Құқық нормасы түсінігі және белгілері

ЖОСПАР

Кіріспе

І Құқық нормасы түсінігі және белгілері.
ІІ Құқық нормаларының құрылымы, гипотеза, диспозиция және санкция, оның түрлері.
ІІІ Құқық нормаларының формасы және оның құрылымының нормативтік.құқықтық актісінің баптары мен арақатынасы.
ІV Құқық нормаларының түрлері, құқық нормаларының жіктелу критерийлері.

V Қорытынды

VІ Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

Құқық – күрделі құбылыс. Құқықтың негізгі қызметі – қоғамдық қатынастарды реттеу, тәртіпті сақтау, қорғау. Құқық – жалпыға бірдей міндетті мемлекет қамтамасыз ететін нормалардың жиынтығы. Ал құқықтық норма дегеніміз құқықтың бір ғана ереже қағидасы. Мысалы, құқықты үй деп санасақ, онда құқықтық норма осы үйдің бір кірпіш, торшасы.
Құқықтық норма – мемелекет тарапынан қамтамасыз еткен, қоғамдық қатынастарға араласып түсушілердің құқықтары мен міндеттерін туындататын, олардың әрекеттерін үлгі, эталон, масштаб, өлшем есебінде реттей алатын жалпыға бірдей міндетті ереже, норма,
Құқық норма – заңға сәйкес келетін мінез, жүріс-тұрыстың айырымдылық белгісін білдіреді. Осыдан құқық норма жария айқындық, нақтылық мәнге ие болады. Оның шешімін табуға мүмкіндік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Қ.Д. Жоламан, А.Қ. Мұхтарова, А.Н. Тәуекелев. «Мемлекет және құқық теориясы». Алматы, 1999ж.
2. С.Д. Баққұлов. «Құқық негіздері». Алматы, 2004ж.
3. Е. Баенов. «Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері».
4. Ғ. Сапарғалиев, Ибраева А. «Мемлекет және құқық теориясы». Алматы, 1997.
5. Е.Т. Әбілезов, С.М.Рахметов. ҚР-ң қылмыстық құқығы. Алматы, 2001ж.
6. Ғ. Төлеуғалиев. «ҚР-ң азаматтық құқығы». Алматы, 2001.
        
        Жоспар
Кіріспе
І Құқық нормасы түсінігі және белгілері.
ІІ Құқық нормаларының құрылымы, гипотеза, диспозиция және санкция, оның
түрлері.
ІІІ Құқық ... ... және оның ... ... ... баптары мен арақатынасы.
ІV Құқық нормаларының түрлері, құқық нормаларының жіктелу ... ... ... әдебиеттер
Кіріспе
Құқық – күрделі құбылыс. Құқықтың ... ...... реттеу, тәртіпті сақтау, қорғау. Құқық – жалпыға ... ... ... ... нормалардың жиынтығы. Ал құқықтық норма
дегеніміз құқықтың бір ғана ереже ... ... ... үй деп ... құқықтық норма осы үйдің бір кірпіш, торшасы.
Құқықтық норма – ... ... ... еткен, қоғамдық
қатынастарға араласып түсушілердің құқықтары мен міндеттерін туындататын,
олардың әрекеттерін үлгі, эталон, масштаб, ... ... ... ... ... міндетті ереже, норма,
Құқық норма – заңға сәйкес келетін ... ... ... ... Осыдан құқық норма жария айқындық, нақтылық мәнге ие
болады. Оның шешімін ... ... ... ... ... ... және белгілері
Құқықтық норма – қоғамдық қатынастарды реттеуге қолданылатын әлеуметтік
ережелердің бір түрі. Ол бүкіл халықтың мүддесін қорғаудың, ... ... іс ... ... құралы. Құқықтық ... ... ... ... ... ... реттейді.
Жеке дара норма немесе нормалардың бір жүйесі құқық бола алмайды. Құқық
деп ... ... ... мүддесін іс жүзіне асыруды толық ... ... ... ... ... да жеке дара ... ... зор. Оның мазмұны өте күрделі мәселелерді: қоғамдық
мүддені, саясатты, мемлекеттік билікті, ... ... ... ... ... білімді, ғылымды, рухани сананы,
халықтың ... ... ... т.б. ... ... ... құндылығы:
- құқықтық нормалар қоғамды реттеп, ... ... сол ... ... ... қарым-кқтынастарына дұрыс бағыт беріп
отырады;
- құқықтық нормалар қоғамдық құрылыс жүйені қорғаудағы ең ... ... ... ... ... ... ... күшейтіп
отырады;
- құқықтық нормалар қоғамның дамуына пайдалы қатынастарды қолдап,
қолайсыздарын ... ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар қоғамда әділеттікті, теңдікті, бостандықты т.б.
демократиялық қағидаларды ... ... ... ... ... байланысты, қатынасты
жақсартудың құралы.
Құқық – ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін нормалардың жиынтығы. Құқықтық норма -
құқықтың бір ... ... ... ... ... ... ... Ол адам істерінің, жұмысының, тәртібінің шеңберін анықтап, олардың
бостандығын және ... ... ... ... ... реттейтін норма екі тұрғыдан қарастырады:
бірінші – ... ... өз ... өз ... ... ... ... бостандық); екінші – өз мүдде-мақсаттарын өздері анықтап,
оны өздерінің жүзеге асыруы (сыртқы бостандық).
Қоғамдағы барлық процесс, барлық ... ... ... ... ... жатады. Нормативтік актілер әлеуметтік жеке
мемлекеттік ... ету ... ... қоғамның дұрыс, жағымды
дамуына, жалпы халықтық тәртіптің нығаюына мүмкіншілік жасап отырады.
Құқықтық норманың негізгі сипаттары:
1. Норма қоғамға, ... ең ... ... қарым-қатынастарды
реттеп, басқарып отырады. Ол қатынастардың басым көпшілігі бостандықты,
әділеттікті, теңдікті, адамгершілікті және ... ... ... ... ... т.б. даму ... ... реттеп, басқарады.
Бұл басқарудың негізгі бағыттары, қағидалары Конституцияда және ... ... көп ... ... орындалу бағыттарын, әдіс-
тәсілдерін алдын ала анықтап, көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... Міне осы «үлгілерді» зерттеу
арқылы ғалымдар мемлекеттердің өткен тарихымен танысып жатады.
3. Нормативтік актілердің көпшілігі өзгермей ... көп ... ... реттеп, басқарып тұрақты нормаға айналады. Бұл екі ... ... ... ... дет ... ... ... өте зор.
Заңдылықты нығайтуға, құқықтық тәртіпті сақтауға зор үлес ... ... ... ... ... ... оның ... жалпы
қоғамдық міндет, оны халық түсінеді, біледі. Сондықтан олар ол ... ... үлес ... ... жоғарыда көрсетілген сипаттары, оның ... ... ... ... ... толық түсінуге
болады.
Құқықтық нормалардың белгілері:
1. Норма мемлекеттік органның қабылдаған бекіткен актісі, оның ... бар. ... ... ... ... ... айналады. Өйткені ол
нормаларды халықтың басым көпшілігі дұрыс ... ... ... ... мен ... ... жолдары толық
көрсетіледі. Егер де көрсетілмесе субъектілердің өз еркінде, тек ... ... ... ... ... ... орындалмаса, еріксіз орындатылуы.
4. Құқықтық нормалардың жүзеге асырылуын, ... ... ... Құқықтық норма адамдардың, қоғамның тәртібінің кепілдігі болуы.
Құқықтық нормасыз қоғамда ешқандай дәрежелі заңдылық, тәртіп, жоспар,
мағыналы, сапалы қарым-қатынас болуға тиіс ... ... ... мазмұны
толық болуы керек. Сонда ғана оны ... ... ... ... ... емес ... кездеседі. Бір нормада қатынастың мазмұны көрсетіледі,
екіншісінде – оны қашан, қандай жағдайда ... ... ...
қолдану нәтижесін көрсетеді. Үшеуін біріктірсе бір ... ... ... Мұндай норманың кұрылысы өте сирек кездеседі. Нормалардың басым
көпшілігі толық түрде ... ... ... болмаса, жетіспейтін
элементтерін сілтеме арқылы тауып алуға болады.
Сонымен, құққықтық норма – ... ... ... ... ... ... басқарып отыратын жалпыға бірдей мемлекетпен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... – бір ... реттеп, басқаратын ереже. Нормалардың
қоғамда қалыптасқан екі түрі бар: ... ... мен ... ... қарым-қатынастарды реттеп, басқарып отыратын негізгі
құрал - әлеуметтік нормалар. Әлеуметтік нормалар ... ... ... ... ... ... ... басқарудың,
қатынастардың құралына айналды.
Бұл нормалардың негізгі түрлері:
• Құқық нормасы.
• Моральдық нормалар: ... ... ... ... ... ... т. б. қасиеттер.
• Саяси нормалар.
• Эстетикалық нормалар.
• Қоғамдық ұйым, ұжымдардың ереже қағидалары.
• Әдет-ғұрып нормалары.
• Салт-дәстүр нормалары.
• Діни, имандылық, ... ... ...... ... ... ... қатынас,
байланыс жүргізу ережелері. Қазіргі заманда ғылыми-техникалық прогресс
уақытында техникалық нормалардың ... өте зор. ... ... ... ... ... өмір жоқ. Сондықтан адамдардың
қауіпсіздігін қамтамасыз ету мемлекеттің ... ... ... ең ... ... объективтік даму процесінде құқықтың маңызы туралы екі
пікір бар: біріншісі, қоғамның дамуын ... ... ... бірі – құқық. Онсыз қоғам дағдарысқа ұшырайды. Бұл ... ... ... ... бірінші пікірге қарсы ... ... ... ешқандай рөлі, маңызы жоқ деп түсіндіреді. Бұл ... ... ... ... қоғамда қабылданған, бүкіл адамға пайдалы
нормаларды, жағымды мұраларды жоққа шығарып мойындамау деген түсінік.
Сонымен, ... ... ... ... және оның ... ... бірдей қоғамдық қатынастарды реттейтін тәртіп
ережелерінің (нормалардың) жиынтығы. ... ... ... ... ... ... негізгі элементтері:
- қоғамның және адамдардың мүдде-мақсатын қорғау, орындау;
- қарым-қатынастарды реттеп, басқару;
- қоғамды дағдарысқа ... ... ... ... т. б. ... ... нығайту;
- мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың құзыретін, ара-қатынасын
реттеп, басқару;
- халықаралық ... ... ... ... екі ... ... біріншісі – құқықтың обьективтік түсінігі қоғамның обьективтік
дамуына сәйкес жаңа ... ... ...... ... ... қалыптасқан қатынастарды реттейтін,
басқаратын нормативтік ... ... ... ... ... ... ... және қорғау.
Құқықтың реттеу функциясы – нормативтік актілер арқылы қоғамдық
қатынастардың байланысын, ... ... ... анықтап отыру.
Құқықтың қорғау функциясы – нормативтік актілердің ... ... ... әсерін күшейту, жаман қатынастарға тыйым салу.
Жоғарыда айтылғандай, құқық – ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін нормалардың жиынтығы.
Құқықтық норма – құқықтың бір клеткасы, қоғамдық ... ... ... ... ... Ол адам ... жұмысының, тәртібінің
шеңберін анықтап, олардың бостандығын және ... ... ... ... ... ... оның ... Құрылымы жөнінде құқықтық нормалар екіге бөлінеді: негізгі
заңды нормалар және тәртіп ережелерінің нормалары.
Негізгі заңды нормаларда элементтердің ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Мысалы, Қазақстан Республикасының
Салық кодексінде нормалардың ... 1-ші ... ... ... ... нормаларында элементтер нормативтік кесімдердің
баптарында, бөлімдерінде көрсетіледі.
ІІ Құқық нормаларының ... ... ... және ... ... нормалардың элементтері бірігіп, оның құрылымын
қалыптастырады. ... ол ... ... ... қатары, бағыты,
мақсаты нормативтік актілердің түріне байланысты. Құрылымы жөнінде құқықтық
нормалар екі түрге бөлінеді: ... ... ... және ... ... ... нормаларда элементтердің мазмұны норманың кіріспесінде
немесе бірінші бабында толық көрсетіледі. Мысалы, Қазақстан ... ... ... норманың элементтері 1-бабында көрсетілген.
Тәртіп ережелерінің нормаларында элементтер нормативтік актілердің
баптарында, бөлімдерінде көрсетіледі. ... ... ... гипотеза, санкция.
Диспозиция – қатынастың мазмұны мен субъектілердің құқығы ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, КР, АЗК, 482 б. Екі немесе көп жақты мәмілелер мен
шарттардағы тұлғалардың міндеттері мен ... ... ... үш түрі ... ... түрі – нормада субъектілердің құқығы мен міндеттері айқын
көрсетілмейді; мысалы жұмыссыздық туралы заңда республикалық, ... ... ... ... ... айқын түрі – диспозицияның мазмұны нормада анық көрсетіледі. ... ... ... ... ... толық көрсетіледі;
- сілтеу түрі – диспозицияның мазмұны туралы ... ... ... ... ... ... ... баптарына сілтеме қолданады.
Гипотеза – диспозиция қашан ... ... ... ... ... ... осы ... көрсетеді. Мысалы, бұзақылық үшін
жауапқа тартылатын адам қоғамдық тәртіпті бұзуы керек (КР, ҚК - 7 ... үш түрі ... ... ... ... бір ... болуы немесе болмауымен
байланысты болса, мұндай гипотезаны жалпылама деп ... ... ... ... ... ... ... немесе болмауымен
байланысты болса, ондай гипотезаны – күрделі гипотеза деп атайды;
- егерде норманың, іс-әрекеті бірнеше жағдайдың ... ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Санкция – диспозиция мен гипотеза ... ... оның ... және ... ... мен ... ... үш түрі
болады:
- абсолютті айқын санкция: жұмыстан шығару, ... ... ... т.б.;
- салыстырмалы айқын санкция: минимум мен максимумның арасындағы
жауапкершілік (қылмыстық кодекстік баптар);
- ... ... ... ... түрлерінің қайсысын
қолдану тиісті мекеменің еркін құзырында.
Осы үш элементтер толық болса ғана нормативтік акті өз ... ... ... ... ... ... алады. Егерде нормада бір ... жоқ ... ... ... оларды тауып алу керек.
Норматавтік актілердің жеке ... ... ... толық
болмайды. Конституцияның баптарында тек гипотеза мен диспозиция ... ... ... тек ... мен санкция ғана болады. Іс
жүзінде норманың элементтері нормативтік ... әр ... ... мүмкін
немесе бірнеше нормативтік актілердің баптарында болуы ... Оны ... ... ... ... ... тәсілдері.
1. Тікелей норманың үш элементін (гипотеза, диспозиция, санкция) толық
келтіру. Мұндай тәсіл нормативтік актілердің ... ... ... ... іске ... ... ... Сілтеме тәсіл норманың жетіспейтін элементі туралы осы заңның басқа
бөліміне, тарауына, бабына сілтеме жасалады.
3. Бланкеттік тәсіл-норманың ... ... ... басқа заңға,
қаулыға сілтеме жасау.
Сонымен құқықтық норма, заңның ... ... ... баптарында
элементтердің толық болмауы мүмкін. Оларды міндетті түрде іздестіріп табу
қажет.
Құқықтық нормалар бірнеше түрге бөлінеді:
1. Қоғамның әр ... ... ... ... құрылыс,
мәдениет, экономика, әлеуметтік, білім, ғылым т.б. бағыттағы нормалар.
2. Құқықтың саласына қарай мемлекеттік, әкімшілік, қаржы, ... ... ... азаматтық-процессуалдық, қылмыстық-процессуалдық т.б.
саладағы нормалар.
3. Атқаратын жұмысына ... ... ... ... реттеуші нормалар;
қорғаушы нормалар.
4. Мазмұнына қарай нормалар үшке бөлінеді: міндеттеуші нормалар; тыйым
салушы нормалар; ерік ... ... ... ... ... қарай нормативтік актілер үшке
бөлінеді: нақты ... ...... ... анық жазылған элементтері
түгел; салыстырмалы нормалар – мазмұны, элементтері ... ... ... ... ... қарай шешу; балама (альтернативтік) нормалар – ... ... ... ... ... ... ... болуы.
6. Субъектілеріне қарай нормалар екіге бөлінеді: ... ... ... ... құқықтық нормалар – қоғамның мамандық салаларының
қарым-қатынасын реттеп, басқаратын нормалар. Мысалы, азаматтық, қылмыстық,
заңгерлер, дәрігерлер, мұғалімдер, инженерлер ... ... осы ... ... ... ... өзінің күнделікті қоғам
өмірін реттеп, басқарып отырады. Мазмұны жағынан ... ... ... ... ... ... құқығы мен міндеттері, заңдарды ... ... ... ... мен ... ... ... міндеттерін орындаудағы жұмысын дамытып, ... ... ... ... орындалуы азаматтарды тәрбиелеу, бағалау
әдістерімен қатар әкімшілік немесе соттық жауапқа тарту арқылы қамтамасыз
етіледі.
Құқықтық ...... ... ... ... ... ең күрделі түрі.
Құқықтың нысаны – мемлекеттік биліктің нормаға, заңға ... ... ... ... Бұл ... ... ... тарихында
мемлекеттің қалыптасу кезеңінде өмірге келген ... ... ... ... ... ғасырлар бойы қолданылған, өмірде
жан-жақты ... ... ... ... Ману ... орыс правдасы,
«Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Тәуке ханның ... т.б. ... ... ... ... ... үлгі ... де
қазақтың ұлттық әдеттерін дамытқан. Қиыннан ... ... ... ... істерді қарағанда, күші бар құқықтық норма ретінде
пайдаланылған. Сонымен ... ... ... ежелден қалыптасқан құқықтық
әдеттер де қоғамдық қатынастардың реттеушісі болып отырған. ... ... ... ... де дамушы елдерде біраз қарым-қатынастар
реттеліп, басқарылып жатады.
2. Құқықтық прецедент – соттың және әкімшілік органның нақты бір істі ... ... ... шешім қабылдаған кесімдері басқа істерді, ... ... ... бола ... Бұл шешімдер нормативтік актілердің бір
түрі.
3. Нормативтік шарттар – қоғамдағы ... ... бола ... ... Федеративтік Республикасы мен Германия Демократиялық
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... шарттары т.б.
4. Референдумда қабылданған нормативтік кесімдер – заңның бір ... бұл ... ... ең ... ең ... ... ... мемлекеттік түрде және жергілікті мақсатпен өткізіледі.
5. Нормативті-құқықтық кесім – мемлекеттік ... ... ... ... ... ... көпшілігі осы
нормативтік кесімдер арқылы реттеліп, басқарылады.
Заңдық күшіне ... ... ... екі ... ... заңдар
және заңға тәуелді актілер. Бұл ... ... ... ... ең ... ... органның бекіткен құжаттары (президент,
парламент, үкімет т.б.).
Мазмұнына қарай нормативтік актілер қоғамның әр ... ... ... мемлекеттік, әкімшілік, ... ... ... т. б. ... ... нормативтік кесімдер бірнеше саланы
біріктіріп реттеп, басқарып ... ... ... ... ... теңіздік, табиғат т. б. жүйедегі актілер.
Көлеміне қарай нормативтік кесімдер үш түрге бөлінеді: жалпы ... ... ... ... субьектісіне қарай үшке бөлінеді: Парламенттің
актілері, атқарушы органның ... сот ... ...... ең ... басқарушы органының шығарған, қабылдаған
ең жоғары күші бар нормативтік кесім. Барлық заңдар және ... ... ... ... ... ... Заңның үстемдігі дейді.
Заңның белгі, нышандары:
1. Мемлекеттің ең ... ... ... немесе референдумда
қабылданған, бекіткен кесімі.
2. Ең күрделі мәселелер туралы ... ... ... ... тән ... ... бар, ол төрт ... тұрады:
заң жобасын жасап, ұсыну; жобаны талқылау; ... ... ... ... ... ешкім өзгертпейді, толықтырмайды. Тек қана қабылдаған орган
ғана өзгерте алады, толықтырады.
5. Заң – ... ... ... негізі, діңгегі. Қоғамда заңның
үстемдігі қалыптасу керек.
ІІІ Құқық нормаларының формасы және оның құрылымының ... ... ... мен ... тәуелсіздікке қолы жетіп, егеменді мемлекет құру кезінде
құқықтың даму процесі басталып, аяқталмаған жағдайда нормативтік ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік бар.
Өткен тақырыптарда көрсетілгендей ... пен ... ... әлеуметтік даму процесін, жеке және заңды тұлғалардың ... ... ... үшін өмірге келді. Бұл объективтік процесс.
Сондықтан құқықтың қоғамда қалыптасуы үш ... ... ... ... да осы үш ... ... ... өмірге келіп, қалыптасқан қатынастарды реттеп, басқару ... ... ... ... жасауда;
- қоғамның объективтік даму процесінің болашағын болжап, оларды басқару
үшін алдын-ала нормативтік актілерді дайындау;
- қоғамның өткен дәуірін ... ... ... ... ... ... ... нормалардың сапасын жақсарту.
Құқықтық нормалар қоғамның экономикалық-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... тек ... әлеуметтік-
экономикалық даму процесін басқарумен шектелмейді. Сонымен бірге адамдардың
және заңды тұлғалардың қарым-қатынастарында реттеп, басқарып отырады. Осы
процесте ... ... ... дамуы қажеттілігін, тиектерін жақсы
дұрыс түсінуін – объективтік құқық дейді. Ал сол ... ... ... ... ... – субъективтік құқық дейді.
Бұл екі процестің арасында тығыз байланыс, ... ... ... бірлестік болады. Бұларсыз объективтік және субъективтік процесс
дұрыс, жақсы дамымайды. Сондықтан мемлекет бұл процестің ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің құқықтарының заңды түрде болуы;
- ол құқықтарды іске асыруға, пайдалануға мүмкіншіліктің болуы;
- субъектілердің бостандығы, құқықтарының ... ... ... ... ... ... ... объективтік және субъективтік
қалыптасу жолдары осындай. Бұл жолмен әлемдегі барлық мемлекеттер де өтті.
Құқықтың даму ... де, ... да ... ... ... Тек ... бар. ... біздің Қазақстан мемлекетіміздің құқығының даму
процесінде діни ... ... және ... ... өте ... Дамыған елдердің демократияны дамыту тәжірибелерін өте кең
пайдаланамыз. Қазақстан Республикасының құқық нысанының түрлері:
- құқықтық әдет-ғұрып, салт-дәстүр;
- ... ... ... шарттар;
- нормативтік құқықтық актілер.
Қазақстан мемлекетінің нормативтік актілерінің түрлері, жүйелері
Конституцияда толығымен ... ... ... қоғамдық ұйымдар
мен бірлестіктер, саяси партиялар, еңбек ұжымдары ... ... ... ... актілер шығарады. Олар Конституцияға
нұқсан келтірмеуге міндетті. Конституцияның талаптарының ... ... ... мен ... ... бақылап отырады.
Республика Конституциясында көрсетілген жағдайда Президент заң күші бар
және жай жарлықтар ... ... ... ... мен ... ... негізінде және оларды орындау үшін
шығарылады. Республика Президентінің жарлығымен:
1. Республика Президентінің актісін шығаруды ... ... ... өкілеттігі жүзеге асырылады.
2. Конституцияда және өкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілік
зағдарында белгіленген мемлекеттік биліктің ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселелері шешіледі.
3. Парламенттің заңды міндетіне кірмейтін, ... ... пен ... ... ... ... ... міндеттеріне жатпайтын
мәселелерді құқықтық жүйелендіру ... ... ... ... және ... дамуы жөніндегі
стратегиялық мәселелер бойынша шешімдер ... ... ... ... ... ... міндетті күші бар Республиканың заңдары, оның ішінде Парламенттің
Констатуциялық және заңдарды қолдануды ... ... ... ... ... ... заң ... қабылдайды.
Парламент, өз құзыретіндегі мәселелер бойынша, ... дара ... ... пен Палаталар өз құзыретіндегі мәселелер бойынша үндеулер,
декларациялар. мәлімдемелер және ... ... ... өзге де ... ... ... заң актілерін және басқадай актілерді
палаталар бірлескен отырыстарында қабылдаған ... ... беру ... ... ... ...... және Республика Президенті актілерінің
негізінде және соларды орындау үшін ... ... ... және жеке ... ... ... ... отарыстарында дауыс
беру арқылы қабылданады, оған Премьер-Министр қол қояды. Премьер-Министр өз
құзыреті бойынша жеке өкімдер ... ... ... және ... ... ... бүкіл аумағында міндетті күші болады.
Үкімет қаулыларының күшін Республика Президенті мен Үкіметтің өзі, ... ... ... ... ... ... ... жоя алады.
Жоғарғы сот актілері – Республика сот билігінің ... ... ... ... білдіруі. Бұл Жоғарғы Соттың Президимуы, Пленумдары ... ... мен өзге де ... Сот ... ... ... түсінік беретін нормативтік актілерді Республикасының
Жоғарғы Сот Пленумының қабылдауға хақысы бар.
Министрлік-ведомстволар өз құзыреті бойынша ... ... ... ... бұл актілердің заң күші болады. Олардың орындалуын
өздері бақылап отырады.
Жергілікті мемлекеттік басқару ... ...... өз ... мәселелер бойынша шешімдер, ал ...... ... ... ... орындалуға
міндетті шешімдер мен өкімдер ... ... ... ... ... кірісін қысқартуды немесе шығысын
ұлғайтуды ... ... ... ... оң ... ... ғана ... енгізілуі мүмкін.
Парламенттік Республика. Заң жүзінде жоғарғы өкімет ... ... ... шыққан саяси партия өкілдерінен Үкімет құрылады. Үкімет ... ... ... бағынышты және оның алдында есеп береді.
Парламент конституциялық, төтенше тағы басқа заңдарды ... ... ... ... ... ... ... үкіметтің, премьер-
министрдің, сот органдарының, жергілікті ... ... ... ... ... ... бекіту құзыреттері Президенттік
Республикадан көп айырмашылығы жоқ. Қазақстан 1993ж. Конституция бойынша
Парламенттік Республика, 1995 ж. ... ... ...... болды.
Заңның үш түрі қалыптасқан: Конституциялық заңдар, жай заңдар, төтенше
заңдар. ... ... ... құқық тек қана нормативтік
кесімдер арқылы ... ... нәр ... ... ... Конституциясы. Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар
және Республиканың ... ... ол ... ... күші төрт «өлшемде» жүзеге асырылады: мерзімде, кеңістікте,
тәнінде, тұлғаларға байланысты.
Заңның қолданылуы екі ... ... ... Заң ... ... күннен бастап күшіне енеді. Тек сол күннен
бастап пайда болған құқықтық қатынастарға қолданылады.
2. Егер ... ... ... ... ... ... қолданылады
деген қағида болса, заңның кері күші болуы ... ... ол өте ... Жауапкершілік белгілейтін немесе ауырлататын заңның кері ... Егер ... ... оған ... ... белгіленбеген
болса, онда ешкім ол жауапқа тартылмайды.
Заң шығарған орган, әдетте заңмен бірге ... ... ... ... ... Заңның жүзеге асырылуы тоқтатылса, ол күшін жойған болып
есептеледі. Ол мынадай ... ... ... ... ... өтсе;
күші жойылғаны туралы кесім қабылданса; іс жүзінде күшіндегі ... ... заң ... кеңістіктегі күшінің шет мемлекеттің аумағымен және
егемендігімен ... ... ... ... оның жергілікті
әкімшіліктерінің аумағынан, ішкі сулардан, теңіздерден, оның жоғарғы ауа
кеңістігінен тұрады.
Заңға тәуелді нормативтік кесімдер – ... ... ... келмеуі керек
және заңды орындау үшін өмірге ... ... ... әрі ... қамтамасыз етеді. Заңға сәйкес жергілікті ерекшеліктерді,
жағдайды ... ... ... ... Мазмұнына қарай заңға тәуелді
нормативтік кесімдер бірнеше түрлерге бөлінеді:
1. Жалпылама заңға тәуелді нормативтік кесімдер – ... ... күші бар ... ... т. б. ... қатынастарды
реттеп, басқаратын нормалар. (Елбасының жарлықтары, үкіметтің ... ... ... тәуелді нормативтік кесімдер – жергілікті басқарушы
аппараттардың қабылдаған ... Бұл ... ... ... ... ... негізінде қабылданып және өздерінің құзырында
әлеуметтік, экономикалық, ... т.б. ... шешу үшін ... ... ... ... ... нормативтік кесімдер – бұйрықтар, нұсқаулар ... ... ... іске ... жолдарын, бағыттарын анықтап, жұмысқа
кіріседі.
4. Бірлестіктердің, одақтардың, ұйымдардың т. б. ұжымдардың заңға
тәуелді ... ... ... актілері. Сот жүйесінің көп жылғы тәжірибесіне сүйене
отырып, қорытынды ұсыныстар жасалады. Оның ... өте зор. ... ... ... толықтырады, жетіспейтін жерлерін
жетілдіреді.
Жоғарғы сот мемлекеттің көп жылғы ... ... ... жаңа
нормативтік кесім жасайды және оны сот жүйесі қолдануға ... ... ... ... ... тиісті мүмкіншілік жасайды.
Қоғамның диалектикалық процесіне сәйкес құқықтық ... сан ... сапа ... да ... дамып, кейбір нормалардың бір-біріне қайшы
келуі молаяды. Сондықтан мемлекет ... ... ... ... ... ... реттеп отырады. Оның үш түрі бар:
кодификация (мазмұны ... ... ... ... ... салық заңы т. б.), инкорпорация (мазмұнын өзгертпей сала-салаға,
алфавит, шыққан уақытына сәйкес жүйеге ... ... (бір ... ... ... ... ... – мемлекеттің жұмысының ең күрделі, өте
жауапкершілігі зор түрі. Құқықтық ... ... ... ... ... өмірде көп жылдар бойы қалыптасқан әлеуметтік
нормаларды және ... ... ... ... ... ... ... кезеңдері:
1. Норманың жобасы туралы тиісті органға ұсыныс жасау. Ұсыныс жасайтын
субьектілер әр мемлекеттің конституциясында көрсетіледі.
2. Тиісті ресми мемлекеттік орган ... ... ... тапсырма
береді.
3. Жобаны талқылау.
4. Жобаны парламентте талқылау.
5. ... ... ... бекіту.
6. Норманы жариялау.
Ел Президенті өз өкілеттігіне жататын мәселелер ... ... ... ... Конституциялық Кеңес, Жоғарғы Сот да өз
құзырларына жататын мәселелер бойынша нормативтік ... ... ... ... ... ... өкілетті органдар - мәслихаттар және жергілікті ... өз ... ... ... кесімдер
жасауға құқылы.
Құқық – қолдану, жүзеге асыру үшін жасалады. ... ... ... ... бар:
- құқықты сақтау (мәні: тыйым салынған әрекетті ... бас ... ... ... ... ... міндетті жүзеге асыру үшін белсенді
әрекеттер жасау);
- құқықты ... ... ... ... берілген құқықтар ... ... ма, жоқ па өз ... ... ... (мәні: бұл билік қызметін жүргізу арқылы жүзеге
асырылады).
Құқықты қолдану бірнеше сатыдан тұрады:
- істің нақтылы мән ... ... ... ... ... ... құқықтық норманы қолдану арқылы шешім қабылдау;
- шешімді жүзеге асыру.
Қоғамдық қатынастар – адамдардың ... ... ... ... Адамдар өмір сүру үшін, ұрпақты жалғастыру ... және де ... ... ... ... моральдық, экономикалық,
әлеуметтік, ұлттық, діни т. б.) ... Бұл ... ... ... ... ... ... ішіндегі құқықтық қатынастар – құқыққа байланысты, құқық
негізіндегі қатынастар болып табылады. Бұл үшін бір-бірімен ... ... ... ... 1) ... ... 2) ... құқықтар мен
міндеттер; 3) заңға негізделген айғақ ... ... ... ... қыз бен
жігіт достасып жүреді. Екеуінің ... ... ... ... ... ... ... Ал, екеуі заңды некеге
тұрғаннан кейін, ... ... ... ... барып тіркелуі, заңға негізделген айғаққа айналады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995 ... ... ... ... ... туралы»
Конституциялық Заңы, 1991 ж. 16 желтоқсан.
3. Қазақ ССР-нің мемлекеттік егемендігі туралы Декларациясы, 1990 ж. 25
қазан.
4. ... ... ... кодексі: Жалпы бөлім 27
желтоқсан 1994 ж.; ... ... 1999 ж. 1 ... ... ... Қылмыстық кодексі, 1997 ж. 16 шілде.
6. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі 1997 ж. ... ... ... ... іс ... ... 1999 ж. ... «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасының
Заңы, 1998 ж. 24 наурыз.
9. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық ... ... ... ж. 24 ... Жер ... Заң, 24 қаңтар.
11. Қоршаған ортаны қорғау туралы Заң, 1997 ж. 15 шілде.
12. Неке және отбасы туралы Заң, 1998 ж. 17 ... ... ... ... туралы» Заңы, 1999 ж. ... ... ... ... туралы» Заң. 1998 ж. 2 шілде.
15. Салық және ... ... өзге де ... ... ... ... ... (Салық кодексі) 2001 ж. 12 маусым.
16. Қазақстан Республикасының «Инвестициялар ... ... 2003 ... ... нормаларының түрлері, құқық нормаларының жіктелу критерийлері
Жүйе деп әртүрлі байланыстармен және өзара қатынастарымен біріккен жеке
элементтерден тұратын ... ... ... ... – бұл ... тұтастықтың құрамды бөлігі. Демек, жүйе ішкі
құрылысты, құрылымды, байланысты, ... ... ... ... ... жүйе ... бір ... немесе принциптер бойынша реттелген және
элементтерден тұратын ... ... ... ... ... теориясында
жүйе деп реттелінетін қоғамдық қатынастардың сипатымен айқындалатын тарихи
қалыптасқан, ақиқат бар құқықтың ішкі ... ... ... оның ішкі бірлігін білдіреді, ол қалыптасқан қоғамдық
қатынастардың ... ... Оның ... ... құқықтық нұсқау
– құқық нормасы болып табылады. Құқық нормаларынын көбінің бір тұтасқа
бірігуі, ... ... ... ... оның жеке ... тән ... сапа туғызады.
Жүйелер туралы жалпы теория идеяларын ... ... ... ... ... Оның аса ... ... біріншіден, құқық
нормаларының тұтастығы, бірлігі; екіншіден, құқықтың жүйелілігі ... ... ... жүйесінің сыртқы қасиеті ретінде айыруға болады.
Оның ең басты сапасы – қайшылығы жоқтығы, үйлесімсіз ережелердің ... ... ... бірі ... байланысты, өзара келісімді болуы
керек, құқық тек жалпы экономикалық ... ғана ... жәй ғана ... болып қоймай, қайта ішкі қайшылықтарына байланысты өзін-өзі жоққа
шығармайтын ішкі үйлесімінің көрінісі болуға тиіс.
Әрбір жүйе екі ... ... ... ...... ... бірыңғай тым жалпы бір ... ... ... ... ... элементтердің жекеленуі мен «жиынтығының» және,
екіншіден, құрылым элементтерінің өзара қатынасы болуын ... ... ... ... ... қатынастардың
реттелінгендігін, тұрақтылығын білдіретін элементтер байланысының заңы; ... жүйе ... ... бірлігін сақтауды қамтамасыз етеді,
оның негізгі ... ... ... бірге элементтердің бірлігі олардың
өзара бір-бірімен келіскен әрекеттестікте болуын көздейді, бұл жүйенің өмір
сүруінің амалы болып ... ... ... ... ... бүкіл жүйеге тән өзгеше сапаға ие болады. Оның ... ... ... ... ... жүйені құбылыс ретінде нақ осы ... ... ... ... ... ... мен принциптерін қарастырайық.
Құқықты жеке бөліктерге бөлудің негізіне материалдық белгі – құқықтық
реттеудің ... ... ... қатынастардың сипаты алынады.
Жүйелік түсіндірме – бұл құқық нормаларының өзара байланысының мазмұны,
бұлардың белгілі бір нормативтік актідегі, институттағы, ... ... ... ... орны мен ... ... ... кез келген норма
құқық жүйелерінің құрамдас бөлігі болып табылады және ол ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан нормалардың
мазмұнын талдаған соң оның барлық заңдық байланысын ... ... ашу ... ... ... ... үшін ... басқа нормаларды, ... ... ... ... ... ... ... (заңдарда,
қаулыларда және т.б.) ол ... осы ... ... ... ... ... ... тиіс. Жинақтала келе осындай
жәйттер жүйелік түсіндірудің мазмұнын құрайды. ... ҚР ... ... ... ... ... бұзғандығы үшін
жауапкершілік көрсетілген. Бірақ, мұнда еңбекті қорғаудың өзге ... ... ... да, оның ... мазмұнды екендігін білу қиын, әрине,
осындай ... өте көп, олар ... өзге де ... ... сондықтан 152-бапты түсіндіргенде ... ... ... Осы ... мысалдарды жоғарыда сөз еткенбіз.
Жүйелік түсіндірме нормалардың әрекет сферасын, олардың кімдерге
арналғандығын, қандай да бір ... ... ... ... ... Ол және де заңдардағы кемістікті, қарама-қайшылықты, ағаттықты
табуға өз көмегін тигізетіні ... Бұл ... ... нормаларын ұқсастық
бойынша қолдануға маңызды рөл атқарады, өйткені нақтылы ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Сонымен қатар бұл
тәсіл, әсіресе, құқық салаларының Жалпы бөлімдегі нормаларды ... ... ... ... ... Норманың әлеуметтік мәнін оның мақсатын, заң
шығарушының пиғылын, ... ... ... ... қоғамдық- -саяси
жағдайларды зерттеу тарихи-саяси түсіндірудің мазмұнын құрайды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қ.Д. Жоламан, А.Қ. Мұхтарова, А.Н. ... ... және ... ... ... С.Д. ... ... негіздері». Алматы, 2004ж.
3. Е. Баенов. «Қазақстан Республикасының мемлекеті мен ... Ғ. ... ... А. ... және ... ... ... Е.Т. Әбілезов, С.М.Рахметов. ҚР-ң қылмыстық құқығы. Алматы, 2001ж.
6. Ғ. ... ... ... ... ... 2001.
Құқықтық норманың заңды күшінің кеңістігі және азаматтарды қамтуы
Құқықтық норманың заңды күшінің уақыты
-----------------------
Қазақстан Республикасының нормативті
актілердің түрлері
Заңдар
Заңға тәуелді актілері
- Қоғамдық өмірдің күрделі ... ... ... ... заң ... ... бекітіледі.
- Заңды Парламентте немесе референдум арқылы бекітіледі.
- Заңды мемлекеттің басқа органдары өзгерте алмайды.
- Заң құқықтық жүйенің негізі болады.
- Заңнан туатын, ... ... ... ... актілер.
- Мемлекет басшысының нормативтік жарлығы.
- Үкіметті нормативтік қаулысы.
- Министрліктер және ведомствалардың нормативтік актілері.
- Жергілікті басқару мемлекеттік аппараттың нормативтік шешімдері.
Заңның
түрлері
Конституциялық
Жай ... ...... ... ... ... арқылы басталатын екі
жақты құқығы мен міндеті бар қоғамдық қатынас.
Құқықтық қатынастың басталуы себептері
Құқықтық ... ... және ... шарттар, себептер
Қоғамдық қатынастың тек құқықтық нормамен реттелуі
Құқықтық қатынастың белгілері
Қоғамдық қатынастың субъектілерінің екі жақты ... мен ... ... ... ... ... болуы және ерікті орындалмаса,
еріксіз орындатылуы
Субъектілер қоғамдық қатынасты өз еркітерімен бастауы
Құқықтық норма
Белгілері
Түрлері
Құрылымы
- ... ... ... ... ... ... ... бар.
- Мемлекеттен шығады.
- Мемлекет қорғайды.
- Реттейтін.
- Тыйым салатын.
- Міндеттейтін.
- Ерік беретін.
- Қорғайтын.
- Көтермейтін.
- Анықтайтын.
- Гипотеза (жорамал).
- Диспозия ... ... ... ... ... ... шеңбері нормада көрсетіледі.
Орталық органдардың қабылдаған, бекіткен нормалары жалпы қоғамға күші бар.
Жергілікті орган ... ... сол ... күші ... көрсетілген азаматтарға күші бар.
Жергілікті органның нормасы сол территорияның азаматтарын түгел ... ... ... ... ... шетелдіктерді қамтиды
Қамтуы
Шет елдің азаматтары нормамен қамтылмайды.
Қамтылмайды
Дипломатиялық құқықтары бар азаматтар
Әскери және сайлау заңдарымен
Норманың ... ... ... ... ... ... басталады.
Нормада көрсетілген мерзімі біткеннен кейін басталады.
Норманы қабылдаған органның нұсқауы немесе шешімі болса тоқтатылады.
Бұрынғы ... ... жаңа ... ... ... ... күшінің жойылу уақыты
Норманың мерзімі біткеннен кейін жойылады.
Егерде жаңа норма жауапкершілікті жеңілдетсе немесе жойса.
Егерде жаңа норма ... ... ... ... ... кері
күші болмайды.
Заңды кері күші болады
Норманың заңдық кері күші ... жаңа ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құқықтық қатынас ұғымы мен ерекшеліктері25 бет
Халықаралық құқықтық нормалар ұғымы және оның белгілері9 бет
Құқықтық нормалардың түсінігі, элементтері және белгілері14 бет
ААҚ сынау зертханасы жағдайында құрлыс өнімдерінің сапасын талдау40 бет
Ақау, ысырап және тауарлы-материалдық қор қалдықтарының есептері4 бет
Инженерлі – геодезияллық жұмыстарда беттік қатынасы мен координат жүйелерін таңдау6 бет
Мемлекеттің құқықтық және экономиканың әрекеттестік заңдылықтары2 бет
Неке және отбасы туралы 1998 ж. 17 желтоқсандағы n 321-i Қазақстан Республикасының заңы84 бет
Сайлау технологиялары4 бет
ТЖ тұрғындарды қорғау формалары. Ұжымдық және жеке қорғану құралдары. Санитарлы өңдеу Алкогализм, шылым шегу, нашақорлық және адам денсаулығы мәселелері. Автономды өмір сүру жағдайында тіршілік ету аймағының ерекшілігін бағдарлау6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь