Фирма тауарларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
ФИРМА ӨНІМІНІҢ БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
Өнімнің бәсеке қабілеттілігінің мазмұны, мәні және ерекшелігі
Өнімнің бәсеке қабілеттілігіне ықпал ететін факторлар
Нарықтағы тауардың бәсекеге қабілеттілігін анықтау көрсеткіштері
“МАРТ” ЖШС ҚЫЗМЕТІ МЕН ӨНІМДЕРІНІҢ БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ТАЛДАУ
“Март” ЖШС қызметінің экономикалық көрсеткіштері мен өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін бағалау
Кәсіпорын өнімдерінің сапа деңгейін анықтау

ФИРМА ӨНІМІНІҢ БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
Фирма өнімінің бәсеке қабілеттілігін арттыруда маркетингтік жүйені жетілдіру
“Март” ЖШС өнімдерінің сапасын жоғарылату бойынша ұсыныстар
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Әлемнің дамуы өзінің ғаламдық ауқымын кеңейтіп, әрбір мемлекет пен жекелеген аймақтардың ішкі тұтыну нарығына белсене кіруде. Бұл кеңістіктегі экономикада да құрылымдық және институционалдық өзгерістер болып жатыр. Солардың ішінде әлемнің 75 пайызға жуық мемлекеттерін қамтитын Бүкіләлемдік сауда ұйымы аса маңызды орынға ие болды.
Бұл өзгерістердің аясында Қазақстан Республикасы да өзінің таңдауын жасауда және соған сәйкес шешімдер қабылдауда. БСҰ-мының талаптары күн өткен сайын күшейуде. Сапаны жоғарылатып, оны халықаралық стандарттарға сәйкестендіруден бастап, кеден салықтарын қайта қарау, мемлекеттік қолдау тетіктерін төмендету сияқты ұсыныстар кез-келген БСҰ-на мүше болғысы келген мемлекетке қойылады.
Бұл жағдай, біздің еліміздің БСҰ-на мүше болуға жасап жатқан талпыныстарын жүйелеп, ұтымды тұстары мен кемшін жағдайларын сараптауды қажет етіп отыр. Сондықтан да, бұл ұйымның талаптарына мүмкіндігінше отандық кәсіпорындар мен олардың шығаратын өнімдерін сәйкестендіру бүгінгі уақыт талабы. Қазақстандық өнімдер нарықта бәсекеге қабілетті болғанда ғана біз БСҰ-нан табыстарға жететін боламыз.
Отандық экономиканы индустриалды-инновациялық бағытта дамытуды мақсат еткен біздің мемлекетіміз бар күш-жігерін еліміздің өнімдерін бәсекеге қабілетті, жоғары сұранысты, тұтынушыға қажетті деңгейде шығаруға жұмсауы тиіс. Тек сонда ғана, экономикасы дамыған мемлекеттердің өнімдерін өткізу нарығына айналмау мүмкіндігіміз бар.
Мұның барлығы да отандық кәсіпорындардың шығаратын өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру шараларын қарастыруды қажет етеді. Бүгінгі күні қолда бар тәжірибелерді тиімді пайдаланып, экономикасы дамыған мемлекеттердің тәжірибелерін ескере отырып, біз бәсекеге қабілетті экономика жасақтауға тиіспіз. Мұның барлығы да менің дипломдық жұмысымның өзектілігін айқындайды.
Осыған сәйкес, менің дипломдық жұмысымның мақсаты – Қазақстанның БСҰ-на кіру жағдайында отандық өнімдердің бәсеке қабілеттілігін арттыру жолдарын анықтау болып табылады.
Белгіленген мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер қойылды:
- өнімнің бәсеке қабілеттілігінің мазмұнын, мәні мен ерекшеліктерін ашып көрсету;
- өнімнің бәсеке қабілеттілігіне әсер ететін факторларды анықтау;
- “Март” ЖШС қызметінің экономикалық көрсеткіштері мен өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін талдау;
- өнімнің бәсеке қабілеттілігін арттыруда маркетингтік жүйені жетілдіру жолдарын көрсету;
- зерттелетін кәсіпорын өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін арттыруда сапаны жақсарту бойынша ұсыныстар беру.
Дипломдық жұмысымның зерттеу объектісіне – отандық нарықта халық тұтынатын тамақ өнімдерін, яғни, өсімдік майын, томат пасталарын, сусындарды шығаратын “Март” ЖШС алынды.
1. Назарбаев Н. Казақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, Білім, 1997 ж.
2. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы. ҚР Президентінің 2003 жылдың 17 мамырындағы Жарлығымен Бекітілген, Астана, 2003.
3. Қазақстан Республикасының “Бәсеке және монополистік қызметті шектеу туралы” Заңы // Егем. Қазақстан, 2001, 27 қаңтар.
4. Фатхутдинов Р.А. Конкурентоспособность: экономика, стратегия, управление. Уч. пособие. Москва, ИНФРА-М, 2000ж.
5. Копешева С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық саладағы мемлекеттің орны // Саясат, 2001, № 2.
6. Кошанов А.К. Устойчивое развитие экономики Казахстана в условиях глобализации // Саясат, 2001, № 12.
7. Қажымұрат К. Кәсіпорынды басқару жүйесіндегі маркетингтің ролі // Саясат, 2002, № 1.
8. Никитина Г.А., Гусева Г.Я. Конкурентоспособность и им-портозамещение продукции на продовольственном рынке Казахста-на // Проблемы агрорынка, 2002, Январь-март.
9. Юданов А.Ю. Конкуренция: теория и практика. Учебно-практическое пособие. Москва, 1998 ж.
10. Азоев Г.Л., Челенков А.П. Конкурентные преимущества фирмы. Москва, Новости, 2000 ж.
11. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. Государство и бизнес. Менеджмент государственного сектора. Книга 3. Учебник. Алматы, Экономика, 2002 ж.
12. Ахметжанова С.Б. Конкурентоспособность пищевой промыш-ленности Казахстана: теория, проблемы и механизм обеспече-ния. Алматы, 2001 ж.
13. Трубилин А. Конкурентоспособность - главный фактор эффек-тивности производства // АПК: экономика, управление, 2002, № 12.
14. Әмірбекұлы Е. Бәсекеге қабілетті өнім шығарудың тиімді тетігі - кәсіпорынның маркетингтік жүйесін жетілдіру // ҚазЭУ хабаршысы, 2003, № 8.
15. Нурсеит Н. Оценка экспортной ориентации, импортозамещаю-щего потенциала и конкурентоспособности продукции промышленности Казахстана // Аль Пари, 2001, № 5-6.
19. Қазақстан Республикасының “Сертификаттау туралы” Заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 13 тамыз.
20. Қазақстан Республикасының “Стандарттау туралы” Заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 13 тамыз.
21. ҚР Үкіметінің “2001-2005 жылдарға арналған Республикалық “Сапа” бағдарламасы туралы” Қаулысы // Егемен Қазақстан, 2001, 8 мамыр.
22. Грузинова В.П. и др. Экономика предприятия. Учебник для вузов. Под ред. проф. Грузинова В.П. Москва, 1998 ж.
23. Байтанаева Б., Давильбекова Ж., Нурланова Г. Инновационная активность как фактор повышения конкурентоспособности экономики Казахстана // Аль Пари, 2002, № 1.
24. Қазақстан Республикасының “Инновациялық қызмет туралы” Заңы // Егемен Қазақстан, 2002, 9 шілде.
25. Қазақстан Республикасының “Теріс пиғылды бәсеке туралы” Заңы // Егемен Қазақстан, 1998, 11 маусым.
26. Қазақстан Республикасының “Демпингке қарсы шаралар туралы” Заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 21 тамыз.
27. Зайцев Н.Л. Экономика промышленного предприятия, М.: ИНФРА-М, 1999 ж.
28. Экономика предприятия: Учебник для вузов / Под ред. Р.А.Сафронова, М.: Юристь, 1998 ж.
29. Сергеев И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, перер. и доп. Москва, Финансы и статистика, 2000 ж.
30. Портер М. Международная конкуренция. Пер. с англ. Под ред. и с предисловием Щеткина В.Д., Москва, Международные отношения, 1995 ж.
31. Горбашко Е.А. Обеспечение конкурентоспособности промыш-ленной продукции. Учебное пособие. Изд-во Санкт-Петербургского Университета экономики и финансов, 2002 ж.
32. Белый Е., Барашков С. Конкурентоспособность и качество продукции: два уровня управления // Маркетинг, 2004, № 4.
33. Шкардун В.Д., Стерхова С.А. Комплексный метод оценки конкурентоспособности нового товара // Маркетинг и маркетинго-вые исследования в России, 2001, № 4.
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Фирма тауарларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары
| ... | |
| | | |
| ... |3 ... ... ... ... ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ | |
| ... ... |6 ... |Өнімнің бәсеке қабілеттілігінің мазмұны, мәні және | |
| ... |6 ... ... ... ... ықпал ететін факторлар | |
| ... ... ... ... ... |13 |
|1.3. |көрсеткіштері | |
| ... ЖШС ... МЕН ... БӘСЕКЕ |21 ... ... ... | |
| ... ЖШС ... ... ... мен |28 |
|2.1. |өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін бағалау | |
| ... ... сапа ... ... |28 |
| | | ... |ФИРМА ӨНІМІНІҢ БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ |38 |
| ... ... ... ... ... | ... |маркетингтік жүйені жетілдіру | |
| ... ЖШС ... ... жоғарылату бойынша |48 ... ... | |
| ... |48 ... ... ТІЗІМІ | |
| | |60 |
| | |68 |
| | |71 ... ... ... ... ... ... ... мемлекет пен
жекелеген аймақтардың ішкі тұтыну ... ... ... Бұл ... да құрылымдық және институционалдық өзгерістер болып ... ... ... 75 ... жуық ... ... Бүкіләлемдік
сауда ұйымы аса маңызды орынға ие болды.
Бұл өзгерістердің аясында Қазақстан Республикасы да ... ... және ... ... шешімдер қабылдауда. БСҰ-мының талаптары күн
өткен сайын күшейуде. Сапаны жоғарылатып, оны ... ... ... ... ... қайта қарау, мемлекеттік қолдау
тетіктерін төмендету сияқты ұсыныстар кез-келген БСҰ-на мүше ... ... ... жағдай, біздің еліміздің БСҰ-на мүше болуға жасап ... ... ... ... мен ... жағдайларын сараптауды
қажет етіп отыр. Сондықтан да, бұл ... ... ... ... мен олардың шығаратын өнімдерін сәйкестендіру бүгінгі
уақыт талабы. Қазақстандық өнімдер нарықта бәсекеге қабілетті болғанда ғана
біз ... ... ... ... ... ... бағытта дамытуды мақсат
еткен біздің мемлекетіміз бар ... ... ... ... ... ... тұтынушыға қажетті деңгейде шығаруға жұмсауы
тиіс. Тек сонда ғана, экономикасы дамыған мемлекеттердің өнімдерін ... ... ... ... ... да ... кәсіпорындардың шығаратын өнімдерінің бәсекеге
қабілеттілігін арттыру шараларын қарастыруды ... ... ... ... бар ... ... ... экономикасы дамыған
мемлекеттердің тәжірибелерін ескере отырып, біз ... ... ... ... ... ... да менің дипломдық жұмысымның
өзектілігін айқындайды.
Осыған сәйкес, ... ... ... ...... БСҰ-на
кіру жағдайында отандық өнімдердің бәсеке қабілеттілігін арттыру жолдарын
анықтау болып табылады.
Белгіленген мақсатқа жету үшін ... ... ... өнімнің бәсеке қабілеттілігінің мазмұнын, мәні мен ... ... ... ... ... әсер ететін факторларды анықтау;
- “Март” ЖШС ... ... ... мен ... ... ... өнімнің бәсеке қабілеттілігін арттыруда маркетингтік жүйені жетілдіру
жолдарын көрсету;
- ... ... ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстар беру.
Дипломдық жұмысымның зерттеу объектісіне – отандық ... ... ... ... ... ... ... томат пасталарын,
сусындарды шығаратын “Март” ЖШС алынды.
1-БӨЛІМ. ФИРМА ӨНІМІНІҢ БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ
1. ... ... ... ... мәні және ... ... ... сауда ұйымына кіруге ұмтылысы
отандық кәсіпорындардың шығаратын өнімдерінің бәсекелік қабілетін арттыру
мәселесін ... ... ... ... ... ... дамуы шығарылатын
өнімнің сапасын арттыруға, бағаны ... ... ... кең ... ... ... итермелейді. Бәсекеге
қабілетті өнім шығару кәсіпорынның, мемлекеттің дамуына ықпал ... ... ... ... өзі ... ... зерттеу көрсеткеніндей, қазіргі
уақытта өнімнің бәсекелік қабілетінің мағынасына ... ... ... зерттеушілер бәсекелік қабілетті белгілі бір қажеттіліктерді
қанағаттандыруға бағытталған өнімнің сапалық және ... ... ... ... өту мүмкіндігімен байланыстырады.
Бір топ ғалымдар өнімнің ... ... ... ... және ... ... ... әрі пайдалануға кететін
шығындарын ескере отырып, тауардың сапалық және құндық ... ... ... бір тобы ... бәсекелік қабілетін тұтынушының
қызығушылығын туғызатын және ... ... ... ... ... ... ... бәсекелік қабілетін нарықта
жетістікке ... оның ... және ... ... ... ... ... бәсекелік қабілеті белгілі бір тауарды басқасымен
салыстыру арқылы анықталатыны ескерілмейді. Осы ... ... ... ... ... ... тұтынушылар үшін қызығушылық
тудыратын тауардың технико-экономикалық қасиеттеріне келіп тіреледі деген
пікірде.
Келесі бір топ ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Мәселен, өнімнің тұтынушы үшін тартымдылық
деңгейі оның бәсекелік қабілетін көрсетеді. Сонымен ... ... ... оның ... ... ... ... салыстырғанда
тұтынушылардың сұранысына толық жауап беруімен сипатталады деген анықтама
да бар.
И.В.Сергеев өнімнің ... ... - ... ... ... ... алу мүмкіндігіне сай келетін тауардың сапалық және ... ... ... және осы ... бәсекелес
өнімдерден ерекшеленеді деген пікір білдіреді.
Алайда, бәсекелік қабілет - ... ... және ... бір
жағдайлармен сипатталады, яғни ол нақты нарыққа, ... ... ... және ... ... әрі ... еңбек жүйесіне тәуелді.
Сондықтан, өнімнің ... ... тек ... ... жағынан
сипаттау жеткіліксіз.
Өнімнің бәсекелік қабілетіне қатысты тағы бір топ көзқарас былайша
анықталады: бәсекелік қабілет деңгейі нарықтық ... ... ... ... ... ... қабілетімен бейнеленеді. Мәселен, ... ... ... ... ... ... қабілет оның бәсекеге
төзімділігімен сипатталады, яғни басқа ұқсас тауарлардың ішінде ... ... және ... өнімнің бәсекелік қабілетін көрсетеді. Өнімнің
бәсекелік қабілеті дегеніміз - оның белгілі бір ... ... бір ... нәтижелі сатылуы - деп тұжырымдайды. Осыған ұқсас бір ... ... ... ... - бұл өткізу нарығының белгілі
бөлігін иемденген және басқа ұқсас ... ... ... ... ... Бұл көзқарастар өнімнің нарықтағы өтімділігімен ... ... ... ... ... ... негізгі
кемшілік - ол өнімнің нарықтағы сұранысқа ие болуы оның тапшылығына ... ... ... ... ... ... ... анықтама береді:
бәсекелік қабілет - өнімнің нақты қоғамдық қажеттіліктерге ... ... оны ... ... ... ... сияқты, ғалым-экономист С.Б.Ахметжанова бәсекеге қабілетті өнім,
бәсекелестердің нарыққа ұсынған ұқсас тауарларымен ... ... ... жағынан ерекшеленеді деген пікір білдіреді.
Профессор К.Р.Нұрмағанбетовтың өнімнің бәсекелік ... ... ... маңыз бар: бәсекелес кәсіпорын өндірген ұқсас өнімге
ішкі және сыртқы нарықта қарсы тұру - ... ... ... бәсекелік қабілетін оның бағасы арқылы сипаттау әрекеттері де
қолданылуда. Бұл ... ... ... ... ... ... ... пікірінше, тауардың
бағасы - оның ... және ... ... бейнелейтін әмбебап
сипатқа ие. Бағасына байланысты тауарлардың айырмашылықтары қалыптасады,
осы себепті ... ... ... ... ... бұл көзқарасты
баға бәсекесі теріске шығарады, өйткені, біркелкі тұтынушылық сипатқа ... ... ... сатылуы мүмкін.
Өнімнің бәсекелік қабілетін екі топ ... ... ... қарастыру жағдайлары да кездеседі, яғни, өнімнің
сапасы мен қарастырылатын өткізу нарығының талаптары ... ... ... ... болуы үшін өткізілетін нарықтың тиісті талаптарына
сай, жоғары сапалы болуы тиіс. Алайда, бұл ... өзі ... ... ... көрсетпейді. Бәсекелік қабілет өнімді өткізу барысында
басқа тауарлармен салыстыру арқылы анықталады.
Қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру ... және оған ... ... анықталатын өнімнің салыстырмалы сипаттағы ... ... бір ... ... ... ... ... ескермейді. Осыған байланысты, өнімнің бәсекелік қабілеті -
оның ұқсас басқа ... ... ғана ... ... де ... ... ... қабілеті оның нақты қажеттілік ... ... ... тұтынушы қандай да бір өнімді сатып аларда
оның қажеттілігін өтеудегі ... ... ... өнім ... сай ... ... онда оның бәсекелік қабілетін бағалау
құнына қарай ауысады. Яғни тұтынушы, бір ... ... ... ... ... ... оған кететін шығынды ойлайды.
Бұл жерден шығатыны, өнімнің бәсекелік қабілеті - бұл ... ... ... өнімдерімен салыстырғанда жоғары ... ... ... ... және оның ... өтеу
құндылығымен ерекшелену сипаты. Бұл анықтама өнімнің бәсекелік қабілетінің
маңызын мейлінше толық түрде бейнелейді деген ойдамыз.
Батыстың қазіргі ... ... ... ... ... М.Портер
өзінің “Бәсеке стратегиясы” кітабында бәсекелік қабілетті үш стратегия
арқылы көрсетеді:
1) ... ... ... ... ... ... ету үшін ұйым ... өнім өндіру
шығындылығын, бәсекелестеріне қарағанда, мейлінше төмендетуі керек. ... ... ... жаңа ... ... ... ... да
шикізат көздеріне байланысты болуы мүмкін.
Бөлшектеу стратегиясы барлық жағдайға әмбебап болып келеді. ... ... оны ... әдістерінде, маркетинг жүйесінде немесе ... ... ... ... Бұл ... бірінші стратегиядан айырмашылығы
бар, яғни, шығындылықты төмендету тек ... ғана ... ... ... әр алуан жолмен жетуге болады.
Портердің ұсынып отырған үшінші стратегиясы бар ынтаны қызмет жүйесінің
белгілі бір түріне жұмылдырумен ... Бұл сала ... ... ... сүйенеді. Мәселен, ұйым белгілі бір тұтынушылардың
талғамына ... ... ... өнім ... ... ... осы
мақсатқа ғана жұмсайды. Портердің ... осы ... ... ... ... ... өз ықпалын тигізуі мүмкін.
М.Портер осы кітабында шығарылатын ... екі ... ... ... ... ... ... төмен шығындылық пен
мамандандыру.
Мамандандыру - тұтынушылардың айрықша қажеттіліктерін қанағаттандырып,
сол үшін ... ... ... ... ... ие ... түсіндіріледі. М.Портер мақсатқа жету үшін барлық күшті осы екі
әдістің біреуіне ғана аудару қажет деп ... ... ... ... ... ... талапқа сай етіп, оны төлем қабілеті бар
тұтынушыларға сату ... ... ... ... ... қабілетін арттыру жолдары
шектеулі. Өйткені, жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бар, сонымен қатар бәсекелік
қабілет нақты өнім түріне ... ... ... ... ... ... ... өнімнің бәсекелік қабілеті бірнеше маңызды қасиеттерге
ие:
1) бәсекелік қабілет - салыстырмалы ... яғни ол ... ... ... ... ол динамикалық шама, яғни уақытқа байланысты өзгереді, тауардың
өмірлік циклына және ... да ... ... әрбір тұтынушының жеке талғамы әрбір өнімнің ... ... әсер ... ... ... ... ... құбылмалы
сипатқа ие;
4) бәсекелік қабілет нақты, яғни ол өнімнің белгілі бір ... ҒТП даму ... ... ... жүйесіне және т.с.с.
байланысты;
5) бәсекелік қабілетке әсер ... ... ол оның ... арттыру
үшін маңызды.
Осы жағдайларға байланысты бәсекелік қабілетті жүйелі ... ... ... ... сай, ... үшін де, ... үшін де зерттеу
қажет.
Сонымен, жоғарыда айтылған өнімнің бәсекелік қабілетіне қатысты
анықтамаларды ... ... ... ... атап ... болады:
- өнімнің бәсекелік қабілеті - бұл тек ... ... ... ... жоқ ... өнімнің бәсекелік қабілеті туралы сөз ... ... ... ... - ... түсінік, өйткені ол тұтынушы
талғамын қанағаттандыруға бағытталған тауарларды бір-бірімен ... ... ... ... ... - бұл өнімнің бәсекелес ... ... ... ... ... ... төмен
бағамен, тартымдылығымен және оның қажеттілікті өтеу ... ... ... ... ... ... нарықта сәтті өткізілуі
- оның бәсекелік қабілетін көрсетеді;
- бәсекеге қабілетті өнімді қалыптастыру ... ... ... және ... әрі ... сипаты тиімді
ерекшеліктер арқылы жүзеге асады;
- өнімнің бәсекелік қабілеті уақыт ағымына, өткізу нарығына, халықтың
өзгермелі ... ... ... құбылыс.
Сол сияқты, көп зерттеулерде ... және ... ... ... ... ... ... бір саланың бәсекелес кәсіпорындары арасындағы тартыс;
- ауыстырылмалы-тауарлар шығаратын кәсіпорындар тарапынан ... ... жаңа ... ену ... тасымалдаушылардың саудаласу мүмкіндіктері;
- тұтынушылардың саудаласу мүмкіндіктері.
Әрбір кәсіпорын өзі айналысатын қызмет түріне ... ... ... ... да болады. Өйткені, бәсеке қабілеттілік,
жоғарыда айтып өткеніміздей, салыстырмалы ұғым. ... да, бір ... ... өнім ... бір нарықта бәсекеге қабілеттілігі төмен
болуы мүмкін. Бұл жағдай керісінше де болуы ... ... ... ... ... ететін факторлар
Еліміздің қазіргі уақыттағы экономикасы ашық сипатқа ие. Яғни, ішкі
нарыққа ... ... ... келуі, сыртқы инвесторлардың еліміздің
кәсіпорындарына қаржы құйуға мүмкіндіктерінің болуы, әлемдік нарықтың сауда
саясатын ... ... мүше болу ... ... қалануы соны
көрсетеді.
Қазақстан Республикасының Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруге дайындық
жүргізуі отандық кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... және оларды ескеруді қажет етеді.
Қазіргі кезде өнімнің бәсеке қабілеттілігіне әсер ететін ... ... ... ... нарықтағы нәтижелі сатылуына әсер ететін факторлар
объективті түрде емес, тұтынушылардың субъективті ... ... ... экономикалық әдебиетте “табыстың стратегиялық факторлары”
немесе ”табыстың негізгі ... ... ... ие ... ... факторлары өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... ... ... қабілеті
факторларын жіктеудің бірнеше түрлері қалыптасқан.
Өнімнің бәсекелік қабілетін анықтайтын факторларды екі негізгі топқа
бөледі. Олар: субъективті және ... ... ... ... оларға психологиялық және
жеке тұлғалық факторлар жатады, мәселен, тұтынушылардың ұстанымдары, әдеті,
салты және т.б.
Объективті факторлар өндірушіге тікелей (сапа деңгейі) ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың қызметі,
т.с.с.) түрде байланысты болады.
Осы жіктеуге ұқсас, ... ... ... әсер ... ... және ... деп бөледі.
Эндрогендік факторлар өндірістік кәсіпорынның мүмкіндіктерін сипаттайды
және өнімнің технико-экономикалық деңгейіне ықпал етеді.
Экзогендік факторлар - ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін және тауарға ... ... ... ... ... ... біріншіден, ол бағаның
өнімнің бәсекелік қабілетіне әсер ... ... ... ескермейді,
екіншіден, өндіруші тарапынан әсер ететін факторларды нақтылауды қажет
етеді, өйткені өнімнің ... ... ... ету өндірушіге
байланысты.
Тауардың өмірлік циклына ... ... ... ... ... ... өнімді дайындау мен өндіру барысында пайда болатын факторлар -
техникалық деңгейі мен дайындау сапасы;
- ... ... ... процесіне әсер ететін факторлар - тұтынушының
сатып алу шығындары мен тұтынушының талабын қанағаттандыру ... ... ... қызмет көрсету, т.б.).
Сонымен қатар, бәсекелік қабілеттің факторларын сыртқы, сапалық және
экономикалық деп ... ... ... мен ... даму ... ... прогресс, тұтыну құрылымындағы өзгерістер, нарық құрылымы және
бәсекелестер құрамы жатады. Сонымен қатар, мұнда кәсіпорынның ... ... ... ... ... де ... ... ие.
Екінші топ факторларын қазіргі қолданыстағы стандарттар, мөлшерлер,
ұсыныстар ... ... сапа ... құрайды, сол сияқты,
өнімнің қауіпсіздігі, ұзақ мерзімге сақталынуы да осы топқа ... ... ... ... ... ұйымының (ИСО) талабымен
жүргізіледі.
Бәсекелік қабілетке әсер ... ... ... ... ... құны мен ... ... экономикалық көрсеткіштер жатады.
Әлемдік тәжірибеде өнімнің бәсекелік қабілеті келесі факторлармен
анықталады:
- өнім ... ... және ... ... ... ... ... алуға, жеткізуге кеткен шығындармен;
- тұтынушыға тиімді уақытта жеткізу жағдайымен;
- кәсіпорынның нарықтағы беделімен және ... ... ... дәлелімен.
Өнімнің бәсекелік қабілеті кешенді түрде мынандай үш факторға тәуелді
болуы да мүмкін:
Міндеті - өнімнің қандай ... ... оның ... сол ... осы ... ... тобын анықтайды.
Жоғары сапасы - бағалық емес бәсекеде үлкен мәнге ие. Сондықтан, сапаны
өнімнің бәсекелік қабілетінің ... ... ... қарастыруға
болады.
Бағасы - тауар құнының ақшалай көрінісі. Өнімге деген сұраныс пен
ұсыныс тең ... баға мен құн да ... ... ... ... ... ал керісінше, нарықтағы сұраныс артса, онда өнімнің
бағасы құнынан әлдеқайда жоғары болады. Нарықтық экономика ... ... ... ... ең ... құн ... сай
қалыптасады. Бағалық бәсеке кезінде төмен баға ... ... ... ... үш ... кешенді түрде қарастырған жөн. Көп функционалды
міндеті, ... ... және ... ... бар өнім ... ... бола
алады. Бұл факторлар үнемі бір-бірін толықтырып отырулары қажет.
Өнімнің бәсекелік қабілетіне әсер ... ... ... және ... деп те бөледі.
Техникалық факторлар тауардың техника-конструкторлық сипатын, оның
міндеті мен белгілі бір ... ... адам ... мен ... бейнелейтін эргономикалық көрсеткіштерін сипаттайды.
Экономикалық факторлар өнімді өндіруге кеткен шығындармен, ... ... сату ... ... және ... анықталады.
Әлеуметтік-ұйымдастырушылық факторлар тұтынушылардың әлеуметтік
құрылымын, олардың ұлттық ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... ... ... қабілетіне әсер ететін ... бір ... ... және ... емес ... ... ... тауарды сатып алу бағасын (жеңілдіктерді, төлеу
мерзімін ескере отырып) жатқызуға болады. ... ... ... ... және ... кеткен шығындардан, өндірушінің табысынан, түрлі
салықтар мен ... ... ... да, ... ... ... ... төмендетуге үлкен мән береді. Бұл бағаны өнімінің
бәсекелік қабілетіне әсер ететін негізгі фактор ретінде қалыптастырады.
Өнімнің бәсекелік ... әсер ... ... емес ... ... ұйымдастырушылық-коммерциялық жағдайларды, сауда
маркасының имиджін және ... ... ... ... Бұл ... сапасы оның тұтынушылық қасиетін анықтайды және сол үшін ... ... ... ... өнім ... тарапынан сыналып, басқа
ұқсас өнімдермен салыстырылады. ... ... тек оның ... ... сол ... ... кіретін заттардың жоғары сапасына да байланысты.
Алайда, тұтынушыға өзі ұнатқан өнімнің сапасымен ... ол ... ... да ... әсер ... ... жеткізіп беру, белгілі ... ... ... ... ... беру, несиеге беру және
т.с.с. тұтынушының бір өнімнен екінші өнімді таңдауына ... етуі ... емес ... ... ... бірнеше өнімнің пайда болуынан
туындайды. Осы жағдайда өнімі ... әрі оған ... ... ... өндіруші тұтынушылар тарапынан сұранысқа ие болады.
Бағалық емес фактор ... ұзақ ... өнім ... жүрген,
тұтынушылардың талғамынан шыққан өндірушілер үшін өте маңызды болып ... ... ... ... ... ... ... таныс, сауда
маркасы сенім білдіретін өндірушінің өнімін алуды қалайды. Мұндай кезде,
тұтынушы өзі сенім ... ... ... ... ... жоғары баға беруге де дайын. Осы жағдайлардың өзі-ақ өндіруші
үшін бағалық емес факторлардың қаншалықты ... ... ... еңбектерде өнімнің бәсекелік қабілетінің ... ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін жатқызады. Алайда ... ... ... ... ... әсер етпейді, өйткені
тұтынушылардың ... ... ... байланысты емес.
Өнімнің бәсекелік қабілетіне әсер ететін факторларды сыртқы және ішкі
деп бөлуге де болады.
Сыртқы факторлар ... ... бола ... ... ... ... ... Оларға жататындар:
- мемлекеттегі саяси-экономикалық жағдай және елдегі жүргізіліп
отырған саясат ... ... ... өсу ... ... ... өндіріс орналасқан аймақтың экономикалық мүмкіндіктері;
- нарықтың монополиялану дәрежесі (бәсекелік ортаның болуы, нарыққа
кіру мүмкіндіктері және ... ... және ... жетістіктердің даму деңгейі,
көлемі және бағыттары;
- нарықтағы тұтынушылардың талғамы;
- ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде болуы);
- табиғи ортаның жағдайы (шикізаттың жеткіліксіздігі, қоршаған ортаның
ластануы, т.б.);
- экономикалық қатынастарды реттейтін заңдылықтар, нормативтік ... ... ... орта (халықтың салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, қағидаларды ұстануы
және т.б.);
- елдегі демографиялық ахуал және басқа да жағдайлар.
Бұл факторлардың ... ... ... ... ... ... әсер етіп отырады. Кейбір жағдайларда сыртқы факторлар ішкі
факторларға қарағанда өнімнің ... ... ... ... етеді.
Өйткені, мемлекеттің әлемдік нарыққа шығуда және ішкі ... ... ... ... ... әл-ауқатына байланысты тұтынатын
тауарларының мәзірін өзгертуі, ... ... ... ... нарықтағы бәсекелік ортаның сақталуы, теріс пиғылды ... ... ... жаңа ... шығуы, тұтынушының белгілі бір өнімге
деген тұрақты ұстанымы және тағы басқалар өнімнің бәсекелік ... ... ... ... ... бәсекелік қабілетіне әсер ететін ішкі ... ... ... ... ... да олар кәсіпорын тарапынан
қадағаланып, реттеліп отырады. Мұндай факторларға келесілер ... ... ... ... өндірісті ұйымдастыру деңгейі;
- өндірістік шығындар;
- шикізаттың, материалдардың және басқа да өнімге қажет ... мен ... ... ... ... жарнамалық және ұйымдастырушылық қызметі (өнімді сату
кезіндегі қызмет көрсету жағдайлары);
- өнімнің патентті-құқықтық қорғалу дәрежесі мен ... ... ... ... ... ... ... өнімін бәсекелестердің
ұқсас өнімдеріне қарағанда сапалы, әрі ... ... ... ... ... ... ... Өндіріске алдыңғы
қатарлы ғылыми-техникалық және инновациялық жетістіктерді енгізу, ... ... ... технологияларды тарту, өнімнің бағасын
салыстырмалы түрде төмендету, өнімді өткізуде әртүрлі маркетингтік шаралар
жүргізу – ... ... ... әсер ... ішкі мүмкіндіктерді
айқындайды.
Әр кәсіпорын өзінің стратегиялық жоспарларын ... ... ... ... көбірек әсер ететін факторларды анықтауға тырысады.
Сол арқылы өзінің бар назары мен ресурстарын осы ... ... ... өнімнің бәсекелік қабілетіне әсер ететін факторлардың
әр кәсіпорынның өнімі үшін әртүрлі әсер ... ... ... жөн.
Себебі, сапалық ерекшелік, тауардың техникалық-технологиялық ерекшелігі,
тұтынушылық сипатының ерекшелігі бір тауардың - ... ... Тек ... ... сол ... ... ішкі нарығының өзі әр
аймақтың орналасу ерекшелігіне қарай бөлінеді. Сондықтан, әрбір тауардың
өту ... ... ... ... ... ... өзгеріп отыруы ықтимал. Кәсіпорын өнімінің бәсекелік ... ... ... ... алғанда маңызы төмен факторға жоғары
дәрежеде тәуелді болады. Бұл әр ... өнім ... ... ... табиғи және экономикалық мүмкіндіктеріне, тұрғындардың
тұтынушылық талғамдарына тікелей байланысты, яғни өнімнің бәсекелік қабілет
факторларының әр алуан болуы заңды құбылыс. ... ... ... кәсіпорын, еліміздің Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруі ... ... ... шығарғаны дұрыс.
1.3. Нарықтағы тауардың бәсекеге қабілеттілігін анықтау көрсеткіштері
Қазақстан Республикасының Бүкіләлемдік сауда ұйымына ... ... ... ... тиіс ... ... бірі, ол – нарықтағы
отандық өнімдердің бәсеке қабілеттілік деңгейін анықтап алу. Оның ... ... ... өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігі деңгейін білу
арқылы нақты шешімдер шығару. Бәсекелігі төмен салаларға мемлекет тарапынан
қолдау көрсету, бәсекеге ... ... ары ... даму ... ... Қазақстанның шығарған өнімдері, көп жағдайда, тек ішкі
нарықта ғана бәсекеге қабілетті бола алады.
Сондықтан да, ... ... ... бәсеке қабілеттілігін
анықтаудың кәсіпорын үшін маңызы зор. Оның басты себебі, уақытында ... ... және ... ... ... өнімнің нақты
бәсеке деңгейіне сәйкес анықтауға мүмкіндіктің болуы. Әсіресе, бәсеке
қабілеттілікті ... ... ... ... мүше және оған мүше
болуға ынта ... ... ... ... ... кезде
қажет.
Өнімнің бәсекелік қабілетін бағалау, бүгінгі күні, өндіруші үшін де,
тұтынушы үшін де ... ... ... ... ... ... ... артықшылығын немесе кемшілігін анықтау, сол
арқылы өндірістік стратегиясын белгілеу - өндірушіге, сатып алатын өнімінің
осы тектес өнімдерден құндылығын ... сол ... ... ... - ... ... ... қабілеті техникалық сипатымен, дизайнымен, сақталу
мерзімімен, сапасымен, беріктігімен, адам өміріне қауіпсіздігімен және ... ... ... ... ... өз ... ... бағалағанда тұтынушы тарапынан қойылатын талаптарды ескеруі
қажет. Бәсекеге қабілетті өнімге ... ... тобы сай ... ... ... қоса, өткізу нарығындағы бәсекенің үстемдігін
де ескеруі шарт. Сол сияқты, өз өнімінің ... ... ... ... ... ... ... таңда өнімнің бәсекелік қабілетін бағалаудың көптеген әдістері
мен оларды жүргізу жолдары қалыптасқан. Олардың бірқатары ... ... ... ... ... талдауға негізделсе, тағы бір тобы
индекстік әдіспен бағаланады. Мұндай бағалаулардың негізі ... ... ... және ... ... ... ... саналады. Алайда, тұтынушының талаптары туралы мәлімет алудың
біршама қиындығына орай, өнімнің бәсекелік ... ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл үшін нарыққа ұсынылған ... ... ... ... ... ... сенім
туғызатын және беделді ... ... ... ... Осы ... ... ... өнім көрсеткіштерінің сәйкестілігі
немесе сәйкессіздігі оның бәсекелік ... ... ... ... ... көптеген тиімділіктері бар. Ең алдымен, ол
- өнімді бағалау кезінде оның негізгі сипаттарын анықтаудың әр ... ... ... ... ... ... білікті маманға дейін тарту мүмкіндігі. Үшіншіден, өнімнің
бәсекелік ... ... әр ... ... ... оның ... нақты деңгейін анықтауға қолайлылығы. Алайда, бұл әдіспен өнімнің
бәсекелік қабілетін бағалағанда, эксперттерді ... ... ... ... ... ... эксперт алынатын соңғы нәтиженің сапасына
белгілі бір ... ... етіп ... ... ... көрсеткішін есептеуде оның сапасы мен бағасын
бейнелейтін жекелей, топтық және ... ... ... Көп
жағдайда қолданылатын бұл индекстердің ерекшелігі, жоғарыда аталған әдістер
сынды, ... ... ... ... ... ... салыстыруында. Яғни, белгілі бір өнімнің артықшылығын
төмендегі формуламен ... ... = P/C ... - ... бәсекелік қабілеті;
Р - тиімділігі (өнімнің сапасы);
С - өнімді алуға және пайдалануға кеткен шығындар.
Интегралдық әдісті ... жеке және ... ... жиынтық
шамасымен жүргізіледі. Жеке және топтық индекстер сапалық және құндық
көрсеткіштерге бөлек ... және ... ... ... ... ... мына формуламен есептеледі:
,
мұндағы - сапаның топтық индексі;
- ... і - ... ... жекелей индексі;
- жалпы құрамда і - параметрінің ... ... ... ... базалық өнімге сапалық қасиеті жағынан
сәйкестігін көрсетеді. Алайда, сапа ... үшін ... ... ... ... ... құндық негізде өнімнің экономикалық параметрлері
есептеледі. Тұтыну құны индексімен бейнеленетін ... өнім мен ... ... айырмашылығы олардың бағалық бәсекелік қабілетін
көрсетеді.
Өнімді дифференциалды және ... ... ... ... жолдары да ұсынылады. Бұл әдістер өнімді өндіру барысында оның
технологиялық дайындалу ерекшеліктерін, оның ... ... және ... ... ... жағымдылығы мен тиімділігін анықтау арқылы
жүргізіледі. Соңғы кездері, кәсіпорынды ... мен оның ... ... ... беріп жүрген маркетингтік ... ... ... ... да ... ... ... қолайлы болып
саналады. Дұрыс ұйымдастырылған және ... ... ... ... ... арттыру шараларының нәтижелілігін қамтамасыз
етіп отырады.
Кейбір ғалымдар өнімді оның тұтыну нарығындағы ... ... ... ... Осы ... өнімнің нарықтағы бәсекелестердің өнімдерімен
салыстырғандағы әлсіз және ұтымды жақтарын анықтауға, ... ... ... ... тез ... баяу ... бара ... бәсекелестерін
айқындауға да мүмкіндік туады.
Алайда, бұл әдіспен тек ... әрі ... ... ғана дұрыс ақпарат
алуға болады. Себебі, әрбір мемлекет өзінің ішкі ... ... ... ... ... ... ... отыруы мүмкін. Бұл
жағдайда, сыртқы бәсекелестердің жетістіктері мен ... ... ... ... ... ... палата эксперттері ... ... ... ... ... келесілерді жатқызады:
- бұйымның жаңа болу деңгейі;
- оның дайындалу сапасы;
- бұйым туралы ақпараттарды тарату жолдарының болуы;
- өткізуді ынталандыру шаралары, жарнаманы ... ... ... ... ... ... және ... өзгерістерге тез икемделу қабілеті.
Өнімнің бәсеке қабілеттілігі деңгейін сандық көлемде бағалау жолдары да
бар. Бұл әдіс ... ... ету ... өнім ... ... ... жұмсау, шығынды азайту) көбінесе машина ... ... ... ... ... саналады. Ол үшін өнімнің
тиімділігі мен ... ... ... ақпарат қажет. Алайда, мұндай
мәліметтерді жинаудың қиын екенін ескерсек, бұл әдіспен өнімді ... ... ... ... ... бағалауда өзіндік ерекшелігі бар келесі
бір әдіс - ... ... ... арқылы жүргізілетін әлеуметтік әдіс.
Бұл әдіс анкеталық сауал бойынша, өтімі көп ... ... ... ... ... ... жасайды. Көптеген әдістердің ішінде бұл
әдіс ең қарапайым және шығыны төмен болып ... ... ... ... ... бір ... ... өзгеріп отыратынын
ескерсек, онда аталған ... оның ... ... бағалауға болады.
Жоғарыда келтірілген әдістердің әрбірі нақты өндіріс пен оның ... үшін ... Бұл ... ... ... ... ... тиісті қорытындылар шығаруға және сол арқылы
өнімнің бәсекелік қабілетін қажетті деңгейде ... ... оны ... ... шараларын дайындауға негіз болады.
Бәсекелес өнімдерден сапалық артықшылығы оның бәсекелік қабілетінің
бірден-бір мүмкіндігі болып ... Ішкі ... ... ... ... ... тасымалдаушылардың бәсекелік ортаға ... баға ... ... жүргізуге итермелейді. ... ... ... сай өнім ... ... ... тұрақтылығының жоғарылауына кепіл болады.
Кез-келген өнімнің бәсекелік қабілетін әділ бағалаушы - тұтынушы екенін
ескерсек, ... ... және ... қасиеттерінің деңгейін де
тұтынушылар таразысына салған жөн. Тұтынушы талғамы кәсіпорын өнімінің
жетістіктері мен ... ... сол ... ... нақты
міндеттер белгілеуге мүмкіндік жасайды.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы да, өнімнің бәсеке қабілеттілігі
деңгейін ... ... және ... ... ... ... “МАРТ” ЖШС ҚЫЗМЕТІ МЕН ӨНІМДЕРІНІҢ БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ТАЛДАУ
2.1. “Март” ЖШС қызметінің экономикалық көрсеткіштері мен
өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін бағалау
“Март” ЖШС 2001 жылы ... ... ... ... ... ... ... ретінде тіркеліп, өзінің жұмысын бастаған ... ... ... ... ... ... кейіннен шығарылатын өнім
ассортиментін кеңейтіп томат пасталарын, өсімдік майларын ... ... ... ... байланысты кәсіпорын басшылығы белгілі
бір бөлігін ... ... онда ... гипс ... ... ... тепкен.
Қазіргі кезде кәсіпорын өзінің мүмкіндіктерін ұлғайту мақсатында келесі
бағыттарда жұмыс істеуде:
• томат пасталарын өңдеудің толық ... ... ... ... ... ... майлары өнімдерімен қоса, ауыл шаруашылығына
қажет мал азықтарын да өндіру;
... ... ... ... қияр ... ауыл ... келісім-шартқа отыру;
• дәнді-дақылды өңдеу өндірісін дамыту, одан май, ұн, сүт ұнтағы және
қоспалар сияқты ... ... ... ... алу;
• жаңа нарықтарды игеру мақсатында тұтынушылардың талғамын зерттеу
жұмыстарын жүргізу.
“Март” ЖШС томат пасталарын және май ... ... ... ... ... мен Шығыс Қазақстан облысынан тасымалдауда.
Отандық шикізаттың үлесі барлық шикізат көлемінде 2001 жылы 70,3% ... жылы 79,3% ... ... ... қызаннан, қиярдан тұздықталған
өнімдерді өндіру деңгейін ұлғайту мақсатында 20004-2006 жылдар аралығында
Ресейдің көптеген кәсіпорындарымен ... ... жаңа ... іске қосу ... ... ... қатар, бұл өндірістік
қуаттарды ... ... ... ... ... ... шикізат алдыру мәселелерін де бірлесе шешу ... ... ... сұлбасын төмендегі суреттен көруге
болады.
Сурет 2. ... ЖШС ... ... ЖШС ... ... ... Германияның және
Венгрияның озық үлгілерінен тұрады. Сусындарды жоғары фильтрациядан өткізу,
томат пасталарына ... ... ... ... мұздатқыштармен
жабдықтау, май өнімдерінің өңдеуіне қажетті пресстерді сатып алу мақсатында
кәсіпорын басшылығы Қытайдың белгілі ... де ... ... ... ... ... енді ғана еніп
отырған бұл кәсіпорын үшін ең ... ... ... танымалдылығын арттыру
және тұтынушылардың белгілі бір бөлігін өзіне тарту болып саналады.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... онда бұл ... ... дамып келе жатқандығын
көруімізге болады.
Өнімнің бәсекелік қабілетін бағалаудың маңыздылығы, бүгінгі ... ... ... ... ... ... мен бағасы жағынан ... ... ... ... ... ... ... бәсеке қабілеттілігі де, ең ... оның ... ... сәйкестігімен, ұқсас өнімдер арасында тұтынушыға
ұнамды ... ... ... ... ... ... ... өнімнің нарықтық
бағасы ескеріледі. Қазіргі кезде, ішкі нарықта, ... үшін ... оның ... ... ... көрсеткіші болып отыр. Көп
жағдайда, тұтынушылар табыс көлемінің төмендігіне ... ... ... сатып алуға тырысады.
“Март” ЖШС өнімдерінің бәсеке қабілеттілігінің көрсеткіштерін нарықтағы
бағаларын салыстырудан бастаймыз.
Кесте 1. “Март” ЖШС өнімдерінің баға ... ... ... ... ... |“Март” ЖШС |“Алтын дала” |“Алматы ... | |ЖШС ... |АҚ |
| | | ... АҚ | ... пастасы, кг |230 |245 |- |- ... ... л |35 |- |- |48 ... су, л |28 |- |- |35 ... ... кг |148 |- |153 |- ... ... ... “Март” ЖШС шығаратын өнімдерінің бағасы
бәсекелестерінің бағаларына ... ... ол ... ... ... ... Енді, осы мәліметтердің көмегімен кәсіпорынның
сусын өнімдерін шығарудан нарықтағы бәсекелік деңгейін келесі суреттен ... 3. ... өнім ... ... бәсекелік үлесі
Суреттен көріп отырғанымыздай, “Март” ЖШС сусындар шығарудан Алматы
қаласының ... ең ... ... алып ... Оның ... ... нарыққа енді ғана еніп отыр және басқа да негізгі қызметтерінің
болуы.
Төмендегі кесте ... ... ... май ... ... ... және ... ЖШС бәсекелік деңгейлерін анықтаймыз.
Ол жерден, “Март” ЖШС май өнімдерін өткізу бойынша ... тек ... ғана ... ... байқаймыз. Ең көп үлес Қазақстандық басқа да
кәсіпорындарға және ... ... (52,1%) және ... ... ... отыр (24,9%). ... кездері кәсіпорын осы өсімдік майларын
кең көлемде өндіріп, нарықтағы негізгі ... ... ... ... 2. ... ЖШС май өнімдерін шығару бойынша нарықтағы бәсекелік үлесі
|Кәсіпорынның атауы ... ... % ... ... өнім |
| | ... тн ... АҚ |17,3 |6032,3 ... АҚ |24,9 |8682,4 ... ЖШС |5,7 |1987,5 ... ... да |52,1 |18166,7 ... және ... | | ... | | ... |100,0 |34869,0 ... ... қабілетін анықтайтын көптеген әдістердің ішінен
тиімдісі ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... саналады. Өйткені, тұтынушы өзіне қажетті
өнімді басқа өнімдермен салыстыра ... оған ... ... ... ... ... арқылы сатып алады, яғни өнімнің бәсекелік
қабілетін жан-жақты бағалаушы - ол тұтынушы.
Өнімнің бәсеке қабілеттілігін бағалағанда ... сапа ... беру ... ... ... ... және ... қасиеттері
ескеріледі. Тұтынушы сатып алатын өнімнің бағалары бірдей болған кезде,
оның сапалық қасиеттерін салыстыра ... ... ... бәсеке қабілеттілігі деңгейі оның сыртқы
қорабының келбеті, сауда белгісінің сенімділігі және өнімнің ... ... де ... ... ... кезінде өнімнің
бағасы мен сапалық көрсеткіштеріне қоса өндірушінің аты, оның танымалдылығы
сияқты көрсеткіштер тұтынушы үшін таңдау назарына ... ... ... ... ... біз ... ... арқылы
5 баллдық жүйемен анықтаймыз. Ол ... ... ... ... Егер ... ... тұтынушылық қасиеттері жағымды болса, онда
өнім бәсекеге қабілетті, егер қандай-да бір ... ... ... онда өнім ... түрде бәсекеге қабілеті төмен ... 3. ... ЖШС ... ... бәсеке қабілеттілігі деңгейін анықтау
|Бәсекелес |Баға ... ... ... ... ... | |
| |і | |ығы ... | ... ЖШС |5 |4 |3 |4 |4,0 ... ЖШС |5 |5 |5 |5 |5,0 ... АҚ |4 |5 |5 |5 |4,75 ... АҚ |4 |4 |5 |5 |4,5 ... ... ... ... ... ... ... “Әсем-
ай” ЖШС өзінің танымалдылығымен де, сапа, баға көрсеткіштерімен де ... ... ие ... ... тұтынушылардың көбі бұл өнімнің
сапалылығын, дәмділігін көрсетеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... бері сатылып келеді. Ал “Март” ЖШС сусын
өнімдері тек ... ... ... ... ... жағынан да, өндірушінің беделі жағынан да, сапа деңгейі
бойынша да тұтынушылар тарапынан ... ... ие ... ... ... бәсеке қабілеттілігін анықтау арқылы тиісті
шешімдер қабылдап, өнімдерінің сұранысын арттыруға бағытталған ... ... Оның ... ... жатқызуға болады:
- тұтынушылардың талғамына сай өнімдер үшін нарықты терең зерттеу;
- жаңа технологияларды пайдалану, өндірісті жаңартуды жеделдету;
- бәсекелестерінің ... ... сол ... ... ... ... ... оның сыртқы келбетін де жетілдіру.
2.2. Кәсіпорын өнімдерінің сапа ... ... сапа ... ... ең ... оның адам ... білу ... “Март” ЖШС өнімдері көбіне тамақ өнеркәсібіне
жататындықтан, олардың ... ... ... тиімді болып
саналады. Оған өнімнің дәмі, иісі, түсі, сыртқы пішіні сынды ... ... ... өнімнің сапасына нарық талаптары, адам өміріне,
денсаулығына және ... ... ... ... ... ... ... сенімділігі, қазіргі талаптарға сай дизайны мен
эстетикалық-эргономикалық қасиеттері, ұзақ ... ... ... ... патентті-құқықтық қорғалуы және т.б. ықпал етеді.
Осы қасиеттерді тұтынушының өзіндік талғамына сай етіп ... ... ... бірі ... тиіс.
Тамақ өнімдерінің сапасы адам өмірінің қауіпсіздігімен ... ... да, ... ... ... сай ... ... жағдай. Стандарттағы талаптар ... ... ... ... ... ... химиялық, биологиялық құрамын анықтап,
олардың шекті мөлшерлерін белгілейді, олар адам ағзасына қажетті заттармен
толық болуы тиіс ... ... ... ... элементтер,
витаминдер т.б.).
Төмендегі кесте ... ... ЖШС ... ... ... ... ... 4. “Март” ЖШС томат өнімдерінің микробиологиялық көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... |
|1 ... ... ... |5*105 |
| ... ... 1 мг ... | |
|2 ... ... ... 0,001 ... тиіс |
| ... | |
|3 ... ... ... 25 ... тиіс |
| |г ... | ... өнімдерінің көптеген стандарттары бар. Солардың ішінде томат
өнімдерінің стандарттары да бар. ... ... ... ... және ... ... ... сапалық
көрсеткіштері қалыптасады.
Томат өнімдері негізінен қызаннан шығатын органикалық қоспалар ... ... ... ... және ... ... қатар, томат өнімдерінің құрамына фосфатидтер, липохромдар,
токоферолдар, витаминдер және томат пастасына иіс, түс, дәм ... ... ... кіреді. Төмендегі кестеде ҚР талаптарына сай белгіленген
қызаннан дайындалған ... ... ... ... 5. Томат өнімдеріне белгіленген сапа стандарттары
|Көрсеткіштің атауы ... ...... ... ... алу тәртіптері мен |5471-83 ... ... | ... ... ... түсін және дәмін |5472-50 ... | ... ... ... емес қоспалардың |5474-66 ... ... | ... ... ... ... анықтау әдісі |5475-69 ... ... ... ... анықтау әдісі |5476-80 ... ... ... ... ... |5477-93 ... зерттеуіміздегі кәсіпорынның шығарып жатқан өнімдері осы
стандарттарға сәйкес және оның ... ... ... ... ... тамақ өнімдерінің құрамы мен оны дайындау ... ... әсер ... ... ... жатады. Сондықтан да тамақ
өнімдерінің қай түрі ... ол ... ... ... ... сай ... тиіс. Сонымен қатар, еліміздің қалыптасқан
дәстүрі бойынша құрамында адам денсаулығына ... ... ... ... ... ... де ұстанған жөн.
Төмендегі кестеде “Март” ЖШС шығарылатын өсімдік майының физико-
химиялық ... ... ... ... ... 6. Физико-химиялық қасиеттері бойынша өсімдік ... ... ... ... |Нормасы |Нақты деңгейі ... | | ... ... мг йод, көп емес |15 |14,8 ... ... мг КОН, көп емес |1,5 |1,327 ... ... ... үлесі, %, көп |0,05 |0,048 ... | | ... ... бар ... ... | | ... %, көп емес | | ... ... |0,4 |0,389 ... О ... |0,035 |0,031 ... мен ұшатын заттардың жалпы үлесі, %,|0,2 |0,18 ... емес | | ... ... ... ... ... ... майдың жалындау |225 |225 ... (С, ... емес | | ... ... фем, көп емес |40 |37,1 ... тотығу саны, 1/2 О, ммоль/кг, көп | | ... |5 |4,587 ... ... май үшін |10 |9,4 ... кейін | | ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерге сай болып отыр. Сондықтан да,
өнімнің ... ... ... ... ... ... өмір сүру
деңгейінің дамуына қарай өзгеріп отырады. Осы себепті, тамақ өнімдерінің
сапасын қоғамдағы ... ... ... ... сай ... ... ... ретінде
қабылдаған жөн. Ендігі кезекте, ... ... ... ... ... ... ... анықтаймыз.
Кесте 7. “Март” ЖШС томат пастасы өнімінің сапа көрсеткіштерін талдау
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| | | ... % |
| |2003 |2004 | | ... сапасының орташа баллдық |0,75 |0,74 |-0,01 |98,7 ... | | | | ... ... %: | | | | |
|- ... ... ... |76 |78 |2,0 |102,6 |
|- ... бар ... |2,4 |1,8 |-0,6 |75,0 |
|- ... ... ... |12,4 |18,6 |6,2 |150,0 ... ... ... мың тг. |259 |347 |88,0 |134,0 ... нарықта тұтынушылар тарапынан өзінің лайықты орнын алып үлгерген
“Алтын” белгісіндегі томат пастасы ... ... ... жоғары
бағаланып, оның мәні 2004 жылы 0,74 теңелді. Ал жоғары сапалы өнімнің үлесі
осы ... 78% ... ... ... 2% жоғары болды. Ақауы бар өнімнің
үлесі жалпы өндірілген өнім көлеміндегі үлесі 2004 жылы 0,6% ... ... 1,8% ... ... ақаулы өнімнен болған шығын дәл осы кезеңде 88,0
мың тг. немесе 34% өсіп, 347 мың тг. ... ... ... және ... ... сүйене отырып,
“Март” ЖШС өнімдерінің бәсеке қабілеттілігі деңгейін ... ... ... ... ... ... БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
3.1. Кәсіпорын өнімінің бәсеке қабілеттілігін ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттырудың көптеген
жолдары мен ... және ... бар. Ол ... ... ... жағдайына, шығаратын өнім түрлеріне байланысты тиімді ықпал
етуі мүмкін.
Еліміздің Бүкіләлемдік ... ... ... ... ... үшін ... ... тиімді қолданып, шығаратын
өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін арттыруға ... да, ... ... ... мен нарықтық ерекшеліктерді
тез игеру үшін маркетинг жүйесін ... ... ... ... ... ... талаптардың өзгеру барысына сай, өндіріске жүйелі
басқару мен бәсекелік артықшылықтарды тиімді ... ... ... ететін маңызды құрал.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғанындай, Бүкіләлемдік ... ... ... ... ... ... шығаруда маркетингтік шараларға үлкен мән
береді. Сондықтан, Қазақстанда да отандық кәсіпорындарының бәсекелі нарықта
нәтижелі жұмыс ... ... ... ғылыми-техникалық,
өткізушілік қызметтерінің тиімді басқарылуына, өткізу нарығының сипаты мен
қажеттіліктерін, ... ... мен ... ... ... маңызды құралдардың бірі ретінде кәсіпорынның
маркетинг жүйесін жетілдіру қажет. Өйткені ғаламдық даму үрдістері, әлемдік
нарықтағы ... кең ... ... бой үйретуі,
коммерциялық және ... ... ... ... негізгі табыс
құралдарының біріне айналуы соның айғағы. Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру
барысында отандық тұтынушылар өз ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түрлері
бар. Ең алдымен, бұл өнімге және қызметке бағытталған маркетинг. Ол ... ... ... мен ... ... ... өнімді өткізуге
икемделген. Сол сияқты, өмірлік кезеңіне ... ... ... арттыру бағыты да маркетингтік жүйенің маңызды бөлігі ... ... ... тәжірибесі халық шаруашылығы салаларын
басқарудың тиімділігін арттыру ... ... өз ... ... және ... ... оның жұмысының екі негізгі кезеңі - өндіру мен
өнімді өткізуді ұйымдастырудың жаңа әдісін, яғни ... ... ... тудырады. Отандық кәсіпорындарда маркетинг әлі де кең
тарала қойған жоқ, бірақ соңғы уақытта ... ... ірі ... ... ... маркетинг бөлімдері ұйымдастырылуда.
Басшылардың маркетингке көп мән ... ... ... ... адам
үшін бірінші қажеттіліктегі нәрсе болуымен қатар, кейбір жекелей басшыларда
маркетингтің ролі және мәні ... ... ой ... түсіндіріледі.
Мұндай ой кәсіпорындарда маркетингтік және өндіріс-өткізуге негізделуі
кезінде оның ұйымдастырылуы мен іскерлік ... ... ... ... ... болғандықтан дұрыс емес. ... ... ... ... ... ... - тұтынушылардың
қажеттілігі, тұтынушылығы, мүдделерін қанағаттандыру, ал ... - ... ... ... ... ... қабілетін арттырудағы маркетингтің ролі, ең алдымен,
оның тұтынушыларға артықшылығын және ... ... ... Ішкі ... қазіргі бәсекелік орта тамақ өнімдерінің
сапасы мен бағасына ... оның ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін іздестіруді қажет етеді.
Бағасы жоқ өнімнің сатып алу-сату құралы болмайтынындай, тұтынушылық
қасиеттері жоқ өнімнің ... ... ... жоқ ... болмайды.
Өнімнің бәсекелік қабілетін арттыру үшін маркетингтік жүйені жетілдіру
келесі мәселелерді шешуге ықпалын ... ... ... ... ... қамтамасыз ету бағыттырын анықтау.
Бұл жағдай өнімнің тұтынушылық және ... ... ... ... жарнамалау арқылы жүзеге асуы мүмкін;
2) кәсіпорынның сауда белгісін тұтынушыға сенімділік кепілі ретінде
қабылдануын ... ету. ... ... ... ... түсінігі
маркетингте маңызды орын алады, яғни ол ... өнім мен ... ... баламасы ретінде ... ... ... өздеріне өндірушілер ұсынатын өнім түрлерін емес, оның сауда
белгісін ... ... Осы ... кәсіпорындар өздерінің сауда белгілерін
қалыптастыру мен оны ... ... бұл ... бәсекелік
артықшылықты қамтамасыз етеді. Сондықтан да, көптеген мамандар кәсіпорынның
сауда белгісінің ... ... ... - оның ... ... арттыратын негізгі фактор ретінде қарастырады;
3) өнімнің беделін арттыратын басқа да сипаттарын, яғни оның сыртқы
келбеті мен ... ... ... ... ... ... ету. Бұл шара кәсіпорынның бәсекелік қабілетті
қамтамасыз ету жолындағы тың ізденістері мен ... ... ... ... ... ... кешенді түрде қарастыру арқылы тиімді
шешілмек. Ол үшін нарықтағы барлық факторлардың ... ... ... “маркетинг-миксті” қолданған жөн. Ол кәсіпорын тарапынан реттеуге
келетін және өнімнің нарықта нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... жүйені жетілдірудің тағы
бір маңыздылығы - оның ... ... өнім ... анықтауда,
сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігін бағалауда көрінеді.
Өндірістің ерекшелігіне байланысты ... ... ... функциялардың кезектілігі мен ұйқастығын қалыптастыру керек, ол
маркетингтік цикл деп аталады. Цикл ... ... ... сипатына,
өнімнің қасиеттеріне және өткізу жағдайларына тәуелді. Осы функцияларды
жүзеге асыру кәсіпорын өнімінің бәсеке қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... маркетингтік жүйе кәсіпорын үшін оның ... ... ... ... ... ... өнімнің тартымдылық
қасиеттерін қалыптастыруда, тұтынушылардың талғамын білу ... ... ... ... есептеледі. Ол өнімнің ... ... ... ... ... маркетингтік жүйесін
жетілдірудің маңыздылығын көрсетеді.
Қазіргі таңда еліміздегі көптеген өндірістік және қызмет көрсетуші
кәсіпорындар, ... ... ... ... ... кәсіпорындары да
өздерінің шаруашылық қызметтерін осы маркетинг ... ... ... ... икемделуде. Дұрыс ұйымдастырылған маркетингтік
жүйе өзінің нәтижесін еселеп қайтаратынын уақыттың өзі дәлелдеуде.
Кәсіпорындағы маркетингтің негізгі ... ... емес ... ... бәселестерінен өнімдерін тиімді өткізу көрсеткіштері
арқылы ерекшеленуге ... ... ... болуы тиіс.
Әлемдік нарықта қалыптасқан өнімді ұсыну мен оның ... ... ... ... ... ... талғамдарына,
ұсыныстың артуына байланысты жаңа бағытта ... таба ... ... ... ... ескеру. Бұл қағида бойынша кәсіпорынның
негізгі мақсаты нарықтағы өзгерістерді, тұтынушылардың ... ... ... ... ала ... ... ... қанағаттандыру
жолдарын іздестіруге негізделуі тиіс. Өндірісте өнімнің көлемін арттыру
мүмкіндіктерінен бұрын, өнімнің жаңа түрлерін ... ... ... қуысын
зерттеу осы қағиданың басты шарты.
2. Өзгермелі сұранысқа тез ... ... ... ... ... ... мерзімде қанағаттандырылуымен ерекшеленеді.
Дер кезінде тұтынушының сұранысына жауап ... ... ... ... ... ... да сөзсіз.
3. Өндірістің тиімділігін арттыруда маркетингтің кешенділік ... ... ... жүйе ... ... бұл қағида келесі
бағыттар арқылы жүзеге асады:
- ғылыми-техникалық жетістіктерге сай өнімнің ... ... оны ... ... ... жаңа сипаттағы өнімнің ассортиментін
кеңейту;
- сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігін қалыптастыру мақсатын-да тиімді
баға саясатын жүргізу;
- ... ... ... мен ... ... ... ... бағыттарының ара салмағын сақтау;
- өнімді өткізуді ынталандыру мақсатында тұтынушымен ... ... ... ... және ... ... ... аталған бағыт кәсіпорынның тарапынан басқаруға келетін, нақты
нарыққа тиісті жауап ... ... ... ... ... ... құрайды.
Біздің зерттеуіміздегі кәсіпорынның маркетингтік ... ... ... ... ... ... шұғылданатын кәсіпорынды
құру.
Бұл жерде кәсіпорынның стратегиялық даму мақсаттарына сай болуын және
оларды жүзеге асырудағы тиісті ... ... ... ұстаған жөн.
Маркетингтік бөлім бастығына ... бұл ... ... бір бағыты
маркетингтік зерттеулер мен ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстанның тамақ өндірісіндегі кәсіпорындарға нарықтағы
сұраныстың сипаты, оның ... ... ... ... саясаттары туралы толық мәліметтердің жетіспеушілігі байқалады.
Сонымен қатар, кәсіпорынның ... әсер ... ... ... ... даму ... ықпалын анықтайтын маркетингтің болжау
функциясын да енгізудің өзектілігі сезілуде. Алынған ... ... ... ... ... және ұсыныс сипатында негіз
бола алады. Мүмкіндіктерді болжаудың ... ... ... қатысты
қабылданатын шешімдердің дұрыстығын бағалауға сай болғаны жөн.
Кәсіпорынның нарықтағы даму ... мен ... ... ... жеткіліктілігіне, болжамдық ... ... ... тиімді әдісі анықталады.
Болжау әдістерінің қолданысқа көп енген түрі - ... ... ... мен бірнеше фактордың ықпалын ескеруі арқылы ... ... ... ... ... әрі шынайы ақпар беруі, көп
жағдайда, осы болжау әдістерінің дұрыс таңдалуына байланысты.
Маркетингтік бөлімнің бұл ... ... ... ... болады:
- нарықты (сиымдылығын, ішкі өндірісі мен экспорт және импорт
тасымалын, сұранысы мен ... ... ... және ... ... нарықтағы өнімнің ұсынысын зерттеу (бәсекелестердің өткізу бағаларын
және баға белгілеу ... ... ... ... ... кәсіпорынның баға саясатын ұйымдастыру);
- кәсіпорындағы өнім ассортименттерін талдау (өмірлік кезеңдерін, әрбір
түрінің өткізілу көлемін, ... арту ... ... ... ... жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау;
- кәсіпорын ... ... ... ... оны ... ... өнім бойынша өткізу стратегиясын) және осыған
байланысты жалпы ... ... ... ... ... ... ... бір бағыты
тұтынушылар талғамын зерттеу және нарыққа жаңа ... ... ... ... негізделуі тиіс.
Еліміздегі өндірістік кәсіпорындар әлемдік ... ... ... Өзінің өнімдерінің бәсекелік қабілетін арттыруға мүдделі кез-
келген кәсіпорын жаңа ... ... ... ұқсас өнім шығарушы
кәсіпорындардың тауарлық стратегияларын, өнім ... ... және ... мүмкіндіктерін, тұтынушылардың талғамын анықтау жолдарын басты
назарда ұстағаны абзал.
Зерттеу нәтижелері кәсіпорынның ... ... ... ... өнімдердің өндірісін көтеріп, өмірлік кезеңі құлдырау
шегіндегі өнімдерді шектеуге, оның тұтынушылық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... ... маркетингтік қызметтің негізгі міндеттері мыналар
болуы тиіс:
- тұтынушылар талғамының өзгерісін және оның ... ... ... ... ерекшеліктерін, ұстанымдарын ескере отырып,
нарықта сұранысқа ие болатын жаңа ... ... ... тиісті
мамандардың кеңесіне сүйене отырып) және мұндай өнімдерге тұтынушылардың
көзқарасын білу;
- кәсіпорынның ... сай ... жаңа ... ... ... ... тиімділігін, мүмкін болатын өткізу көлемін және
нақты тұтынушыларын);
- жаңа өнімді өткізу бағыттарын, оның ... ... ... ... ... белгілеу.
Маркетингтік жүйені қалыптастыруда бұл бөлім жұмысының үшінші бағыты
өнімнің сұранысын ... ... табу және ... ... ... ... ... өнімді өткізудің бірнеше жолын бөліп көрсетуге
болады: тікелей, жанама, белсенді, таңдаулы, ... ... ... ... ... өнім ... стратегиясына байланысты
қолданылуы мүмкін. Өнімнің сұранысын қалыптастыру тек белгілі әдістерді
пайдалануға ғана емес, бұл қызметпен ... ... ... ... өткізу жолдарының құпияларын ... ... ... қажетті ақпаратты дұрыс, әрі нәтижелі жеткізе білулеріне тікелей
қатысты.
Өнімнің сұранысын қалыптастыруда ішкі нарықтағы ... ... ... шығу ... де назардан тыс қалдырмаған жөн.
Отандық кәсіпорындардың өнімді өткізу саясатындағы ең бір әлсіз тұсы -
өнімді жарнамалау деңгейінің ... ... ... отандық
өнімдердің тұтынушылық сипаттарын жете ... олар ... ... ... сәйкес танымалдылығы жоғары шетелдік өнімдерге
сұраныстың қалыптасатыны сезілуде. Тұтынушылармен ... ... ... ... бәсекелік қабілетінің кемуіне, тұрғындар арасында
бұл өнімнің жоғары сұранысқа ие болмауына түрткі болады.
Кең ... ... ... ... ... қалыптасуына,
тұтынушылар арасында сауда белгісінің танымалдылық деңгейінің артуына ықпал
етіп, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Маркетингтегі жарнама қызметінің тиімділігі екі жақты ... Оның ... - ... ... ақпараттың шынайылығы. Оған
нарықтағы сұраныстың өзгеру динамикасы, ... пен баға ... ... ... қасиеттеріне көзқарасы, бәсекелестердің
тауарлық саясаттары туралы мәліметтердің ... ... ... ... - тұтынушыға жеткізілетін ... ... ... ... мән беруі, оны назарға алуы, өзіне қажетті ақпаратты
осы жарнамадан табуы және осы ... көз ... ... ... ... ... жеткізілетін жарнамалық мәліметтер
тұтынушыға өнімнің салыстырмалы айырмашылығын сездіру үшін, оның құндылығы
мен ... ... үшін ... ... ... ... ... мән беру үрдісінің келесі түрлерін ажыратады:
“Түйсік” ақпаратты ... және ... ... ... тұтынушының
іс-қимылын сипаттайды. “Қажеттілік” тұтынушының көзқарасы, назарға алуы,
дәлелдері сияқты сипаттармен бейнеленеді. ... ... ... ... ... оған ... кезеңіндегі қадамдарымен байланысты.
Тұтынушылардың өнімнің тұтынушылық қасиеттеріне ақпараттық зәрулігін
дәл табу ... ... ... ... ... ... ... әдістерінің негізгілеріне оның
тұтынушылық қасиеттеріне ... ... қосу ... ... арттыру шараларын да жатқызуға болады.
Өнімнің сұранысын қалыптастыру және кәсіпорынның жарнама қызметін
үйлестіру бағыты ... ... ... ... ... негізгі
міндеттері төмендегідей болуы тиіс:
- кәсіпорын өнімдерінің сұранысын қалыптастыру бойынша қолдануға тиімді
әдістерді анықтау;
- ... ... ... ұйымдастыру және оны жетілдіру
бағыттарын ұсыну;
- жарнама құралдары арқылы ... ... ... ... және оның ... қамтамасыз ету;
- өнімнің сұранысын қалыптастыруға мүмкіндік беретін жаңа ... ... ... мүмкіндігін ескере отырып, өндірушінің танымалдылығы мен
сауда белгісінің беделін арттыру бағытында тиісті жұмыстар атқару.
Кәсіпорындағы ... ... ... ... және шығарылатын
өнімдердің бәсеке қабілеттілігін қалыптастыру бойынша ... ... ... ... және әртүрлі ұйымдардың
бірлесуімен ақпараттық-маркетингтік жүйе орталығын құруға болады.
Бұл орталық нарыққа өнім шығаратын кәсіпорындардың өзара бірлесіп жұмыс
істеулеріне, ішкі ... ... ... ығыстыру әрекеттерін
жұмылдыруға, сыртқы нарықта өнімді өткізу ... ... және ... ары ... ... ... ... пікір алмасуға жағдай туғызып,
жалпы алғанда, еліміздің ішкі нарығында ... ... ... ... ... ... ... шарт.
Сонымен қатар, бұл орталық әрбір кәсіпорын бойынша оның даму деңгейін,
жалпы ішкі нарықтағы үлесін, нақты көрсеткіштер ... ол ... ... ... анықтау жұмыстарымен де айналысуына болады.
Маркетингтік бөлім қызметінің негізгі ... ... ... ... үйлестіру кәсіпорынға нарықтағы өзгерістерді дер
кезінде ескере отырып, өнімдерінің бәсекелік қабілетін ... ... ... жасайды.
Өнімнің өмірлік кезеңдерінде әрбір бағыт бойынша тиісті зерттеулер,
ұсыныстар, мәселені ... ... ... ... осы ... нарықтағы тауарлық стратегиясын жетілдіру шаралары қамтамасыз
етілуі тиіс.
Жалпы алғанда, ... ... тән ... маркетингін
ұйымдастыру қазіргі уақыт талабы. Әлемдік үдерістердің көшінен қалып қоймау
үшін де, өндірістің ... ... ... ету үшін де, ... ... қабілетін арттыру үшін де нарықпен жүйелі қатынастың
тиімді құралы - маркетингті барынша ... ... ... ... тиіс ... бірі ... жөн.
Сонымен қатар, маркетингтің орнын тек өнімнің артықшылығын білдіру
міндетімен ғана шектеп қоймай, оны ... ... ... ... ... ... ... маңызды факторларды кешенді түрде зерттейтін,
олардың тиімділік деңгейін анықтайтын құрал ретінде пайдалануға ... ... Осы ... ... ... ... талаптың артуы
заңды құбылыс.
Маркетингтік шаралардың көп ... ... ... ... ... ... да елеулі табыстарға жеткізетінін назарға алу керек. Еліміздегі
кәсіпорындардың бүгінгі ... ... ... ... кіру ... ... мәліметтерге мүдделілікті азайту шараларын іздестірумен де
байланысты болып отырғаны жасырын ... ... да, ... жүйе ... мен оның ... ... бағыттары негізінде
жұмыс жасау бәсекелі нарықта қарқынды да, ... ... ... ... ЖШС ... сапасын жоғарылату бойынша ұсыныстар
Сапалы өнім еліміздің Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру ... және ... ... ... қабілетін арттыратын
факторлардың маңыздысына жатады. Қазіргі кезде еліміз ... ... ... ... ... жүргізуде, бұл орайда отандық өнімдердің
сапасын арттыру алдыңғы кезектегі мәселеге айналуда.
Біздің зерттеуіміздегі “Март” ЖШС ... ... ... ... негізгі мәселе осы өнімдерді Халықаралық ... ... ... басталуы тиіс. Бұл стандарттар
әлемдік ... ... ... ... сұраныстарын
қанағаттандырудың, өндірістік жүйенің тиімділігін ... ... ... өнімдердің сапалық қасиеттерін арттырудың басты құралы да
осы стандарттау ... ... ... ... өнімнің
жобалануынан оның дайын өнімге айналуына дейінгі кезеңнің барлығы да осы
стандарттың ... ... ... сапа ... ... ... ие болған бұл
жүйенің негізіне ... сапа ... ... ... ... және ... ... басқару жүйесі кіреді.
“Март” ЖШС сапа стандарттарын халықаралық ИСО 9000 ... ... ... өнім ... ... қайта қарауға, сол арқылы
нарықта бәсекеге қабілетті болуға итермелейді. Бұл стандарттағы талаптар
кәсіпорын үшін ... сапа ... ... ... етеді, олар:
- сапаға байланысты кәсіпорынның саясаты;
- сапа жүйесінің қағидалары;
- сапа жүйесін ... сапа ... ... сапа ... қадағалау;
- сапа экономикасы, маркетингтік сапа жүйесі;
- техникалық талаптарды дайындау және жобалау сапасы;
- материалдық-техникалық ... ... ... ... ... өндірісті басқару;
- өнімнің қауіпсіздігі;
- сапаға қатысты мәліметтер.
Аталған мәселелер “Март” ЖШС өзіндік сапа жүйесін қалыптастыруға ... ... сапа ... ... ... көптеген ізденістері
мен өзіндік тәжірибелері бар халықаралық ұйымның негізгі мақсаты болып -
барлық мемлекеттерге ортақ сапа ... ... ... ... көрсетіп отырғанындай, тіптен өнім өңдеу және дайын
өнімдер шығару бәсекелестігіне қол ... ... ... ... мемлекет
қолдауынсыз дайын өнімдер шығару мен ... ... ... ... ... жіберіліп жатқан - сапасыз тауар ... ... ... ... ... ... ... белсенді
тосқауыл қою мәселелері қарастырылуда. Экономикалық өсудің ... және ... ... ... ... жақсаруынан, әлемдік нарықта
тұрақты сұраныстың ... ... ... өсуі заңды
құбылысқа айналмақ.
Қазақстан экономикасының бәсекелестігін ... ... ... ... ... ... ... ескерсек, бұл бағытта “2001-2005
жылдарға арналған Республикалық “Сапа” ... ... ... ... Бұл ... отандық тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің
бәсекеге қабілеттілігі мен сапасын, сондай-ақ отандық өнімдердің бәсекелесу
қабілетін ... ... ... және ... ... және өзге де ұйымдар мен кәсіпорындар қызметтерінің негізгі
бағыттарын айқындайды.
Негізгі ... мен ... ... көзделген өткізу нарығы стандарттарының талаптарына сай ... ... ... ішкі және ... ... және бәсекеге қабілетті тауарлар, жұмыстар мен ... ... мен ... үшін ... ... ... өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ... ... ... ... өнімдер мен жұмыстар, көрсетілетін қызметтер сапасын және бәсекеге
қабілеттілігі саласында нормативті-құқықтық және ... ... ... шет ... ... ... кедергілерді жою жолымен отандық
тауар ... ... ... ... ... көрсету және осы
негізде әлемдік экономикаға Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... процесінің жеделдетілуін
қамтамасыз ететін жұмыстардың, ... мен ... ... қабілеттілігін және сапасын арттыруға жәрдемдесетін құқықтық,
экономикалық, ұйымдастырушылық және әлеуметтік ... ... сапа ... ... ... ... сапаны арттыру саласында іс-шаралар ұйымдастыру және насихаттау болып
табылады.
Ескере кету керек, ИСО талаптарын кәсіпорынға енгізу әрбір кәсіпорын
үшін ерікті іс. ... ... ... ... ... ... ИСО 9000-2001 талаптарын өндіріске енгізу өзекті мәселелердің
біріне айналуда. Өйткені, халықаралық сапа ... сай ... ... ... шығарылмайды және бұл қадам ішкі нарықты сапасыз
тауарлардан қорғаудың бірден-бір жолы болып ... ... ... ... ЖШС ... ... сапаны жалпы
басқару негіздеріне де дәл келеді. Сапаны жалпы басқару жүйесінің негізі
шығарылған ... төрт ... ... ... ... ... деңгей - “стандартқа сәйкестілігі”. Мұнда өнімнің сапасы
стандарттарға сәйкес келетін немесе сәйкес ... ... ... ... деңгейі тұтынушылардың ескертпелері мен ... да ... ... ... - ... ... ... өнім тек
стандарттардағы талаптарға ғана ... ... ... де ... ... ... Бұл ... қамтамасыз ету
тұтынушылармен тығыз байланыста жұмыс істеуді қажет етеді.
3. Үшінші ... - ... ... талаптарына сәйкестілігі”. Бұл
жағдай жоғары сапалы өнімнің төмен бағамен сатылуына дәл келеді. ... ... өз ісін ... яғни ... ... тырысуын
қажетсінетін бұл деңгей, көп жағдайда, өндіріс орындарын ... ... ... - ... ... ... ... бір жаңа талаптарына сай, өзгеше тұтынушылық қасиеттерімен
ерекшеленетін, ... жаңа ... ... ... ... ... жетілдіру.
Сапаны жалпы басқарудың бұл жүйесі ... ... ... қамтуға, бәсекелестерінен ерекшеленуге мүмкіндік береді.
Әрбір кәсіпорын алдағы уақытта, ... ... ... ... ... кез-келген өзгерісіне икемделуі тиіс. Бұл
жағдай жаңа өнімдер, жаңа қызмет түрлерін өндіру арқылы жүзеге асуы тиіс.
“Март” ЖШС өнімдерінің сапасын ... ... ... өндіріске алдыңғы
қатарлы ғылыми-техникалық және инновациялық ... ... ... ... Қазіргі кезеңде, өндірістің техникалық, экономикалық
және технологиялық деңгейін ... ... ... ... ... инвестиция тартуға мүмкіндік беретін бұл бағыт бәсеке ... ... ... мен ... экономиканың құлдырауына төтеп беріп,
ғылыми-техникалық прогрестің белсенді түрде дамуына жағдай ... ... ... мен бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатады. Сондықтан
бүкіл дүниежүзіндегі кәсіпкерлер инновацияларды ... ... ... ... ... Ал мемлекет өз тарапынан ғылыми-техникалық және
инновациялық даму саласына қолдау жасап, тиімді саясат жүргізіп ... ... ... және ... ... - ғылыми-
техникалық жетістіктерді адам игілігі үшін пайдаланып, адамзат өмір ... ... ... жақсартуға бағытталған. Сондықтан да, шетел
технологиясы мен техникасын игерумен қатар, өз ... ... ... ... жасап, отандық ... ... ... ... ... бағалай білуіміз қажет.
Инновациялық жетістіктерді “Март” ЖШС өндірісіне енгізу қазіргі кең
талғамды нарыққа сапалы, әрі тұтынушылардың ... ... ... ... әртүрлі өнімдер шығаруға мүмкіндік береді.
“Март” ЖШС инновациялық жұмыстар өндірілетін ... ... ... ... әлемдік нарықта үлкен сұранысқа ие ... ... жаңа ... шығаруға да ықпалын ... ... ... ... ... диверсификациялау және
өнімді дифференциациялау деген атаумен белгілі бұл бағыттар жаңа өнімдер
шығару арқылы, кәсіпорынның ... ... ... ... ... жатқан өнімдердің сапасын жаңа қасиеттермен арттыру арқылы
тұтынушылар сұранысын қалыптастыруға сүйенеді.
Аталған ... ... ... ... үшін нарықтық
талаптарға сай, қажетті көлемде өнімдерді шығаруды ... ... ... ЖШС ... және ғылыми-техникалық жетістіктерді енгізу,
алдыңғы қатарлы озық ... ... тек ... ... ... ғана ... оның ... төмендетуге де,
сонымен қатар, оның баға бәсекесі жағдайындағы өтімділігін арттыруға да
серпін береді.
Қазірдің ... ... ... ... ... сапа ... өзіндік ерекшеліктерін игерген, мәселен, ... ... ... ... ... ететін бес фактор бойынша
артықшылықтары бар:
1) ғылыми-техникалық ізденістерге қаржының мол ... ... ... жетістіктердің деңгейі;
2) жоғары мамандандырылған және ынталандырылған жұмысшы күші, басқару
мен еңбек қатынастарының тұрақтылығы;
3) ... ... ... ... және басқарудың жапондық
стилі;
4) басқарудың көп ... ... және ... ... ... - ... ... қатаң жүйесі.
Өндірісті жетілдірудің өзара байланысқан үш тармақты ... - ... ... ... ... бұл ... ... әлемдік нарықтарды игеруге
мүмкіндік алды.
Жапондық мамандардың АҚШ және Еуропа елдеріндегі жетекші компаниялармен
сапаны арттыру ... ... ... ... ... өз ... Олардың назарын, ең алдымен, стратегиялық бақылау және сапаны
кешенді ... ... ... ... ... мен ... ... “жапондық сапа стандарттары” пайда болды. Бұл
стандарттар - өнімді дайындау, өндіру және өткізу ... сапа ... ... ... ... даму ... жеке ғылыми-техникалық дайындамалар
мен инновация жетекші мәнге ие болуы тиіс. Жергілікті ерекшеліктерді
ескеретін ... ... ... ... жөні жоқ. Олар ... ... түсіруге итермелейтін бәсекеге қабілетті
технологияларды біздің елге ... де ... ... ЖШС ... ... ... барысында мына
мәселелер шешімін табуы тиіс:
- “Март” ЖШС ... ... ... ... өнімді дайындау мен өңдеуде отандық және шетелдік жаңа, озат техника
мен технологияларды пайдалану;
- тұтынушылардың әртүрлі деңгейлеріне сай ... жаңа ... ... ассортиментті кеңейту;
- өнімнің биологиялық құрамын ... ... ... үшін ... ... мен әдістерін іздестіру;
- өнімнің органолептикалық қасиеттерін жақсарту мақсатында қажетті
табиғи қоспаларды пайдалану;
- инновациялық озық ... ... мен ... енгізуге
қажетті қаржыларды тарту жолдарын іздестіру және белсенділік таныту.
Уақыттың өзі дәлелдегеніндей, тиімділікті өнімнің сапасынан үнемдеуден
іздеудің жөні жоқ. ... ... ... ... бойында соңғы ғылыми-
техникалық жетістіктер, нарықтық ерекшеліктер, ... ... ... ... Тек ... қасиеттерімен ерекшеленетін өнім
нарықта өз тұтынушысын табады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүкіләлемдік сауда ұйымына ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында шығарылатын өнімдердің бәсеке қабілеттілігін ... ... ... ... бірі ... белгілі. Сондықтан да, мен
өзімнің ... ... ... ... ... ... ... “Март” ЖШС қызметіне қалай әсер ететін, ол үшін қандай жұмыстар
жасау ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруге
ұмтылысы отандық ... ... ... бәсекелік қабілетін
арттыру мәселесін алдыңғы қатарға ... ... ... ... ... ... ... - бұл өнімнің бәсекелес
өндірушілердің ұқсас өнімдерімен ... ... ... ... бағамен, тартымдылығымен және оның қажеттілікті өтеу
құндылығымен ерекшелену ... ... ... сауда ұйымына кіруге дайындық жүргізуі
отандық кәсіпорындардың өнімдерінің бәсеке ... әсер ... ... ... және ... ескеруді қажет етеді.
Әр кәсіпорын өзінің стратегиялық жоспарларын дайындау кезінде өнімнің
бәсекелік қабілетіне көбірек әсер ететін факторларды ... ... ... ... бар ... мен ... осы ... жұмылдырады.
Диплом жұмысында өнімнің бәсеке қабілеттілігін анықтау жолдары
зерттелді, өйткені нарыққа ... ... ... ... ... үшін ... зор. Ол уақытында дұрыс шешімдер
қабылдауға және кәсіпорынның нарықтық стратегиясын ... ... ... сәйкес анықтауға мүмкіндіктің болуы. ... ... ... ... сауда ұйымына мүше және оған ... ынта ... ... ... өнімдерін салыстырған кезде
қажет.
Өнімнің бәсекелік қабілетін бағалау, бүгінгі күні, өндіруші үшін де,
тұтынушы үшін де ... ... ... ... өткізу
нарығында, бәсекелес өнімдерден артықшылығын немесе кемшілігін анықтау, сол
арқылы өндірістік стратегиясын белгілеу - ... ... ... ... ... ... құндылығын айқындау, сол өнімнің мейлінше тиімділігін
бағалау - тұтынушыға қажет.
Жұмыста ... ЖШС ... ... көрсеткіштеріне талдау
жүргізілді және оның шығаратын өнімдерінің бәсеке қабілеттілігі бағаланды.
Ол ... ... ... өткізу көлемі 2004 жылы 8517,0 мың тг.
құрап, ол көрсеткіш өткен ... ... ... 813,4 мың тг.
немесе 10,6 пайызға артқанын, осының нәтижесінде жалпы табыс мөлшері 970,6
мың тг. ... ... ... ... 119,1 мың тг. ... ... ... қабілеттілігі бойынша “Март” ЖШС сусын өнімдері тек ... ... ... ... танымалдылығы жағынан да,
өндірушінің беделі жағынан да, сапа ... ... да ... ... баллға ие болды. Осыны ескере отырып, кәсіпорын өзінің
нарықтағы бәсеке қабілеттілігін анықтау арқылы ... ... ... ... ... ... ... дайындауы тиіс.
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде “Март” ЖШС ... ... ... ... ... ... алғанда, маркетингтік жүйе
кәсіпорын үшін оның өнімдерін жарнамалауда, дайын өнімді өткізу амалдарын
табуда, өнімнің ... ... ... ... білу ... ... ұйымдастыруда тиімді болып есептеледі.
Ол өнімнің бәсекелік қабілетін арттыру ... ... ... ... ... маңыздылығын көрсетеді.
Сонымен қатар, “Март” ЖШС шығаратын өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін
арттырудың тағы бір бағыты осы өнімдерді ... сапа ... ... Бұл ... ... ... ... өзгермелі сұраныстарын қанағаттандырудың, өндірістік жүйенің
тиімділігін бақылаудың дұрыс шешімі ... ... ... ... ЖШС
өнімдерінің сапасын жоғарылату барысында мына мәселелер шешімін ... ... ЖШС ... ... ... ... ... дайындау мен өңдеуде отандық және шетелдік ... озат ... ... пайдалану және т.б.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н. Казақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі,
қауіпсіздігі және әл-ауқатының ... Ел ... ... ... Алматы, Білім, 1997 ж.
2. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық ... ... ... ... ҚР ... 2003 ... 17 ... Бекітілген, Астана, 2003.
3. Қазақстан Республикасының “Бәсеке және монополистік қызметті шектеу
туралы” Заңы // Егем. Қазақстан, 2001, 27 ... ... Р.А. ... ... ... Уч. ... ... ИНФРА-М, 2000ж.
5. Копешева С.Т. Ғылыми-технологиялық және инновациялық ... орны // ... 2001, № ... Кошанов А.К. Устойчивое развитие экономики Казахстана в условиях
глобализации // ... 2001, № ... ... К. ... ... жүйесіндегі маркетингтің ролі //
Саясат, 2002, № 1.
8. Никитина Г.А., ... Г.Я. ... и ... на ... ... Казахста-на // Проблемы агрорынка,
2002, Январь-март.
9. Юданов А.Ю. ... ... и ... ... пособие.
Москва, 1998 ж.
10. Азоев Г.Л., Челенков А.П. ... ... ... ... 2000 ... ... Н.К., ... А.Н. и др. Государство и бизнес. Менеджмент
государственного сектора. Книга 3. Учебник. Алматы, ... 2002 ... ... С.Б. ... ... промыш-ленности
Казахстана: теория, проблемы и механизм обеспече-ния. Алматы, 2001 ж.
13. Трубилин А. Конкурентоспособность - ... ... ... // АПК: экономика, управление, 2002, № 12.
14. Әмірбекұлы Е. ... ... өнім ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру // ҚазЭУ хабаршысы, 2003, № 8.
15. Нурсеит Н. Оценка экспортной ... ... ... ... ... ... Казахстана // Аль ...... ... ... ... ... Заңы // Егемен
Қазақстан, 1999, 13 тамыз.
20. Қазақстан Республикасының ... ... Заңы // ... 1999, 13 ... ҚР ... ... жылдарға арналған Республикалық “Сапа”
бағдарламасы туралы” Қаулысы // Егемен ... 2001, 8 ... ... В.П. и др. Экономика предприятия. Учебник для вузов. Под ... ... В.П. ... 1998 ... Байтанаева Б., Давильбекова Ж., Нурланова Г. Инновационная активность
как ... ... ... экономики Казахстана // Аль
Пари, 2002, № ... ... ... ... ... туралы” Заңы // Егемен
Қазақстан, 2002, 9 шілде.
25. Қазақстан Республикасының “Теріс пиғылды бәсеке туралы” Заңы // ... 1998, 11 ... ... Республикасының “Демпингке қарсы шаралар туралы” Заңы //
Егемен Қазақстан, 1999, 21 тамыз.
27. Зайцев Н.Л. ... ... ... М.: ИНФРА-М, 1999 ж.
28. Экономика предприятия: Учебник для вузов / Под ред. Р.А.Сафронова, ... 1998 ... ... И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, перер. и доп. Москва,
Финансы и статистика, 2000 ж.
30. Портер М. ... ... Пер. с ... Под ред. и ... ... В.Д., Москва, Международные отношения, 1995 ж.
31. Горбашко Е.А. ... ... ... ... ... Изд-во Санкт-Петербургского Университета
экономики и ... 2002 ... ... Е., ... С. ... и ... ... два
уровня управления // Маркетинг, 2004, № 4.
33. Шкардун В.Д., ... С.А. ... ... ... нового товара // Маркетинг и ... в ... 2001, № ... ... ... àðòòûðó æîëäàðûí áåëãiëåó
´íiìíi» á¸ñåêåëiê ºàáiëåòi òóðàëû ì¸ëiìåò
´íiìíi» á¸ñåêåëiê ºàáiëåòií áà¹àëàó
Àëûí¹àí í¸òèæåëåðäi òàëäàó
´íiìíi» òèiñòi ïàðàìåòðëåðií àíûºòàó
Áàçàëûº ¼íiìäi òà»äàó
Á¸ñåêåëiê ... ... ... ... 1. ... ... ºàáiëåòií àíûºòàó æîëäàðû
“Ìàðò” ÆØÑ
Ñóñûíäàð øû¹àðó
öåõû
´ñiìäiê ìàéëàðûí ¼íäiðó öåõû
Òîìàò ïàñòàëàðûí ¼íäiðó öåõû
´íiìäi ¸ðëåó ... ... ... ¼íiì ºîéìàñû
Øèêiçàò ñàºòàó ºîéìàñû

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
Агробизнесті ұйымдастыру және оны жетілдіру жолдары24 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Дислалия және оны түзету жолдары43 бет
Жылдық жиынтық табыс бойынша тәжірибелік есеп30 бет
Кәсіпорын табысын бөлу және пайданы арттыру жолдары51 бет
Манихей жазба ескерткіштеріндегі есім сөз таптарының жасалуы70 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Тауарлы-материалды қорларды түгендеу және оларды есеп беруде ашып көрсету31 бет
Төлем балансының ұғымы және оның маңыздылығы36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь