Жетісу өңіріндегі сақ ескерткіштері

Кіріспе

Жетісу өңіріндегі сақ ескерткіштері

1.1 Жетісу өңіріндегі сақ ескерткіштерінің зерттелуі

1.2 Бесшатыр және Есік типтес ескерткіштер
1.3 Тасмола мәдениеті

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.Қазіргі тандағы Қазақстанның археолгоия ғылымының алдында тұрған келелі міндеттердің бірі-тарихи мұраларымызды обьективті тұрғыда зерделей отырып, ғылыми айналымға енгізуде екендігі сөзсіз.Тарихи сананың ұлттық тарихымызды танып-білуде маңызды орын алатынын ескерсек, бұл ретте археолог-ғалымдарымызға жүктелген міндеттер жеңіл болмасы анық.Еліміз егемендік алған жылдардан бастап тарихымыздың көптеген ақтаңдақ беттері ашылып, ғылыми-зерттеу жұмыстары жүйелі түрде жүргізіле бастады. Осы негізде археологиялық ізденістер де жаңдана түсіп, отандық ғалым-археологтардың өз міндеттерін нағыз кәсіби дәрежеде атқарып, сүбелі үлес қосып отырғаның айта кеткен орынды. Дегенмен де, аймақтық ерекшеліктерге байланысты басы ашылмаған мәселелер өз шешімін күтуде. Сондай маңызды тақырыптардың бірі- Қазақстанның ерте темір дәуірі ескерткіштерін зерттеу болып табылады. Жалпы ерте темір кезенінің басты көрсеткіші болып табылатын археологиялық ескерткіштердің хронологиялық диапозонының кендігімен ерекшеленеді. Сонымен бірге сақ дүниесі шеңберінде болған тығыз мәдени – шаруашылық байланыстар археологиялық материалдардан да анық көрініс табады. Осы ретте қорғандардың архитектуралық құрылысын, ондағы табылған олжаларды зерттеулер мен топтау мәдени – тарихи кезендерді түйіндеуге және осы мәдениеттерді жасаған сақ тайпаларының даму деңгейін саралауға мүмкіндік туғызады. Қазіргі кезде ел басымыздың жарлығы бойынша құрылған «мәдени мұра» бағдарламасы бойынша Қазақстан өңіріндегі барлық тарихи – географиялық аймақтарды қорғауға алынуына сәйкес тарихи ескерткіштерге баса назар аударылуда. Ескерткіштерді қайта жанғыртып, оларға ғылыми археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу үшін үкімет тарапынан жыл сайын қаржы бөлінеді, осынын негізінде археологиялық экспедициялар жасақталып тарихтын қыр-сырларын ашуға тырысады.
Оңтүстік, Шығыс Қазақстан және Орталық Қазақстан өңіріндегі ерте темір дәуірінің ескерткіштерінің зерттелуін негізгі екі топқа бөліп қарастыруға болады. Бірінші топқа отандық ғаламдар тобы, оған Черников С.С, Толстов С.П, Грязнов М.П, Андрианов Б.П және басқаларды жатқызамыз. Аталмыш ғалымдар Қазақстан территориясындағы көне ескерткіштерге алғаш болып археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді, осының нәтижелерінде бұл өңірлердің археологиялық карталары, хронологиялары, кезеңдемелері мен жаңадан қорымдар ашылды. Екінші топқа тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдардағы археолог ғалымдарды атауға болады. Олар Ақышев Қ.А, Байпақов К.М, Ақынжанов С.М, Самашев З.С, Ә.Х.Марғұлан., М.Қ.Қадырбаев сынды ғалымдар, аталмыш ғалымдар ірі археологиялық экспедициялар ұйымдастырып, онда қазба жұмыстарымен айналысты,бірінші кезекте қирай бастаған және жаңадан салынған құрылыс аймағында орналасқан нысандарға назар аударылуда.
1. Абаев К.И. Скифский быт и реформы Зорострзма.-«Архив ориентан».ХХІҮ. Фраха, 1956, номер 1.11 c.
2. Агеева Е.И. Курганные могильники ранних кочевников северо-восточной части Алма-Атинской области.// Изв. АН Каз. ССР, Сер. истор., археологий, этнографий 1959 вып. 3 ( II), 83-85 сс.
3. Андрианов Б.В. Древние оросительные системы Приаралья. М., 1969, 192-199 сс.
4. Акишев А.К. Курган Иссык. Москва, 1978, 142-145 сс.
5. Акишев А.К. Искусство и идеология саков.А., 1984., 154-156 сс.
6. Акишев А.К., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки Или. А., 1963, 140-141 сс.
7. Акишев А.К., Алпысбаев Х.А., Максимова А.Г.,1978. Исследование в зоне Шульбинского водохранилища // АО 1977 г.24-26 сс.
8. Акишев А.К.,1956.Отчеты о работе Илиской археологической экспедиций 1954 г.// ТИИАЭ АН КазССР.Т.1.15-18 сс.
9. Акишев А.К.,Археология в Казахстане за советский период // СА.номер 4.2-4 сс.
10. Артамонов М.И. Сокровище саков. М., 1973. 55 с.
11. Арсланова Ф.Х. Погребальный комплекс VIII-VII вв. д.н.э. из Восточного Казахстана. Сб. « В глубь веков», А., 1974, 63-67 сс.
12. Арсланова Ф.Х. Работы в Восточном Казахстане // АО 1971.45-47 сс.
13. Археологческие исседования на северных сконах Каратау. Труды ИИАЭ АН КазССР.т.14. Алма-Ата, 1962.14-18 сс.
14. Археологические исседования в Казахстане. Алма-ата, 1973.10-12 сс.
15. Археологические памятники в зоне затопления Шульбинской ГЭС. Алма-Ата, 1987.58-60 сс.
        
        Мазмұны
Кіріспе
Жетісу өңіріндегі сақ ескерткіштері
1.1 Жетісу өңіріндегі сақ ескерткіштерінің зерттелуі
1.2 ... және Есік ... ... Тасмола мәдениеті
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.Қазіргі ... ... ... ... ... ... міндеттердің бірі-тарихи
мұраларымызды обьективті тұрғыда зерделей отырып, ғылыми айналымға ... ... ... ... ... танып-білуде маңызды орын
алатынын ескерсек, бұл ретте археолог-ғалымдарымызға жүктелген міндеттер
жеңіл болмасы анық.Еліміз егемендік ... ... ... тарихымыздың
көптеген ақтаңдақ беттері ашылып, ғылыми-зерттеу жұмыстары жүйелі түрде
жүргізіле бастады. Осы негізде ... ... де ... ... ... өз ... ... кәсіби дәрежеде атқарып,
сүбелі үлес қосып отырғаның айта кеткен орынды. Дегенмен де, ... ... басы ... мәселелер өз шешімін күтуде.
Сондай ... ... ... ... ерте ... ... ... болып табылады. Жалпы ерте темір кезенінің басты
көрсеткіші болып табылатын ... ... ... ... ... ... бірге сақ дүниесі шеңберінде
болған тығыз мәдени – шаруашылық байланыстар археологиялық материалдардан
да анық көрініс табады. Осы ... ... ... құрылысын,
ондағы табылған олжаларды зерттеулер мен топтау ...... ... және осы ... ... сақ ... даму ... ... ... ... ел басымыздың жарлығы
бойынша құрылған «мәдени ... ... ... ... өңіріндегі
барлық тарихи – географиялық аймақтарды қорғауға алынуына сәйкес тарихи
ескерткіштерге баса ... ... ... ... ... ғылыми археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу үшін үкімет тарапынан
жыл сайын қаржы бөлінеді, осынын ... ... ... ... қыр-сырларын ашуға тырысады.
Оңтүстік, Шығыс Қазақстан және Орталық Қазақстан ... ... ... ... зерттелуін негізгі екі топқа бөліп
қарастыруға болады. Бірінші топқа ... ... ... оған ... ... С.П, Грязнов М.П, Андрианов Б.П және басқаларды жатқызамыз.
Аталмыш ғалымдар ... ... көне ... ... ... ... жұмыстарын жүргізді, осының нәтижелерінде бұл
өңірлердің археологиялық карталары, хронологиялары, ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік алғаннан кейінгі
жылдардағы археолог ғалымдарды атауға болады. Олар ... Қ.А, ... ... С.М, ... З.С, ... М.Қ.Қадырбаев сынды
ғалымдар, аталмыш ғалымдар ірі ... ... ... ... ... ... ... қирай бастаған және
жаңадан салынған құрылыс аймағында орналасқан нысандарға назар аударылуда.
Жетісу ... сақ ... ... сақ ... ... өңіріндегі сақ мәдениеттерін зерттеу өзекті мәселелердің
бірі болып табылады. Жетісу өңірі ерте темір кезенінің ... ... ... ... ... ... диапазонның
кендігімен ерекшеленеді. Сонымен қатар сақ дүниесі шеңберінде болған тығыз
мәдени-шаруашылық байланыстар археологиялық материалдардан да аңық ... Осы ... ... ... ... ... ... зерттеу мен топтау мәдени-тарихи кезендерді түйіндеуге және осы
мәдениетті жасаған сақ ... даму ... ... ... Бірақ та бұл археологиялық ескерткіштердің барлығы да осы уақытқа
дейін өз қалпында жетпегендігін ескергеннің өзінде әлі де ... ... ... өз ашылуын күтуде. ХІХ ғасырдың екінші жартысынан ... ... көне ... ... олжаларға Ресей ғалымдары
тарапынан қызығушылық арта түсті. Құрамына ... мен ... ... ... ... ... байланысты осы өлкенің
тарихына түпкілікті ден қойыла басталды. Жетісу жерін зерттеудің ... 1862 ... ... ірі ... бірі ... тікелей байланысты, ол Қапал елді-мекенінің жанынан үш ... және ... ... ... ... жетісуды мекендеген халықтар
жайлы құнды мәліметтер жинайды. Ал 1879 жылы ... ... ... ... жасалды. Табылған обалар мен қорғандарды сипаттау
жұмыстары мен Н.А.Абрамов және М.В.Флоринский В.В.Бартольд ... ... Осы ... ... ... ... 1896 жылы
Н.Лыкошиннің «археологическое ... ... до ... ... ... ... атты ... жинақталды.
Жүйелі түрде зерттеулер мен табылған олжаларды салыстыра ... ... ... ... ... ... Кеңкөл, Қарғалы,
Берікқара қорымдарын да және Шу каналы бойында зерттеулер ... ... рет ... ... ... кезендемесін ұсынды.
Исседондардың сақ тайпалық бірлестігінің құрамына ... айта ... ... ... ... жергілікті халықтың жасағандығын
дәлелдеуге тырысты [17, 210-215 ... сақ ... ... ... үлкен кезен 1954-
1961 жылдарды қамтиды.1954 жылы тарих, ... және ... ... Қапшағай СЭС-нің су астында қалатын аймақты зерттеу мақсатында
К.А.Ақышев басқарған Іле археологиялық экспедициясын ұйымдастырды. Алғашқы
бір ... ... ... сақтар дәуірі обаларының үлкен тобын
тапты. 1957 жылы жетісу археологиялық экспедициясы ... ... ... ... қола мәдениетің зерттеу, оның негізгі
міндеттеріне айналды [4, 142-145].
1960 ... ... ... ескерткіштерін зерттеу жөніндегі
жұмыстар одан әрі жалғастырылды. Іле алқабы сақтарының мәдениетіне арналған
монографияда ... ... ... шығу ... қарастырып,
жебе ұштарын хронологиялық жағынан топтастырса Г.А.Кушаев жетісу мәдениетін
кезендестіру маңызы бар ... ... ... ... ... ... одан
табылған олжалар сақтар мәдениетінің, олардың мифологиясын, өңері ... ... ... ... тың ... берді. Алайда жемісті де
қарқынды жүргізген жетісудың ерте темір дәуірі ... ... ... ... ... ... жұмыстары соңғы жылдары өз жалғасын таппай
қалды. Соңғы жиырма ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарынан алынған мәліметтер арқылы толықтыруда [5, 154-156 ].
Б. з. б. I мың ... ... мен ... ... сақ
тайпаларының үлкен бір тобының таралып орналасқан орталығы болды, бұлар,
болжамдардың бірі бойынша, ... Арал ... ... ... және ... ... мен ... өте-
мөте көптігі Қазақстан территориясының оңтүстік-шығысы мен оңтүстігін
ежелгі заманда ... ... ... дәлелдейді. Үлкенді-кішілі
Сырдария, Іле, Талас, Қаратал, Лепсі, Есік, Шелек, ... ... және ... ... тастан және топырақтан үйілген көптеген ... ... дені ... ... бар молалы аландар болып
келеді. Мысалы, Жуантөбе ... (Іле ... сол жақ ... 300 ... қорымы (Та-лас өзені) — 500 үйіндіден түрады. Қетпен-Төбе
(Солтүстік Қырғызстан) аңғарында 700 ... ... ... бар. ... ... ... ғасырлар бойы қалыптас-қан осындай және басқа да
ірі-ірі обалы қорымдарында түрлі уақыттың жерлеу орындары ... 20 ... ... ... ... ... деп ... кептігі жөнінен Орта Азия мен Қазақстанның басқа да ... мен ... ... тең келері жок. Осындай археологиялық
керіністі керіп, А. Н. ... ... ... мен ... нақ осы
Жетісуды мекендеді деген қорытындыға келді.
Б.з.б. V ғасырға жататын ... ... сақ ... Азия мен ... ... ең ежелгі, жер үстіндегі ағаш
архитектураның өте сирек кездесетін ескерткіштері- бөренелерден түрғызылған
ірі-ірі жерлеу құрылыстары ... Іле ... ... бөктеріндегі
үлкен қорымның құрамына кіретін «Есік» обасындағы ақсүйек сақтың қабірі
жерлеу ғұрпының байлығымен таң ... ... ... ... ... ... ... жер
үйінділерінде әр түрлі дөңгелек, төрт бұрышты, тізбе, комета тәрізді етіп
тастан салған жанама құрылыстары бар. Олар сақ ... сол ... және ... ... ... ... керсетеді.
Регионның ежелгі тұрғындарының шаруашылық, тұрмыс салттары туралы
бағалы мәліметтер кіші ... - саны ... ... ... бірнеше есе асып түсетін қатардағы қауым мүшелерінің қабір
ескерткіштерінде - сақталған.
Қорымдардың материалдарын көптеген ... ... ... ... қола ... көмбелері қазандар, кұрбандық ыдыстары,
шырағдандар, еңбек құралдары, қару және ат-тұрман ... ... ... ... ... ... мен ... кейде адамның бедерлі
және мүсінді бейнелерімен сәнделген.
Біздің ... ... V ... 40-жылдар аяғында грек
тарихшысы Геродоттың ... деп ... ... және ... ... ... ... бұрынғы I мың жылдың орта шенінде Орта Азия
мен Қазақстан жерінде сақ деп аталатын бірнеше тайпалардың ... ... ... ... Ол ... массагеттер, каспийші- лер,
исседондар, кейініректе алаңдар, сарматтардан тұрған. ... ... ... ... ... ... тас ... Сақ тайпалары
үш топқа:сақ-хаумаваргаларға (хаома сусынын дайындайтын сақтар), Сақ-
тиграхаудаларға ... ... бас ... бар ... ... арғы бетіндегі сақтар) бөлінеді делінген. Бірінші топтоғы сақтар
Ферғана жерінде мекендесе, ... ... орта ... және ... ... ... немесе Арал теңізі және Сырдарияның арғы жағындағылар
болған.
Геродоттың айтуынша: Сақтар скиф тайпалары, бастарына тік ... ... ... ... істелінген бөрік және шалбар киген. Олар садақ,
қысқа семсер және айбалтамен қаруланған. Тамаша ... ... ... ... қалаушы Алып Ер Тұлға (Афрасиаб) болған ... бар. ... көк ... ... ... қазбаларға
қарағанда, сақ тайпалары темірден зат жасай білседе, мыс пен ... ... ... ... жабайы аңдардың суреттері салынған қоладан
құйылған үлкен тай ... ... ... дүние жүзіне аңдарды
өрнектеумен әйгілі болған даналық өнері жалпы ... ... ... ... ... ... ... тайпалардың аңды салт атпен
қоршалып аулайтыны бейнеленген.
Б.з.б. I мың жылдықтың орта ... яғни сақ ... ... ... болды. Бұлар руданы өндіру және өңдеу,
темір ұсталығы, темірді құю және зергерлік ... еді. ... ... ... ... ... соғыс құралдарын, қару-жарақтарды, жебенің
ұштарын, қысқа семсерлер-ақинақ, ... ұзын ... ... ... жасады. Металл өңдеумен бірге қолөнердің тұрмыстық ыдыс-аяқ жасау,
тас қашау, суйек ою, тері ... жіп иіру және ... ... ... Темірден пышақ, металдан ыдыс, балта, темір ілгектер, ... т.б. ... ... Алтай, Сібір, Шығыс және Батыс Еуропа халықтарымен ... ... ... Бұл ... ... ескі ... ... сақтардың өмірі туралы көптеген мағлұматтар ... ... ... жөніндегі айтқанда, олардың басты үш ... ... ... ... ... екіншілері-ауқатты бай топтар,
діни адамдар, жрецтер, үшіншілері-жай қатардағы сақтар, бұлар кедейлер,
оларға соқа және екі өгіз тән ... әр ... ... ... ... сақ дәуірінің
ескерткіштерін тіркеу, сипаттау және картаға түсіру жұмыстарын кешенді
түрде, жаңа ... ... ... туындауда. Сақтар өмір ... ... ... ... ... ... ... байланысты «Жаңа
дүниетаным» қалыптасты. Ірі обалар тек ғана адамды жерлеу орны ... ... әр ... ... ғұрыптық рәсімдер орындалған күрделі
жерлеу-ғұрыптық кешен екендігі ... үш ... ғана ... ... ... ... Сонымен бірге Бернштамнын Қарғалы
шаманның ... ашуы бұл ... діни ... ... ... болғандығын айғақтайды. Сондықтан да осы көзқарастар
тұрғысынан тізбекте орналасқан ... ... ... ... ... ... ... жасауға болады [ 22, 47-49 ].
Б.з.б. мыңжылдықта жетісу мен оңтүстік қазақстан-болжамдардың бірі
бойынша Тиграхауда - ... ... сақ ... ... ... мәдениетінің ірі ошағы саналды. Сақ өркениеті - Орталық және Алдыңғы
Азияның мәдениеті мен ... ... ... ... ... ... ... және олардың көп болуы ... ... ... ... мен оңтүстігінің толық
игерілгенің көрсетеді. Үлкенді-кішілі ... Іле, ... ... ... ... ... өзендерімен басқаларының аңғарларында көптеген ... ... ... ... ... ... жүздеген төмпешіктері бар
үлкен молалы жер болып табылады. Мәселен Жуантөбе қорымы Іле өзенінің ... ... ... Берікқара қорымы талас өзені 500 ... ... төбе ... 700 ... ... қорымдар бар. Бұларда
және Жетісумен оңтүстік Қазақстанның басқа да ірі оба қорымдарында адамдар
әртүрлі уақыттарда ... олар ... ... ... қалыптасқан [23,
110-131 ].
Биіктігі 20 метрге дейін жететін патша обалары дейтіндердің көп
жинақталуы ... ... мен ... ... Орта ... ... ... аудандарында тең келетіні жоқ. Осындай археологиялық
ландшафт А.Н.Бернштамды «патша сақтары мен усундер» нақ жетісуда ... ... ... ... ... және Есік ... ... өңіріндегі ескерткіштерді негізінен екі топқа ... ... Оның ... тобы Бесшатырлық және екінші тобы Есіктік
типтегі ескерткіштер. Бесшатыр қорымы іле өзенінің оң жағасында, ... ... Ол 31 ... ... ... 21-і таспен, ал 10-ы
қиыршақ тас және ... ... ... ... ... ... обалары үлкен, орташа және кіші обалар болып ... ... ... 45 ... 105 ... дейін, олардың биіктігі 6 метрден
18 метрге дейін жетіп ауытқып ... ... ... 25-18 және 5-
6 м, ... 6-18 м және 0,8-2 ... ... ... қазылған обалар бұрындары тоңалып
кеткен болып шықты. Дегенмен де Бесшатыр ... ... ... ... материал (қанжарлар, жебелердің ұштары) ғана емес, сонымен
қатар қабір үстіне орнатылған іргелі ... ... ... ... де ... ... 104 м, биіктігі 17 м Үлкен Бесшатыр ... ... ... қиық ... ... жалпақ төбесінің диаметрі 32 м.
Обаның тас жамылғысы табаны жағалай тығыз етіп бірнеше қабат ... ... зор ... ... ... ... болып көрінеді. Үйіндінің
солтүстік және оңтүстік жақтарында төменге қарай түсетін ордың ені 2 м, ... ... ... 5-7 м ... тас дуал өтеді (ені 2м
және сақталып қалған биіктігі 50-60см). Үйіндімен қатар бір басы ... тас ... ... және ... қой ... ... түрінде
тұрғызылған дөңгелек құрылыстар сақталған. Үлкен обаның айналасында барлығы
94 қоршау бар. Кейбір тік ... тас ... ... ... ... ... Обаның солтүстік-шығыс жағында тағыда осындай 7
қоршау бар, олар оңтүстік-шығыстан, солтүстік-батысқа қарай ... ... ... қыш ыдыстардың көптеген сынықтары табылды, қыш қазандардың
тұтқалары кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... екеуінен сүйек қалдықтары, керамиканың сынықтары мен
моншақтар шықты. Сірә, қоршаулар табыну мақсатына ... отқа ... ... шалу ғұрпына байланысты болуы ықтимал.[ 8, 15-18 ].
Бесшатыр үш үлкен обадан тұрады. Бірінші, ... және ... ... ... үш оба мен ... ұсақ ... ... Бірінші
бесшатыр обасының диаметрі 52 м, биіктігі 7,6 м, оңтүстік жағынан 8,93 м.
Оба таспен жабылған. Үйіндінің түп ... тас ... ... ... төбесі жалпақ. Үйінді үш қабат. Ең үлкені-екінші қабаты, ... 8,5 ... 13 ... ... ... ... пен ... тастан
тұрады. Төменгі қабатының астында Тянь-шань шыршасының өнделген ... ... ... ағаш ... ... ... үйілген топырақ
астында жерленген адамның үстіне тұрғызылған, бұл ... жер ... ... ... сол ... ағаштан салынған күрделі құрылыс болып
табылады, ол ... ... ... олар: дәліз (дромос) қабірдің алдыңғы
кірер аузы және жерлеу бөлмесі. Сағананың барлық бөренелері жақсы өнделген:
бұтақтары мен ... ... ... ... аршылған. Бөлменің
қабырғасын құрайтын бөренелер ... ... ... тығыз
қиюластырылған, бүкіл құрылысты мейілінше ... ету үшін ... ... басы ... ... ... ... бөренелер
бір-біріне тек түйісіп қана тұрады және ... ... ... құрылысы дағдылы түсініктегі қима емес. Бөренелерде қашау мен
Пышақ іздері жақсы сақталған-олардың екі шеті мен ... ... ... ... ... ... ... жалпақ шиден есілген
арқандармен буылған қамыс төсеніш қабатымен жабылған. 14 обаны қазған ... ... жаңа ... ашылды. Обаның жерлеу құрылысының негізі -
ұсақ қиыршық тастар араластырып ... ... ... ... үш қатар етіп жабылған, бөренелердің ... ... ... ... ал жоғарғы қатары жете бөренелер. Бөренелермен
жабылған төбесінде таспен бұтадан және сексеуілдің шырпысынан он алты ... ... ... ... ... ... негізі төртбұрышты, ал төбесі
дөңгелек күмбез сияқты болған. Қабірдің шығыс жағында ... ... ... ... жерге тігінен көмілген қос-қостан екі ... ... ... ... ... ... ... берік болуы үшін
бөренелер шиден өрілген жуан арқандармен байланып тасталған. Кірер ауыздың
төбесін бөренелердің үстінен ши ... ... екі ... ... ... ... ... жердің жанына жуан бөренің кесіндісі
қойылған. ... ... ... ... сүйектері жатыр [9, 2-4 ].
Бесшатыр қорымы б. з. б. I мың ... орта ... ... ... ... ... түсінік береді. Ол Іле езенінің оң ... ... ... ... және 31 ... ... ... 21-і
таспен, ал 10-ы қиыршық тас және ... ... ... ... ... ... ... үлкен, орташа және
кіші обалар болып белінеді. Үлкендерінің диаметрі 45 метрден 105 ... ... 6 ... 18 ... ... ... отырады орташаларынікі
- соған сәйкес 25- 38 м және 5- 6 м, кішілерінікі - 6- 18 және 0,8- 2 ... 104 м және ... 17 м ... ... ... ... Қорғанның
қиық конус түріндегі тас жамылғысы табаны жағалай тығыз етіп бірнеше ... бұл - ... зор ... ... ... ... ... көрінеді.
Үйіндінің солтүстік және оңтүстік жақтарында ені екі ... ... ... айналдыра тас дуал тұрғызылған. Үйіндімен қатар бір
басы көмілген ірі тас бағандардан (менгирлерден) және ... қой ... ... ... ... құрылыстар салынған. Үлкен обаның
айналасында барлығы 94 қоршау бар. ... тік ... тас ... ... ... ... салынған. Қүл қалдықтарына, қыш ыдыс ... ... отқа ... пен ... шалу ... ... үш ... үш орташа оба және кішкене обалардың бәрі
қазылып ашылды. Бірінші Бесшатыр обасының диаметрі 52 м., ... 7,6 ... ... ... ... ... бірнеше бөліктерден: дәлізден
(дромостан), қабірдің алдыңғы кірер аузынан және жерлеу бөлмесінен тұратын,
өз заманындағы жер ... ... ағаш ... болып табылады. Бөлменің
қабырғасын құрайтын бөренелер бір-біріне тақап ... ... ... орнықты ету үшін бөренелердің жуан түп жағын ерсілі
қарсылы кезектестіріп қалаған.
Жерлеу бөлмесінің ... ... ... ... ... ... арқандармен буылған қамыс төсеніш қабатымен жабылған.
Жерлеу жоралғысынан кейін ... ... ауыз ірі ... бекітіліп, ал
дәліздің бөлінген жерлері төбесіне дейін жабайы тастарды қиыршық тастармен
араластырып ... ... ... Тек ... ... барып жерлеу
құрылысының үстіне ірі тастар мен қиыршық тас аралас орасан зор ... бір ... ... тас ... астында сол кездеп жердің
бетінің деңгейінен 2 ... ... жер асты ... ... ... жердін негізгі жынысында қазылған және негізгі бағыттаушы ... ... ... ... ... ... күмбезі жарты шеңбер тәрізді,
жер асты жолдарының биіктігі метрден астам, ені 75—80 см. ... ... ... ... ... жасалған, олардың жанындағы ыс
іздері бұл ойықтарда жер астында ... ... жер ... жарық
түсіретін май шырақтардың тұрғандығын дәлелдейді, жанама тармақтарда
құрбандық шалудың қалдығы - мал ... ... ... ... ... қосқандағы жалпы ұзындығы 55 м.
Бесшатыр хронологиясы кіші обалардың бірінен табылған заттар
бойынша айқындалады. Оның ... ... ... ... ... басы
батысқа қаратып, созылған күйінде шалқасынан жерленген екі қаңқа жатты.
Әрбір қаңқаның оң ... ... ... ... бар ... ... семсер
ақинақтар қойылған, ал сол жақтарында жебелердің қола ... ... ... ... ... 50 қысқа сапты және ұңғылы
жебе ұштарының он екі түрі бар) ... ... ... ... ... ... умбон (қалқанның орта бөлігінің қаптырмасы) және шағын ағаш
қалқанның қалдығы болуы мүмкін, бел тұсында темір тоға ... ... төрт ақық ... және ... ... жапсырылған іші
куыс алтын түйіршіктерден жасалған екі моншақ табылды.
Бесшатыр қорымы б. з. б. V ғасырға жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... обаларына байланысты ескерткіштер
қорымның өз территориясынан анағұрлым кең жерде бытырай орналасқан. Оларға
обалы қорымның төңірегіндегі тас қоршаулар жатады.
Шамасы, Бесшатыр ... Іле ... ... ... жетісулық сақтардың
қасиетті орны болған болуы керек. Жүздеген жылдар бойына ... ... ... ... ... ... сансыз көп құрбандықтар әкелген, ас
берген және әр түрлі діни жоралғылар жасаған, бата ... ... ... мен ... ... орындар менгирлер мен қой тастардан
ұлан-ғайыр қоршаулар тұрғызылып белгіленген.
Бесшатыр қорымының ... ... ... ... тән. Ол ... және ірі қиыршық тастардан үйіледі, төбесі
жалпақ (тілігінде — трапеция), етегінде тастар тығыз қиюластырып ... ... ... ... - ... баурайларындағы
терең орлар, оба үңгіріне осы орлардан ... ... ... ... ... оба ... ... бата қылу, құлшылық
ету және құрбандық шалу ушін жер астына ... ауыз ... ... ... ... болу ... ал кейін кірер ауыз ... ... ... ... ... ... хронологиясы кіші обалардың бірінен табылған заттар
бойынша айқындалады. Оның үйіндісі ... ұзын жағы ... ... ... қабір шұңқырында (көлемі 3,50-де 2м) жерленген ... ... ... ... ... ... бірі шалқасынан созылып,
бастары батысқа қаратып қойылған. Жерленгендердің әрқайсының жанына ... ... ... ... ал сол ... қола ұшты ... ... қалдықтары жатыр. Қанжарлардың сабы ... ұшы ... ... ... ... сол жағында темір умбон
жатыр, тағы бір жатқан нәрсе, сірә кішкене ағаш ... ... ... бел ... темір тоға жатты. Сүйектердің арасынан төрт ақық
мойыншақ және ... ... ... іші қуыс ... ... екі мойыншақ табылды. Материалдар жиынтығына талдау
жасау жалпы алғанда Бесшатырды б.з.б. Ү-ІҮ ғ.ғ деп ... ... ... ... ... 2 шаршы шақырым жерді алып жатыр. ... ... ... ... ... жері ... ... әлдеқайда кең. Мәселен, қорымның солтүстік-шығыс жағындағы 5
шақырым жердегі төбеде алты қоршау ... олар ... мен ... Бесшатыр обаларына ұқсас. Обалардың батыс жағында үш шақырым жерде
нақ осындай төрт қоршау бар. Одан да әріректе, батыс ... 10 ... де ... оңтүстіктен солтүстікке қарай орналасқан 45 қоршау жатыр
[52, 477-493 ].
Қорымның төңірегіндегі бұл құрылыстардың ... ... ... ... мен көлемінің бірдейлігі ... ... бір ... ... және ... байланысты деп санауға
негіз береді. Менгирлерден қорымдар ... ... ашық ... - Бесшатыр обаларына байланыссыз, қайта негізгі обьектіні
толықтыратын сияқты.
Сірә, Бесшатыр ... Іле ... ... ... ... киелі орны болса керек. Орасан зор Бесшатыр ... ... ... ... ғасырлар бойы келіп табынып, ... ... ... ас ... бата ... әр ... діни жоралғылар
жасаған. Мұндай діни салтанаттар мен жоралғылар өткізілетін ... мен ... ... ... ... [5, 154-156 ... ... құрылыстары тайпаларының көсемдерің мәңгі
есте қалдыруға тырысқанын ... ... ... ... ... ету ғана ... сонымен бірге ”мәңгі” тұратындай етіп салу
мақсаты да көзделді. Сақтардың түсінігі ... ... ... ... көсемнің құдыреті мен байлығына сай келіп, келер ұрпақтың ... және ... ... ұялатуға тиіс болды [ 8, 15-18 ].
Үйінділердің көлемі жағынан ... ... ... ... және ... ... ... осы үш тобына қабір ... әр ... ... мен ... ... ... киіз үй
тәрізді биік, ал барлық кіші обаларға жерден қазылған шұңқыр ... ... тас ... ... ... ... киіз үй тәрізді шатырлы бейітке
ешқайсысы ұқсамайды. Әзірше ол скиф-сармат мәдениетінің обаларынан табылған
осы түрдегі бірден-бір құрылыс [17, 210-215 ... ... ... ... ... оба ... ... 200-250 шақырым болатын Іле өзенінің арғы ... ... ... ... Сол жерде ағаш кесілген, бұтақтары мен
бұдырларынан тазартылып, жасалған кертпелер арқылы ... ... ... салмен құрылыс салынатын жерге жеткізген. Бұл орайда қыл арқандар
мен ши талшықтарынан есілген арқандар пайдаланылған.
Келесі бір ірі ... ... ... ... ... Есік
обасы 40-тан астам обадан тұратын ... ... ... ... ... ... 60 м, ... 6 м. Үйілген топырақтың құрылымы
айқын емес, бірақ көп қабатты (3-4 қабат) малта тас қабаты қиыршық - ... ... ... орталықтағы моланың айналасынан ірі қой тастар
жиынтығы ... ... ... екі ... ... және ... қабірлер бар. Ортадағы қабір қарақшылардың неше дүркін тонауының
салдарынан ... ... ... ... сол ... ... Лақыт
Тянь-шань шыршасының өңделген бөренелерінен салынған, оның көлемі: ішінен
өлшегенде 2,9 х 1,5 м, ... 3,3 х 1,9 м ... қоса ... биіктігі
1,3-1,5 м..
Шамасы, еденнің өлік жатқызылған тұсына ұсақ ... ... ... мата ... ... болуы керек.
Төсеніш үстіне тамаша сәнді киімі кигізіліп, бесқаруы түгел асылған өлік
қойылған. ... салт ... өлік ... созылып, басын батысқа,
бетін жоғары қаратып шалқасынан жатқызылған, оң ... ... ... қойылып, сол қолы бір жағына созылып жатыр [ 4, 142-145 ].
Оң жағында бел тұсына ағаш қыны бар ... ... ... ... ... ... алтын қаптырмалар мен жолбарыс басының бедерлі
бейнесі бар өткерме шегеленген. Белдіктің сол ... ... бара ... мен ат ... ... екі алтын тілігі жапсырылған, қайыспен
қапталған ағаш қыны бар темір ақинақ ... Оның ... ... ... үшін ... ... ... бедерлі бейнесі
салынған цилиндр формалы екі қаптырма- тоға ерекше көз тартады.
1.3 Тасмола мәдениеті
Әуелгі ... ... ... ... ... жөнінде ең
маңызды, ал кейде бірден-бір нақты деректеме ... ... ... Нақ осы ... ... ... ... жеке топтарының сипаттамасын және ... ... ... ... береді.
Б. з. б. I мың жылдықтың ... ... ... ... ... ... ерекше бөліп қарай отырып, Орталық,
Батыс, Солтүстік, Оңтүстік және Шығыс ... ... ... онша ... болмаса да, мұндай региондық сипаттама тарихи
процестің әр алуандығы мен жан-жақтылығын едәуір ... ... ... ... дәуірінде Қазақстанның ең ірі географиялық аймағы —
Қазақтың қатпарлы өлкесін (Орта-лық ... мал ... ... ... бұлар болжамдардың бірі бойынша исседондармен
теңдестіріледі. ... ... ... ... бірлестігіне кірген
болса керек, кейбір ғалымдардың бұл тайпаларды тиграхауда-сақтармен
салғастыруы ... ... ... ... ... ... қазақстандық тайпалардан
археологиялық ескерткіштердің негізінен үш түрі: обалы қорымдар, мыс, ... ... да ... ... адын-ған кен орындарының ... ... ... ... ... ... Қазақстан тайпаларының мәдениеті неғұрлым көлемді
археологиялық қазба жұмыстары жүргізілген Тасмола ... ... ... ... деп аталды. Оны ерекше бөліп алуға тастар тізбегі бар
«мұртты» обалар деп аталатын ерекше ... ... ... бол ... ескерткіштер Қазақ ұсақ шоқылығынан тыс жерлерде де кездеседі, бірақ
олардың кең тараған негізгі өңірі — Орталық ... ... ... ... ірі ... ... Бұғылы, Қызылрай, Қарқаралы, Баянауыл,
Қызылтас, Кент, Ку, Ортау ... ... ... ... ... ... Желдіадыр тауларының бектерінде, оңтүстікте Желдітау,
Тайатқан, ... ... ... алып ... көлі ... ... ... обалар Қотанемел, Тесіктас,
Қайрақтас, Жалғызтау, Жорға, Көксеңгір таулары маңына топтасып, шығыста
Шыңғыс ... ... ... Солтүстік-шығыста обалы қорымдар Шідерті,
Өлеңті өзендері мен олардың ... ... ... ... ... ... ... жазығына және Сілеті өзенінің
бастамасында орналасқан.
«Мұртты» обалардың түрлері көп, бірақ олардың барлығы ... ... ... ... ... Үйілген топырақ астында елікті
жерлеу үшін ... ... ... ... бар ... оба оның ... ... үйіндіге жақын, әдетте шығыс жағынан, кіші оба ... Оның ... сол ... ... ... ... қыш ыдыс қойылып, ат
жерленген. Сонан соң кіші обадан шығысқа қарай бағытталып, шет ... тас ... бар, доға ... екі ... тас ... Ені 1—2 м, ұзындығы кейде 200—300 метрге дейін ... ... тас ... ... ... ... ... ірі тастардан
салынды.
«Мұртты» обалардың архитектуралық комплексі қола дәуірі тайпаларының
табынушылық құрылыс өнерінің ... ... ... ... ... бұл б. з. б. VII—VI ... және онан кейінгі кезеңдерге де тән
жаңа ... з. б. I мың ... ... және көршілес аудандардың ... ... ат ... өзінше бір үлгідегі ғұрып кең ... және ... ... ... ... ... өліктің аяқ жағына
қою сияқты өзгеше түрінде бұл ғұрып Орталық Қазақстанды мекендеушілерде де
болды.
Мұнымен ... ... ... басқа бір ғұрыптық дәстүр — ат пен қыш
ыдысты қоса жерлеу де болды. Ол тек ... ... ғана ... құрбандыққа шалатын бұл ғұрып күнге табынушылыққа байланысты болды
[36, 303].
Әуелгі темір дәуіріндегі орталық ... ... ... ... мыс ... кен орындарының іздері Балқаштың солтүстік
өңірінде (Тесіктас, Қенелі, Саяқ, Ақоба, Қызылтас, Сорқұдық), Нұра өзенінің
басталар ... ... ... ... ... бойында, Баянауыл мен
Қарқаралы далаларында, Ұлытау және Имантау тауларында, ақырында, Жезқазған
рудалы аймағының көптеген кен ... ... ... ... ... езені бойында, Қөкшетау тауларында және ... ... ... Ал алтын өндірудің негізгі орталығы Степняк, Бестебе,
Майқайың, Жосалы аудандарының кен орындары болды.
Орталық Қазақстанның ... ... ... тән ... ... ... ... — петроглифтер. Олардын көпшілігі тастардың
жалаңаш тегіс беттеріне қашап салынған және жануарлардың, ... ... ... ... ... ... — аңшылықтың, садақшылар
шайқасының күрделі композициялық көріністері, аңды жан-жақтан қамалап ... Бұл ... ... ... ... және үй ... түйе
керуендері мен түйе жегілген қос доңғалақты арбаларды көруге болады. Жартас
бетіндегі гравюралар ... ... ... ... ... өзенінің оң жағалауынан, Абралы, Шұнак, Дегелең тауларынан, Нұраның
жоғарғы және Өлеңтінің орта ... ... ... ... және ... Бетпакдаланың басқа аудандарынан табылды [45, ... ... ... ... ... ... шартты түрде үш кезеңін атап көрсетуге болады.
Бірінші кезең б. з. б. VII—VI ғасырларды қамтиды. Бұл кезең туралы ... ... I, ... IV ... ... толық мәліметтер береді.
Екібастұздан солтүстік-батысқа қарай ... ... оң ... әр ... уақыттардағы жерлеу құрылыстарының Тасмола I
тобындағы № 19 обадағы бейіт неғұрлым назар ... ... ... ... ... шұңқырындағы қамыс төсеніш үстіне әйелмен бірге қола айна,
темір ... және ... тас ... ... ... басы мен жауырыны, екі
қойдың бас сүйегі үйіліп қойылған. Аттың басында жүгені бар, ал қайыс ... ... қола ... ... бір ... ... V, 2) жерленген адамның аяқ ... ... басы мен ... қойылған. Осы жерден аттың ауыздықтарының, тау
текелердің мүсіні түрінде қоладан ... ... мол ... ... ... Бүл жай ғана ... шалу немесе арнау ырымы
емес, жеті ат жегілген қос доңғалақты ... ... ... салты.
Б. з. б. VII—VI ғасырларға тән жебелер жиынтығы Қарамұ-рын қорымынан
табылды. Жылқы терісінен ... ... ... екі ... ... ұңғылы және үш қалақты келте қола ұштары бар қайың сапты 46 жебе
шықты. Қазақстан территориясьнда ... ... кең ... ... ... үңгіп қою деп аталатын жерлеу құрылысының ең ежелгісі де осы арадан
шықты.
Нұрманбет IV ... ... ... ... тасмолалық
ескерткіштерге тән жер лақыт ішінен тақта тастармен шегенделген. Бұл арадан
бір бума жебе, ... сабы бар ... ... ауыр ... ... ... ... ілінген, металдан жасалған құрастырмалы шомбал белдік
табылды.
Тасмола мәдениетінің алғашқы кезеңінің ... ... ... ... болып келеді ұңғылы, қос қанатты және үш қалақты жебе ... ... ұшы ... немесе саңырауқұлақ тәріздес қол жылжымас үшін
жасалған ... бар ... ... айрықша түрі тек осы ... тән. ... ... үзеңгі тәрізді қола ауыздығы және қоладан немесе
мүйізден жасалған үш тесікті айшықтары бар, құрылымы ерекше жүген де ... тән [28, 66-68 ... ... ... ... ... ... мәдениетінің
бастапқы кезенінде-ақ жаңа металл — ... ... ... ... сабы сақиналы және түзу сапты пышақтар, сондай-ақ
айшықтар және ... ... ... ... ... дамыды, негізгі сюжеттік желінің бірі —
аңдардың таласуы, жыртқыштардың шеп қоректілерді талап жеуі бола ... ... ... ... ... және ... ... бейнелеу тереңдей түсті. Қорғантас қойнауынан табылған тік бұрышты
қола тоғадағы барақ иттің бұғыға бас салып жатқан ... ... ... тартарлық өрнекке айналған.
Солай болғанмен де, жерлеу комплекстерінде Тасмола мәдениетінің
бірінші кезеңіндегідей бұйымдар сақталып қалды. Олардың ... қыш ... ... құрбандық құралдары және қайрақ тастар ерекше көрінеді.
Ежелгі мал өсірушілердің ... ағаш және ... ... кең
орын алған болуы ықтимал. Мұнда қыш ыдыстар тас ... ... ... Мұндай ыдыстар жиынтығы Қазақстан территориясының басқа
аудандарының сол ... ... ... ... және сонымен бірге
Тасмола мәдениетінің барлық кезеңдері үшін ... ... ... ... түбі ... ... ыдыстар ғүрыптық ыдыстар болған және
жереу әдет-ғұрпы үшін арнайы жасалған деп топшыланады.
Тастан жасалған құрбандық ... мен ... ... ... ... және екінші кезеңдеріне тән. Олар тек ... ғана ... ... ... ... бас ... ... ыдыстары сопақша бітімді, аласа жиекті құмдақ ... ... ... ... ... ... ... келген түбінде
ешқандай тұғырлары, не аяқтары ... ... іліп ... ... ... тас қайрақтардың бітімі тік бұрышты және ірі ... ... ... ... және ... ... өмір ... сақ тайпаларының ескерткіштеріне жалпы сипаттама
берілді. Жетісу өңіріндегі ерте темір дәуірінің ескерткіштерін ... ... ... ... ... мұны ең ... болып зерттеген орыстың
ғалымы В.В.Радлов болды, ол кездейсоқ табылған ... ... ... халықтар жайлы құнды мәліметтер ... Осы ... ... ... ... ... ... сонымен бірге қорғандар мен
обаларды сипаттау жұмыстары жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... жылдары осы өңірде Жетісу археологиялық
экспедициясы зерттеулерді одан әрі жалғасын тапты. К.А.Ақышевтың Іле ... ... ... сақ ... этногенезін
қарастырса, келесі ғалым Г.А.Кушаев Жетісу мәдениетінің кезеңдемелерімен
айналысты. Бұл археологиялық ... ... ірі ... ... ... ерекше бір тарихи оқиға болды. Сақ мәдениеті ... ... ... ... ... ... және т.б. ... жаңа деңгеиде зерттелді. Жетісу өңірінде орналасқан ... ... ... ... ... ерекше аудартты, әсіресе олардың көлемі
қызықтырды. Бұл өңір тәуелсіздік ... ... де өз ... ... 2003 жылы елбасымыз тарихи құнды ескерткіштер мен туризм
бағытына арналған « ... ... ... сай бүліну деңгейінде тұрған
және жоғалып бара жатқан ескерткіштерді ... ... ... Оған ... ... ... ... ҚР БҒМ Археология
институты Алматы қаласы мен қала төңірегіндегі археологиялық ескерткіштерге
зерттеу ... ... ... және ... 2 ... жүргізілді.
Шығыс Қазақстан өңірін зерттеу XVIII ғасырдың басында басталды,
оған Г.И.Гмелин, ... ... ... ... ... Олар ... ... ескерткіштеріне жалпылама сипаттама ... Ал ... ... В.В.Радловтың есімімен байланысты, ол ... ... ... ... ... ... кезеңдеуге бөлді.
Кеңес үкіметі кезінде Черников С.С. бастауымен Шілікті ... ... ... ... және осы ... ... ... мақалалар жарық көрді. Сонымен ... С.С. ... ... ... ... ... мен
хронология мәселелерімен де айналысты, ... ... бұл ... жаңа
ескерткіштер тобы пайда болды. 1960-70 жылдары археологиялық ... ... Ф.Х. ... Бұл өңір ... ... ... ... «Қазақ ССР тарихы» бір тарауында толық жинақталып шықты.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Абаев К.И. Скифский быт и реформы Зорострзма.-«Архив ... 1956, ... 1.11 ... Агеева Е.И. Курганные могильники ранних кочевников северо-восточной
части Алма-Атинской области.// Изв. АН Каз. ССР, Сер. ... ... 1959 вып. 3 ( II), 83-85 ... ... Б.В. ... оросительные системы Приаралья. М., 1969, 192-
199 сс.
4. Акишев А.К. Курган ... ... 1978, 142-145 ... ... А.К. ... и ... ... 1984., 154-156 сс.
6. Акишев А.К., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и ... ... ... А., 1963, 140-141 ... Акишев А.К., Алпысбаев Х.А., Максимова А.Г.,1978. Исследование в ... ... // АО 1977 г.24-26 ... Акишев А.К.,1956.Отчеты о работе Илиской археологической экспедиций
1954 г.// ... АН ... ... ... А.К.,Археология в Казахстане за советский период // ... ... ... М.И. Сокровище саков. М., 1973. 55 с.
11. Арсланова Ф.Х. Погребальный комплекс VIII-VII вв. д.н.э. из Восточного
Казахстана. Сб. « В глубь ... А., 1974, 63-67 ... ... Ф.Х. ... в ... ... // АО 1971.45-47 сс.
13. Археологческие исседования на северных сконах Каратау. Труды ИИАЭ АН
КазССР.т.14. ... ... ... ... ... в ... ... 1973.10-12 сс.
15. Археологические памятники в зоне затопления Шульбинской ГЭС. Алма-
Ата, 1987.58-60 сс.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақ ескерткіштері71 бет
Қазақстан жеріндегі сақ дәуірі ескерткіштері112 бет
Сақтандыру команияларының инвестициялық қызметін талдау27 бет
Сақтандыру компанияларының инвес‬тициялық қызметтерің басқару61 бет
Қазақстан сақтандыру компаниялары: инвестициялық қызметінің басымдықтары және жетілдіру механизмі87 бет
Арал теңізінің тарихы7 бет
Арал теңізінің экологиялық мәселелері3 бет
Дамып жатқан елдерге шет елдердің көмек мәселелері6 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь