткен әрбір ... ... ... ислам шариғаттарын таратып отырды.
Бартольд өзінің «Орта Азия тарихы» деген еңбегіндей ... ... ... ... ... діні мен ... Еділ бойына ала
баратын. Ондағы бұлғарлар исламға кірді, ал Хазар мемлекетінде Хорезмдегі
ислам мүриттері ... ... ... топ ... ... ... өз елдерінде ислам діні толық күшіне ... ... ... ... 764 жылы ... ... ... ислам
иеліктеріне басып кірді» деп жазады. Осы зерттеу ... Арал ... ... қарай көсілген Каспий бойы аймағындағы көшпелілер VІІІ
ғасырдың ... ... ... ... ... бастағанын байқаймыз.
«Исламның ешқандай қысым-күшсіз, ауызекі таралуы оның үстіне таралу
қарқынының мейлінше баяу болуы самани хандығының күткен ... ... ... 893 жылы ... хандығы әскер шығарып, Талас өңірін басып
алды. Сонымен Талас өлкесі ... ... ... шығыс аймағы мен
көшпелілер арасындағы сауда қарым-қатынасының негізгі түйініне айналды. ІХ
ғасырдағы Хорезми ... ... ... ... деп ... ... 28-татаруының 93-бабында «Талас өлкесінде мұсылмандар
да, түріктер де тұрды. Бұл жер ... көп ... жер, ... баратын өткел» деп жазады. Осында исламға кірген түрік қауымы
ислам мүриттерімен біраз уақытқа ... ... ... ... ... ... ... ислам дінін қабылдағаны» /32/ белгілі
болғанын жазады.
Ислам діні адамдарды түр-түсіне, тіліне, бай, кедейшілігіне ... ... Адам ... тең ... қадірлейді. Ал
айырмашылықтары иманға, тақуалық, жақсы мінезге ... ... ... ... ... Адам (с.ғ.с.)-ның топырақтан жаралғандығы туралы
Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) хадистерінде ашық ескертілген. Сондай-ақ
Құран кәрімде: «Ей, ... ... ... әуелде бір еркек, бір
әйелден (Адам мен Хауадан) бір ата, бір ... ... ... ... жасауларың үшін көптеген ұлт, ұлыс етіп көбейттік. Ал ерекше
діндар ... ... ... адам ... ... Аллаһ барлық
нәрсені толық білуші, барлығынан хабардар» ... ... 13 ... діні ... ... ... көңілдің) тазалығын талап етеді.
Сол үшін де әрбір ... ... бес ... ... ... ... бір
рет шомылуды, киім жууды, ғибадат жасайтын орындарды таза ұстауды, үлкен ... ... ... ... сумен тазалануды, тамақ ішердің алдында және
ішіп болғаннан кейін қол жууды, тістерін тазартқыш арқылы ... ... ... ... күткен тәуелсіздігімізді алып, еңсеміз едәуір
көтерілгендей. Әсіресе сана бостандығы замандас болмысына имандылық үйіріп,
адамгершіл сапарға бастауда. ... ... ... ... ... жұрт он ... мың ғаламды жаратушы ұлы күшке бас иіп, Ислам
дініне бет бұруда. Халқымызда осындай бір ... ... ... ... ... ... бұра ... терте бұзар қыңыр өгіздей қылық ... да тобы ... ... тарихында әр дінге бөлінген туыс бір
халықтың бір-бірімен ымырасыз қидаласып ... ... ... ... ... ... ... кепіл екенін неге тез ... ... ... бар ... ... ойын ... да бүгін
жақсы білетіні» /34/ соқырға таяқ ұстатқандай ап-анық нәрсе.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Кітаптар мен монографиялар:
1. әл-Фараби. Әлеуметтік – этникалық ... // ... ... 19.
2. Имам Абу Ханифа // ән-Нуғман, Алматы, 2005. ... ... К. ... ... ... // Алматы: Ғылым, 2006. 3б.
4. Исаұлы М, Жолдыбайұлы Қ. «Ислам ғылымқалы» Алматы, Алтын қалам,
2006 жыл, 13 ... Д. ... ... тағы бір тірегі //Жұлдыз №12. 2001жыл.
36 б.
6. Мартин Гарднер. Сандар ... // ... ... 2000 жыл. 153
б.
7. Жүзей М. Өзін өзі өзгерпеген елді мен де ... // ... ... жыл. 8 ... ... Г. Алла ... ... кәріс әйелі // Ислам әлемі №1
2006 жыл. 16 ... ... М. ... // ... №7. 2003 жыл. 83 б.
10. Дербісәлі Ә. Имам ағзам Әбу ... ... // ... ... №2 ... 2008 жыл. 21 ... ... Э. Кем был Пророк Мухаммад? // “Der Spiegel” журналы №11
2004 жыл. 45 б.
12. Қайыпов А. Менің ... ... ... // ... 27 ... №2 2009
жыл. 14 б.
13. Бихай С. Дін нанымдар // Қазақстан тарихы, №9. 2007 жыл. 13 б.
14. Халифа А. ... ... ... // ... ... №5 2002
жыл. 20 б.
Газеттер:
15. Думан Рамазан. Туған ... ... ... ... әдебиеті, 2
қыркүйек 1997 жыл
16. Сонда
17. Нысанбайұлы Р. Алғашқы зайырлы мемлекетті Мұхаммед ... Жас ... 14 ... ... Салқынбеков Д. Діни экстремизмнің алдын алу // Ислам және
өркениет, 1-15 желтоқсан 2007 ... ... Б. ... сөз ... ақиқат сөз оздырар // Президент және
халық, 20 маусым, 2008
20. Байжанов І. ... ... // Жас ... үні, 28 ... ... Әкім Ж. ... елді дарақ шортан билейді // Жас Алаш 8 қаңтар 2008
жыл
22. Алдабергенов Н. Ислам діні адамгершілік мұраттарды ... ... 30 ... 2007 жыл
23. Бәкірұлы Ә. Ислам өз қағидаларын өзгерткен емес// Түркістан ... 2004 ... ... А. Адам жәны мен ... ... ... // Қазақстан Заман
30 мамыр 2003 жыл
25. Бегімтаева Р. Ресей мұсылмандықты қалай ... // ... 18 ... 2004 ... Le Monde ... ... (авторы белгісіз) 2001 жыл
27. Армсторнг К. True , Peaceful Face of Islam // Time. 1 ... ... Baker B. Romes Envoy to Saudi Arabia Conberts to Islam ... CUMA, 11 желтоқсан 2001 жыл
29. Muslim and ... share values – Blair // BBC NEWS. ... 2001 ... ... М. ... ... жаны ашиды?// Қазақ әдебиеті 2
қыркүйек 1997 ... ... Қ. ... қыз және әке ... // ... және өркениет 15
желтоқсан 2007 жыл.
32. Тәшенов Т. «Шарапаттың» шатпағының ... не ... ... ... 2009 ... Үркімбай Н. Адасқан елік – аурушаң // Жас Алаш 9 ... 1994 ... ... Б. ... кем ... дін // Irgetac kom. ... ... 2008 жыл.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал: қатынастар мен үрдістер. Ислам діні62 бет
Заманауи тұлғалардың ислам дIнIн қабылдау себептерI5 бет
Ислам дінінің пайда болуы және дамуындағы тарихи әлеуметтік, саяси жағдайлар12 бет
Ислам дIнIндегI хошкөрушIлIк7 бет
Ислам діні16 бет
Ислам діні жайлы ақпарат4 бет
Ислам діні және мұсылман құқығы80 бет
Ислам діні және Қазақстан мәдениеті52 бет
Ислам діні және құндылықтары туралы бастапқы түсінік13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь