XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы

Кіріспе
1. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы 6
2. Отырар трагедиясындағы өңірі ақындарының (Майлықожа, Қызыл жырау, Айтбай Белгібаев, Сәдуақас Жақашев, Санбай, Елеусіз, Ергөбек, Байбосын, Жүсіпбек, Шалбәкір Жекмырзаев) әдеби мұралары
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Еліміздің тәуелсіз ел атанып, еркіндікке қол жеткізуі – халқымыздың рухани мұрасын түгендеп, ұлтымыздың мәдениеті мен әдебиетіне, дүниетанымына қайта үңілңп, жаңаша саралап, өзіндік ой қорытуға да мүмкіндік туғызып отыр. Қазақ халқының руханиятын дамытып, эстетикалық талғам-түсінігін жетілдіретін, өмірдегі күрделі құбылыстардың сырын сырлы сөзбен ұқтыратын рухани құндылығының бірі – әдебиет.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев “Мәдени мұра” бағдарламасында “... ұлттық мәдениетіміздің ұлықтап, бар мен жоғымызды түгендеп, жүйелеп, келер ұрпаққа аманттау басты мақсат” деп ерекше атап өтті. Сондай-ақ мұндай елдік бағдарлама өткен ғасырлардағы ақын-жазушылар шығармашылығына да, әдеби мәселелерге де толымды түрде жан-жақты сараптама жүргізуге жол ашады.
Олай болса, кеңесиік кезеңге тарихта, әдебиет пен өнерге бүкемеленген шындықтың пердесін ашып, өз кезінде зерттелмей, зерделенбей, танылмай – тарихи, ғылыми, әдеби, мәдени жағынан ойластырсақ, ауадай қажетті міндет.
Қазіргі заманның аса білімпаз, сирек талант иесі, рухани саланың қыр-сырын жетік білген білгір тұлғаларымыздың бірі Ө. Жәнібеков Отырар өркениетінің оңтүстік өлкесінде арқалы ақындар мектебінің пайда болып, қалыптасуына да ықпал еткенін асқан даналықпен дәйектеп берген. ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бас кезінде күншуақты өңірңмңзде Отырар рухынан бойына қуат, ой-санасына нәр алған тұтас бір ақындар мектебінің қалыптасып, дамуына, сол мектептің көрнекті өкілдерінің соңында өшпес мұралар қалдырып, әдебиетімізді байыта түсуіне осынау өрелі өркениеттің әсері ерекше болғаны сөзсіз.
Өкінішке қарай, Отырар өркениетінің оңтүстік ақындары мектебін қалыптастырудағы ықпалы әлі күнге дейін тұтас ғылыми тұжырым ретінде зерттелмей, өзінің әділ бағасын ала алмай келеді. Еліміздің күнгейіндегі дүниеге келген ақын-жыраулар мен жыршы-күйшілердің туындылары жеке-жеке сарапқа салынып, талдауға түскенімен, олардың шығармаларындағы ортақ сарын, тақырыптың даралығы, көркемдік ерекшеліктің еншілес смпаты және тағы басқа мәселелер әдетте әңгіме өзегінен тыс қалып отыр. Жұмыстың өзектілігі Отырар ақындарының мұрасын тәуелсіздік рухына сай, қазіргі ұлттық жаңғыру үрдісіне үндес саралап, талдау қажеттелегінен көрінеді.
1. Бердібаев Р. Кәусар бұлақ. – Алматы: Жазушы, 1989;
2. Қазақ совет энциклопедиясы, 4-том;
3. Дәуітов С. Жүсіпбек Шайхисламұлы. // "Қазақ әдебиеті" газеті, 15-мамыр, 1987;
4. Мағауин М. Қазақ тарихының әліппесі. – Алматы: Ер-Дәулет, 1994;
5. Елеукенов Ш., Шалғынбаева Ж. Қазақ кітабының тарихы. – Алматы: Санат, 1999;
6. Жиреншин Ә. Қазақ кітаптарының тарихы. – Алматы: Қазақстан, 1971;
7. Қазақ кітабының шежіресі (1807-1917). – Алматы: Рауан, 1996;
8. Кенжебаев Б. XX ғасыр басындағы әдебиет. – Алматы: Білім, 1993;
9. Әдебиеттану. Терминдер сөздігі (Құрастырушылар: З. Ахметов, Т. Шаңбаев). – Алматы: Ана тілі, 1998;
10. Қазақ халық әдебиеті: көп томдық. Айтыс. – Алматы: Жазушы, 1988;
11. Құттыбайұлы Е. Сағындым даусын ботаның... — Шымкент, 1991. – 3-бет;
12. Сонда, 4-бет.
13. Әлімов А. Ақынды есте сақтайық. // Оңтүстік Қазақстан, 1 желтоқсан, 1988;
14. Бердібаев Р. Жыр ғұмыры ұзақ. Айтбай Белгібайұлы 1888-1961 жылдары өмір сүрген ақын. // Социалистік Қазақстан, 1 желтоқсан, 1988;
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың
Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы 6
2. ... ... ... ... ... ... ... Белгібаев, Сәдуақас Жақашев, Санбай, Елеусіз,
Ергөбек, Байбосын, Жүсіпбек, Шалбәкір Жекмырзаев) әдеби мұралары
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Еліміздің тәуелсіз ел ... ... қол ...... ... ... ... мәдениеті мен әдебиетіне, дүниетанымына
қайта үңілңп, жаңаша саралап, өзіндік ой қорытуға да мүмкіндік ... ... ... руханиятын дамытып, эстетикалық талғам-түсінігін
жетілдіретін, өмірдегі күрделі құбылыстардың сырын ... ... ... ... бірі – әдебиет.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев ... ... “... ... мәдениетіміздің ұлықтап, бар мен жоғымызды
түгендеп, жүйелеп, келер ұрпаққа аманттау басты ... деп ... ... ... ... ... ... өткен ғасырлардағы ақын-жазушылар
шығармашылығына да, әдеби мәселелерге де толымды түрде жан-жақты сараптама
жүргізуге жол ... ... ... ... ... әдебиет пен өнерге бүкемеленген
шындықтың пердесін ашып, өз кезінде зерттелмей, зерделенбей, танылмай –
тарихи, ғылыми, ... ... ... ойластырсақ, ауадай қажетті міндет.
Қазіргі заманның аса білімпаз, сирек талант иесі, рухани ... ... ... ... ... тұлғаларымыздың бірі Ө. Жәнібеков Отырар
өркениетінің оңтүстік өлкесінде арқалы ақындар ... ... ... да ықпал еткенін асқан ... ... ... ... соңы мен ХХ ... бас ... күншуақты өңірңмңзде Отырар
рухынан бойына ... ... нәр ... ... бір ақындар мектебінің
қалыптасып, дамуына, сол ... ... ... ... ... ... әдебиетімізді байыта түсуіне осынау өрелі ... ... ... ... ... ... өркениетінің оңтүстік ақындары мектебін
қалыптастырудағы ықпалы әлі күнге дейін ... ... ... ... өзінің әділ бағасын ала алмай келеді. Еліміздің күнгейіндегі
дүниеге келген ... мен ... ... ... салынып, талдауға түскенімен, олардың шығармаларындағы ортақ сарын,
тақырыптың даралығы, көркемдік ... ... ... және тағы басқа
мәселелер әдетте әңгіме өзегінен тыс қалып отыр. Жұмыстың өзектілігі ... ... ... ... сай, ... ұлттық жаңғыру үрдісіне
үндес саралап, талдау қажеттелегінен көрінеді.
1. XIX ғасырдың соңы мен XX ... ... ... ... Отырар
өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы
Зерттеуші Ә. Оспанұлының ғылыми айналымға түсірген мәліметтеріне
сүйенсек, XIX ғасырдың соңы мен XX ... бас ... ... аса ... ахуал қалыптасты. Жетісу және Сыр бойы ... ... ... басқыншыларының езгісіне түсті.
Қоқан хандығы – Орталық ... ... ... ... ... феодалдық-монархиялық мемлекет болатын. XIX ғасырдың бас кезінде,
1799–1808 жылдары хандық құрған, қарапайым ... ... ... ... ... кеткен Әлім хан Оңтүстік Қазақстан ... ... бас ... ... ... ... де ... тапты. Әлімнің інісі, өзінің
туған ағасын өлтіруге қатысқан Омарханның, ол дүниеден ... ... ... ... жат нешетүрлі зұлымдық істер істеген, өзімен бірге
туған екі ... ... ... ... үйленген, 1822–1845 жылдар
арасында хандық құрған Мәмедәлінің, әсіресе, Құдияр ханның (1845–1875)
тұсында да ... ... ... ... салдарынан Қазақстан жерінің күнгей
аймағының едәуір бөлігі – Сырдарияның ортаңғы ... ... ... ... ... дейінгі жерлерді Қоқан бектері өздерінің езгісіне
түсірді. Осы кезеңде Сырдария жағалаулары мен Жетісу жерінде ... ... ... ... ... және ... сияқты
қамалдар салынды.
Қоқан билеушілерінің халық бүқарасына жасаған жәбір-жапасында ... ... ... ... ... ... ... бегінің
егін жайында су тегін жұмыс атқарғандарымен тұрмай, қазақ малшылары зекетке
қырық қойдың бірін, ал, ... ... ... ... ... оннан
бірін салық ретінде төлеп тұрды, бұл салықтың түрі "қараж салығы" деп
аталды. ... ... ... 24 қап ... 4 тай ... 1000 бау
қамыс дайындап беруге міндетті болды. Онымен ғана шектеліп қалмай, үй ... адам ... ... ... болған) мініс атымен, киім-кешегімен,
қару-жарағымен қоса Қоқан әскерінде қызмет істеуге тиісті ... ... қару ... ... ... ... әскер қатарынан табылуға
міндетті еді. (Жүсіпқожаұлы М. Әділет деп. – Шымкент, 1991. – ... ... ...... ... университеті, 1991. – 10–11-
беттер).
Ал, көрнекті тарихшы Ә. Бекмахановтың еңбектерінде де ... ... ... ... ... Ол ... деректеріне қарағанда,
"Хиуа хандығының қазақтарға деген саясатынан ... ... ... кем
түскен жоқ. Қоқан хандығы ХVІІІ ғасырдың басында, ... ... ... Минг деп ... бір ... ... ... мемлекет етіп
құрған кезде пайда болды.
Шахрух бидің мұрагері болып Нарбота би ... ... Ол ... ... ретінде Қоқан қаласын таңдады. Замандасы Ахмет Шайхтың
айтуына қарағанда, Нарбота өзін ханмын деп атамай, "бек" деген лауазымды
иеленген.
Минг әулетін ... ... би мен ... ... ... хандығы
шағын вилает болып табылатын. Хандықтың жері тек Ферғана ... ... ... ... соң ... оның ... ұлы Әлім (1799 – 1809 жж.) отырды.
Ол хан атағын иеленген сәттен бастап Ферғана Қоқан хандығы ... ... ... біріктіруші Әлім хан тарихшы ... ... ... әрі өз алдына бөлек отау тіккен мемлекет құруды көксеп,
осы жолда іс ... ... ... XIX ... ...... Санат, 1994. – 163-бет).
Басқыншылардың қазақтардан жыл сайын өндіретін алым-салықтарының
қаншалықты ауыртпалық әкелгенін мына ... ... ... ... ... аталған еңбегінде келтірген деректерге жүгінетін
болсақ, қазақтың бестамғалы тайпасының ауылдары жыл сайын 8 мыңнан 10 ... ... ... ... 6 мыңнан 8 мыңға дейін, сиқымдар мен
жаныстар 2 мыңнан 2,5 ... ... қой ... апарып, Қоқан бектерінің алдына
апарып беруге мәжбүр болған. Тіпті жергілікті қазақтардың ... ... ... ... саудаға салынып, қыз-келіншектердің ары аяққа
тапталып жатты.
Қоқандықтардың мұндай ... ... ... ... мен ... ... Соған қарамастан ... ... ... ... ... ... ... қанға бояп, қырғынға
ұшыратып отырды. Сол себепті 1821 жылы ... ... ... ... ... төре бастаған көтеріліс бұрқ ете түсті. ... ... және 1858 жылы ... ... және ... болды. (Жүсіпқожаұлы М. Әділет деп. – Шымкент, 1991. – ... ... ... ... – Алматы: Қазақ университеті, 1991.
– 10–11-беттер).
Оңтүстік Қазақстан өңірінде орын ... осы ... ... ... да ерекше әсер етті. Әсіресе, 1816–1888 жылдар ... ... ... ... ... ... өмір ... Мәделіқожа
Жүсіпқожаұлы туындыларының дені осы ... ... көз ... ... ... өңірі ақындарының (Майлықожа, Қызыл жырау, Айтбай
Белгібаев, Сәдуақас Жақашев, Санбай, Елеусіз, ... ... ... Жекмырзаев) әдеби мұралары
Сәдуақас Жақашұлы – осы кезге дейін ... ... да, ... ... жұртшылыққа да онша таныс болмай келген Отырар ... ... ... ... мол мұра ... өз ... ... оқиғаларға да үн қосқан, тарихи тақырыптарға да қалам тартқан, ... ... ... ... ... ақын ... алғаш рет ғылыми
тиянақты пікірді көрнекті ғалым, академик Рахманқүл ... ... ... Сәдуақас ақын. //Жұлдыз, наурыз, 1983).
Рахманқүл Бердібай ғылыми айналымға енгізген деректерге сүйенсек,
Сәдуақас Жақашұлы 1888 жылы ... ... ... ... ... 24-ші ... әйгілі Отырар төбенің батыс жағындағы "Жантақты ой"
деген ... ... ... ... облысының Отырар ауданындағы Отырар
ауылы) дүниеге келіп, 1951 жылы қазан айында дүние ... ... ... пен ... ... кезінде ауылдағы той-жиындарға
жиі-жиі қатысып, өлең айтып, көзге түскен жандар екен. Бала ... ... ... ... ... ... ... әнші, күйші, термеші, өлеңшілердің сөздерін естіп, әсерленіп, бойына
көптеген тағылым алады.
Есейе келе Сәдуақас Оңтүстік ... ... аты ... ... ... ... ... ақындардан өнеге алып, өлең-жырлар жазады.
Алайда, бірен-саран шығармалары ... ... ... ... ... ... ... жарияланған шығармаларының арасында
аудандық "Социалистік ... ... ... ... ... ... (1936 жыл) және облыстық "Оңтүстік ... және ... ... ... ... ... ... серіктігі" деп
аталатын өлеңдерін айтуға болады.
Болашақ ақын Сәдуақас жас ... ... ... ... және ... ... ... ашып, ескіше араб қаріптерімен жазылған
кітаптарды оқи алатын болады. 1930-шы жылдарда латын ... ... ... ... ... ... баспаларында жарияланған әдеби
шығармаларды үздіксіз оқып отырады.
Тақырыптық жағынан Сәдуақастың шығармалары 1930-шы жылдардағы қазақ
ақындарының ... ... ... ... осы ... ... ... Ол алдыңғы қатарлы қазақ ақындарының көркемдік
ерекшеліктерінен ... ... ... ... ... ... қатар сөз қолданысында, бейнелеу құралдарында Сәдуақастың
ешкімге де ұқсамайтын өз өрнегі де ... Оның ... ... үшін ... ... емес, өткен кезеңдердегі әдебиетіміздің,
мәдениетіміздің байлығына аз да болса үлесін қоса ... ... ... ... ... Жақашұлының шығармашылық мұралары кейінгі
уақытқа дейін жүйелене жинақталып, толық ... және ... ... ... қолжазбалары өзінің жақын ағайындарының
қолында үзақ жылдар бойында сақталып келген.
Сәдуақас ақын туралы алғаш мәлімет беруші ретінде оның ... ... ... айтуға болады. Ол ағасы Сәдуақастан оқып, арабша сауатын
ашқан. Кейін ер жетіп, есі кірген соң Түркістан қаласындағы Ғани ... бай ... ... соның қарамағында әртүрлі жұмыстар атқарған.
1938 жылы Ғанидың ... ... ... ... кетуіне байланысты
Мамыр Жақашұлы жалшылықтан босанып, өзінің ауылында, Отырар ... ... ... ... ... бір жыл өткен кезде, 1929 жылы
өзінің ... ... ... деп ... жер ... сол артельге төраға болып сайланған.
Мамыр шаруашылықтың әртүрлі дәрежедегі жұмыстарын атқара жүріп, ... ... ... ... ... ... бойынша Алматы қаласындағы
екі жылдық заң мектебіне оқуға ... ... 1955 жылы ... заң ... сырттай оқып бітіреді. Ол ... ... ... ... ... ... Бостандық ауданында, 1941 жылдан
бергі уақытта Оңтүстік Қазақстан және Алматы облыстарының ... ... ... ... 1972 жылы ... ... демалысына шыққан. 1939 жылдан бастап әлденеше рет аудандық
Кеңестің депутаты, аудандық ... ... ... ... ... Ол
кісіге 1970 жылы Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген заңгері деген қүрметті атақ
берілген.
Сәдуақас ... ... ... жинақталған мәлеметтер мен деректер
Мамыр Жақашұлының жинаған, жүйелеген және ... ... ... ... болғандықтан да ол кісінің өмірібаянымен кеңірек, жан-жақты
таныстырғанды жөн көрдік.
Ең алдымен Сәдуақас ақынның туындыларының жалпы құрамы жөнінде ... ... ... етіп ... ... ... ... шығармалары
қатарында 1930-шы жылдардағы өлеңдері мол орын алады. Сонымен бірге ол ... ... мен ... ... ... ескі әңгімелерді де жырға
қосып, өлең шумақтарына айналдырған.
Сәдуақас ақынның туындалыран жинақтап, ... ... ... төмендегіше болады екен:
"Шәуілдір арығы" (408 жол), "Көктемір" (72 жол), "Мұң ... ... ... (175 жол), "Сөз ... (32 бет), ... хат" (181 ... (567 жол), "Қазақстанның 15 жылдығын құттықтау" (360 жол), "Ағаштан
арыз" (75 жол), ... ... (750 жол), ... ... ... күн" ... "Колхоз өмірінен жыр" (141 жол), "Пионерлер жыры" (25 жол), "Клуб
даярланды" (50 жол), ... ... (141 жол), ... 5 ... (216
жол), "Шәуілдір аудандық бірінші конференциясына" (95 жол).
Ал, тарихи ағыздар мен шежіре-сырларға құрылған шығармалары ... ... ... (112 жол), ... ... айтысы" (56 жол),
"Беташар" (330 жол), ... ... ... шежіресі" (өлеңмен жазылған,
32 бет), "Саңғыл мен ... ... ... (160 жол), ... ... "Қанымсайда" (181 жол), "Құн ... (2759 жол), ... ... өмір тарихы" (17754 жол).
Осынау санамалап көрсетілген ақын шығармаларының жалпы ... 11 ... асып ... Осы туындыларының ішінде көркемдік нақышы оқырман
қауымның көркемдік-эстетикалық талғамы мен ... ... ... аз ... ... ... арасында өлеңдерінің көркемдік қуаты мен
дәрежесі, ... ... мәні ... ... орын
алатын шайырлардың бірі – Ергөбек Құттыбайұлы болып табылады.
Ергөбектің туындылары, оның ... ... ... ... рет пікір
білдіріп, оның жырларын ғылыми ... ... ... ... ... қарт ... филология ғылымдарының кандидаты,
доцент Әсілхан Оспанұлын айтар едік. Ол өзінің 1983 жылы Алматыдағы "Ғылым"
баспасынан ... ... XIX ... ... ... мен XX ... бас
кезінде Қаратау өңірінде ғұмыр кешкен, бұрын көп зерттелмеген ақындардың
шығармашылығын сөз ... ... ... ... деп ... ... Ергөбектің өмірі мен кейбір өлеңдері
туралы біршама мәліметтер келтірген.
Әсілхан ... ... ... Сыр бойы мен ... Қаратау
етегін жайлаған өлең өнері өрендерінің Майлықожа ақын бастаған ... ... бір ... деп ... ... ... ғұмыры
жайында өмірбаяндық деректерді ортаға сала отырып, ақынның ... ... ... Анай ... ... ... ол кісінің әбден
жасы ұлғайған шағында Оңтүстік Қазақстан облысына қарасты ... ... ... ... ... тиек ... бұл зерттеуінде Ергөбек шығармашылығын жеке-дара талдамай,
Майлықожа ... ... ... ... ... ... ... мән бере қарастырады, Ергөбек ... ... игі ... ... екі ... ... сөз
сұрыптау мәнерлерінен де өзара орайластық, ұқсастық табады. ... ... ... ... ... кейбір жағдайда сары уайымшылдыққа түсу
сарыны да сезіліп қалады",– деп зерттеуші өзі де өз ... ... ... ... ... ілесіп, біржақты баға береді.
Дегенмен автор Ергөбек ақынның шығармашылық ... ... мен ... ... ... ... бастамаларды өзіне ғана
теліп қоймай, "Ергөбек Құттыбайұлының ... ... ... ... ... бағытында бұрын да әрекет жасалғанын, соның
алғашқысы ... ... ... жергілікті ақын Шайқым Қасымбековке
тиесілі екенін, сонан кейін біршама жүйелі мәлімет, сапалы ... ...... ауданындағы бұрынғы "Красный Восток" колхозында
істейтін, әкесі атақты Айнабек жыршы атанған, өзі де ... ебі, ... бар ... ... айналысып жүрген Тұрсынәлі Айнабеков болып
табылатынын" атап өткен.
Араға он алты жыл ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берген – 1985 жылы ... ... 1989 ... ... ... қайта басылып шыққан ХV ғасырдан XX ғасырдың
бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жазушылары ... ... ... пен ... ... ... екінші томының 329–336-беттерінде ақынның шағын ... ... ... "Кедейліктен дарамын" және "Сәлем де туған
елдерге" атты екі шығармасы жариялануы болатын.
Бұған дейін халқымыз Ергөбек шығармаларының ... ... ... ... ... ғана ... ... келсе, көрнекті әдебиетші,
академик Рахманқүл ... ... ... ... 1990 ... ... ... нөмірінде "Асыл мұра" айдары бойынша жарық көрген ақынның
туғанына 125 жыл толуына орай жазылған ... – ел ... деп ... ... ... ... толтырған ғылыми еңбек екенін ерекше атап
өткіміз келеді.
Ғұлама ғалым Р. Бердібай Ергөбек ақынның аты мен даңқы туған ... ... мен ... ... ... ... кең
таралғанымен, республиканың өзге өңірлеріне соңғы жылдарға дейін көп мәлім
болмай келгенін орынды ... айта ... ... ... ... ... жинау мен жариялаудың, зерттеудің қолға кешірек алынғандығына
байланысты. Тағы бір "тосқауыл" Ергөбек туындыларының тақырыбы мен мазмұны
тым тосын жайларға, қазақ ... ... ... ... ... қасіретіне
арналғандықтан деуге болады. Өйткені күні кешеге дейін халықтың басынан
кешкен ауыртпалықтарды айту қоғамдық санамызға ... ... еді. ... ... ... трагедиялық халдерге көзді жұмып, жауырды
жаба тоқитын, ылғи ... ... ... деп ... жалған
сарыннан басқаға жол жабық болды", – деп ... ... ... ... жылы Ергөбектің оннан астам өлең-жырлары Қазақ ... қоры ... ... ... ... демеушілігімен
"Сағындым даусын ботаның..." деген атпен Шымкентте тұңғыш рет өз ... ... ... жарық көрді. Бұл жинаққа алғысөз ретінде берілген
әдебиетші-ғалым Ә. Оспанұлының ... ... ... ... ... шеккен халқым деп..." деген мақаласы біршама қысқартылып,
осы автордың сол жылы
Алматыдағы "Қазақ ... ... ... ... "Қаратау
шайырлары" атты көмекші оқу құралының 182–191-беттерінде "Сылқым сырдың
саңлағы" деген тақырыппен қайта жарияланды.
Қорытынды
Әдебиет халықтың ... және ... ... ... ... ... қоғамдық елеулі құбылыстың бірі. Халықтың ғасырлар бойы ... ... мен ... ... ... ... ... туралы үміт,
армандары, өзінің ... ... ... ... ... мен өшпенділік сезімдері – барлығы ақын-жыраулардың ... ... ... ... ... құндылықтар
уақыт өткен сайын рухани ... із ... ... ... толыға
беретін халықтық қазына. Соның ішінде, халық ақындарының поэзиясы – түпкі
тамырын фольклордан тартып, нәрін жазба ... ... ... ... сөз өнерінің тарихында ақындық дәстүр – ... ... келе ... жолы бар ... ... ... ақындарының шығармашылығы, олардың өнер адамдары ретінде
әлеуметтік-қоғамдық даму үрдісіне ... ... ... жасаудағы мән-
маңызы жайлы келелі пікірлер айтылғанымен, жекелеген ... ... ... әлі де болса зерттеуді, ғылыми жүйеге түсіруді қажет етеді.
Ақын – өз заманының жыршысы. Оның шығармалары – өзі өмір ... ... ... өнердің шынайы шындық бағытын ұстанған ақындар
өз шығармашылығындағы туған халқының, өз ортасының сол ... ... ... ... ... оның тек ... ғана тән ... ерекшеліктерімен бейнелеп беруге талпынған.
Отырар өңірі ақындарының өмірін, шығармашылық өсу жолдарын алатын
болсақ, әрқайсысының ... ... ... ... ... үлгі ... ... Себебі шешендік, лирикалы, эпикалық
жырларды, ауыз әдебиеті үлгілерін әрі орындап, әрі дамытып ... ... ... ... етіп ... ... ... үлгі –
қазақтың ақын, жыршы, жырау, әнші, өлеңшілерінің ... ... ... ... ... ... Майлықожа
Сұлтанқожаұлы, онан сәл кейінрек Мұсабек ... ... ... ... ақындардың өмір шындығын жырлаған дәстүрлері ақын-жыршыларды ... ... ... бұл ... дәстүрдің негізінде халықтық
сыншылдық, қиянатқа, әділетсіздікке ... ... ... жатады. Отырар
өңірі ақындары қай-қайсысы болсын осы ақындық дәстүрде тәрбиеленіп,
қалыптасқан. ... ... өнер ... заманына, дәуіріне қарай өзгеріп,
жаңа идеялық көрке мдік сапаға ауысып отырады.
Отырар өңірінен шыққан ақындар, ... ... ... ... ... ... ... батыр» шығармаларын алсақ ол
поэмаларында Отан соғысына қатысқан, өзі білетін ерлерді кейіпкер ... ... ... бала – Аяз би» ... ... ... бар дүниені өзінше жырлайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Бердібаев Р. Кәусар бұлақ. – Алматы: Жазушы, 1989;
Қазақ совет энциклопедиясы, 4-том;
Дәуітов С. Жүсіпбек ... // ... ... газеті, 15-мамыр,
1987;
Мағауин М. Қазақ тарихының әліппесі. – Алматы: Ер-Дәулет, 1994;
Елеукенов Ш., Шалғынбаева Ж. Қазақ кітабының тарихы. – ... ... ... ... ... тарихы. – Алматы: Қазақстан, 1971;
Қазақ кітабының шежіресі (1807-1917). – Алматы: Рауан, 1996;
Кенжебаев Б. XX ғасыр басындағы әдебиет. – Алматы: Білім, 1993;
Әдебиеттану. ... ... ... З. Ахметов, Т. Шаңбаев). –
Алматы: Ана тілі, 1998;
Қазақ халық әдебиеті: көп томдық. Айтыс. – Алматы: Жазушы, 1988;
Құттыбайұлы Е. Сағындым даусын ботаның... — ... 1991. – ... ... Ақынды есте сақтайық. // Оңтүстік Қазақстан, 1 желтоқсан, 1988;
Бердібаев Р. Жыр ғұмыры ұзақ. Айтбай ... ... ... ... ақын. // Социалистік Қазақстан, 1 желтоқсан, 1988;

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Сұлы дақылының агротехнологиясын зерттеу19 бет
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"6 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
Tаудағы күтпеген жағдайдың сипаты және оқу әдістемесі.15 бет
XIX г. 60-70-жылдарына дейінгі қазақ әдеби тілі және оны танытатын үлгілер25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь