Өсіңкілік қатарлар туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Өсіңкілік қатарлар туралы түсінік және оның түрлері ... ... ... 4.5
2. Нақты шамалар.. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.6

Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1. Өсіңкілік қатарларды негізгі көрсеткіштері бойынша есептеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7 .10
2.Өсіңкілік қатарлардың орташа көрсеткіштерін есептеу ... ...10.12
3.Өсіңкілік қатарларды талдау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ...12.16

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
Қоғамдық құбылыстар мен процестер әрқашанда дасу үстінде болады , сол себепті әрдайым өзгеріп отырады. Мысалы , халықтың саны мен оның құрамы , өндірілген өнімніңкөлемі , еңбек өнімділігі , орташа еңбекақы мөлшері және тағы басқа көрсеткіштер уақытқа байланысты өзгермелі болады. Сондықтан статистиканың алдына қойған басты міндеттерінің бірі – республика өміріндегі құбылыстар мен процестердің уақытқа сәйкес өзгеруін зерттеу болып табылады. Оның өсіңкілік қатарлардың көрсеткіштеріне талдау жасау арқылы жүзеге асырылады.
Өсіңкілік қатарлар деп - статистикалық көрсеткіштердің , процестердің уақытқа қарай өзгеруін сипаттайтын сандық мәндер тізбегін айтады. Әлеуметтік – экономикалық құбылыстардың уақытқа қарай өзгеруін зерттеуде статистикалық өсіңкілік қатардың атқаратын рөлі өте жоғары. Себебі , осы көрсеткіштер арқылы қоғам өміріндегі құбылыстардың даму , өзгеру процесін талдауға , санауға және негізгі бір қорытынды жасауға болады. Сонымен; статистика оргондарына және мемлекетіміздің басқару оргондарына өсіңкілік қатарлар көрсеткіштері кеңінен қолданылады және даму немесе кему процестерінің заңдылығы толығымен зерттеледі.
Өсіңкілік қатарлар негізгі екі бөліктен ( элементтен ) тұрады. Біріншісі – қатарлар дәрежесі, екіншісі – уақыт көрсеткіші, белгісі.
Қоғамдық құбылыстар мен процестерінің шамасын, мөлшерін сипаттайтын көрсеткіштің бнлгісі бір уақыттағы әрбір сандық мәнін қатардың дәрежесі деп айтады.
Құбылыстар мен процестер болып өткен уақытының мерзіміне қарай, өсіңкілік қатарлар бір мезгілді және уақыт аралықты болып екі түрге бөлінеді.
Уақыт аралықты өсіңкілік қатарлар деп құбылыстар мөлшерінің белгілі бір уақыт ( тәулік, ай, тоқсан және жыл ) ішінде қандай шамада болғанын сипаттайтын көрсеткіштерді айтады.
Уақыт аралықта өсіңкілік қатардың көрсеткіштерін бір – біріне қосып, ұзақ уақыт аралығындағы қорытынды көрсеткіштерді есептеуге болады, оны статистикада « жинақталған жиынтық » деп айтады.
Өсіңкілік қатарлар уақыт мерзіміне және онда көрсетілген көрсеткіштерге байланысты толық және толық емес болып екіге бөлінеді.
Егер өсіңкілік қатардың көрсеткіштері уақыт мерзіміне қарай бірінен соң бірі үзіліссіз келетін болса, онда ол толық өсіңкілік қатарға жатқызылады.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
...................3
1. Өсіңкілік қатарлар туралы түсінік және оның түрлері............4-5
2. Нақты шамалар..
.........................................................................
5-6
Негізгі
бөлім.......................................................................
..............6
1. Өсіңкілік қатарларды негізгі көрсеткіштері бойынша
есептеу
тәсілдері..............................................................
........7 ... ... ... ... ... ... талдау
тәсілдері...................................12-16
Қорытынды...................................................................
.....................16
Өсіңкілік ( динамикалық ) қатарлар
Өсіңкілік қатарлар туралы түсінік және оның түрлері.
Қоғамдық құбылыстар мен ... ... дасу ... ... , ... ... ... отырады. Мысалы , халықтың саны мен оның ... ... ... , ... ... , ... ... мөлшері және
тағы басқа көрсеткіштер уақытқа байланысты ... ... ... ... ... басты міндеттерінің бірі – республика
өміріндегі құбылыстар мен процестердің ... ... ... зерттеу
болып табылады. Оның өсіңкілік қатарлардың көрсеткіштеріне ... ... ... асырылады.
Өсіңкілік қатарлар деп - статистикалық көрсеткіштердің , процестердің
уақытқа ... ... ... сандық мәндер тізбегін айтады.
Әлеуметтік – ... ... ... қарай өзгеруін зерттеуде
статистикалық өсіңкілік қатардың атқаратын рөлі өте жоғары. Себебі , осы
көрсеткіштер ... ... ... құбылыстардың даму , өзгеру процесін
талдауға , ... және ... бір ... ... ... ... оргондарына және мемлекетіміздің басқару оргондарына өсіңкілік
қатарлар ... ... ... және даму ... ... ... толығымен зерттеледі.
Өсіңкілік қатарлар негізгі екі бөліктен ( ... ) ...... ... ...... көрсеткіші, белгісі.
Қоғамдық құбылыстар мен процестерінің ... ... ... бнлгісі бір уақыттағы әрбір сандық мәнін қатардың дәрежесі деп
айтады.
Құбылыстар мен процестер болып өткен ... ... ... қатарлар бір мезгілді және ... ... ... екі ... ... ... қатардың нақты сандық шамалары құбылыстың
белгілі бір сәттегі, яғни тәуліктің, айдың, жылдың ... ... ... ... ... Мысалы, әр айдың басындағы жұмысшылардың орташа
тізімдік саны төмендегідей ( адам ... ... ... I/II ... 2190 ... және ... 3 ... берілен көрсеткіштер бір мезгілді өсіңкілік қатар болып саналады ... ... ... бір ... ... ... ... әр айдың бірінші
жұлдызындағы көрсеткіштер тек сол күнгі жағдайды ғана ... де, ... ... ол ... шамасы өзгеріп кетеді. Сондықтан мезгілдік
қатардың көрсеткіштерін бір – біріне өзара қосуға болмайды, ал егер ... онда оның ... да ... мәні ... Егер, осы
көрсеткіштерді бір – бірінен алатын болсақ, онда қалдықтың әр айдың ... ... ... ... ... бір ... ... сандық көрсеткіштер алынады. Мысалы, екі ай аралығында, яғни қаңтар мен
ақпан айларындағы жұмысшылардың орташа ... саны 10 ... ... – 2180 ... ... өсіңкілік қатарлар деп құбылыстар мөлшерінің белгілі бір
уақыт ( ... ай, ... және жыл ) ... қандай шамада болғанын
сипаттайтын көрсеткіштерді айтады.
Уақыт аралықта өсіңкілік қатардың көрсеткіштерін бір – ... ... ... ... ... ... ... болады, оны
статистикада « жинақталған жиынтық » деп айтады.
Өсіңкілік қатарлар уақыт мерзіміне және онда көрсетілген ... ... және ... емес ... ... ... ... қатардың көрсеткіштері уақыт мерзіміне қарай бірінен соң
бірі үзіліссіз келетін болса, онда ол ... ... ... жатқызылады.
Егер өсіңкілік қатардың көрсеткіштері уақыт мерзіміне ... әр ... ... яғни әр ... ... мөлшері арқылы сипатталатын болса,
онда оны толық емес өсіңкілік қатарлар деп атайды.
Экономикалық құбылыстардың өзгеру ... ... ... және
есептеу кезінде бірнеше статистикалық көрсеткіштер қолданылады. ... ... ... және ... ... ... орай ... қатарлар нақты ( абсолютті ) , қатысты және ... ... үшке ... (абсолютті) шамалар өсіңкілік қатардың дәрежесі ... ... ... байланысты оның қалай өзгергенін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді алуға
болады.
Қатысты шамалы өсіңкілік қатар екі уақыттын нақты шамаларын бір ... ... ... ... болады, яғни әлеуметтік – экономикалық
құбылыстардың уақытқа қарай өзгеруін сипаттайтын
- 4 -
сандар тізбегін ... Ал ол өсу , кему ... ... ... ... ... ... қатарды көрсету үшін ... ... ... ... бойынша өнеркәсіп өнімдерін өндіру
|жылдар |1985 |1990 |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 ... | | | | | | | ... |100 |124,8 |123,2 |102,0 |92,0 |79,0 |71,0 ... ) | | | | | | | ... ... соңғы жылдары Алматы облысы бойынша өнеркәсіп
өнімдерін өндірудің күрт ... ... ... ... ... ... ... шикізаттар мен құрал жабдықтардың , ... ... , ... ... ... , тағы да сол
сияқты көптеген жағдайларға байланысты бірталай ... ... ... ... , я болмаса аз мөлшерде өнім шығаруға көшкен.
Орташа шамалы ... ... деп ... ... ... белгілі бір белгісі бойынша уақыт мөлшеріне қарай сандық
көрсеткіштерінің орташа өзгеруін сипаттауды ... ... ... ... бойынша бір сиырдан сауылған ... ... ... ... алуға болады
Республика бойынша бір сиырдан сауылған сүттің орташа мөлшері
|жылдар |1990 |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 ... | | | | | | ... |3133 |2958 |2382 |2356 |2181 |2172 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... , осы ... ... ... ... ... ... алынатын белгісінің осы уақыт ішіндегі ... ... тән ... ... деп түсінейік , ал бұл мәліметтер түрлі
себептерге ... ... ... ... 5 ... ... ... және талдау кезінде оның ... , ... ... ( ... ) ... ... ... білу кейбір шарттарда орындалуын талап етеді.
Соның ішінднгі ең негізгісі болып саналатыны - өсіңкілік қатарлар дәреженің
бір – ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт аралығындағы көрсеткіштер алынады және ... ... әсер ... ... көптеген өзгерістердің болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда өсіңкілік қатарлар көрсеткіштерінің бір – ... ... Ал оның ... ... ... ... ... өлшем бірліктерінің қолданылуы
• зерттелінетін зерзат көлемдерінің
• мөлшемдерінің қамтылу дәрежелерінің әртүрлі болуы
• есептеу әдістемелерін қолданудағы өзгешеліктер
Аумақтың өзгеруіне ... ... ... ... ... ... салыстыруға болмайды. Оларды салыстырмалы болуы үшін алдыңғы ,
яғни базалық уақыттағы қатарлар дәрежесі аумақтың өзгергеннен кейінгі ... ... ... ... , бір жүйеге келтірілуі тиіс. Мысалы ,
бір облыстан екінші облысқа аудан немесе елді – ... ... ... ... екі ... ... статистикалық көрсеткіштері жаңа шекара бойынша
қайта есептеледі.
Кейбір жағдайда біртектес өсіңкілік ... ... әр ... өлшем
бірліктерімен берілуіне байланысты , олардың көрсеткіштерін бір – ... ... ... , бір ... ... ... сүт бірде
литрмен , бірде киломен беріледі делік. Мұндай жағдайда барлық уақыттағы
қатарлар дәрежесін ... ... ... салыстыруға келетіндей етіп , бір
өлшем ... ... ... ... ... құру үшін ... ... уақытына қарай белгі – бірліктерінің бірдей болуы қажет.
Мысалы , ... оқу ... ... ... ... ... ... керек болатын болса , онда бірінші
жылы күндізгі бөлімінде оқитындардың сандық мәнін алып , ... жылы ... ... ... ... бір – бірімен салыстыруға
болмайды. ... , бұл ... ... ... үшін барлық
аралықтағы қамтылу көрсеткіштерінің толықтығы бірдей болуы тиіс. Тек ... ... ... ... ... қатарлар көрсеткіштері бір – бірімен салыстыруға ... ... ... ... ... ... әдістер арқылы есептелуі мүмкін.
Мысалы , бір жұмысшының белгілі бір уақыт ... 6 ... ... бойынша немесе жалпы жұмыскерлерге есептеу арқылы еңбек
өнімділігін анықтауға болады. ... , ... ... ... әр ... – тек ... ... жұмысшылар ғана алынса , екіншісінде – барлық
жұмыскерлер түгелдей ... ... , ... ... әрқайсысында
әр түрлі. Сондықтан бұл көрсеткіштердің өзара салыстырмалы болуы ... ... ... болуы қажет және сонда ған ... ... ... ... ... ... ... өсіңкілік қатардың көрсеткіштері
уақыт мезгіліне ... ... екі ... ... үмкін және оларды бір –
бірімен салыстыруға болмайды. Бұлардың ... ... үшін , ... ... ... ... арқылы бір қатарға тіземіз. Ол үшін
үздіксіздендіру деп аталатын статистикалық тәсілді қолданамыз және ... ... мына ... келтіреміз:
Қазақстан Республикасы бойынша тауар айналымы , млн. Теңге
|жылдар |1990 |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 ... ... |420,0 |450,0 |480,0 |506,0 |- |- ... ... | | | |610,0 |650,0 |690,0 ... |542,7 |578,9 |610,0 |650,0 |690,0 ... қатар | | | | | | ... – 1992 – ... ... жаңа баға ... есептеу үшін
үздіксіздендіру тәсілін қолданыламыз. Ол үшін 1993 – жылға жаңа және ... ... ... / 506,0 * 100 = 120,6 %.
Демек , үздіксіздендіру тәсілі арқылы ... ... ... ... бір ... ... және ол ... үшінші
жолында көрсетілген. Енді осы көрсеткіштерді салыстыру арқылы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік болады.
Өсіңкілік қатарларды негізгі көрсеткіштері бойынша есептеу тәсілдері
Әлеуметтік – экономикалық ... ... ... , ... 7 ... бірнеше статистикалық көрсеткіштер қолданылады. Олардың көпшілігі
нақты ( абсолюттік ) немесе ... ... ... және осы ... ... бір уақыт аралығында болған жағдайларға қорытынды жасауға
толық мүмкіндік туады.
Статистикада өсіңкілік қатарлар көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ( абсолюттік ) өсім , өсу қарқыны , бір
процент ... ... ( ... ) ... ... ... есептеу
өсіңкілік қатардағы көрсеткіш дәрежелерін бір – ... ... ... Ол үшін ... ... нақты ( абсолюттік
) шамасын салыстыратын немесе ... ... ... ... алынуы
тиіс.
Осыған орай салыстырылатын уақыттың дәрежесін ағымдағы деп , ал ... ... ... ... деп ... Базалық дәрежеге
ағымдағы уақыттың алдында тұрған қатардың шамасы ... сол ... бір ... мәні ... қатарлардың көрсеткіштерін екі түрлі тәсілмен ... ... , ... ... әрбір дәрежесін оның алдыңғы
уақыттағы шамасымен ... ... ... өсіңкілік көрсеткіштері
тізбектелген тәсілмен ... ... ... Екіншіден , әрбір
қатардың ... ... бір ... ... ... деп ... ( абсолюттік ) өсім. Бұл ... ... жай түрі ... ... ... ... көрсетілген көрсеткіш дәрежелерінің
белгілі бір уақыт аралығындағы ... ( ... ) өсу ... кему
жылдамдығының мөлшерін ... үшін ... ... ... ... ... ... отырған көрсеткіш дәрежелерінің
айырмасына тең болады және оның мәні оң не теріс шамаға немесе нөлге ... да ... әр ... ... ... бір тұрақты базалық уақыттың
дәрежесін шегеретін болсақ , онда ... ( ... ) өсім ... ... Ал ол мына ... ... табылады:
н = Уі - Уо
мұнда н – нақты ( абсолюттік ) өсім
Уо – ... ... ... ...... ... ... – қатардың реттік нөмірі
Егер уақыттың дәрежесінен өзінің алдында тұрған уақыт дәрежесін
шегеретін болсақ , онда тізбекті тәсілмен ... ... ( ... ... ... және оған мына формуланы қолданамыз:
- 8 -
н = Уі - Уі – ... Уі – ... ... ... ... – 1 – ағымдағы уақыттың алдында тұрған дәрежесі.
Сонымен бұл келтірілген форлалармен көптеген есептерде қолданыла аламыз
.Бұл формулалар нақты ( ... ) ... ... қарқыны. Бұл көрсеткіш әрбір ағымдағы уақыт дәрежесінің ... ... ... ... көп , не аз ... ... ... осы екі уақыт көрсеткіштерінің бір – біріне қатысты шамасы арқылы
есептелінеді. Өсу қарқыны коэффициентпен немесе ... ... ( ... ) өсім ... өсу қарқыны да тұрақты және
тізбектелген тәсілмен есептелінеді. Егер ... ... ... ... ... бір базалық уақыт дәрежесіне бөлетін болсақ , онда оны
тұрақты өсу қарқынының коэффициенті деп ... және ол ... ... ... = Уі / ... Кө - өсу қарқынының коэффициенті,
Уо – тұрақты базалық уақыттың дәрежесі;
Уі – ағымдағы уақыттың дәрежесі.
Егер ... ... ... ... ... өзінің алдына тұрған
уақыт дәрежесіне бөлетін ... , онда өсу ... ... ... ... ... ... және оны мына формула
бойынша есептеледі:
Кө = Уі / Уі – 1
Сонымен , ... ... ... ... ... ... қарқыны екі тәсілмен есептеледі және ол төмендегідей ... ... ... тәсіл Ә) ... ... – ж. 142 / 138 = 1,029 142 / 138 = ... – ж. 146 / 138 = 1,058 146 / 142 = ... – ж. 148 / 138 = 1,072 148 / 146 = ... – ж. 151 / 138 = 1,094 151 / 148 = ... – ж. 154 / 138 = 1,116 154 / 151 = ... ... Өсіңкілік қатардың бұл көрсеткіші нақты ( абсолюттік )
- 9 -
өсімнің ... ... ... Бұл ... ... немесе
процент өлшемдерімен өлшенеді және оны анықтау үшін нақты ( абсолюттік )
өсімнің шамасын ... ... ... ... ... бөлу ... Бұл
көрсеткіш те екі тәсілмен есептелінеді. Егер өсім қарқыны тұрақты базалық
уақыт дәрежесі арқылы есептелінсе , онда оны ... өсім ... , ал ... ... дәрежесі өзгермелі болса , онда оны тізбектелген өсім қарқыны
деп атаймыз. Өсі қарқыны есептеу үшін төмендегі формулалар қолданыламыз:
ө = н / Уо * 100 - ... ... = н / Уі – 1 * 100 – ... тәсіл
Бір процент өсімнің нақты ( абсолюттік ) ... Бұл ... ... рөлі өте ... ... ... ... әрбір
проценттің нақты ( ... ) мәні ... және ... ... Оны ... үшін әр ... ... ( абсолюттік ) өсімнің
шамасын , сол кездегі өсім ... ... және оның мәні ... арқылы мына формула бойынша есептеледі:
А % = н / ө , мұнда
А % - бір ... ... ... ( ... ) ...... ( ... ) өсім;
ө - өсім қарқыны.
Өсіңкілік қатарлардың орташа көрсеткіштерін есептеу
Уақыт өткен сайын өсіңкілік ... ... ... ... ... ... атап ... болатынбыз. Сондықтан , олардың
жалпы өзгерісінің заңдылықтарын анықтау ,талдау жұмыстарында өсіңкілік
қатарлардың орташа ... ... ... өсіңкілік қатардың
орташа дәрежесі , орташа нақты ( ... ) ... ... өсу және өсім ... ... орташа көрсеткіштердің шамасын анықтау ондағы көрсетілген
уақыт мерзіміне бір мезгілді немесе уақыт аралықты ... ... ... және ... ... әр түрлі тәсіодермен жүргізіледі.
Өсіңкілік қатардың ... ... ... Егер ... ... ... ... болған болса , онда өсіңкілік
қатардың орташа дәрежесін есептеу үшін қатардың жеке ... 10 ... ... ... бөлу ... , яғни ... ... жай
формуласы қолданыланы:
У = У1 + У2 + У3 + ... Уn / n ... , У - ... ... ... дәрежесі;
У1,2...n – қатардың жеке мәндері;
n – қатардың саны;
- қосу ... ... ... бір екі ... ... ... ... берілген болса , онда қатардың орташа ... табу үшін ... ... ... бөлу ... ... ... мерзімінде
болған көрсеткіш өткен уақыттың соңғы мерзімінің дәрежесін көрсетеді , сол
себепті біз мұнда мерзімнің бастапқы немесе ... ... алып ... , ... ... өзгергендігін көрсету үшін
мерзімнің басқы , не соңғы мәндері алынады , ал ... сол ... екі ... не соңғы ) мәндері бірге алынуы да ... ... , ... ... саны 1994 – ... ... 16,9 миллион адам , ал
1995 – жылдың басында 16,7 миллион адам болды. Осы ... ... ... да ... Республика халқының саны 1994 – жылдың ... ... ... жыл ... ... ... саны 16,8 миллион адам болды:
У = 16,9 + 16,7 / 2 = 16,8 миллион адам.
Өсіңкілік қатардың көрсеткіштері ... бір ... ... ... , онда ... ... дәрежесін есептеу сол берілген
уақыт мезгіліне байланысты болады. Себебі мұндағы көрсетілген ... ... бір ... ... ... ғана сипаттайды. Оның өзі
мезгіл ... ... бір – ... ... ... бірдей емес
қашықтықта болып келеді. Осыған орай есептеу тәсілдері де ... ... ... ( ... ) ... ... қатардың бұл көрсеткіші екі
тәсілмен есептеледі.
Бірінші тәсіл. Егер нақты ( абсолюттік ) өсім ... ... , онда ... ... ... табу үшін нақты өсімнің ... ... ... ... бөлу ... , ол мына ... =
- 11 –
Екінші тәсіл. Кейде әр жылдың нақты ( ... ) ... ... ... ... жұмыс көлемін азайтып , есептеуді жеңілдеті ... ... ... ... ... ... қосындысы тұрақты
базалық нақты өсімге тең болады деген анықтамаға сүйене отырып , ... ... ) ... орташа дәрежесін мына формуламен табуға болады:
н =
Орташа өсу қарқыны. Бұл көрсеткіш қоғамдық құбылыстар мен ... ... ... ... ... ... оның ... шаруашылық
салалары үшін бағдарлама жасау мен статистикалық ... ... ... жоғары. Орташа өсу қарқынының ... ... ... ... және екі ... есептеледі.
Бірінші тәсіл. Егер өсу қарқыны тізбектелген ... , ... ... ... ... ... формуласымен есептеледі. Оны
есептеудің жолын төмендегідей:
Кө =
Осы формуланы қолдана отырып , орташа қарқынының ... ... ... Тізбектелген және тұрақты базалық тәсілмен есептелген өсу
қарқыны көрсеткіштерінің ... ... ... бар , яғни
тізбектелген тәсілмен есептелген өсудің көбейтіндісі ... ... ... өсу ... тең. Онда осы қағида бойынша орташа
өсу ... мына ... ... ... өсім ... Бұл ... есептеу үшін орташа өсу қарқынының
көрсеткіштерінен 1 немесе 100 шегерсе жеткілікті:
к =
Сонымен , өсіңкілік ... бұл ... ... құбылыстардың
орташа даму немесе кему процестерін толық түрінде сипаттауға , ... ... және олар ... бағдарлама
- 12 -
жасау үшін қолданылады.
Өсіңкілік қатарларды талдау тәсілдері.
Қоғамдық ... мен ... ... ... даму ... дәрежесіне қарай әрқашанда белгілі бір уақытқа байланысты өзгеріп
отырады. Бірақ , олардың ... ... ... ... ... ... ,
өзара байланыстылықтарын анықтау үшін және сол көрсетткіштерге өңдеу ,
талдау жұмыстарын ... үшін ... ... есептеу тәсілдері
қолданылады. Енді солардың ішіндегі ең негізгілерін қарастырайық:
Біртектес өсіңкілік қатарларды ... ... ... ... ... ... ... құбылыстар мен процестердің белгілі бір
уақыт кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... ... жағынан жағынан және уақыт
мерзімдері бойынша әр ... ... - ... ... ... , ... болған құбылыстардың қалай , қаншалықты
өзгергендігін салыстыру арқылы ... ... және ... ... ... Бұл көрсеткіштер нақты және ... ... ... бір негізге келтіру. Егер өсіңкілік қатарлардың
көрсеткіштері әртектес ... мен ... ... ... ... бір – ... салыстыруға келмейтін , әр түрлі өлшем бірліктерімен
берілген болса , онда ... ... ... ... , белгілі бір
уақыт аралығында болған жағдайларға байланысты қорытынды жасау үшін , нақты
( абсолюттік ) ... ... ... ... ... ... бір негізге келтіру керек. Мұнда базалық салыстырмалы кезең
үшін бір ... ... 100 ... ... ... , ал ... жылдар
көрсеткіштері осы жылғы өсу қарқыны арқылы ... және оны ... ... болады:
| жылдар | егістік ... ... ... жер ... түсім |
| ... ... | ... ... ... |
| |млн. г | | | ... |23,4 |285,0 |100,0 |100,0 ... |23,1 |238,6 |98,7 |83,7 ... |22,7 |221,7 |97,7 |77,8 ... |22,3 |216,0 |95,3 |75,8 ... |20,7 |165,5 |88,5 |58,1 ... |18,9 |96,5 |80,8 |33,9 ... ... көрсеткіштерге талдау жасай отырып , мынадай
қорытынды жасауға болады. Кейінгі ... ... ... егістік жер
көлемімен бірге жалпы түсімнің көлемі де біртіндеп азаюда. Бірақ , жалпы
түсімнің кему дәрежесі ... жер ... ... өте жоғары. Мысалы ,
1995 – жылғы егістік жер көлемі 1990 – жылмен салыстырғанда 19,2 % , ... ... 66,1 % ... ... ... ... ... шаруашылығы салаларын немесе облыстардың әр түрлі
көрсеткіштерін бір негізге келтіру ... ... ... дамуының
немесе кемуінің анықтауға болады. Сонымен , ... ... ... бір ... ... әдісі әртектес құбылыстарды
салыстыруға арналған жалғыз ғана тәсіл ... ... және іс ... ... аралығын үлкейту. Егер өсіңкілік қатарлар дәрежесі уақыт
мерзіміне қарай бір – ... ... ... ... , онда ... ... кему ... анықтау үшін , уақыт аралығының шамасы үлкейтіліп ... ... ... ... , ... ... ай сайынғы туған
балалардың сандық көрсеткіштері мысал ... ... ... ... саны |Айлар |Туғандардың саны ... | 25,2 ... | 25,0 ... |24,9 ... |23,6 ... |25,1 ... |23,0 ... |24,2 ... |24,1 ... |24,6 ... |22,2 ... |24,2 ... |21,9 ... ... ... ... үшін алдымен уақыт аралығының шамасын
үлкейтіп , тоқсандарға бөлінеді , ... ... ... ... ... бір – ... салыстырады да қысқаша қорытынды жасауға толық
иүикіндік туады.
|Тоқсандар |Туғандардың саны |Орт ... туғ. саны |
| I | 75,2 | 25,1 ... |73,0 |24,3 ... |71,6 |23,9 ... |68,2 |22,7 |
- 14 ... ... ... ... ... даму ... кему бағытын
көрсететін ең жеңіл түрі болып саналады және статистикада жиі қолданылады.
Жылжымалы орташа тегістеу тәсілі. Өсіңкілік ... ... және ... ... ... ... ... жалпы даму немесе кему
бағыты мен оның өзгермелілігін ... үшін ... ... ... ... , қорытынды жасау үшін жылжымалы орташа ... ... ... ... ... өсіңкілік қатарлардың сандық мәндері
уақыт аралықтарына қарай ... ... ... және көп ... тақ сақ
сандық мүшелері бойынша есептелінеді. Оны есептеу үшін жылжымалы ... ... ... ... алып ... , оның орнына қатардың
келесі мүшесін қосып отырады. Немесе оны ... да ... ... ... ... У1 + У2 + ... Уm екінші қатардың аралығы У1 + У2 + ... ... 1 және ... ... ... ... ... Омыдан шыққан қосындыны сол
мүшенің санына бөлу арқылы жылжымалы ... ... мәні ... ол сол ... ортасына жазылады.
Енді осы айтылғандарды іс жүзінде көру үшін , ... ... ... ... және ... орташа тегістеу тәсілін
қолдану арқылы есептейік. Есептелінген көрсеткіштер мынадай түрде болады:
|Айлар ... |Үш ... |Үш ... |Бес ... |Бес ... |
| ... |жылж + |жылжыма ... ... |
| | | ... |+ ... мәні |
| | | ... | | ... | 25,2| - | - | - | - ... |24,9 |75,2 |25,1 |- |- ... |25,1 |74,2 |24,7 |124,0 |24,8 ... |24,2 |73,9 |24,6 |123,0 |24,6 ... |24,6 |73,0 |24,3 |123,1 |24,6 ... |24,2 |73,8 |24,6 |121,6 |24,3 ... |25,0 |72,8 |24,3 |120,6 |24,1 ... |23,6 |71,6 |23,9 |120,4 |24,0 ... |23,0 |70,7 |23,6 |119,9 |23,6 ... |24,1 |69,3 |23,1 |117,9 |23,0 ... |22,2 |68,2 |22,7 |114,8 |23,4 ... |21,9 |- |- |- |- |
| | | | |- |- |
- 15 ... ... қолданудың негізгі мақсаты мен ерекшелігі сол , мұнда
жылжымалы орташа ... ... ... ешқандай әсерлерін
тигізе алмайды. Мұнда секірмелі даму немесе кему ... ... ... есептеу әдісінің жеңіл болуына байланысты статистикада жиі
қолданылады. ... бұл ... де ... тән ... ... кемшіліктер
кездеседі. Атап айтқанда, жылжымалы орташа қатардың саны ... ... кем және оның өзі ... ... ... ... санға тығыз
байланысты болады. Демек, жылжымалы ... ... ... қатардың
саны өскен сайын, оның орташа мәні жазылатын жоғарғы және төменгі қатарлары
біртіндеп кеми береді.
Сонымен, жылжымалы орташа тегістеу өсіңкілік ... ... даму ... кему ... ... жай ... ... саналады. Мұнда
жаңа орташа қатарлар түзіледі және осы ... ... ... ... туралы белгілі бір қорытынды жасауға толық ... ... ... көрсеткіштерін жетік зерттеу үшін ... ... ... және ... ... ... ... жататыны, аналитикалық
тегістеу тәсілі болып табылады.
- 16 -

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өсіңкілік қатарлар туралы түсінік және оның түрлері20 бет
Адам буындарының биомеханикасы 4 бет
Шыртылдақ қоңыздар биология,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі5 бет
Қазіргі заманғы серверлік жүйелердің қалпы72 бет
Қоңырқай (ғаламшар)6 бет
Ұлпа12 бет
Turbo Pascal-дағы жолдық қатарлар15 бет
«Қатарлар»2 бет
Ауыспалы таңбалы қатарлар. Тейлор және Маклорен қатарлары.3 бет
Динамикалық қатарлардың теориялық негіздері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь