Алматы, Талдықорған, үлкен Алматы көлі станцияларындағы бұршақтың пайда болуының метеорологиялық жағдайы

1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
2 АЛМАТЫ, ТАЛДЫҚОРҒАН, ҮЛКЕН АЛМАТЫ КӨЛІ СТАНЦИЯЛАРЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ
Алматы станциясының физикалық географиялық сипаттамасы
2.2 Талдықорған станциясының физикалық географиялық сипаттамасы
2.3 Үлкен Алматы станциясының физикалық географиялық сипаттамасы
3 АЛМАТЫ, ТАЛДЫҚОРҒАН, ҮЛКЕН АЛМАТЫ КӨЛІ СТАНЦИЯЛАРЫНДАҒЫ БҰРШАҚТЫҢ ПАЙДА БОЛУЫНЫҢ МЕТЕОРОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
3.1 Алматы станциясы бойынша бұршақтың таралуының метеорологиялық жағдайы
3.1.1 Бұршақтың мезгіл бойынша пайда болуы
3.1.2 Бұршақтың жауу ұзақтығы
3.2 Талдықорған станциясы бойынша бұршақтың таралуының метеорологиялық жағдайы
3.2.1 Бұршақтың мезгіл бойынша пайда болуы
3.2.1 Бұршақтың мезгіл бойынша пайда болуы
3.3.1 Бұршақтың мезгіл бойынша пайда болуы
3.3.2 Бұршақтың жауу ұзақтығы
4 БҰРШАҚТЫҢ ПАЙДА БОЛУЫНА ЖАҚЫН АУА ТЕМПЕРАТУРАСЫ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Бұршақ-әртүрлі тығыздықты, мұз қабыршақты шар тәрізді, өте қауіпті бөлшектер. Бөлшектердің радусы 1-ден 25 миллиметр арасында.
Бұршақтар будақ-жаңбыр бұлттарынан тамшылардың қатуы салдарынан және судың салқындаған тамшыларының жарма түйіршіктерімен қосылу нәтижесінде пайда болады. Бұршақ әдетте қысқа алқаппен уақыттың салыстырмалы көп емес аралығында жауады. Бұршақтың түсу алқабының ұзақтығы 800 километрге дейін жетуі мүмкін /1/.
Жазда ыстық кездерде будақ-жаңбыр бұлттарынан кейде бұршақ жауады. Ол шар тәрізді немесе дұрыс емес пішінді,диаметрі бірнеше милиметрден және одан көп, мұз бөлшектері түріндегі жауын-шашын. Бұршақтың массасы жеке жағдайларда 300 грммнан асады. Бұршақтар ақ күңгірт ядродан және әрі қарай қаптайтын мұздық мөлдір және бұлыңғыр қабаттарынан тұрады.Бұршақтардың түрі мен көлемі мынаны айтады: олар өз”өмірі” уақытында конвекцияның қатты тоқтарымен бірнеше рет біресе жоғарыға, бір төменге соғылады. Салқындаған бұршақтармен қақтығысу нәтижесінде бұршақтар өздерінің көлемдерін нормаландырады. Өрмелеген ағындарда бұршақтар оң таңбалы температуралы қабаттарға түседі, онда олар жоғарыдан ұрылады, сосын, өрлеген ағындарда олар қайтадан жоғары көтеріледі және жоғарысынан қатады.
Бұршақтардың пайда болуы үшін бұлттардың үлкен сулылығы қажет, сондықтан бұршақ қоңыржай ендіктерде жауады, ол үлкен қарқындылықпен тропиктерде, полярлы ендіктерде бұршақ байқалмайды./2/.
Бұршақ-бұлт бауырында түзіліп, жерге жауатын жауын-шашынның бір түрі. Мұз қабық орнаған осынау зор жентектері көп жағдайда жұмыр формада кездеседі. Мұз қабық қар жентігінің бұлт арасымен өтуі кезінде пайда болады,өйткені бұлт шоғырларының құрамында мұз түіршіктерімен қатар суық тамшылары да болады. Жентек қар соларға келіп соғылған кезде мұз қабыққа оранып үлкейе түседі және салмағы ауырлайды. Кейде мұз болып қатқан бұршақ сыртына қар ұлпалары жабысып, кейбірі ғажайып формада түседі,дегенмен бұршақ жауыны көбінесе әртүрлі пішіндегі қар мен мұз түірлері түрінде жауады.
Бұршақтар бұлттардың белгілі-бір түріне ғана атап айтқанда, найзағай ойнауына себеп болатын түйдек жауын бұлттарынан түзіледі. Өте қалың болып келетін бұлттардың биіктігі 10 шақырымдық деңгейден де асып жатады, олардың ортасында секундына бірнеше ондаған метр алатын жоғары қарай өрлей соғатын күшті ағындар бұлт құрамындағы ылғал тамшыларын бұлттағы ауа температурасы өте төмен және су тамшылары қатып, мұз түйірлеріне айналатын,сондай-ақ оның үстіне мұз кристалдары түзілетін, одан әрі салқындаған осынау бөлшектер бір-бірімен немесе су тамшыларымен қосыла келе ақыр аяғында бұршақ түзілетін шырқау биікке дейін көтеріліп жетеді.
1. Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологии. Физика атмосферы.– Л.: Гидрометеоиздат, 1984. – 741 б.
2. Хромов С.П., Петросянц М.А. Метеорология и климатология. - М.: Издательство МГУ, 1984. - 491 б.
3. Астапенко П.Д. Вопросы о погоде. 2-е изд., испр. и доп. – Л.: Гидрометеоиздат, 1986. – 392 б.
4. Иванова Г.Ф. Вопросы метеорологии и климатологии. //Труды КазНИГМИ, 1977.-Вып. 63. – Б. 83-87.
5.Федченко Л. М Тлисов.М.И. Калов. Х.М Градовый эксперимент. //Труды высокогорного геофизического института, 1989.- Вып.74.- Б.12-15.
6.Шишкин Н.С. Сталевич Д.Д. Учеваткина Т.С. Физика облаков и активных воздействий. //Труды ордена трудового красного знамени главной геофизической обсерваторий, 1983.-Вып.459. - Б.-20-21.
7. Сулаквелидзе Г.К. Ливневые осадки и град. – Л.: Гидрометеоиздат, 1967.-491б.
8. Решетов Г. Д. Метод прогноза града для авиации. –Л.: Гидрометеоиздат, 1981.- 52 б.
        
        1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
Бұршақ-әртүрлі тығыздықты, мұз қабыршақты шар тәрізді, өте ... ... ... 1-ден 25 ... ... будақ-жаңбыр бұлттарынан тамшылардың қатуы салдарынан және
судың салқындаған ... ... ... ... ... болады. Бұршақ әдетте қысқа алқаппен уақыттың салыстырмалы көп ... ... ... түсу ... ... 800 километрге дейін
жетуі мүмкін /1/.
Жазда ... ... ... бұлттарынан кейде бұршақ жауады. Ол
шар тәрізді немесе дұрыс емес пішінді,диаметрі ... ... ... көп, мұз ... түріндегі жауын-шашын. Бұршақтың массасы жеке
жағдайларда 300 ... ... ... ақ ... ... және әрі ... мұздық мөлдір және бұлыңғыр қабаттарынан тұрады.Бұршақтардың түрі
мен көлемі мынаны айтады: олар ... ... ... ... ... рет біресе жоғарыға, бір төменге соғылады. ... ... ... ... ... ... ... ағындарда бұршақтар оң таңбалы температуралы
қабаттарға түседі, онда олар жоғарыдан ұрылады, сосын, ... ... ... ... көтеріледі және жоғарысынан қатады.
Бұршақтардың пайда болуы үшін бұлттардың үлкен сулылығы қажет,
сондықтан ... ... ... жауады, ол үлкен қарқындылықпен
тропиктерде, полярлы ендіктерде бұршақ байқалмайды./2/.
Бұршақ-бұлт бауырында түзіліп, жерге ... ... бір ... ... ... ... зор жентектері көп жағдайда жұмыр формада кездеседі.
Мұз қабық қар жентігінің бұлт ... өтуі ... ... болады,өйткені
бұлт шоғырларының құрамында мұз түіршіктерімен қатар суық ... ... ... қар ... ... соғылған кезде мұз қабыққа оранып үлкейе
түседі және салмағы ауырлайды. Кейде мұз болып қатқан бұршақ ... ... ... ... ... ... түседі,дегенмен бұршақ жауыны
көбінесе әртүрлі пішіндегі қар мен мұз түірлері түрінде жауады.
Бұршақтар бұлттардың белгілі-бір түріне ғана атап ... ... ... ... ... ... бұлттарынан түзіледі. Өте қалың болып
келетін бұлттардың ... 10 ... ... де асып ... ортасында секундына бірнеше ондаған метр алатын жоғары қарай өрлей
соғатын күшті ағындар бұлт ... ... ... ... ... өте ... және су ... қатып, мұз ... оның ... мұз ... ... одан ... ... ... бір-бірімен немесе су тамшыларымен қосыла келе
ақыр аяғында бұршақ түзілетін шырқау биікке дейін ... ... ... ... қарай аса жоғары жылдамдықпен құлдилаған кезде ... ... ... ауа ... ауа өте жылы болуына қарамастан еріп
үлгермейді.
Бұршақ жауыны әсіресе найзағай ... ... жиі ... бәрі бұршақ жауынына себеп бола ... ... ... орта және ... ... ... ... 8-ден 10 есе аз. Дегенмен кейбір географиялық аймақтарда бұршақ ... ... ... ... ... Құрама Штаттары) кейбір
аудандарында бұршақ жауыны жылына 6 рет, ... ... ... Армения, Орта Азияның таулы аймақтары сияқты аудандардағыдай жылына
4 рет жауады.
Бұршақ жауындарынан аса мол зардап ... ... ... ... болғанымен ұзындығы едәуір алқапқа жауып өткен бұршақ жауыны дәнді
дақылдар егістіктерін,жүзімдіктерді,ағаш ... мен ... ... ... астында қалған үй құстары мен ұсақ ... ... ... соққысынан ірі қара малдың,адамдардың өлген кездері
де ... ... ... жауған жағдайда жердің бетін жауып кетеді. Мысалы: 1950
жылы 17-ші маусымда Көкпекті станциясында 40 ... ... ... ... 15 см ... ... ... мал шаруашылығына да
келтіретін зияны да аз емес.1948 жылы 19 ... ... ... Абай
станциясы маңында 250 қой 4 жылқы апатқа ұшыраған. ... ... ... ... 40 пен 50 мм ... 1968 жылдың 14-мамыр күні Жамбыл
қаласының ... гипс ... 1,5 ... бойы ... ... ... ... пайда болатын бұлттарды атқылап, түрлі
реангенттер арқылы бұршақ жаудырмау шаралары қолданылады. Бұл тәсіл әзірге
бұршақ үлкен аудандарға ... ... ғана ... ... шөл және
шөлейт аудандарда ылғал аз, конденсация деңгейі өте жоғары кезде ... Ал ... ... ... ... тау ... көтеріліп тұруына
байланысты конвективті бұлттарын күшейе түседі, атмосфералық шептер бойында
елеулі температура айырмашылығы пайда болады да,жаңбыр, бұршақ жиі ... ... ... биік ... бұршақтың түсуіне себеп болады /4/.
Бұршақ тропиктерде де жауады. 1985 жылы ... ... ... 1,5 м ... ... ... Ал 1843 жылы ... Украинада
Днепропетровске жақын жерде таңғажайып ... ... ... жылы сәуірде Қытайда салмағы 7 ... ... ... ... кейбір аудандарында шай және кофе плантацияларында бұршақ
жиі ... ... ... ... 132 ... күн болады.
Бұршақ болған күндердің орташа көпжылдық мәндерін есептеу үшін бұршақ
көлеміне байланысты емес оның жауған ... ... ... ... ... ... ... кеңістіктік таралуына төселме беткеймен
циркуляциялық жағдайлар әсер етеді. Қазақстанның ... ... үшін ... ... ... ... орташа саны 1 мен 2 күнді құрайды, ал шөлді
аудандарда 0, Қазақтың ұсақ ... ... ... 2 ... ... ... бұршақ болған күндердің орташа саны 8-ден 10 күнге асуы
мүмкін. Ірі суқоймалар маңында, ... ... және Арал ... ... күндер санының едәуір азаюы байқалады. Бұл мынамен
түсіндіріледі, яғни ... ... ... ... ... болады, ол конвективті бұлттылықтың пайда болуына кедергі
жасайды./5/.
1977-1981 ... ... және ... ... ... ... қауіпті аудандарында бұршақты болдырмау бойынша “Грозферзух-
W”бесжылдық эксперимент ... ... ... ... әсер ету өзінің қолданушылығын тексеру үшін жүргізілді./6/.
Бұршақтың ... ... ... ... зерттеген. Осыған байланысты
Финдайзен ұсынған зерттеген теориясын айтуға болады. Финдайзеннің теориясын
1938 жылы ұсынған Бұл ... ... ... ... Оның пікірі
бойынша бұлттағы бөлшектің негізгі өсуі су буының ... ... ... ... ойы бойынша бұршақты бұлт дамуында бес
кезеңнен өтеді:
1. Бұршақты бұлттың шыңы минус 19,4 0С- тен ... 20 0С ... ... ... Осы ... бұлт ... ... салқындаған тамшылардан тұрады. Шыңына жақын жерде ғана бөлек
кристалдар пайда бола бастайды.
2. Будақ жауын бұлтының шыңы шекті температура деңгейінен асатын ... осы ... ... ... деп ... ... ... жоғары бұлтта қардың жармасы тәрізді кристалдар пайда
болады. Су буының қатты салқындаған ... ... ... ... өте тез ... ... ... ағынмен
ұсталып тұра алмайтын өлшеміне дейін жеткенде олар құла ... ... ... өсуі когуляция арқылы өтеді. Финдайзеннің ойынша
екінші кезеңге жеткен әр бұлт бұршақ беруі керек.
3. Бұлттың шекті ... ... ... жеткілкті кристалдар
пайда болады. Бірақ екінші ... ... ... ... ... бөлігін жауып кеткеніне алып келеді. ... ... де ... су буының тасымалдануы арқылы өтеді.
Бірақ ... әрі өсуі ... ... ... ... ... бұлттарда немесе мұз жармасы немесе майда бұршақ
пайда болады. ... олар еріп ... ... ... түрінде
жауады. Финдайзен осы кезеңді жаңбырдың бірінші кезеңі деп атайды:
4. Бұлтта ылғалдың төмендеуі жалғасады, ... ... ... ... ... және ... өсуі мұз жармасының пайда
болуына алып келеді. Бұл жаңбырдың екінші кезеңі.
5. Финдайзеннің ойы ... ... ... ... ... ... тек қана кристалдар жауады, жоғары
температура кезінде олар шамалы жаңбыр ... ... ... Осы ... ... ... кезеңге жеткен әрбір бұлт бұршақ беруі
керек.
2. Ол бұлтта ылғалдың қайтып орнына келетінін ... ... ... 5 рет ... арқылы ылғалдылық толықтырылатынын
көрсетті. 1960 жылдары биік таулы геофизика ... ... ... ... ... ... ... осы жылдары
бұршақпен күресу әдістері өңделе бастады.
Бұршақты бұлттың дамуы жылы ауаның бөлек көпіршігі түрінде ... Олар ... ... ... да конвективті бұлт пайда бола
бастайды. Осы ... ... ... ... жылдамдығы әр деңгейге
дейін күшейеді, осы деңгейде максимальді жылдамдықты құрайды. Осы ... ... ... және ... күйінде жиналады және осы жерде ірі тамшылы
аумақ қалыптасады. Осы аумақта ... өсуі ... ... және ... тасымалдануы арқылы өтеді. Зерттеулердің көрсетуі бойынша
егерде осы аумақтың ... ... ... 25 0С ... ... ... ... барлық тамшылар қатып қалады.
Сондықтан бұршақ пайда болу үшін ең ... ... ... ... температура 0 0С болу керек, ал жоғарғы шекарасында минус 25
0С шамасында болу ... Осы ... ... төменгі бөлігі қатты
салқындаған тамшылардан тұрады, ал жоғарғы жағы ... ... ... ... ... кристалдар жоғарыдан төменге ... ... мұз ... пайда болады, ол тамшылармен
соқтығысқанда майда бұршақ пайда ... ... ... ... және ірі ... аумақтың қалыңдығына қалыңдығына байланысты
бұршақ өте үлкен мөлшеріне түседі.Егер жоғары және төменгі шекарасында
температуралар басқа болса, онда ... ... ... Ірі ... аумақта
жиналған судың массасы бір шекті мәндерге жеткен ... ... ... жауа ... Егер осы аумақтың қалыңдығы шамалы болғанда 100-ден
200 мм дейін ... ... ... ... жауатын еді. Негізінде қалыңдығы
2- ден 6 км дейін бола алатындықтан ... ... ... ... ... ортасынан және төмен жағынан жер беғтіне бір уақытта
жетпейді. Сондықтан нөсерлі ... бір ... ... ... ... ... ... өсуі төменнен келген майда тамшылар арқылы өтеді
деп санаған. Бірақ әрі қарай ... ... ... бөлшектің
0,1,2,3 см дейін өсуі тез 4-тен 5 минут ... ... ... ... ... ... тасымалдануы арқылы өткенде, онда 50-ден 60 минут
керек болады. ... ... өсуі ірі ... ... ... ... ... мәселесі бойынша ғылыми зерттеулер жағдайының
сараптамасы ССРО мен ... ... ... ... ... ... және микроқұрылымын зерттеуде, бұршақты болжауда
бұлттар сипаттамаларының өлшеу әдістері мен аспаптарды дамытуда,бұршақтың
процестерге әсер етудің әдістері мен ... ... ... ... көрсетті. Жеке жағдайларда соңғы жылдарда жасанды әсер
етудің нәтижесімен процестің табиғи жүрісі кезінде ... ... және ... ... эволюциясын есептеуге мүмкіндік
беретін микрофизика мен динамиканың жеке есептелетін екі және үш ... емес ... ... ... процес байқалады.
Сондықтан ерекше көңіл нақты локальді ... ... ... ... ... есептеу және алдын ала жүктеме болып табылатын
эксперименттердің мәліметтері бар есептеулердің нәтижелерінің салыстыруына
бөледі. ... ... ... ... есептеулер үйілген болып қалады,
уақыттың нақты масштабында өткізілу ... емес және ... ... ... құрылу процесін түсіну үшін назар аэросиноптикалық жағдайды
зерттеуге бөлінеді,яғни бұл ... ... ... ... бұршақ ұруы және
бұршақ құру параметрлері таралады.
Берілген жұмыста бұршақұрылу параметрлері былай ... ... жер ... ... ... ... жылжу жылдамдығы, түскен
бұршақ қабатының қалыңдығы,пішіні,тығыздығы, бұршақ ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі аэросиноптикалық жағдайды қарастырамыз.Бұл жағдай
қандай да бір ... ... ... және ... ... ... ... Закавказьедегі бұршақұрудың ең көп ... %) ... суық ... ... ... ... ... толқындық
буырқану кезінде байқалады. Гигенейшов зерттеулерінің нәтижесі 10 жылдағы
бұршақ түсу жағдайларын анықтауға мүмкіндік берді. Алдағы қорытынды бойынша
ол ... ... атап ... яғни ... түскен барлық кезеңдегі
бұршақұрудың ең көп саны суық фронттың енуімен ... ... ... ... ... ... және қыркүйектегі бұршақұрудың максимальді
санымен байланысты. Биік таулы геофизикалық институттың ... ... ... жылдар кезеңіндегі бұршақұру байқалған уақыттағы
аэросиноптикалық жағдайды ... ... ... ... бұршақұруды жағдайы 84% суық ... ... ... ... О.И. ... жер ... ... ауданында бұршақтың
таралуын зерттеген көптеген авторлардың зерттеу нәтижелерін қарастырған.
Зерттеулер мәліметтері ... ... орта ... ішкі ... көп байқалады. Анықтағандай экваторда,сонымен қатар теңіз және
мұхит үстінде бұршақ түсудің қайталанушылығы төмендейді. Үлкен ... ... ... ... шамамен 1,5-нан 2,0 есе аз. Бұл
былай түсіндіріледі, төселме беттің ... ... яғни ... ... ... қатар бұршақтың күндер ... ... биік ... әсер ... ... ... ... Орта
орыс қыратындағы биіктіктің 200 метрге жоғарлауы бұршақтың күндер санының ... 2 ... есе ... алып ... ... жер ... ... экватордан 60-650 ендікке дейін таралады. Бұл қарқынды
бұршақұру, орташа ... ... ... жылы ауа ... ... ... ... Түскен бұршақ жер бетінде
бұршақ жолын құрайды. ... ... ... ... ... ... ... жолының параметрлері
келтірілген. В.М.Гигенейшев Шығыс Грузиядағы бұршақ жолын жіті ... ... ... ... ... 150 км дейін және Солтүстік
Кавказда 420 км бұршақ жолы ... ... ... ... ... ... алдымен сұйық жауын-шашын,ұсақ бұршақ, сосын ірі бұршақ
жауады. Бұршақ жаууын бақылау кезінде жылжып бара ... ... ... ... ... ... түсу ... жер бетінде әрдайым
бұршақ қабаты құрылады. Түскен бұршақ қабатының ... ... ... мәліметтері бойынша ССРО территориясында 30 см дейін
жетеді.Вейкман бұршақұрудың ... ... бұл ... 435 ... ... орташа алғанда 45 см қабатпен жауып тастаған.
Бұршақ бұлтынан жауын-шашынның жауу уақыты орташа алғанда ... ... ... ... ... жауатын жауынның мөлшері бұлттың ылғал
қорын 3-тен 5 есе жоғарылатады деп академик Е.К. Федеров анықтаған.
Бұлттың ... ... ... мұз ... және ... ... өсуіне және құрылуына алып келеді. Финдайзен
анықтағандай атмосферада кристалл ядролары ... Осы ... ... мұз ... ... және су ... бу түрінен қатты
жағдайға ... П.А. ... А.Д. ... Т.В. ... ... ... түсу күніне теңіз деңгеінен биіктігі
маңызды әсер етеді. Биіктіктің 200 м өсуі бұршақ түсу ... екі ... ... ... ... ... 700 м дейін, 2000-нан 2500 м
өсуі, екі, үш есе ... ... ... ... ... бұршақтың
қауіптілігіне тек теңіз деңгейінен ғана әсер етпейді. ... ... ... көп түсу күні суық ... ... кезде және
толқындық қозғалуы кезінде болады. Үлкен су ... ... ... түсу күні, жағалаудағы станцияларға қарағанда екі есе
аз. Г.К. Сулаквелидзенің ойынша ол ... ... жер ... ... ... ... ... Бұршақтың
қарқынды түсуі бұршақтың пайда болуына жағдайы жақсы, яғни жылы болған ... ... және ядро ... аз ... ... қарқынды нөсер және шквалдармен бірге жүреді. ... ... ... ол 5-тен 150 мм дейін аралығында болады. ... ... ... бұршақтардың түсуі 3 ретті құрайды. ... ... ... ... ... Үлкен бұршақтар 50
миллиметрден жоғары формасы түрде түседі. Дұрыс емес формадағы бұршақтар
сирек ... ... және ... ... ... ... ... көп
түседі. Үлкен қызуғышылық бұршақұруды зерттеуде де ... ... ... өсудің термодинамикалық жағдайларын және ... ... ... ... береді. Диаметрі 2-ден 5 мм дейін
бұршақ ақшыл мұз қабаты әдетте 2-ден 3 есе ашық мұздан жұқа кей жағдайларда
бос үлкен қар ... ... ... ... ... ... өлшеу
бұршақтың сұйық ішінде өлшеумен жүргізіледі. Қазіргі кезде құрғақ бұршақ
тығыздығы 0,6 г/см3, ал дымқыл бұршақ тығыздығы 0,9 ... ... ... ... бұршақты тіркеу жерлеріндегі басталу және аяқталу уақыты
алынады.
Бұршақпен күресу мәселесі бойынша ... ... ... ССРО мен АҚШ ... ... теоретиекалық үлгілеуде
олардың макро және микро құрылымын зерттеуде, ... ... ... ... ... мен ... ... әсер етудің әдістері мен техникалық ... ... ... ... Жеке ... ... ... жасанды әсер
етудің нәтижесімен процестің табиғи жүрісі кезінде бұлттардың ... және ... ... ... есептеуге мүмкіндік
беретін микрофизика мен динамиканың жеке есептелетін екі және үш ... емес ... ... ... ... ... ерекше көңіл нақты локальді себумен нақты жағдайларда бұршақтық
прогрестердің эволюциясын есептеу және алдын ала жүктеме ... ... ... бар ... ... ... бұлтына әсер ету жұмыстары біздің елімізде және ... ... ... ... бойы ... ... 1965 жылы Француз ғалымы
Дессенс бұршақты бұлттың жаңа моделін көрсетті. Дессенстің ұсынысы бойынша
бұршақ күшті будақ бұлттардан пайда болады ... ... ... бұлттардағы
судың ұсақ тамшыларының диаметрі 10 микрометр және оның концентрациясы 500
см3 мөлшері кристализация мөлшеріне дейін ... ... ... 12
тамшыларда бөлек мұз кристалдары пайда болады. Минус 35 0С ... ... су ... ... және ... нәтижесінде қатты
бөлшектерге айналады. Дессенстің айтуы бойынша минус 350 С тамшыларының
қатуының ең төменгі ... ... ... ... ... ... ... дамид. Оның пірінше бұршақтың түсуі 1-ден 2 минут және 8
минуттан аспайды. Бұршақтың өсуі, бірінші ... ... ... ... ал ... сұйық тамшылардың қатуы әсерінен болады.
Ылғаладылығы аз жағдайда бұршақ құрғақ режимде жүреді, және мұндай ... ... ал ... көп ... ... өсуі нәтижесінде тығыз
бұршақтар пайда болады.Осы бұршақтар қауіпті.
Дессенстің айтуы бойынша бұршақтың өте ... өсу ... ... ... ... ... бұлттардың пайда болуы болуы,ауа
ағындарының таралуы,бұршақтың пайда болуына әкелетін жағдайларын Брауниспен
Лудламе жұмыстарынан ... ... ... ... ... ... пен ... пайда болуын көрсетті.
Ғалымдардың ойынша бұршақты бұлттардан түсетін ... ... ... ... ... ... ... ені 10 км, биіктігі 10км дейін ... ... ... ... Найзағайдың қозғалу процесі кезінде ... ұзын ... 100 км ... түседі. Және бұлттылықтың ішінде,қозғалуында бұршақ
қарқындылығы диаметрі күрт өседі. Мұндай жағдай Браунингу мен Лудламуды
келесіге әкеледі.Жерге ... ... ... ... ... циркуляцияны
сезеді, және бірінші үлкен бұршақтар, кейіннен ұсақ бұршақ және ... ... ... ... ... су ... ... арқылы
өтеді. Зонаға кірген кезде ылғалдылығы төмендейді. Бұршақтың тұнық қабатын
қалыптастырады.Браунинг пен Лудламаның конвективті ағындарының таралу және
бұршақ пайда болуы туралы ... ... ... болу ... жайлы көптеген материалдар бар. Солардың
бірі Н.С. Шиликин зерттеулері. Н.С.Шиликинні соңғы жұмыстарында конвективті
бұлттылықтың даму мінездемелері көрсетілген. ... ... ... даму ... көрсетіледі. Яғни,егер бұлт нөсерлі жауын
түсетін кезеңге жеткен кезде , бұлттың өсуі ... ... ... ... ... ... ... өседі. Биіктікте және
биіктікке жақын бөлікте олар ... ... ... құрайды. Түсу
кезінде бұлттың кейбір ... ... ... ... ... ... дейін өседі. Шимкиннің пікірінше бұршақ ағын
жылдамдығының және ... ... ... де ... ... мұндай
жылдамдықта түсуі ешқашан болмаған, есептеулер көрсеткендей, диаметрі 1-ден
2 см дейін ... түсу үшін ағын ... ... 20 м/с болу ... ... ағыс жылдамдығы 2 м/с болатын күшті конвективті бұлт жоқ.
Бірақ Шимкинмен келісетін жай үлкен бұршақ пайда болу үшін бұлтта ... 12 км аз емес ... ... болу ... ... ... нөлдік
изотермасы тең деңгейінен 4-тен 5 км биік бұлттардың биіктігі 14-тен 17 км
биік болу керек. Бірақ, кейбір жағдайларда ... ... 9-дан 10 ... ... ... бұршақтар жауады.
Бұршақ бөлшектерінің жерге түсу жылдамдығы 2 деңгейге байланысты:
ауырлық ... ... ... түсу ... ... 25 м/с ... ағымдарының ауысу деңгейіне байланысты. Бұршақтың жылжу жылдамдығы ... ... ... жел ... ... ... әсер етеді. Жел
қозғалысының әр ... ... ... сол қалпында қалады. Келетін
ағындардың максималді жылдамдығы термикалық және ... ... ... ... тұрақсыздық нәтижесінде бұршақ бұлттарында
ағын жылдамдығы 20- дан 50 м/с ... ... ... ... ... ... жылдамдығы 10 м/с ... бұл ... ... зонасы жоқ болады, яғни бұршақтың өсуіне
қажетті сулылық жоқ болады, шығатын ағындардың максималді жылдамдығының
деңгейі 00 ... ... ... ... жағдайда аккумуляция зонасы оң
таңбалы температура облысында жатады, осыған орай мұнда бұршақтың өсуі ... ... ... ... ... ... ... бұлттардың 90-нан 95 жылы жыл
мезгілінде, ... ... ... жай ... және ... ... тропосферадағы суық аймақтарында ... ... Жылы ... аймағында антициклон және барикалық жоталарда бұршақ
байқалмаған.
Бұршақты бұлттың дамуы және ... ... ... ... және жер ... ... өсуі кезінде байқалған. Орта
және жоғары тропосферадағы вертикальді ... ... ... ... ... немесе одан асып отырады. Көрсетілген
мәндерде тропосферада энергия тұрақсыздығы жоғары, бұл жылы ... ... ... бұлттың дамуын көрсетеді. Бірақ тұрақсыз энергияның
жоғары болуы конвективтті бүлттылықтың, найзағай, нөсердің, бұршақтың дамуы
үшін жақсы синоптикалық жағдайлардың ... ... ... ... ... жер бетінде жылы секторда циклон байқалады. Температура
және ылғалдылық жоғары ... ... жылы ауа ... ... ... ... оған қарамастан жазда циклонның жылы секторында
ашық, құрғақ, аз бұлтты және ыстық ауа-райы болады. Жеке жылынған жерлерде
пайда ... ... ... ... онша үлкен емес, әлсіз вертикальді
будақ бұлтының дамуына әкеледі. Тек суық фронттың жақындауы мен өтуі ... ... ... ... ... жақсы дамиды, бұршаққұрылу,
нөсер, найзағай, шквалдар ... ... ... орай суық ... ... ... ... бұршақтың пайда болуына өте қолайлы.
Бұршақты бұлттың пайда болуы және бүршақтың түсуі көп жағдаларда ... ... ... бұршақты бұлттардың болу мүмкіндігі аз, себебі
конвекция бұл уақытта болмайды. Тек таулы аудандарда жылы және ... ... ... ... ... ... ... мөлшердегісі авиацияға және басқа шаруашылыққа да
үлкен қауіп төндіреді. Әсіресе ұшу кезіндегі ... ... ... жоғары.
Бұршақ диаметрі 1-ден 2 см дейін ұшқыш кабинасы мен ... ... ... ... ... және ... ұшу кезінде бұршақ диаметрі 0.6- дан 10 см
дейін жеткен.
Қазіргі уақытта шет елде бұршақтаң болуын зерттейтін көп ... Ол ... ең ... ... ... Авиация үшін бұршақ
болжамы ауада қажет. Ұшақтың ұшу жолында және басқа салаларда бұршақтың
түсуінен қорғауды ... ... ... бұршақтың түсуі мен бұршақты бұлттың пайда болу уақыты және жері;
- бұршақты бұлттың биіктік шыңы;
- бұршақтың диаметрі;
- бұлттағы бұршақ ... ... және ... ... ... ... және ... бұршақ мөлшері;
- әртүрлі мөлшердегі бұршақтың күштілігі;
- жердегі максималды бұршақ мөлшері.
2 АЛМАТЫ, ТАЛДЫҚОРҒАН, ҮЛКЕН АЛМАТЫ КӨЛІ СТАНЦИЯЛАРЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ
ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ
1. ... ... ... ... ... ... Тянь-Шань тау сілемінің алдыңғы қатарлы тізбегіндегі Іле
Алатау жотасында орналасқан. Оның ... ... ... 45 км қашықтықта
ендік бағытта созылып жатыр.Жотаның жекелеген шыңдары теңіз ... ... 4500 м ... ... ... жабылған Солтүстік баурайлары өте
тік және тасты Баурайдың қатты жырымдалған шатқалдарының орта бөлігі талды
өсімдіктермен жабылған, ... ... ... ... төменгі бөліктерінде өрік,шие,алма тәрізді жеміс талдары
өседі,ал тау бөктерлерінде жеміс жидекті ... ... ... ... ... ... ... шамалы
еңкіш.Кіші өзндер мен тау жылғалары ағып ... ... ... ... таяз ... ... 1-ден 1,5 км қашықтықта таяз ... ... ағып ... Одан 2-ден 4 км ... ... жол елді ... және солтүстік-шығысқа қарай отырғызылған талды
өсімдікті дала бар. 2 километр ... ... атты ... ... ... ... тау бөтерлерінде ақшылт-сарғылт. Өсімдік ... және ... ... ... ... Суармалы жерлерде жеміс
бақтары мен жасанды отырғызылған терек тәрізді талды өсімдіктер бар.
2.2 ... ... ... ... сипаттамасы
Тірек 18 қазан 1964 жылы ... ... ... жылы ... ... өлшегіш бұрынғы орнынан
солтүстік-батысқа 300 м ... ... ... ұсақшоқылы ауданда Жақсықон өзенінің жазығында
орналасқан.
Қоршаған орта рельефі-қыратты, бөлек орналасқан ... пен ... ... 150 м ... ... ... ағып жатыр.
Далалы өсімдіктер өседі. Топырақ қарашірікті, ... ... ... 5-10 м ... ... Жауын-шашын өлшегіш ауылдың солтүстік-батыс
шетінде орналасқан. Шығысқа қарай 100 м қашықтықта құрылыс бар.
2.3 ... ... ... ... географиялық сипаттамасы
Үлкен Алматы көлінің жанында метеорологиялық бақылау жүргізу 1915 жылы
басталып, 1916 жылы дейін жүргізілді. 1915 жылы ... ... ... ... 14 ... 1915 ... ... 1916 жылы, 14 шілде 1925 жылы
осы уақытқа дейін. Станция уақыты өзгертілмеген. ... орын ... рет: 1950, 1951, 1954, 1955 ... ... ... флюгер 1932 ж орналастырылды. 1940 ж қазанда ауыр тақта
жеңілге ауыстырылды. ... рет ауыр ... 1957 жылы ... ... 1953 жылы ... Третьяков жауын-шашын өлшегіші бекітілді.
Үлкен Алматы өзені Қазақстанның Іле-Күнгей-Алатауының таулы аумағында
Алматыдан отүстікке 20 км және Іле ... ең биік ... ... 7-8 км ... орналасқан.
Қоршаған орт аүлкен емес жіңішке қазаншұңқырды құрайды. Ол ... ... ... ... өзені солтүстік-солтүстік-шығыстан
оңтүстік-оңтүстік-батысқа ағып жатыр. ... ... ... ... 40 метр. Көлде балдырлар жоқ, балықтар тіршілік етпейді. Көлдің
шығыс және солтүстік ... ... ... ... жылдары көлдің
ағысының төменгі бөлігінде гидроэлектростанциялар құрылған болатын.
Көлдің батыс бөлігінде шыршалы орман, ал ... ... ... көлге Серке – Бұлақ бұлағы құйылады. Көлден шыға берісінде
Үлкен Алматы өзені екі суқұламасын түзеді, оның бірі-көлге жақын, ... ... ... ... ... 3 км ... шыңы ... оның теңіз деңгейінен
биіктігі 3584 м. 5-8 км оңтүстік-батыс, оңтүстік, оңтүстік-шығысқа қарай
Іле Алатауына қарай ең биік тау тізбегі ... оның ... ... ... ... 4000м ... Бұл бағытта тау ... ... ... ұсақ ... ... ... қарашірікті. Тау
беткейінде шыршалы ... ... ... жоқ. 1915 жылы бақылау
ұйымдастыру кезінде метеорологиялық алаң ... ... ... 50 ... орналасқан болатын. 1925 ж алаң оң жағында орналасқан.
Қаңтарда 1950 ж ... ... 250 м ... сол ... 100 м ... ... ... 50 м биіктікте орналастырылады. 1951 ж
қарашада да бұрынғы орнынан солтүстік-шығысқа 500 м ... ... ... ... жарылу жұмыстары жүргізіле басталды. 1954 ж
мамырда метеоалаң бұрынғы орнынан шығысқа қарай 16 м ... ... ... биіктікте тастан тазартылған жерге бекітілді.
Тамыздың 1955 ж метеоалаң қайтадан оңтүстік-батысқа 500 метрге, бұрынғы
орнынан 120 метр биіктікке орналасты. ... ... және ... қарай 50 м қашықтықта 15 м биіктікті шырша орналасқан. Топырақ
беткейі 15 см тереңдікке ... ... 15-30 см құм, 30-50 см ... Ішкі ... 10-15 см ... ... ... ТАЛДЫҚОРҒАН, ҮЛКЕН АЛМАТЫ КӨЛІ СТАНЦИЯЛАРЫНДАҒЫ БҰРШАҚТЫҢ
ПАЙДА БОЛУЫНЫҢ ... ... ... ... бойынша бұршақтың таралуының метеорологиялық
жағдайы
Алматы станциясы бойынша бұршақтың таралуын қарастырған кезде он бес
жылдық мәліметтер ... Сол ... ... ... ... ... отыз ... бұршақтың таралуы жирма үш рет
болған. Осы бұршақтың түсуі қоршаған ... ... ... көп. Әсіресе
ауылшаруашылығына, егістікке, бау-бақшаға өте үлкен зиян келтіреді.
Бұршақ көбіне будақ, ... ... ... ... Осы ... ... бұршақтың таралуына талдау жасай отырып, бұршақтың
мезгіл бойынша таралуын, жауу ұзақтығын, тәулік жүрісінің ... ... ... ... ... ... ... және есептеулер түрінде
көрсеттім. Бұршақтың климаттық жағдайына келер ... осы ... ... бойынша таралуы, тәуліктік жүрісі кіреді. ... ... ... ... жүргіздім.
Бұршақ әр түрлі тығыздықты, мұз қабыршықты, шар тәрізді бөлшектер. ... ... ... ... бес милиметрге дейін өзгереді.
Бұршақтар будақ-жаңбыр бұлттарынан жауады, яғни тамшылардың ... және ... ... тамшыларының жарма түйіршіктерімен қосылу
нәтижесінде пайда болады. Бұршақтардың массаы кейде үш жүз грамға ... ... ақ ... ... және әрі ... қаптайтын мұздың мөлдір
және бұлыңғыр қабаттардан тұрады.
Бұршақтардың пайда болуы үшін ... ... ... ... ... ... ... ал үлкен қарқындылықпен тропиктерде,
полярлы ендіктерде бұршақ байқалмайды.
Бұршақ-бұлт ... ... жер ... ... ... ... ... оралған осы қар жентектері көп жағдайда жұмыр формада кездеседі.
Бұршақтар бұлттардың белгілі-бір түрінен ғана найзағай ... ... ... ... бұлттармен жүргізіледі.
Бұршақты бұлттың дамуы жылы ауаның бөлек көпіршігі түрінде ... Олар ... ... ... да конвективтік бұлт пайда бола
бастайды. Осы бұлтта жоғары бағытталған ағынның жылдамдығы бір ... ... осы ... ... ... ... Осы деңгейден
жоғары ылғалсұйық және қатты күйінде жиналады және осы ... ірі ... ... Осы аумақта бөлшектердің өсуі төменнен майда және ірі
тамшылардың ... ... ... ... көрсетуі бойынша егер
де осы аумақтың төменгі шекарасында минус 250 С ... ... онда ... ... ... ... ... қалады. Сондықтан
бұршақ пайда болу үшін ең қолайлы жағдайлар аумақтың ... ... 00 С болу ... ал жоғарғы шекарасында минус 250 С шамасында
болу керек. Осы кезде аумақтың төменгі бөлігі қатты салқындаған тамшылардан
тұрады, ал ... жағы ... ... ... ... болған кезде
кристалдар жоғарыдан төменге ... ... ... мұз жармасы
пайда болады, ол тамшылармен соқтығысқанда майда бұршақ пайда болады.
Бұршақтың құрылуымен бірге күшті жел байқалса,жер бетіне алдымен сұйық
жауын-шашын,ұсақ ... ... ірі ... жауады. Бұршақтың түсу кезінде
жер бетінде әрдайым бұршақ қабаты құрылады.
Енді бұршақтың және бұршақты бұлттың ... ... ... ... келе, келесініні қарастырамыз. Суық фронт зонасында,
онда әсіресе бұршақты бұлттың дамуы және бұршақтың ... ... ... фронтта жылы ауа массасының динамикалық көтерілуі және осы көтерілу
ауаның суықтануына әкеледі, оның ... ... және су ... ... ... ... ... бөлінуі, әдеттегі
ауаның бірнеше градусқа жылынуына әкеледі. Өте ... ... ауа ... ... Одан ары ... ... ... ылғалдылығымен
конденсация жылуының бөлінуі кезінде жүреді. ... ... ... қарағанда жылырақ болады. Қозғалуы мен ... ... өсуі ... қарай бағытталып, бұлттарда конвективті күшті
ағындар дамиды. Ағынның кенетикалық ... жылы ... ... ... Бұлтта бұл ағындар 10 км созылады.
Бұршақтың максималды мөлшері бұлттағы нольдік изотерма деңгеиінде
болады. Бұл жерде ол екі, үш есе ... ... ... ... ... ол ... ... Егер изотерма 0 бұлтта 3,5 және 4км және ... ... ... ... 1-ден 1,5см ... ... Өте үлкен
бұршақтарда жылдамдығы үлкен және аз уақыт ішінде, оң ... ... ... ... күшті конвективтті бұлттылықта әрқашан
бұршақ болады.
3.1.1 Бұршақтың мезгіл бойынша пайда болуы
Алынған он бес ... ... ... ... ... 13 рет
байқалған. Яғни 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1990, 1992, 1993, 1995, ... ... ... ... 1.1 ... ... бұршақтың мезгіл бойынша таралуы
|Айлар ... ... ... ... | ... |9.5 ... |14.3 ... |4.8 ... |14.3 ... |33.3 ... |14.3 ... |14.8 ... |4.8 ... көрсетілгендей, бұршақтың пайда болуына жақын уақыттағы ауа
температурасы 8,9 ... 25,7 0С-қа ... ... Ең көп ... ... ... 18 0С-200С аралығында болған . Осы температура кезінде
конвекцияның дамуы үшін қолайлы жағдайлар болған. Мәліметтерде берілгенімен
теріс таңбалы ... ... ... ... ... Үлкен Алматы станциялары бойынша бұршақтың таралуын
зерттеп, талдау.
2. Талдау бойынша үш станцияның он бес жылдық ... ... 13, ... 2, ... ... 103 рет бақыланған.
3. Жыл мезгілінде бұршақтың түсуі көктем және жаз ... ... ... ... ... аз ... наурыз айында 1 рет, ең
көп мамырда 8 рет. Талдықорғанда ең аз сәуірде 2 рет, ең көп ... ... рет ... Және ... ... ... ең аз қыкүйек айында 2
рет және ең көп рет ... ... 30 күн, ал ... 34 күн ... ... ... ... тәуліктік жүрісі ... ... ... ... түсуіне сағат 1500-1800 болған.
Яғни түстен кейінгі уақыттарда түсуі көп, себебі, сол ... ... ... ... туындаған. Конвекция жақсы дамыған, стартификация
тұрақсыз болған, тұрақсыз энергия оң таңбалы болған.
5. Ал, енді қайталанушылығымен жауу ұзақтығына ... ... ... 2 минут аралығында болған, қайталанушылықта сол кездегідей 2
минуттарда көп ... Тек ... ... станциясында максимальды
қайталанушылық 20 минуттан асты.
6. Бұршақтың пайда болуына жақын ... ... ... ... жақын уақыттағы температурасы 8,9 0С-тан 200С-қа өзгерген.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологии. Физика атмосферы.– Л.:
Гидрометеоиздат, 1984. – 741 ... ... С.П., ... М.А. ... и ... - ... МГУ, 1984. - 491 ... Астапенко П.Д. Вопросы о погоде. 2-е изд., испр. и доп. – ... 1986. – 392 ... ... Г.Ф. Вопросы метеорологии и климатологии. //Труды КазНИГМИ,
1977.-Вып. 63. – Б. 83-87.
5.Федченко Л. М Тлисов.М.И. Калов. Х.М ... ... ... ... ... 1989.- ... ... Н.С. Сталевич Д.Д. Учеваткина Т.С. Физика облаков и ... ... ... ... ... ... главной
геофизической обсерваторий, 1983.-Вып.459. - Б.-20-21.
7. Сулаквелидзе Г.К. Ливневые осадки и ... – Л.: ... ... Решетов Г. Д. Метод прогноза града для авиации. –Л.: Гидрометеоиздат,
1981.- 52 б.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің пайда болу себептері туралы теориялар6 бет
Мұнайдың табиғи пайда болуы9 бет
Цунами6 бет
Ірі қараны үлкен өндірістік кешендерінде және бордақылау алаңдарында бордақылау26 бет
Ауа температурасының метеорологиялық жағдайы28 бет
Афина мемлекетінің пайда болуының алғышарттары. Реформалары22 бет
Ақпараттық хабардарлықтың пайда болуының теориялық аспектілері4 бет
Балалардың үлкендермен қарым-қатынасы29 бет
Ересек және үлкен жастағы адамдардың дене тәрбиесі10 бет
М. Мырзахметұлының абайтану ғылымдағы үлкен арнаны ашуы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь