«Мемлекет нысаны түсінігі, түрлері және ерекшелігі»

КІРІСПЕ 3


1 МЕМЛЕКЕТТІҢ НЫСАНЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА 7
1.1 Мемлекеттің түсінігі және оның нысаны 7
1.2 Қазақстан Республикасының мемлекет нысанының ерекшелігі 15

2 МЕМЛЕКЕТТІК НЫСАННЫҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
26
2.1 Мемлекеттің басқару нысаны 26
2.2 Мемлекеттің құрылым нысаны 44
2.3 Саяси режим 48


ҚОРЫТЫНДЫ 50


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

52
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігінің “сындарлы он жылын” артқа тастады. Аталған он жылдан астам уақыт аралығында жас тәуелсіз мемлекетіміз өз тәуелсіздігін баянды етуге және мемлекеттің болашақтағы дамуының негізгі бағыттарын айқындауға бар күшін жұмылдырған болатын. Республикамыз өзін болашақта демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтыратынын жариялады. Мемлекеттің көрсетілген бағыттары Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамызда қабылданған қолданыстағы Конституциясында көрініс тауып, бекіген болатын.
Сонымен қатар, бұл асқақ мұраттарды еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің әр жылғы халыққа Жолдауында негізгі бағыт ретінде әрқашан атап көрсетіп отырды. Президент соңғы халыққа Жолдауында ойын былай түйіндеген болатын: “Біз үш принципті элементке: азаматтық қоғам институттарын дамытуға, орталықсыздандыруға, тұрақты саяси-партиялық жүйе құруға ден қоюға тиіспіз. Тұрақтылықты, демократияландыруды және азаматтардың құқықтарын қорғауды нығайту жөніндегі қадамдар жасау қажет” [1, 3 б].
Еліміздің Конституциясында белгіленген және Ел басының жыл сайынғы Жолдауында көрініс табатын бұл мақсаттарға өткеніміздің тарихи тәжірибесінен сабақ алып, оның ізгілікті жақтарын бойымызға сіңіре отырып жетеміз. Тарихқа көз жүгіртетін болсақ, әлемдік демократиялық дамуға үлкен үлес қосқан мемлекеттік үлгілерді көптеп кездестіруге болады. Біздің жас мемлекетіміз де бұл істен кенде емес.
Қазақстан Республикасы болашақта Орта Азияның ең беделді де, алдыңғы қатарлы мемлекеттерінің деңгейіне көтерілуді мақсат етіп отыр. Бұл “Қазақстан - 2030” бағдарламасында өзінің толық және айқын көрінісін тапқан болатын. 1995 жылдың 30 тамызында республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттік биліктің біртұтастығын және оның тежемелік әрі тепе-теңдік жүйелерін пайдалана отырып, өзара іс-қимыл жасайтын заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтары арқылы жүзеге асырылатындығын бекітіп берді. Бұл биліктің заң шығарушы және атқарушы тармақтарының құқықтық негіздерін дамытуға ерекше көңіл бөлінеді деген сөз [2]. Яғни, бүгінгі қалыптасқан жағдайдағы қазақстандық конституционализмнің тағдыры негізінен биліктің үш тармағының өміршеңдігіне тікелей байланысты болмақ. Дегенмен де, конституциялық институттарды дамыту процесінде атқарушы билік құрылымының жүйелі түрде дамытылуының өте маңызды екендігі жасырын емес.
Қазақстандық құқықтық мемлекеттің конституциялық моделінің іс жүзінде табысты орындалуының басты шарты оның тұрақтылығы мен ұзақ мерзімділігінде екенін де ұмытпағанымыз жөн. Сондықтан конституционализмді орнықты ету үшін Қазақстандық құқықтық мемлекеттіліктің конституциялық моделіне қажетті жақсартулардың, түзетулердің тек бүгінгі қолданыстағы Конституция нормаларының, ережелерінің, принциптерінің, механизмдерінің, процедураларының негізінде – оларды түсіндіру, оларға өзгертулер мен толықтырулар енгізу арқылы жүзеге асырылуы мейлінше маңызды. Міне, осынау стратегиялық мақсаттар мен міндеттерді шешу барысында орталық рөл, әрине, мемлекеттік билік органдарына тиесілі болады. Мемлекеттің жоғарғы органдарының қалыпты жұмыс атқаруы билік бөлу жүйесін дұрыс жүзеге асуына да байланысты болып табылады.
1 Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру-мемлекеттік саясаттың басты мақсаты. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы: Юрист, 2008. – 32 б.
2 Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Жеті жарғы, 2007. – 136 б.
3 Табанов С.А. Салыстырмалы құқықтану негіздері. – Алматы. – 2003. – 198 б.
4 Өзбекұлы С., Қопабаев Ө.Қ. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 264 б.
5 Ағдарбеков Т.А. Мемлекет және құқық теориясы. – Алаты, 2003. – 345 б.
6 Досалиев Қ.Б. Заң үстемдігі принциптерінің мемлекеттік билік аясында әрекет ету. – Алматы. – 2001. – 185 б.
7 Сартаев С.С., Назарқұлова Л.Т. Қазақстан Республикасы Конституциясының қалыптасуы: проблемалары мен болашағы. – Алматы. - 2005. - 464 б.
8 Баишев Ж. Конституционное право Республики Казахстан: Учебно-метод. пособие. – Алматы: Жеті жарғы, 2001. - 392 с.
9 Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы. - Алматы: Жеті Жарғы, 2004, - 480 б.
10 Майлыбаев Б. Юридическая категория. Институт президентсва (понятие, сущность, содержание, основные признаки) // “Правовое обеспечение суверенитета Республики Казахстан: Вопросы теории и практики”: Материалы междун. научно-теоретич конферен. посвящен к дню Республики - Алматы: КазГЮА, 2001. – С. 86-95.
11 Қазақстан Республикасының Конституциясы, Президент, Парламент және оның депутаттарының мәртебесі, Үкімет, Республикалық референдум, Сайлау туралы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдары / Құрастырған Э.Б. Мұхаметжанов, А.Н. Котлов. - Алматы: Жеті Жарғы, 1999. – 432 б.
12 Зиманов С.З. Конституция и Парламент Республики Казахстан. – Алматы: Жеті жарғы, 1996. – 352 с.
13 Ибраева А.С., Ибраева Н.С. Теория государства и права: Учеб. Пособие. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 432 с.
14 Қ.Д. Жоламан, А.К. Мұқтарова, А.Н. Тәукелев. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, Баспа. – 1998. - 256 б.
15 Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 264 б.
16 Теория государства и права: Учебник для вузов / Под ред. проф. В.М. Корельского и проф.В.Д. Перевалова. – 2-е изд., изми и доп. – М.: НОРМА, 2003. – 616 с.
17 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства: Учебник для вузов. – М.: НОРМА-ИНФРА, 2002. -552 с.
18 Чиркин В.Е. Современное государство. – М.: Междунар. Отношения, 2001. – 416 с.
19 Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме: Заңтану / жалпы. ред. басқ. А.Қ. Құсайынов - Алматы: Мектеп, 2002. – 336 б.
20 Сапарғалиев Ғ. Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі - Алматы: Жеті жарғы, 1995. – 208 б.
21 Фатеев А.Н. История общих учений о праве и государстве. Харьков, 1909. – 161 с.
22 Нерсесянц В.С. Гегелевская философия права: история и современность. М., 1974. – 229 с.
23 Болдырева Р.С. Разделение властей (теоретико - правовые аспекты). Дисс. к.ю.н. Москва 1998. - 164 стр.
24 Серегин А.В. Теоретические проблемы монархической формы правления: Дисс... канд. юр. наук: 12.00.01. – Ростов на Дону. – 2003. – 195 с.
25 Майлыбаев Б.А. Становление и эволюция института Президента Республики Казахстан: проблемы тенденции, перспективы (опыт политико-правового исследования): Монография. – Алматы: Изд-во “Арыс”, - 2001. – 532 с.
26 Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Астана: Фолиант, 2007. – 336 б.
27 Конституционное (государственное) право зарубежных стран. Общая часть / Под. ред. проф. Страшуна Б.А. – М., 1996. – Т. 1. – 2. – 358 с.
28 Чиркин В.Е. Конституционное право зарубежных стран. – М., 1997. – 250 с.
29 Государственное право буржуазных и освободительных стран: Учебник. 2-е изд., пераб и доп / Отв. ред. Ильинский И.П. и Энтим Л.М. – М., 1988. – 368 с.
30 Чичерин Б.Н. Курс государственных наук. – М., 1895. – Т.1. - *** с.
31 Коркунов Н.М. Русское государственное право. – СПб., 1914. – Т. 1. - изд 8. - 385 с.
32 Гачек Ю. Общее государственное право на основе сравнительного правоведения (Право современной монархии). – Рига. - Ч.1. – 1901. - 253 с.
33 Тихомиров Л.А. Монархическая государственность. - ГУЛ: Облиздат, 1998. - 350 с.
34 Солоневич И.Л. Народная монархия. – Минск., 1996. – 325 с.
35 Алексеев Н.Н. Русский народ и государства. – М., 1988. - 255 с.
36 Ильин И.А. Соб. Соч в 10 томах. – М., 1994. – Т.4. - 540 с.
37 Каппелер А. Сильное государства и пассивное общество // Родина. – 2002. - №7. – С. 55.
38 Шапиро А.ЛД. Об абсолютизме в России // История СССР. – 1968. - №5. – С. 70.
39 Коркунов Н.М. Русское государственное право. – СПб., 1914. – Т. 1. - изд 8. - 385 с.
40 Палиенко Н.И. Основные законы и форма правления в России (Юридическое исследования). – Харковь. – 1910. - 365 с.
41 Черняев Н.И. Необходимость самодержавия для России, природа и значение монархических начал. Этюды, статьи и заметки. – Харковь. – 1907. – 245 с.
42 Алексеев А.С. Безответственность монарха и ответственность правительства. – М., 1907. - 215 с.
43 Чиркин В.Е. Основы сравнительного государствоведения. Учебный курс. М., Артикул. – 1997. – 352 с.
44 Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Заңтану / Жалпы ред. басқ. А.Қ. Құсайынов. - Алматы: Мектеп, 2002. – 336 б.
45 Ибраева А.С., Ибраев Н.С. Теория государства и права: Учеб. Пособие. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 432 с.
46 Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы; Баспа. – 1998. – 256 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ–ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ
МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯСЫ МЕН ТАРИХЫ
КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«Мемлекет ... ... ... және ... күндізгі бөлімнің
3 курс ... ... ... ... ... ... ... бақылаушы
з.ғ.к., доцент ... ... ... ... ... ... ... ... ... |КІРІСПЕ |3 |
| | | |
|1 ... ... ... СИПАТТАМА |7 ... ... ... және оның ... |7 ... |Қазақстан Республикасының мемлекет нысанының ерекшелігі |15 |
| | | |
|2 ... ... ... ЭЛЕМЕНТТЕРІ | |
| | |26 ... ... ... нысаны |26 ... ... ... ... |44 ... ... ... |48 |
| | | |
| ... |50 |
| | | |
| | | |
| ... ... ТІЗІМІ |52 ... ... ... ... ... өз
тәуелсіздігінің “сындарлы он жылын” артқа тастады. Аталған он жылдан астам
уақыт аралығында жас тәуелсіз мемлекетіміз өз ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын айқындауға бар
күшін ... ... ... өзін ... ... құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтыратынын
жариялады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... 30 ... қабылданған қолданыстағы Конституциясында көрініс тауып,
бекіген болатын.
Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... ... ... әр ... халыққа Жолдауында негізгі бағыт
ретінде әрқашан атап көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... болатын: “Біз үш принципті элементке: азаматтық ... ... ... ... саяси-партиялық жүйе
құруға ден қоюға ... ... ... және
азаматтардың құқықтарын қорғауды нығайту жөніндегі қадамдар жасау қажет”
[1, 3 б].
Еліміздің Конституциясында белгіленген және Ел ... жыл ... ... ... бұл ... ... тарихи
тәжірибесінен сабақ алып, оның ізгілікті жақтарын бойымызға сіңіре отырып
жетеміз. Тарихқа көз ... ... ... демократиялық дамуға үлкен
үлес қосқан мемлекеттік үлгілерді көптеп кездестіруге ... ... ... де бұл ... ... ... ... болашақта Орта Азияның ең беделді де, алдыңғы
қатарлы мемлекеттерінің деңгейіне көтерілуді мақсат етіп ... ... - 2030” ... ... ... және айқын көрінісін тапқан
болатын. 1995 жылдың 30 тамызында республикалық референдумда ... ... ... ... ... біртұтастығын
және оның тежемелік әрі тепе-теңдік жүйелерін пайдалана ... ... ... ... заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... ... Бұл ... заң шығарушы және атқарушы
тармақтарының құқықтық негіздерін дамытуға ерекше көңіл бөлінеді деген сөз
[2]. ... ... ... ... қазақстандық
конституционализмнің тағдыры ... ... үш ... өміршеңдігіне
тікелей байланысты болмақ. Дегенмен де, ... ... ... ... билік құрылымының жүйелі түрде дамытылуының өте
маңызды ... ... ... ... ... ... моделінің іс жүзінде
табысты орындалуының басты шарты оның тұрақтылығы мен ұзақ мерзімділігінде
екенін де ұмытпағанымыз жөн. ... ... ... ету ... ... ... конституциялық моделіне қажетті
жақсартулардың, түзетулердің тек ... ... ... ... ... механизмдерінің,
процедураларының негізінде – оларды түсіндіру, оларға ... ... ... ... ... ... мейлінше маңызды. Міне, осынау
стратегиялық мақсаттар мен міндеттерді шешу барысында орталық рөл, әрине,
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жұмыс атқаруы билік бөлу жүйесін дұрыс жүзеге асуына
да байланысты болып ... ... атап ... ... құқықтық мемлекет
ұстынымына сәйкес Қазақстан Республикасында мемлекеттік билік тармақтарының
өзара ықпалдаса жұмыс атқаруы осы уақытқа дейін отандық заң ... ... ... ... аспектілері жақын шетелдік ғалымдар тарапынан
белгілі дәрежеде саралауға түскен болатын.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... және ... қатысты проблемалар әрқашанда мемлекеттік
органдардың қызметтерін ... ... ... ... ... да
болар билік бөлу мәселесі ғалымдар тарапынан әрқашанда қызығушылық тудырып
отырады. Мемлекеттің мәселесінің ... ... ... ... ... тағы ... ... ойшылдардың еңбектерінде
оның міндеті мен идеялары орын ... ... Осы ... мен ғалымдар
қоғамның гармониялық өмір ... ... ете ... ... ... билік арасындағы байланысты, өзара ықпалдастықты анықтауға
әрекет жасаған еді. Құқықты ... әрі ... ... ... ертедегі ойшылдардың пікірінше, нағыз ... ... ... ... бұл ... еңбектері билік бөлудің одан әрі
дамуының ... ғана ... ... ... дәрежесі. Мемлекетке қатысты мәселелерге алғашқы
буржуазиялық мемлекеттер құрылған тұста үлкен мән беріле бастады. Феодализм
дағдарысқа ... XV-XVІ ... ... ... ... ... қаланды. Осы мәселелерге Ш. Монтескье, Ж.Руссо, Д. Локк, Т. ... ... И. Кант ... ... зор ... бөлді. Бұл ойшылдардың
зерттеулерінде тежемелік және тепе-теңдік жүйелерін ... ... ... ... ... секілді саяси-құқықтық санаттардың
теориялық нұсқалары көрініс тапты.
Кеңестік заманында жалпы ... ... ... ... ... ... ... болсақ, аталмыш проблемалардың қайсыбір
тұстарының жете талданбай қалғанын аңғару қиын емес.
Мемлекеттің түсінігінің қалыптасуы және оның ...... оның ... ... ... ... ... жұмыстарының арасынан Т.А. ... ... З.Ж. ... В.А. ... О.К. ... ... ... Г.С. Сапарғалиевтың, С.С.
Сартаевтың, С. ... М.А. ... ... ... ... ... ... болады. Бұл еңбектер
мемлекеттің ... ... ... және оның ... ... негізде жүзеге асуына ерекше ықпал етті.
Дипломдық жұмыстың объектісі және ... ... ... негізгі
зерттеу объектісін мемлекет нысанының ... ... және ... ... ... нақты зерттеу пәнін мемлекет нысанының
құрылымдық элементтерінің сипаттамасын ... ... ... мен ... ... ... елімізде
Қазақстан Республикасының мемлекет нысанының қалыптасуы мен дамуының және
оны жетілдірудің мәселелерін негізгі ... ... алып ... осы ... жету үшін ... ... шешу көзделеді:
- Мемлекеттің түсінігі және оның нысанын ашып көрсету;
- ... ... ... нысанының ерекшелігін талқылау;
- Мемлекеттің басқару нысаны талдау;
- Мемлекеттің құрылым нысанын қарастыру;
- Саяси ... ... ... ... ... ... Диплом жұмысында қорғауға
шығарылатын негізгі тұжырымдарға мыналар жатады:
- мемлекеттің нысаны дегеніміз-мемлекеттің әрекет ... ... ... басқару нысаны, құрылым нысаны жәе саяси
режимнің жинытығынан ... ... ... ... ... ... ұйымдасуын жоғарғы
биліктің қалыптасуын жәнебиліктің өзара байланысын ... ... ... ... ... ... мемлекеттік биліктің аумақтық
таралуын айқындайтын, мемлекеттің аумақтық ұйымдасуын көрсететін
ұғымды білдіреді;
- ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ол негізінен демократиялық және
антидемократиялық саяси режимдерден тұрады.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... нысанын айқындау барысында ғылым саласына белгілі ... ... ... ... жүйелеу
т.б әдістер кеңінен қолданылды. Сонымен қатар, диплом ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп
жүрген ғалымдардың еңбегіне арқа сүйедік. Олардың ... С.З. ... ... Ғ.С. ... С.Н. ... З.Ж. Кенжалиевтің,
Н. Өсеровтің, С. Өзбекұлының, Қ.Ө. ... ... С.А. ... Қ.Б. ... А.С. ... ... Ш.В. ... ... Е.Б. ... У. ... т.б. ... ... тәжірибелік маңызы. Диплом жұмысының қол жеткізген
негізгі мемлекет нысанын және мемлекет нысанының құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... аталған жұмыс
мемлекет нысанын зерттеу ісін одан әрі дамытуға негіз болатын еңбектердің
бірінің қатарына жатады.
Дипломдық жұмыстың ... мен ... ... ... екі бөлімнен,
бес бөлімшеден, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 МЕМЛЕКЕТТІҢ НЫСАНЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
1.1 Мемлекеттің түсінігі және оның нысаны
Мемлекет – басқару функциясын ... және ... ... ... қамтамасыз ететі, оған қажетті жағдайлар мен алғышарттар
жасауға ұмтылатын адамзат қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны. Өзіне ... ... мен ... ... ... аса мол ... мемлекет экономиканы дамытудың, әлеуметтік-саяси, рухани, ұлтаралық
және жеке ... ... ... маңызды мәселелерін шешуге
нақты қатысып, коғамдағы істердің жағдайына белсенді түрде әсер ете ... тек ... ғана тән ... әсер ету ... мен ... ... құрылым ретінде сипатталады. Соның ... оны ... ... мен ... ... ... ... ерекше
өзгешелігімен көзге түсетін күрделі саяси организм ретінде үғынамыз.
Көрсетілген негізгі жағдайлар біздің түсінігімізде және ... ... ... табуы керек. Өзінің көрінісін тапқан құбылыстың
күрделілігі мен көп аспектілігіне қарай оның біржақты болуы мүмкін емес.
Мемлекет дегеніміз - ... ... ... ... пайда болған
саяси ұйым.
Мемлекет – қоғамды басқару міндетін атқаратын, ... ... ... реттеп отыратын, заңдарды қабылдайтын саяси
ұйым.
Мемлекет – қоғамның саясатын жүзеге асыратын саяси ұйым.
Мемлекет туралы ... ... ... үшін оның ... ... тоқталып, олардың мазмұны мен мәнін тереңірек ашу қажет.
Мемлекеттің негізгі белгілері. Мемлекеттің ... ... ... айырмашылығы арнаулы кәсіби басқару және мәжбүрлеу ... ... Бұл ... ... ... ... ... ісі
негізгі жұмысына, кәсібіне яғни мамандығына айналған, қатары біртіндеп
көбейе бастаған адамдар туралы. Басқарушы - ... ... ... тобын
алғашқы рулық басқару нысаны білген емес. Ол тек қана ... ... тән ... олар мемлекеттің рабайсыз үлкен механизмін
іске қосады. Нәтижесінде мемлекеттің ... ... бір ... ... жағынан басқаратындар мен басқаруға байланысты
маманданғанға бөлінеді. Сөйте тұра екіншілерінің біріншісіне ... ... ... ... ... сондай-ақ кейбір мәжбүрлеп ықпал ету ша-
раларын да ресми түрде жүзеге асыруына ... ... ... бір ерекше белгісі, өзінің өмір сүруі үшін халықтан
салық ... ... ... Бүл ...... өмір сүріп, тіршілік
етуінің экономикалық негізі; ... ол күн көре ... ... ... немесе болмауынан оның тіршілік етуі қиындайды. ... ... ... ... қоса ... мен ... ... да төлейді; халықтың шамалы бөлігі ғана салық төлеуден босатылады.
Мемлекет салықтан түскен қаржыны басқару және ... ... ... ... ұстауға, мемлекеттің өзі жүргізетін ішкі және ... ... ... ... ... ... ғылым, мәдениет салаларын
қолдауға, экономиканың ... ... ... ... ... тәртібін, қылмыс және құқық бұзушылықпен күресті
қамтамасыз етуге пайдаланады.
Мемлекеттің ерекше белгілерінің біріне оның өз ... ... ... ... жатады, ал алғашқы – рулық ... ... ... ...... туысқандардың байланысы мен ... ... Енді ... ... ... ... ... ісінде
басым болудан қалды. Керісінше, мемлекет ... ... ... ... ... міндеттер жүктеу туралы мәселені шешкен кезде,
оларды баскару, ... және ... да ... ... кезінде ең
алдымен олардың аумаққа жатуын, ... ... ... ... ... ... ... орналасу принципі
бірқатар мемлекеттік-құқықтық институттарымен ... ... ... ... ... ол оны ... түсуге, тереңдетуге, айқын мазмұнмен
толықтыруға бағытталған болатын.
Айтылғанға байланысты адамның қандай да бір ... ... ... ... ... болды. Азамат еместер шетелдіктер
немесе азаматтығы жоқ тұлғалар болып ... ... ... ... ... мен азаматтығы жоқ тұлғалардың
арқасында мемлекет халықты "өзіміздікі" және "өзіміздікі емес" деп айшықтап
атап көрсетеді ... ... ... арасындағы) және
ішкі (автономиялық және әкімшілік аумақтық бөліністер арасындағы) шекаралар
институтының маңызы айтарлықтай. ... ... ... биліктің
кеңістіктегі шегі, сондай-ақ мемлекеттің егемендігінің құрамдас ... ... ... ... ... ... ... [3, 45 б].
Мемлекет басқа ұйымдардан қоғамда әрекет ететін құрылымдарымен және
институттарымен, егемендік сияқты ... ... Бұл ... басқа ұйымдардан, коғамның құрылымдары мен ... ... екі ... ... бар: ... және тәуелсіздік.
Мемлекеттік биліктің үстемдігі деп өз аумағындағы ең жоғары билікті ... ... ... істеп тұрған барлық ұйымдар, бірлестіктер, құрылымдар
мен тұлғалар ... ... ... ... Олар ... ... мемлекеттің белгілеген тәртібін сақтауға әрі ... ... ... ... ... бір үйым, бірлестік немесе
құрылым мемлекетке қарсы келе алмайды.
Егемендіктің екінші бір құрамдас бөлігі болып ... ... ...... ... ... ... жүргізеді, өзінің
стратегиялық бағыты мен тактикалық жолын өзі тандайды, өз ... ... ішкі және ... ... өзі ... ... үстемдігіне
жол бермейді. Тәуелсіздік ұғымының ішкі аспектісі мемлекеттің ішінде жұмыс
істейтін бірде-бір ұйымның, бірлестіктің және ... ... ... қол сұға ... ... ... аударуға міндеттейді. Ал
тәуелсіздіктің сыртқы аспектісі, егемен мемлекет ... ... ... ... қарым-қатынасты сақтайды дегенді білдіреді.
Мемлекет – қоғамның, елдің, халыктың ресми өкілі. Қоғамның, елдің,
халықтын ... ол ... алды ма, жоқ па, ... ел, ... ... ... ме жоқ па, оған ... бұл мәселенің дұрыс жауабы алдын
ала түйінделіп қойған ұғым болып табылады. Қоғамда, ... ... ... ... жатқан басқа бірде-бір ұйым (бірлестік, ... ... ... еркі мен ... ... екендігін, барлық деңгейде және
барлық жағдайда оларды білдіре, көрсете аламын деп ... ... ... ... ... ... мемлекеттің гана негізі бар.
Мемлекеттің мұндай сипаттарының молдығына дау жоқ.
Мемлекеттік басқарудың ... ... ... және ... етуді
пайдалануы, оның міндетті белгісі болып табылады. ... ... ... ... құқықсыз шеше алмайды. Егер мемлекеттің аумағында
орналасып, жұмыс істеп тұрған басқа ... ... мен ... ... ... етіп, құқық тәртібін сақтауы, заңдар мен басқа да
құқықтық нұсқауларды ... ... ... онда ... ... ... ... басқаша, маңызды ерекшелігімен сипатталады және әр алуан
болып келеді: бұл ... ... ... құқықшығармашылық
монополиясы, сондай-ақ құқық қорғау, бақылау, қамтамасыз етіп, ... ... бар. ... ... ... ... ... қызметіндегі басты демеу болып отырған құқық бастауына сүйенеді.
Мемлекетте ішкі және сыртқы функциялардың жиынтығы ... және ... ... мен билік құралдарының жүйесімен жүзеге асыруға
бейімделуі (бұл мәселелер ... ... ... болады)
мемлекеттің айрықша белгісі болып табылады.
Осыған дейін ... ... ... ... ... ... элементтері туралы да айту керек, ол отандық оқу ... ... ... пен ... ... Ол ... ету және
даму процесінде мемлекет сүйенетін объективті тірек ретінде ... ... және ... мемлекет жоқ және болмайды да: соңғысын
табиғи факторға немесе ... ... ... ... ... ...... ұйым. Қоғамда көптеген саяси ұйымдар болуы
мүмкін. Бірақ мемлекет – ерекше, бүкіл қоғамды қамтып, ... ... ... үшін қызмет істейтін саяси ұйым. Мемлекет қоғамның атынан
коғамның ішінде де, ... ... ... да ... ... ... ... өміріне тікелей және жанамалай әсер ... ... және ... ... ... оны ажырататын белгілері бар.
Оларға жататындар мыналар: 1) Мемлекеттік егемендік. Мемлекеттің ... бірі - ол ... ... ... ... оларға
бағынышты емес [4, 31б]. Мемлекет өзінің ішкі және сыртқы ... ... өз ... ... асырады. Былайша айтқанда, басқа
мемлекеттерге ... ... ішкі және ... ... өзі ... 2)
Билеуші органдар. Мемлекеттің ерекше билеуші, басқарушы органдары ... ... тек ... ... ... ... ... Қоғамдағы заңды орнықтырылған тәртіпті қамтамасыз
ету үшін мемлекет әскер, полиция құрады. ... ... ... үшін ... ... ... ... 3) Мемлекет органдарын,
оларда істейтін ... ... оның ... ... ... Ол корды жасау үшін мемлекет алым-салық ... және ... 4) ... ... ... аумағы болады. Сол аумақта мемлекет
қүрылады, өз қызметін атқарады, билік жүргізеді. Өз аумағының ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Мемлекеттер арасындағы қайшылықтар, келіспеушіліктер, соғыстар көбінесе
осы жер, аумак мәселесіне байланысты. ... ... ... тиімді
жүзеге асыру үшін әкімшіліктерге бөлінеді. Халық әкімшілік-аумақтық
бөліктерге бөлініп тұрғандықтан олардың ... ... ... ... 5) Мемлекеттің күрделі белгілерінің бірі – құқықтық жүйенің
калыптасуы. Қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... салып,
тәртіп орнату үшін құқықтық нормалар жасалынады. Оларды жасап, қабылдайтын
мемлекеттің тиісті өкілеттігі бар органдар болады. Сол құқықтық ... ... ... ... құрайды.
Мемлекеттің мәні – мемлекеттің басты тағайыны, осы құбылыстың басты
өзегі, яғни басты жемісі.
Мемлекеттің мәні оның ... ... ... ... ... ... ... билік пен оның ... ... ... ... ... ... болып келетін екі мән – таптық
және жалпы әлеуметтік мән болады.
Мемлекеттің таптық мәнін ... ... ... ... билігі ретінде өзін өзі басқарудың бұрыңғы органдары қауымдық
құрылыста басқару ... ... ... ... пайда болады.
Қоғам әлеуметтік жіктелуге аяқ басады, бұрынырақта қоғамның (қауымның)
барлық ... ... ... ... саяси сипатқа ие болады, сөйтіп ол ең
алдымен қуатты әлеуметтік топтардың таптардың мүддесіне бейімділік танысу
түрінде жүзеге асырылады. ... ... ... мәні ... ... ... ... тобының мүддесін жақтау және оны жүзеге асыру
арқылы білдіріледі.
Дей тұрғанмен ... тек ... ... ғана ... ... ... ол бүкіл коғамның қамын да ойластыруға мәжбүр болады.
Өйткені қоғам бірегей ағза ... ... ... сәйкес дәулетті
топтар ондағы кедей (жарлы) қаналушы топтарынсыз тіршілік ете алмайды.
Сөйтіп кез келген ... ... ... ... ... ... ... асыруға мәжбүр болады, сондықтанда, бүкіл қоғам ... ... ... ... тиіс. Осы айтқанымыз мемлекеттің жалпы әлеуметтік
мәні болып табылады [4, 32 б].
Мемлекеттің кайсысы ... да ... ... бір ... ... ... ... машинасы, құралы ғана емес, сонымен бірге ол бүкіл
қоғамның мүддесін де ... оны ... ... оны ... ... табылады.
Мемлекетте әрқашанда бір жақты таптық немесе топтық үстемдік құрушы
билеуші басшы тобы ... ... ... ... ... тарихи жағдайларда осы екі мәністік ... ... ... ... ... ... яғни әрқилы болып келеді,
бір жағының күшеюі басқа жағының нашарлауына апарып соғады.
Мемлекеттің таптық мәні ... ... құл ... ... онда құл (күң) ... ... ... құқықтың объектісі
(заты) – мүлік яғни жанды мүлік ... құл ... ... ... ... барысында, құл иеленушіліктен феодализмге, феодализмнен
капитализмге қарай өту кезеңдерінде және сол ... ... ... ... ... рөл ... бастады. Әсіресе мемлекеттің
жалпы әлеуметтік мәні осы күнгі батыс мемлекеттері ... ... Бұл ... кәсіпкерлердің табыстарына салынатын салықтардың
жоғары мөлшерде болуынан, еңбек ету ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың кең түрде дамуынан және
тағы басқалардан байқауға ... ... ... жоғарылай түсуі әжептәуір дәрежеде
әлеуметтік қайшылықтардың жұмсаруына апарады, ... ... басу ... ... де азаяды, қоғамдағы тұрақтылық та
нығая түседі.
Осы заманғы дамыған ... ... ... ... ... ұлғайтуға
деген ұмтылысын күшейтуде, өйткені олар ең алдымен қоғамдағы тұрақтылықты
нығайтуға ... ... ... ... ... ... мемлекетте де болсын қарама-қарсы екі
мән болады – таптық және жалпы элеуметтік, проблемаларды туындататын да осы
екеуінің ... ... ... шешу ... ... бір міндеті
болып табылады.
Мемлекеттің аталған міндеттерді орындауы ... ... ... қызметтері дегеніміз қоғамды басқарудағы мемлекеттің өзінің
алдына қойған ... мен ... ... ... мен ... өздеріне ғана тән формалары, өздеріне ғана тән әдістер арқылы
атқарылатын әрекеттері және ... ... ... ... ... ... және ... өзгермейтін қасаң құбылыс емес, ... ... ... жиі ... ... болып келеді.
Нақты тарихи жағдайларға байланысты қайсыбір қызметтері басты ... алға ... ... ... ежелгі кезеңдердегі Шығыс ... ... ... суландыру жүйесі құрылыстарын салу ... ... ... ... ... ... болып саналған. Ал
көшпелі елдерде мемлекеттерді сыртқы жаулардан қорғау ісі басты қызмет түрі
болатын. ... ... ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарын қорғау ісін қамтамасыз ету басты қызмет болып ... ... ... мақсаты – қоғам үшін, қоғамдағы
адамдардың топтары үшін, қоғамның дамып өркендеуі үшін қызмет ... ... ... өте ... ... ... ... тірегі - өңдіріс.
Өндірісті ұйымдастырып, дамыту үшін мемлекет те, ... ... ... ... да ... іс-әрекет жасап отырады. Бұл салада
мемлекеттің ... ... сан ... Мемлекет өзіне қарайтын
кәсіпорындарды тікелей басқарып, ... ... ... ... ... ... ... да болуы мүмкін. ... ... ... жер және оның ... су ... мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет
меншігінде болады. ... ... ... ... ... мемлекет немқұрайлы карай алмайды. Себебі меншік ... оны ... ... ... ... игілігіне де қызмет етуі
тиісті. Сондықтан мемлекет өз ... ... ... ... ... ал мемлекеттік емес меншік түрлерін жанамалап ... ... да ... ... ... және ... шүғылданады.
Осыған байланысты мемлекеттің экономиканы ұйымдастыру, басқару, реттеу
функциясы болады.
Қандай да ... ... ... ... мен ... топтардан тұрады.
Кейбір елдерде, мысалы Қазақстанда, көптеген ұлттар тұрады. ... ...... ... ... ... қамқорлық
жасауды, олардың арасындағы ... ... ... ... шешу, жөнге салу, тек қана мемлекеттің қолынан келетін іс. Ол ұшін
мемлекетте күш те, қаражат та, басқа да ... бар. ... ... ... ... ... Егер де мемлекеттің осы қызметі кең
өріс алып, үздіксіз жүргізілетін болса, оны әлеуметтік мемлекет ... ... ... ... ... ... де ең ... қызметтер экологиялық
қызмет болып табылатындығын атап өтуіміз керек. Осылай көңіл бөліп атап
көрсетуіміздің ... ... ... ... ... тіршілік ету
әрекетінің қоғамдық масштабта табиғатқа теріс ықпал жасауынан туындап отыр.
Мысалдар келтірсек, адамзатты, ... ... ... шығуда.
Атмосфераның, судың, топырақтың ластануы қатерлі ... алып бара ... ... ... ... ... ... бәрі жиналып
адам айтқысыз жойқын проблемаларды туындатып ... атом ... ... ... өзін еске алсақ
та, мұхиттар мен теңіздердегі атом ... ... ... ... дәрісіміз мысалсыз жалаң, яғни дәлелсіз ... ... ... ... жылдың тамыз айында болған Ресейдің "Курск" атом сүңгуір
қайығының ... ... ... теңізінің ластануы салдарынан Каспий
итбалығының (тюлень) жаппай қырылуы, Арал теңізінің тартылып, оның ... ... ... тұзды тозаңдардың Канадаға дейін жетіп ... ... апат емей ... осы сияқтыларды тізбектей берсе адам
баласына төнген қауіптің орасан зор екеніне көз жеткіземіз.
Осы аталғандардың бәрі адам ... ... ... ... ... жер ... ... тіршілік иелерінің өміріне қауіп
төндіруде.
Қандай қоғам болса да ғылымсыз, білімсіз, ... ... ... Бұл ... да ... зор қызмет атқаруы керек. Мысалы, Қазақстан
мемлекетінде мемлекеттік ғылыми-зерттеу, білім ... ... ... ... ... қаржыландырып, жұмысын реттеп, басқарып, бағыт беріп
отырады. Мемлекеттік емес оқу, мәдениет орындарының жұмысын заң ... ... ... да әсер ... ... ... ғылымды, білім
беруді, мәдениетті басқарып, дамытып ... ... ... ... ішкі ... ... ... басқа
мемлекеттермен түрлі, сан ... ... ... Алдымен мемлекет
өзінің тәуелсіздігін, егемендігін, аумағының түтастығын басқа елдердің ... ... ... ... ... Ол ... шекарасын бекітеді,
күзетеді. Сол үшін қажетті ... ... ... басқа мемлекеттермен
осыған байланысты шарттар жасасады. Осы міндеттерді атқару мемлекеттің өзін-
өзі қорғау ... деп ... ... ... ... мәдени, ғылыми, саяси,
құқықтық, т.б. түрлі қатынастарда ... ... ... ... ... ... ... әр елдің дамуына қолайлы жағдайлар туғызады. Осы
салада мемлекеттің басқа елдермен қатынас жасау функциясы жүзеге асырылады.
Бейбітшілікте, тыныштықта өмір сүру үшін ... ... ... отырады, әскери одақтар кұрады, т.с.с. әрекеттер ... ... ... ... ... ... шиеленістер адамзаттың өмір сүруіне
шексіз кауіп төндіруде. ... ... ... ... ... ... алдын алу әрекеттерін жасауға тырысады. Демек,
мемлекетке бейбітшілік функциясын ... да тән ... болу ... айтылғандар мемлекеттің сыртқы функциясына жатады.
Аталған мемлекеттің ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... Олар екі ... ... 1) құқықтық;
2) ұйымдастырушылық.
Құқықтық тәсілге жататындар: заң, басқа да нормативтік құкықтық актілер
жасау, жедел ... ... ... құқық қолдану қызметі, құқық
қорғау қызметі. ... ... ... ... экономиканы ұйымдастыру қызметі, ғылымды, білім беруді ұйымдастыру
қызметі, әскери-ұйымдастыру қызметі.
Дегенмен, осы аталған көзқарастар кеңінен ... ... ... ... ... төмендегідей түрін ұсынып отырмыз.
1. Пайда болуының себебі бойынша:
- Таптық қайшылықтардың ... ... ... ... ... туындатқан қызметтер.
2. Бағыты бойынша:
1. Ішкі
а) адам және азамат құқықтары мен ... ... ... ... ... (нысандарын) қорғау қызметі;
б) құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету қызметі;
в) ... ... ... ... ... ... ... прогресті дамыту қызметі;
ж) алымдар мен салықтарды жинау қызметі.
2. Сыртқы
а) басқыншылық соғыстар жүргізу ... елді ... ... қорғау және елдің қорғанысын нығайту
қызметі;
б) бейбітшілікті қолдау ... ... ... ... ... басқа мемлекеттермен бірлесе отырып әлемдік проблема-
ларды шешу қызметі.
3. Қызметтік әрекеттердің ұзақтығы бойынша
а) тұрақтылары, мемлекет дамуының барлық ... ... ... ... ... яғни ... алдына қойылған белгілі бір
міндеттердің орындалуына байланысты тоқтатылатын қызметтер. ... ... ... ... ... ... ... бойынша
а) негізгі қызметтер;
ә) негізгі емес (қосалқы) қызметтер [6, 8 б].
Мемлекет деген ойдан туған абстракция емес. Ол ... ... ... ... ... барысында халык өз мүдделерін
қорғайтын мемлекет ұйымдастырады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ие болуына дін, әдет-ғұрып, дәстүр, саяси ... ... ... ... мемлекеттің формасының қалыптасуына
коғамда демократияның, халықтың билік жүргізуінің дәрежесін анык ... ... ... мән ... Мемлекеттің мәні қалыптаскан, қабылданған
формадан өзінін көрінісін табады. Мысалы, құл иеленуші мемлекеттердің мәні
үстем, канаушы таптың саяси билігінің диктатурасы ... оның ... ... ... ... байланысты мемлекет және күкык теориясында мемлекет
формасының үлкен маңызы бар. ... ... даму ... үшырап, бір сападан бір сапаға өтетін болса, оның тетіктері ... ... ... ... ... ... жүргізуді үйымдастырудың
арнайы сыңарларының мәндік жиынтыгы.
Мемлекеттің формасы негізінде үш ... ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекет нысанының ерекшелігі
Қазақстан Республикасының мемлекеттік құрылысы
1991 жылы Кеңестік Социалистік Республикалық Одағы ыдырады. КСР Одағы
құрамына кірген ... ... ... ... және ... ... Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы таратылды
(жойылды). Оның аумағында Қазақстан Республикасы деп ... жаңа ... ... ... ... ... бастап бірталай құқықтық актілер
қабылданып, олар жаңа мемлекеттің заңдық негізін қалай бастады. Оларға
жататындар: ... ... ... егемендігі туралы Декларация,
Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы заң, 1993 жылғы
және 1995 ... ... ... ... ... тәуелсіздігін, дербестігін жариялап, демократиялық, құқықтық
мемлекет құру ... ... алға ... уақытта негізгі құқықтық құжат — Қазақстан Республикасының 1995
жылғы Конституциясы. Ол тәуелсіздік кезінде ... ... ... тұжырымдап, бір арнаға келтірді. Оның негізгі
ережелері мыналар:
1. ... ... етуі ... ... ... ... мемлекеттік биліктің бірден-бір қайнар көзі – халық.
Халыққа, негізінен, мемлекеттің ішкі және сыртқы ... ... ... ... халқы – тек қазақ ұлты емес, сонымен қатар Қазақстанмен
тарихи тағдыры тығыз ... ... ... топтары. Қазақстан халқы дауыс
беру арқылы (референдум), талқылау арқылы, ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік өмірдің
маңызды мәселелерін шешуге қатысады, Халық ... ... ...
Президентті сайлайды.
2. Егемендікті және тәуелсіздікті жариялау, ... ... ... пен ... ... ... аталған.
Оларға жататындар: өзінің аумағының болуы, оның ... қол ... ... жариялануы; өзінің дербес жоғары және жергілікті
мемлекеттік органдар ... ... ... тән азаматтығының болуы; Халық,
Парламент, Президент және Үкімет қабылдайтын өз заңдарының болуы; Қазақстан
Республикасының жер жүзі мемлекеттер жүйесінде терезесі тең ... ... ... ... сөз — ... көрші мемлекеттерден, басқа
елдерден түбегейлі әрі ... ... ... ... Жер ... барлығы бір-біріне белгілі дәрежеде ... ... ... принциптерді мойындайды, бейбітшілік негізде өмір
сүруге талпынады, ... ... адам ... ... Осы тұрғыдан Қазақстан Конституциясы ... ... ... ... ... ... құжаттар талаптарына толығынан
сәйкес келеді.
3. Қазақстан ... ... адам және ... ... ... басымдылығын баянды етеді. Оған
дәлел - Конституцияның адам мен ... ... ... ... ... ... бірі адам мен азаматың құқықтары мен бостандықтарына
арналған.
Әрине, қоғамдағы демократизм және адамгершіліктің ... ... мен ... ... ғана ... Азаматтарға
оларды пайдаланып, жүзеге асыра алатындай ... ... ... Ол ... органдары, лауазым иелері заң жүктеген өз міндеттерін қалтқысыз,
адал ... ... Осы ... ... ... лауазым
иелерінің міндетіне байланысты заңдардан үзінділер берілген. Сонымен қатар
өрбір адам өзінің көптеген құқықтары мен бостандықтарына ие бола ... ... ... ... алдында да міндеттері бар екенін түсінуі
қажет. Егер ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
пайдаланумен қатар, әдептік және құқықтық міндеттерін де ... ... шын ... ... мен бостандықтардың бар екені туралы айтуға
болады.
4. Конституцияда ... ... ... ... ... тең ... ... етілген. Қазақстанда көптеген ұлт
өкілдері тұрады. ... ... ... ой ... ... берік орын алған. Барлық ұлт өкілдері өз ... ... ... ... ... ... ... азаматтар істей алады.
Оқуға түсуде, қызметке орналасуда ұлтына қарап шектейтін ешқандай кедергі
жоқ. Конституцияда айтылғанындай әр адам өзінің ... ... ... ... ... бар. Осының барлығы ұлттар арасындағы ... ... ... ... ... бағытталған.
Қазақстан Республикасының Конституциясы - мемлекетіміздің негізгі заңы.
Ол ... ... ... ... заң ... ... ... — адам мен азаматтың негізгі құқықтары,
бостандықтары және ... ... ... және ... негізі. Конституция заңдардың, басқа да мемлекет ... ... ... ... көзі. Кез келген заң,
Президенттің жарлығы, Үкіметтің қаулысы, министрліктің бұйрығы, ... ... ... тек қана ... ... оның
қағидалары, ойлары және принциптерімен сәйкес қабылдануы қажет, оларға
қайшы ... ... Егер ... ... ... қайшы
болса, олар Конституцияға жат деп танылып, күші жойылады. Конституцияның
нормаларын, ережелерін ... ... ... тек қана ... лауазым иелеріне емес, сонымен қатар азаматтарға, олардың
бірлестіктеріне де ... ... ... ... ... ... ... етті. Қазақстан мемлекетінің ... ... ... ... ... ... қалыптасқан аумағы
бар. Қазақстанның аумағы бес мемлекетпен: ... ... ... және ... ... Мемлекетіміздің аумағы біртұтас және
оған қол сұғуға ... ... ... ... ... қол
сұғуы агрессивті деп бағаланады. Агрессияны халықаралық құқық айыптайды,
Конституцияда ... ... ... ... тату
көршілік, олардың ішкі ісіне араласпау, дауларды ... ... ... ... қарулы күштерді қолданбау саясатын жүргізеді ... ... ... бола ... ... ... ... тікелей қауіп
төнсе, Президент республиканың барлық ... ... ... ... ... жағдайын енгізіп, ішінара немесе жалпы әскерге шақыруды
жариялайды. Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы ... ... ... ... өз аумағын құрлықта, теңізде, әуе кеңістігінде өз
қарулы күштерімен қорғайды. Республика шекарасын Қазақстанның шекара әскері
күзетеді, ол республика ... ... ... ... ... ... қажет, адамдарды қылмыстық әрекеттерден қорғауы тиіс.
Егемендіктің маңызды белгісі — онда ... ... ... ... Заң шығару қызметін жүзеге асыратын жоғары ...... ... Парламенті. Парламент екі палатадан:
Мәжілістен және Сенаттан турады. Олар ... ... ... ... ... ... сайлайды. Ал Сенат депутаттарының ... ... ... ... жеті ... ... ... басшысы — Президентті азаматтар сайлайды.
Президент мемлекеттің ішкі және ... ... ... ... ... ... ... барлық буындарының келісіп қызмет
істеуін қамтамасыз етуі тиіс. Қазақстан Республикасының Үкіметі еліміздің
көлемінде атқарушы билікті ... ... Ол ... органдардың жүйесін
басқарады. Атқарушы органдардың жүйесіне жататындар — ... ... және ... ... ...... аудандық, ауылдық, селолық өкімдіктер мен өкімдер. ... ... ... және ... ережелерде анықталады.
Ерекше құқық қорғау органдары бар, олар — соттар, ішкі істер органдары)
ұлттық ... ... ... ... ішкі ... ... ... анықталады.
Егемендіктің тағы бір маңызды белгісі — өз ... ... ... мәселелер Конституцияда, азаматтық туралы заңда,
Президенттің заң күші бар ... ... ... ... ... тұрақты саяси және құқықтық байланысының жағдайы.
Мұндай байланыстан мемлекет пен ... ... ... мен ... ... оның ... ... ол құқықтары ... ... үшін ... ... ... тиіс.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары бұзылған ... ... ... ... ... кінәлылерді тиісті жауапқа тартады. Азаматтардың
міндеттері — Конституцияны, заңдарды ... ... ... ... ... ... дәстүрлерін құрметтеу, еліміздің
экономикалық қуатын күшейту.
Егемендіктің енді бір маңызды белгісі — ... ... ... ... ... ... ... Біріккен Ұлттар
Ұйымының, басқа да ... ... ... ... ... ... ... жолға қойды. ... ... ... т.б. мәселелер бойынша халықаралық шарттар жасасты.
Сол ... ... ... ... ... және ... қажетті өкілеттіктер берді.
Егемен Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері – Елтаңбасы,
Туы, Гимні бар. Олар ... ... ... тарихи жолдарын
бейнелейді. Әр адам мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге тиісті, Заңдарда
оларды пайдалану тәртібі белгіленген.
Қазақстан ... ... ... жерінде құрылды. Демек, қазақ ұлты осы
аумақта ... өмір ... келе ... халық (этнос) болғандықтан,
мемлекеттің сол ұлттың атымен аталуы табиғи және заңды жағдай. Қазақ тілі ... ... тіл. ... ... ... кемсітуге жол
берілмейді. Орыс тілі мемлекеттік ұйымдарда және ... ... ... ... ... қолданылады [7, 18 б].
Қазақстан Республикасының Конституциясы, ... ... ... тең ... бере ... олардың тату тұруына заңдық негіз
құрады. ... ...... ... мемлекет. Бұл жағдай
Конституцияда жазылған мемлекеттің, оның ... ... анық ... ... ... оның ... қоғамдық
татулық пен саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге талаптануы қажет. ... ... ... әлеуметтік топтар арасында, түрлі ұлттар
арасында қарсы тұрушылыққа жол бермеу. ... ... ... ... ... әр адамның тыныш өмір сүріп, оқуының, жұмыс
істеуінің алғы шарты. ... ... ... ... ... ... ... бейімдеп, тек бір топ адамның емес, бүкіл
халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуға бағыттауы ... ... ... ... ... ... ... демократиялық жолмен шешуі
керек. Бұл - халық ең ... ... ... ... ... ... ... арқылы шешеді деген ... ... ... ... ... қарастырылады.
Қазақстан Республикасы алдына демократиялық мемлекет құруды мақсат етіп
қойып отыр. Мұндай мемлекет құрудың негізгі ...... ... ... тең ... ... ... Осы интернационалдық
идеяға сүйене отырып, Конституция "халық" деген ұғымды қолданады. Саяси-
құқықтық мағынада "халық" ...... ... ... әрекеттерге
қатысуға хақысы бар, барлық ... ... ... азаматтарының
жиынтығы. Мысалы, Конституцияға, Президенттің Қазақстан Республикасында
сайлау туралы жарлығына сәйкес азаматтар, саяси партиялар, ... ... ... ... ... депутаттыққа кандидаттар
ұсынуға ерікті. Оларды жан-жақты талқылап, ... ... ... ... ... ... ... партиялар тең құқықты, олардың біреуіне
қандай да ... ... ... ... берілмейді. Азаматтар өз
қалауымен саяси ... ... ... алады немесе олар депутаттыққа
ұсынған кандидаттарды қолдауға немесе қолдамауға ерікті. Мұның өзі ... ... ... ... [8, 88 ... бір ... — азаматтардың қоғамдық ... ... ... қол ... ... ... ... азаматтар түрлі мақсатпен: өздерінің саяси, әлеуметтік,
рухани, мәдени, діни ... ... үшін ... ... бірлестіктер Конституцияны, заңдарды сақтауға міндетті. Олар
әлеуметтік, ұлттық, діни, нәсілдік ... ... ... ... ... ... конституциялық құрылысты
өзгертуге, Қазақстан аумағының тұтастығына қарсы бағытталмауы тиіс.
Қазақстан Республикасы — зайырлы мемлекет. ... ... ... ... ... ... қандай дінге сенгісі келсе өз еркі,
тіпті, ешбір дінге сенбеуге де хақылы. Дін ... ... ... ... ... ... ... да болсын діни ... ... ... оқу ... ... т.с.с.) діни ілімді уағыздауға жол берілмейді; үшіншіден,
Республикамызда дінге сүйенген саяси партиялардың ұйымдастырылуына ... ... ... ... өз ... ... ... мақсат қойып отыр. Ол
–құқықтық мемлекет құру. Бұл мақсатқа жету ете ... ... ... бір ... ... ... халықтың шынайы еркін білдіреді. Мұндай
мемлекетте ... рухы ... ... ... ... ең ... ... иелерінен қатардағы азаматтарға дейін ... ... ... игілігі үшін жасалып, қолданылатынын, заңдар адамдарға қажет
қоғамдық тәртіпті орнататынын, адамдарға ... ... ... ... ... ... ... еркін сезінуге, қоғам ісіне катысуға
жағдай ... ... ... түсінуі қажет.
Қазақстан Республикасында, Конституцияда айтылғанындай, әлеуметтік
мемлекет құрылуда. Әлеуметтік мемлекетте Конституция, заң халықты таптарға,
ерекше әлеуметтік ... ... ... халықтың барлық топтарына:
шаруаларға, ... ... ... ... аналарға, зейнеткерлерге, жетімдерге, ... ... ... әрбір әлеуметтік топтың ерекшеліктерін ескеріп, көмекке
мұқтаждарға тиісті ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан ерекше қамқорлық қажет. ... оның ... ... зейнеткерлерге, көп балалы отбасыларына
қамқорлық жасап, олардың адамға лайық өмір сүруіне жағдай туғызғанына қарап
анықталады [9, 58 ... ... ... ... ол ... басқару жүйесіне негізделген ... ... – оның ... ... ... ... ... құрылым туралы ерекше заң бар. Ол
Қазақстанның тарихы және казіргі замандағы ерекшеліктерін бейнелейді.
Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекеттің ... оның ... ... ... Президенті Конституция бойынша жоғары
лауазымды тұлға болғандықтан Қазақстан халқының бірлігін қамтамасыз етеді,
былайша ... ... ... мен ... ... ... алауыздық
болмауына күш салып қамқорлық жасайды. Мемлекеттік ... ... ... ... болмауын қадағалайды. Президент Парламент
қабылдайтын заңдарға қол қояды, егер заңдар ... ... ... қарау үшін кері қайтарады (вето құқығы). Егер Парламент заң қабылдау
құқығын уақытша Президентке тапсырса, ол заңды өзі қабылдай ... ... ... ... ... Президент заң күші бар жарлық
қабылдай алады [10, 87 б].
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... үш буынға бөлінеді: заң шығаратын,
атқарушы және сот. Заң шығару "қызметімен Парламент ... ... ... ... ... Ал сот ... Жоғарғы Сот, облыстық,
аудандық соттар жүзеге асырады. Аталған органдар біртұтас ... ... ... ... Мемлекеттік биліктің әр буыны өз қызметін
дербес жүзеге асырады, атқарады және басқа буындардың ... ... ... ... бола ... ... тежемелік өрі тепе-тендік жүйесін
пайдалану қарастырылған. Парламент Үкіметті ... ... ... ... ал ... Парламентті тарата алады.
Мемлекеттің атқару-орындау органдары орасан зор жұмыс атқарады. Оларға
жататындар: Үкімет, министрліктер, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... селолық). Заң (құқық)
қорғау органдарының әрбір бөлігі туралы арнайы заң бар. Мысалы, прокуратура
Конституцияда ... ... ... ... өзге де нормативтік-
құқықтық актілердің дәлме-дәл өрі ... ... ... ... мен ... ... ... қадағалауды жүзеге
асырады. Анықтау жөне тергеу ... ... үшін ... ... Олар әр ... ... — ішкі ... органдары, мемлекеттік
қауіпсіздік органдары. Құқықтық тәртіпті қорғауда ішкі істер ... ... де сан ... ... жүктелген міндеттер ерекше заңда
белгіленген. Адамның, қоғамның, ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік органдары да жатады.
Олардың да қызметі заңға ... ... ... ... ... ... ... және жемісті болуы қай кезде де азаматтардың
қолдауына, көмегіне байланысты.
Қазақстан егемен, дербес, тәуелсіз мемлекет болып жарияланғаннан ... ... ... ... ... ... ... интернационалдық сипаттар төн.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін өзінің құқықтық ... әр ... ... ... ... ... ... Республикасының құқықтық жүйесін тұтастай алғанда оның роман-
германдық құқықтық ... ... атап ... ... ... ... көзі ... құқықтық акт болып табылады. ... ... ... сай ... Конституция нормалары, оларға
сәйкес келетін заңдардың нормалары, басқа да ... ... ... ... ... мен ... өзге ... нормалары, сондай-ақ Конституциялық Кеңес пен Республика
Жоғарғы Сотының нормативтік қаулыларының нормалары қолданыстағы құқық ... ... ... ... ... ... Мұның себебі Конституция нормаларының жай ғана ... ... ... түрде қолданылатындығын арнайы атап көрсету
екендігін, ... осы ... сай ... құқық" деп тек Қазақстан
Республикасы Конституциясына сәйкес ... ... ... ... танылатындығын ерекше көңіл аударып көрсету мақсаты еске алынды.
Қазақстан Республикасының ... ... тек ... ... ... нормативтік актілерден ғана емес, сондай-ақ Республика
үкіметінің жасасқан халықаралық ... мен ... ... ... тұрады.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес құқық шығармашылық
ісінің субъектісіне халық, Президент, Парламент, Үкімет, орталық атқарушы
органдары ... ... ... ... ... жүріс-тұрыстың
(мінез-құлықтың) абстрактілі - жалпыға бірдей ережелері (бұл ... ... ... жиынтығын реттейтіндігі белгілі) ... ... ... Қазақстан Республикасы құқықтық жүйесінің ерекшелік белгісіне
адамның табиғи құқықтары мен ... ... ... және ... баяндалуы жатады.
Құқықтың негізгі қайнар көзіне жоғары ... ... ... ... ... ... ... (референдум) барысында
қабылданған заң жатады.
Мысалы, 1995 жылы ... ... 15-і ... ҚР-ның қазіргі
қолданылып жүрген Конституциясы бүкілхалықтық сұрау салудың (референдумның)
барысында қабылданған болатын. Осы Конституцияға 1998 жылы ... ... ... он ... ... ... мен толықтырулар енгізілді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттің негізгі заңы болып
табылады. Сондай-ақ бұл заң кейінгі бүкіл заңдар (конституциялық және ... және ... ... ... үшін ... ... болып табылады.
Барлық заңдар мен заңға сәйкес шығарылатын ... ... ... сәйкестілігін бақылауды Конституциялық Кеңес
жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесінде маңызды рөлді ... ... ... ... Оларда әдеттегі заңдардың заңдық күші болғанымен, ... ... ... ... ... ... ... тиісті салаларында
жетекшілік рөл атқарады.
Атқарушы ... әр ... ... ... ... ... ... актілердің Конституцияға сәйкестігін ... ... ... ... ... ... әдет-ғүрып құқықтың қайнар көздері жүйесінде
қосымша рөл атқарады. Мысалы, Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінде
(жалпы бөлім) іскерлік ... ... ... ... қайнар көзі
болуы мүмкін деп көрсетілген.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... Олар жаңа құқық нормаларын жасауға құқылы емес. Дегенмен, оның
өз істерінде ... ... ... актілерді түсіндірмелеуде мол
еркіндікке ие. Мысалы, ҚР Конституциясының 78-і ... ... ... және ... ... баянды етілген құқықтары мен
бостандықтарына қысым жасайтын заңдар мен басқалай да ... ... адам жөне ... ... баянды етілген құқықтары мен
бостандықтарына қысым келтіреді деп таныса, онда сол іс ... ... ... соң ол сот бұл жөнінде ... ... ... ... сай еместігінің танылуын сұрап ... ... ... тиіс ... ... пен Жоғарғы Соттың нормативтік ... ... ... ... Республикасы құқықтық жүйесінің манызды ерекшеліктерінің
біріне Конституцияның үстемділік қағидатын жатқызамыз. Осы қағидаттың түрлі
аспектілері ... ... және ... ... "құқықтық мемлекет"
және "Конституциялық мемлекет" деген ұғымдар бір-біріне ... дәл ... ... көрініс беруде, өйткені жоғары құқықтық ойлар мен
қағидаттар Конституцияда орын алған ғой. ... ... ... Конституцияға бағыныштылығын білдіреді, сондай-ақ бүкіл
мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің, ... ... ... пен ... ... аясындағы барлық азаматтардың қызметтері
мен әрекеті нақ ... ... ғана ... тиіс [11, 87 ... ... аумақтық тұтастығы, құрылысының унитарлық
(біртұтастық) формасы, басқаруының президенттік формасы осы ... ... ... ... ... ... заңдық күші -
конституциялық, сондай-ақ жай заңдар, ... да ... ... ... ... ... тиіс деген, барлық ... ... ... ... ... мен ... ... сақтауы тиіс екендігін білдіреді.
Айрықша заңда атап көрсетілген және онда баянды етілген ... ... ... ... ... акті немесе олардың жекелеген
құқықтық нормалары мен ережелерінің заңдық күші болмайды, сондықтан ... ... деп ... ең ... ... ... сілтеме жасап тұрған аса маңызды
сипаттарының бірі ретінде конституцияның тікелей қолданылатын ... ... ... ... Конституция нормаларын мемлекеттік органдар тек (тікелей)
олардың өздері реттейтін қоғамдық қатынастарға ғана қолдануы тиіс ... ... күші ... ... оның ... жасампаздық
рөлінен де көрінеді, өйткені Конституцияда нақты заңдардың әрекет ету
күшіне ... ... ... ... онда ... биліктің жоғары
органдарының норма шығармашылығы ісіндегі өкілеттіліктері анықтап
көрсетілген.
Конституция ... мына ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін - арнайы нормалар
болмаса; егер қоғамдық қажеттілігі бола ... және егер бар ... ... қайшы болып келгенде тікелей ... ... ... ... ... ... ... шарттар да
жатады, дегенмен ондай шарттардың бөрі емес, тек ... ... ғана ... - Республиканың өзі үшін халықаралық шарттың міндеттілігін
Қазақстан Республикасы парламентінде қаралып бекітілуі түрінде ... ... ... ... ... ... жататындар:
1) орындалуының барысында қолданыстағы заңдардың ... ... ... қабылдануын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы заңдарында
қарастырылғаннан басқа ережелер белгілеуді ... ... ... ... ... ... шекараларының өтуін (жүруін)
белгілеу туралы шарттарды қоса алғанда ҚР-ның ... ... ... межелерін белгілеу туралы шарттар;
3) қарусыздандыру немесе халықаралық татулық пен қауіпсіздік, сондай-ақ
бітім шарты мен ұжымдық ... ... ... ... ... ... туралы шарттар;
4) Қазақстан Республикасының мемлекетаралық одақтарға, халықаралық
ұйымдар мен басқа да бірлестіктерге кіру ... ... егер де ... ... ... ... құқықтарының бір бөлігін оларға
жүзеге асыруға беру қарастырылса немесе олардың органдарының ... ... үшін ... ... ... болса;
5) Мемлекеттік қарыздар мен Қазақстан Республикасына экономикалық және
басқалай да көмек беру туралы шарттар.
Қазақстан Республикасының басқа ... ... ... ... ... уәде ... ... шарттары ратификациялауға
жатады.
Сонымен мемлекеттің аса маңызды елеулі мүдделерін, тіпті елдің егеменді
құқықтарына дейін қамтып қозғайтын, мемлекеттік ... зор ... ... ... ... ... ратификациялауға жатады.
Сондықтан да халықаралық шарттарды ратификациялаудың алдында олардың
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкестілігі ... ... ... пен Мәжіліс төрағаларының және Парламенттің (жалпы
санының бестен бір бөлігінен кем емес ... ... ... ... ... ... Республика халықаралық шартының ҚР
Конституциясына сәйкестігін ратификациялауға дейін қарап талқылайды. ҚР
Конституциясына ... емес деп ... ... ... ... және күшіне ендірілмейді.
ҚР Парламенті ратификациялаған халықаралық шарттар Республика заңдары
алдында басымдылыққа ие. Егер де ... жай ... ... ... ара шегі ... дегенге сүйенер болсақ, онда
Қазақстан Республикасы Парламенті ратификацияланған халықаралық шарттар жай
заңдар алдында ғана басымдылыққа ие болуы ... ... ... ... шарттар тікелей (сатысыз)
қолданылады [12, с 86]. Бұл дегеніміз ... ... ... құқықтық
нормалар өздеріне лайықты қоғамдық қатынастарды реттейді, осы қатынастарға
қатысушылардың ... ... ... ... ... ... сәйкес барлық заңдар және
Қазақстан Республикасының өзі ... ... ... ... шарттар баспасөзде жарияланады.
Қазақстан Республикасының Парламенті ... ... ... мен ... да ... қазақ және орыс тілдерінде шығатын
"Егемен Қазақстан", ... ... ... ... ... ... тұрады. ҚР-ның заңдары аталған ... ... ... ... жеті күн ... ... (президент қол қойған
күннен бергі) немесе олардың ... жеті ... ... ... заңдарын "Парламент ведомстволары" мен ... ... ... ... жариялануы ресми болып
табылады.
Аталған ... бәрі ... ... ... жариялануы,
теледидар мен радиодан, телеграф бойынша тиісті органдарға жіберілуі,
сөйтіп ... ... ... ... Республикасының заңдары, нормативтік сипаттағы Парламенттің
басқа да актілері республика ... ... он күн ... ... ... ... Заңдардың көрсетілген мерзімде өз күшіне ... ... ... бір ... ... оның өз ... басқаша мерзімін белгілеген жағдайда заңның күшіне енуінің жоғарыда
аталған мерзімі қолданылуға жатпайды. ... ... ... үшін өз ... ... мемлекетаралық және
үкіметаралық шарттарды ... ... ... ... ... белгіленген тәртіп ... ... ... Қазақстан
Республикасының Үкімет аралық шарттарға ... ... ... ... мен ... ... ... жинағында" жарияланады.
ҚР-сы үшін күшіне енген халықаралық шарттар және оған қоса ведомствоаралық,
сондай-ақ ... ... ... ... Республикасы мемлекеті
қосылған ... ... ... ... және ... ... заң ... Бюллетені" басылымында жарияланады.
Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары, олардың бір-біріне
ұқсас шетел тілдерінде жасалған мәтіндері осы тілдердің бірінде ... ... жөне орыс ... тәржімаланып жарияланады.
Тап осы жағдайда Президенттің нормативтік жарлығы, Үкіметтің,
Конституциялық Кеңестің, Жоғарғы ... ... ... және ... ... ... актілері сөз болып отыр.
2 МЕМЛЕКЕТТІК НЫСАННЫҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
2.1 Мемлекеттің басқару ... ... ... деп ... ... мемле-кеттік биліктің
үйымдасуын және оган халықтың тікелей қаты-суын айтады. ... ... ... ... ... ... ... кезеңде мемлекеттің басқару нысанының ... ... ... ... ... бар. Біз бұл ... жалпы мемлекеттік
басқару нысанының түсінігінің қазіргі кезеңдегі мемлекет ... ашып ... ... етіп ... Ал егер бұл мемлекеттік басқару
нысанының жалпы даму эволюциясына келетін болсақ, оның ... өз ... ... ... ... ... ... сәйкес сол кезеңдегі
мемлекеттік басқаруының ... ... ... ... ... сол ... ойшылдардың бағалау ерекшелігіне байланысты, яғни
қоғамдық сананың ... ... әр ... ... ие ... ... Қазіргі кезеңде мемлекеттің басқару нысанының теорияда белгілі бір
орныққан түсініктері айшықтала ... ... ... мемлекеттің басқару нысанының ерекшеліктері
тұрғысынан қарайтын болсақ, мемлекет теориясында басқару нысаны мемлекеттік
биліктің жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... биліктің бөлінуі ретінде қарастырылады. Басқару нысаны:
мемлекеттің жоғары органдары және оның ... ... ... ... мемлекеттік органдардың арасындағы ... ... ... ... ... ... халықтың арасындағы
қарым-қатынастың қандай екенін анықтауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... нысандары әртүрлі болып бөлінеді.
Отандық заңгерлердің мемлекет басқару нысанын түсіну мәселесіне
тоқталатын ... ... ... ... Т. ... ... ... басқару нысанына мынандай түсінік береді: “Мемлекеттің
басқару нысандары - ... ... ... ол ... ... ... оның ... құрылуынадағы тәртіпті және
олардың тұрғындарымен қарым - қатынасын сипаттайды” [5, 105 б]. Тағы ... ... ... ... басқару нысаны былай қабылданады:
“Форма правления – это ... ... ... ... власти,
порядок образования ее органов, их взаимодействие между собой и ... ... ... в их ... ... ... оны былай талдауға
ұмтылады: Форма ... ... дает ... ... ... порядок создания высших органов государства и порядок их
внутреннего построения: порядок ... ... и ... органов; особенности взаимоотношения между верховной
государственной властью и ... ... ... ... ... ... государственных органов, степень ответственности государственных
органов перед государством.” [13, с. 32-33]. Тағы бір ... ... ... басқару нысанына оның ... ... ... ... құрылуы, олардың ... ... ... ... ... ... ... түрде қатысады деген
сұрақтарға жауап береді. Мемлекет ... ... ... ... ... болып саналады”, - деп түсіндіріледі [14, 36 б]. Еліміздегі
тағы да бір белгілі ғалымдардың еңбектерінде: Мемлекеттің басқару формасы ... ... ... ... ... ... және оған халықтың
тікелей қатысуын айтады [15, 31 б].
Ресейлік ғалымдардың еңбектерінде де мемлекеттің басқару ... ... ғана ... ... ... данная категория показывает, как
образуется высшие органы, что они ... ... на ... ... ... правления также свидетельствует ли ... ... ... ... государства, т.е. демократическим или
недемократическим способом они ... ... ... например, высшие органы государства при ... ... ... ... ... ... способ организации
верховной государственной власти, порядок образования ее органов, их
взаимодействия ... ... и ... ... ... ... в их
формировании [16, с 184]. Ал аты шулы ... В.С. ... ... ... ... мынандай бір сөзбен анықтайды: Форма правления
- это способ организации и формировании верховной государственной власти.
Ары қарай ойын ... ... ... вопросы о том, как построена
верховная (суверенная) власть в государстве, ... ... и ... ... этой ... ... образом она формируется и распределяется
между ними и т.д. , - деп ойын ... [17, с ... мына ... ... ... ... ... айланысты
көзқарастарының деңгейінің әртүрлі екендігін ... ... ... бір ... да бар екенін көруге болады. Жоғарыдағы түсініктер
мемлекеттің басқару нысанының теорияда өте өзекті және ... ... ... ... ... ... ... анықтау арқылы ғана
біз оның теориялық ... сала ... және оның ... ... ... ... Сондықтан да бұл мәселенің теориялық және ... ... ... ... ... ... нысанына байланысты
көзқарастарды саралау барысында белгілі мемлекет танушы В.Е. ... ... өту ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі
мемлекет мәселесіне арнаған еңбегінде мемлекеттің ... ... оны кең ... және тар ... түсінуге деген көзқарастардың
қалыптасқандығын айта келе, ... ... ... ... ... ... ... только или прежде всего с ... ... ... (А.А. ... ... ... ... включают в
это понятие отношения высших органов государства с центрами экономической и
политической власти и даже политическую ... ... ... Й. ... ... ... ... роль других органов государства, в
частности парламента. Если речь идет о форме правления, то есть по ... ... ... то вряд ли ... ... это ... (в т.ч.
различие между ... и ... к ... ... ... лица. С другой стороны, чрезмерно широкая ... ... ... ей ... формы черты. Вряд ли всю политическую
среду и даже ... ... ... ... ... вместить
только в понятие формы.
В современной ... ... ... правления традиционно
определяется в связи со структурой и взаимоотношениями высших ... ... ... ... В принципе это
определение «охватывает» основные стороны формы. Но в некоторых странах нет
парламента или его временно не ... ... ... что ... ... быть определена как целостная система органов, ... ... ... ... ... ... и ... связи
органов государства с населением [18, с140-141], - деп өзінің түсінігін
береді.
Әрине, шын ... ... ... және ... қарым-
қатынасы негізінде анықтау өте негізді болғанмен ... ... ... ... ... болады. Сонымен қатар,
кейбір мемлекеттерде Үкімет болмайды. ... ... ... басқару нысанының ішкі мәні де өзгеріп кетуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... элементі ол билік
тұтқаларының ұйымдасуы және осы билік тұтқаларының ... ... ... тұтқаларының халықпен арадағы байланыс деңгейін негізге алуымыз
қажет.
Мемлекеттің басқару нысанының дамуы да сан ... ... ... жолының көрінісі болып табылады. Мемлекеттің басқару ... ... ... ... ... ... ... жалпы биліктің ұйымдасу негізін
көрсетеді;
Екіншіден, биліктің арақатынасын;
Үшіншіден, биліктің жүзеге асуының сипатын айқындайды.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... тарихи
дамып отыратын, әрбір қоғамның талабына сай ... ... ... ... ... ... деген түрге
ажыратылатын жиынтық ұғым болып табылады.
Монархия ... ... ... ... талай тарихи даму
кезеңінен өтіп толықсыған, оның негізгі ... ... ұғым ... ... ... отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектерінде
әртүрлі көзқарастар жүйесі қалыптасқан ... ... ... ... бірінде, былай түсіндіріледі: Монархия-мемлекеттік
басқару нысаны. ... ең ... ... (билік) сайланбайды,
тағайындалмайды, ондай билік ұрпақтан ұрпаққа мұраға қалдырылып, ... ... ... ... ... ... ... б]. Ал ... ... ... Ғ.С. ... ... былай
айқындауға тырысады: Монархия – мемлекеттік басқару ... ... ... ... Сондықтан құл иеленушілік, феодалдық,
буржуазиялық монархиялар ... ... ...... ... феодалдық мемлекеттердің басқару түрі. ... ... ... ... түрі ... ... т.б.). Монархия-
монарх (король, патша, шах, хан, т.с.с) ... ... [20, 92 ... ... ... ... ... болсақ, оның мәні бір болғанмен
сипаттау ерекшеліктері бар ... ... Т. ... ... ... ... ... басқару нысаны, өкімет түгелімен
не жартылай билеушінің қолына шоғырланады-монархтың (корольдің, патшаның,
шахтың, императордың т.с.с).
Монархияның ... ... ... ... (монархтың өкіметі) мұра ретінде беріледі;
- басқаруының уақыты шексіз болады;
- сайлаушылардың еркінен тәуелсіз болады [5, 105-106 бб], - ... ... ... ... Ал ... оқулықтардың
бірінде Монархияда жоғарғы билік бір адамның қолында болады және бұл
билік мұрагерлікпен беріледі. ... ... ... ... ... оған әкесінің немесе басқа туысқандарының
қолынан тиеді. Сондықтан оның билігі-мұра билік. ... ... ... бар: шығыс және кейбір Европа мемлекеттерінде тақ тек ер
адамдарға ... Ал ... ... ... ерке ... әйел ... да беріле береді (Ресей, ... ... ... ... әдістері де болады, бұндай
жағдайларда мұрагерлік заңды әдіспен берілген жоқ, ... ... ... Чандрагупта, Вильгельм Оранский. Соңғы
Англияда мемлекеттік төңкеріс ұқсас даңқты революциясынан кейін заңды
патшаның ... ... ... ... ... үшінші түрі бар,
монарх бірнеше ақсүйектердің тұқымдарынан сайланады (Малайзия).
Тарихта екі монарх болған мемлекеттік ... ... да ... Тоталитарлық режимдерде Коммунистік партия басшысының
билігі ... ... де ... ... ... ... ... мұрагерлік билікке жатады, ол өзінің қызметіне құдайдан басқа
ешкімнің алдында жауапты емес, ол ... ... ... ... оның атынан сот, мемлекеттің атқару функцияларды жүзеге
асырылады, ол әскерді басқарады, мемлекеттің атынан шарт құрады [14,
36-37 бб]. ... ... ... тек ғана бір адамның қолында
болады, билік тұқым жалғастыру арқылы беріледі [4, 31 б].
Басқарудың монархиялық ... ... ... құқықтық
статусының аса маңызды ерекшеліктерінің бірі – мемлекет басы қызметін
ауыстыру ... мен ... ... ... ... формасынан ерекшелігі монарх өзінің қызметін мұралық пен және
өмір бақи алады. Алайда, кейбір ... бұл ... ... ... де, ... ... ... монархияларды алға тартады. Бұл
көзқарастың дұрыстығы да бар. Егер қазіргі басқару ... ... ... ... ... бар ... атауға болады.
Мысалы, Малайзияда мемлекет басшысы - король 5 жыл ... ... ... ... монархиялар ережеден тыс нәрселер болып
табылады. Ол мемлекеттік құрылыстың ыдырауына алып ... ... ... ... Мұны ... ... өмір ... принципіне қатысты
да қолдануға болады. Мысалы, Бутанда заңға сәйкес ... ... 2/3 ... ... ... ... тайдыруға болады;
Сауд Аравиясында билеуші әулет ... ... ... ... жаңа ... алмастырыла алады. Бүгінде басқарудың
монархиялық формасы ... ... ... ... Европа
мемлекеттердің үштен бірінің басқару ... ... ал ... -
мемлекеттердің ширегі, Африкада 50 мемлекеттің үшеуі монархия, Солтүстік
Америкада бір мемлекет ... ... ... – бір мемлекет
(Белида), Кариб ... ... ... ... ... ... ... белгілерінің барлығына қарамастан әртүрлі елдердегі
монархиялардың билік өкілеттігі әртүрлі тарихи және ... ... ... ... байланысты үлкен үш түрге бөлуге болады:
абсолюттік, дуалистік және парламенттік (шектелген). Адамзат тарихындағы ең
көне басқару формаларының бірі ... ... ... ... ... монархияның қолына шоғырланады: монарх заң шығару құқығына ие,
мемлекетті ... және ... сот ... болып табылады, сондай-ақ
діни билікке ие. Аталған ортақ белгілеріне қарамастан ... ... ... ... ... өз ерекшеліктері болады. Мысалы,
ежелгі дәуірдегі: монархиялардан көне шығыс монархиялары (шығыс деспотиясы)
ерекше көзге түседі. Шығыс монархиялары өте уникальді, ... –ақ ... ... рим ... қайталанбас құбылыс (б.э.д. І-ІІ ғ.).
Ежелгі рим монархиясы, әсіресе кейінгі дәуірлердегі ... ... ... мемлекеттер үшін үлгі болды. Орта ғасырлардағы монархия өз
дамуының үш кезеңін басынан өткерді: ете ... ... ... ... монархия. Ежелгі шығыс монархиялары Азиялық өндіріс
тәсілдеріне негізделді. Монархияның осы ... ... ... ... ... ... ... роль атқарды. Ирригациялық
құрылыстарды салу және оның жұмыс тәртібін бақылау қажеттігі, ұзақ ... ... ... қалуы, жерге, суға, құлдардың бір
бөлігіне деген ұжымдық меншіктің ...... ... ... шарт ... Ең ірі жер иесі патшаның өзі болды. ... ... ... ... ... шектеусіз еді. Мемлекет басшысының қолында
барлық билік шоғырландырылады, ол ... ... ... ... ең ... ... монарх шешті. Оның билігі құдайландырылды.
Ежелгі шығыс елдеріндегі мұндай монархиялық жиынтықтығы «шығыс деспотиясы»
ұғымын құрайды. ... ... ... ... Азия ... үшін тән (Египет, Шумер, Вавилон, Үндістан, ... ... ... ... басшысының билігі әскери чиновниктер мен ... ... ... ... Рим ... ерекшеленді. Монархиялық
басқару формасының алғашқы кезеңдерінде Римде монархиялық ... ... ... ... ... республикадан монархияға көші,
өтпелі кезеңдегі басқару формалары әртүрлі әскери ... ... ... Тек кейінгі кезеңде ғана Ежелгі Римде басқарудың типтік
монархиялық формасы қалыптасып, император әскери – ... ... ... арқа ... ... ... гүлденуі кезеңінде күшті
монархиялық концепциясы басымдылыққа ие болды. Монархтың билігі абсолютті
болып есептеліп, мемлекет билеуші ... ... ... Француз
королі Людовик ХІV- нің «Мемлекет дегеніміз ... ... сөзі ... ... 21 б]. ... ... ... монархиялардың тарихи монархиялардан
сырттай болсада ерекшелігі болғанымен, мазмұны жағынан бұрынғысынша қалуда:
белгілі бір алқалы оргадардың болуына қарамастан, ... ... ... ... қолында. Бұл елдерде Парламенттің нақты
өкілеттілігі, ... жоқ. Ол олма ... ... ... ... ... ... орын деп жазылған
(мысалы, Кувейтте ... ... ... ... аш ... ... ... ролін атқарады). Жаңа заманда мемлекет басшысы ролі
өзгерістерге ... Егер ... ... ... ... ... ... болса, экономикалық қатынастардың жаңа типі
–капиталистік шаруашылықтың пайда болуымен монархияның жаңа түрі ... ... ... Өзінің мазмұны жағынан дуалистік монархия жаңа
жағдайларда позицияларын нығайта түскен ... тобы мен өз ... ... ... ... ... көрінісі болды.
Дуалистік монархия тұсында «күшті» ... ... ... ... ... ... ... монарх бұрынғысынша дворяндардың,
феодалдардың мүдделерін білдіреді. Дуалистік ... ... ... ... мен монарх құзырлығының «теңдігі», яғни
екеуініңде мейлінше едәуір өкілеттігі болып, бі-бірінен ... өмір ... және ... бірі ... ... ... Парламент пен
монарх рольдерінің өзара сәйкес бөлінуі жүзеге ... ... ... ... билігін, ал монарх атқарушылық билікті өз қалпына алып үкіметті
құрды. Үкімет корольдің ... ... вето ... ... ... оны
таратып жіберу құқы болды. Бүгінде ... ... ... күшінде
практикада кездеспейді. Алайда оның қалдықтары қазіргі көптеген елдерде
мейлінше күшті. Буржуазияның ... және ... ... ... ... әр ... ... елдерде парламенттік (шектелген,
конституциялық) монархиялар құрылды. Парламенттік монархияға ... ... ... ... құрады, бірақ елді басқармайды».
Мұндай жағдайда монарх мемлекеттің ресми ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырмайды. Ереже бойынша, ... ... ... ... ... ... қатысты кейбір құзырлықтары болады, бірақ оны конституциялық
практикада шын мәнінде пайдаланбайды. Заң ... ... ... ... ... монарх қол қояды; үкімет парламент сайлауында көп дауыс
алған партияға құрады; ... ... ... ... болды. Паламенттік
монархияның осы белгілері бір деңгейде қазіргі жартылай президенттік ... ... тән. ... жүргізілген талдаудың барлығы
басқарудың монархиялық формасы –құлиеленушілік қоғам жағдайында ... ... ... ... ол ... басқарудың негізгі
формасына айналды; буржуазиялық қоғамда және қазіргі кезеңде монархия тек
дәстүрлі негізінен формальді ... ғана ... ... ... ... Норвегия және т.б.). Бүгінге дейін монархия ... ... ... және ... ... бірі екендігін
көрсетуде. 1975 жылы Испанияның халқы плебисцитте (сайлау) ... ... ... ... ... ... көңіл күй бар [22, 19 б].
Енді кішігірім осы монархиялық басқару жүйесінің түрлеріне тарихи
шолудан кейін, ... ... ... ... ... кірісетін
болсақ, біз негізінен монархиялық басқарудың ұғымын айқындау үшін ... ... ... ... өтуіміз қажет. Жалпы қазіргі кезеңдегі
мемлекеттанушылар монархиялық басқару жүйесін жоғарғы мемлекеттік билік
мемлекет басшысына монархқа ... оны ... ... ... ... болмайтын басқару нысанының түрі деп айқындайды. Бұл
жерде монархиялық басқарудың мазмұнына ... ... ... аталған
монархиялық жүйенің негізгі белгілерінің тұрақсыздығын ... ... ... ... тұрғыдан алғанда дәстүрлі мынандай
белгілері болады:
Біріншіден, биліктің бір ... ... ... ... мұрагерлікпен берілетіндігін;
Үшіншіден, биліктің ғұмыр бойы берілетіндігін;
Төртіншіден, монархтың жауапкершілігінің болмауы.
Шын мәнінде, қарайтын болсақ, ... ... бұл ... де ... ... ... ... дау тудыруы мүмкін. Егер тарихқа көз
жүгіртетін болсақ, монархиялық билік әрқашанда бір ... ... ... ... ... ... ... бір орынға екеуден
тағайындалатын. Сонымен қатар, ХІ ғасырда Византиялық Роман Диоген ... ... ... үйленген кезеңінде өзімен қатар, үш ұлы
мен әйелінің тең билігін мойындап, құжаттарға қол қойғанда, төртеуі де ... ... ... ... ... ... ... оның
негізгі белгісінің қатарына жатқызуға болмайды. Өйткені, тарихта оған ... әр ... ... кездестіруге болады. ХІІІ ғасырдағы
Кастиялианың корольдары тақты сайлау ... ... ... Ал, Ұлы
Герман халқының қасиетті Рим империясының императоры Карл ІҮ таққа жеті
князы ... ... ... ... ... басқаруға
негізделген елдердің өзінде де, мұрагерлік жүйені ... ... ... ... басшысы монархияның субъектілері, сұлтандармен
бес жылға сайланады. Мұны Біріккен Араб ... ... де ... Монархиялық басқару жүйесінің қалыптасуынан бергі кезеңді алатын
бослақ, тақ ... ... ... ... ... ... иеленудің жолдарын қазіргі ғылымда салийлік, кастилдік және
австриялық деп бөліп көрсетеді. Сали жүйесіне ... тақ ... ер ... ... ... әйел адамдар кірмейді. Мысалы,
оған Норвегия мен Жапонияны жатқызуға болады. Ал, ... жүйе ... ... әйел адам ... болып табылады, бірақ та, тақ негізінен
ер адамдарға қалдырылады, яғни соған басымдық беріледі. ... кіші ... ... тақ ... ... ... ... жүйе қазіргі кезеңде
Ұлыбританияда қолданылады. Австриялық жүйе ... әйел адам ... ... ... ... ... ... сәйкес
негізінен, тақ ер адамға мұра болып қалып отырады. ... ... ... ... І Павл ... ... [23, 14 ... биліктің классикалық қағидасына айналған патша билігінің
мызғымастығы, оның ... ... көз ... ... ... ... ... Ежелгі Үндістанда мемлекет басшысының билігі әр
түрлі кеңестермен, яғни падишахпен шектеліп отырғандығын ... ... ... да ... әр ... жағдайда шектелінгендігіне тарих
куә.
Монархиялық басқару жүйесінің тағы бір ерекше белгілерін атай келе,
А.В. Серегин ол ... да ... ... бар ... ... білдіреді:
«Наиболее устойчивый критерий монархической формы правления - ... или ... ... ... хотя и по ... ... ... ряд интересных фактов.
Во – первых ХХ век знает множество ... ... ... ... созданная впервые в Югославии для Иосипа Броз ... ... ... ... ... ... ... славян против фашистских захватчиков, была затем установлена в
некоторых странах Азии и ... в 60-х ... з-в ... в 70-х ... Уганде, Центральноафриканской республике, в Экваториальной Гвинее и
некоторых других странах.
Во – ... пост ... ... ... (кроме Индонезии) с
однопартийной политической системой (и президент всегда был лидером
единственной ... а ... с ... его ... ... ... новой идеологии, объявлено государственной. Одной из
пожизненных президентов-Бокасса ... еще ... ... ... ... ... В Корейской Народно-
Демократической Республике сын пожизненного президента Ким Ир Сена ... его ... и стал ... ... в 1994 году» [24, с
95]. Ғалымның бұл ... ... ... ... монархиялық басқару
жүйесінің өзінетән белгілерін тұрақты және динамикалық ... ... ... деп ... ... ... ... сан ғасырлық тәжірибесіне өтіп, сыналған және қазіргі кезеңде де
әлем елдернің тәжірибесінде бір текті ұстаным ретінде қабылданған ... ... Ал ... ... ... көрсеьіп өткендей
динамикалық белгілер ... ... ... ... ... кезеңдегі
ерекшелігін сипаттайтын, қоғамның ... ... ... ... ... ... Осы жерде А.В. Серегиннің ... ... ... келген мына қорытындысымен ... ... ... ... ... ... ... присущим
абсолютно всем монархическим правлениям.
Во – вторых, порядок наследования по ... или по ... ... ... не ... только монархическим. Ведь и голландские
резиденты были наследственны и ... но не были ...... ... не ... ... ... имел верховную власть
в своей стране (как кастильное короли ХIII ... Да и ... ... США, ... и др. ныне ... обширным, что многие принцы и
короли в истории были бы ... их ... и ... бы себя на высоте
королевской власти.
В – четвертых, лишь признаки бессрочности монаршей власти и ... ... ... ... наиболее устойчивыми из
классических категорий градаций ... ... ... ... для ... ... ... организации публичной власти
государств необходимо ... ... ... т.к. его ... ... приведет к отождествлению,
по ... ... ... с ... ... достаточно
авторитарных президентов (например, в КНДР, Туркменистане и т.д.).
В шестых, сущность монархии состоит в том, что она ... ... ... ... ... ... ... необходимости, чем юридическим средством рамкой целей
господствующих в обществе ... сил, ... ... ... ... в случае непредвиденных бедствий и катаклизмов.
Следовательно, монархия-это ... ... ... ... ... во главе государства стоит, как правило, единоличный монарх
(король, царь, император, калиф, ... ... и т.д.), ... ... ... либо ... другими органами государства
или гражданами, властью соразмерной верховной, и занимающий ... ... с ... или ... принципом, юридически не
отвечающей за свои ... и ... ... ... в ... и на ... ... правосознания народа» [24,
с 111-122].
Кейбір ғалымдар қазіргі кезеңде президентітк ... ... ... монархиямен байланыстырады. Мысалы, Б. А. Майлыбаев ... ... ... ... опыт ... ... ... Президента
(XIX век) привел к ... ... к ... ... ... Лишь ... когда французы «изобрели» модель
полупрезидентской республики, их опыт оказался удачным, однако и ... ... ... ... ... ... де ... Но, как и режим
бонапартизма, голлистский ... ... ... ... ... (в начале XX века) произошло развитие ... в ... ... ... ... ... ... которая стала благоприятной основой для ... ... ... ... свое ... в ... немецкой
государственности только в результате ... его в ... но уже ... второй мировой войны.
Таким образом, президентская республика в странах евро-атлантической
цивилизации стала историческим преемником конституционной монархии, отражая
жизнеустойчивость ... ... в ... культуре того или
иного народа.
Вместе с тем, президентская республика стала историческим ... ...... ... опыт ... ...... находившихся в догосударственном состоянии на
момент обретения независимости) ... во ... ... ... ... Африка, Латинская Америка), которые в исторических условиях
новейшего времени обратились к ... ... ... идеологической
формулы» [25, с 450], - дей келе одан әрі ойын тағы да ... ... ... ... ... историко-генетические корни института
Президента в любом государстве (будь то страны Латинской Америки, Азии,
Африки, ... ... ... ... в универсальном ... ... или ... ... ... что
монархический потенциал задолжен в институте ... всех ... ... ... ... ... ... в современных государствах
имеют монархическое происхождение:
- право помилования;
- внешнеполитические полномочия;
- определение основных ... ... и ... ... право вето;
- инициатива референдума;
- прерогативы при пересмотре Конституций;
- ... ... ... ветвью власти;
- назначение на должности;
- право обращения к народу;
Об этом же ... ... ... ... экс - Президентам;
- пожизненное обеспечение;
- пожизненный статус ... ... ... ... неприкосновенность;
- отождествление с определением периода истории государства;
- особенная государственная забота;
- пожизненная возможность влияния на ... ... ... возможность продолжения «президентской династии» посредством
проталкивания своих отпрысков в политические структуры (яркий пример-
«династия» ныне ... в США ... ... с 451]. ... ... ... басқару
мен монархиялық басқарудың арасында ... ... ... ... соған қарап, екі жүйені ... ... өзін ... ... деп ... болады.
Президенттік билік жүйесі тарихи кезеңнің ерекше бір ... ... ... көрінісін бейнелейді. Ал, монархиялық
басқару жүйесінің өмірге келген тарихи ... және оның ... ... ... ... ... қатар, монархиялық басқарудан
туындаған президенттік жүйенің қалыптасуы ... ... ... келтіре қоюда мүмкін емес. Яғни, монархиялық басқарудан
эволюциялық жолмен президенттік басқару жүйесіне өткен ... ... ... ... ... ... басқару жүйесіне
негізіен мынандай тұрақты белгілер тән болып келеді. Монархиялық басқару
жүйесіндегі монархтың заңи ... ... ... мерзімінің айқындалмауы, монарх билігі мемлекеттік бірліктің
ұлтық ... ... ... ... басқару жүйесі сан ғасырлардан бері қалыптасып дамып келе
жатқан және ... ... ... ... түрі болып табылады.
монархиялық билік өзінің тұрақтылығымен ерекшеленеді. Бұл ... ... ... және оның ... негізделген. Қазіргі
кезеңде әлемдік тәжірибеде монархиялық билік бірнеше араб ... ... ... ... қалыпты жұмыс атқарып жатыр.
Монархиялық басқару нысаны адамзат тарихында мемлекетті басқару нысанын
қалыптастырудың тарихи тәжірибесі өмірге әкелген ... ... ... ... ... осы ... дейінгі аралықта монархия ұғымы,
бірнеше даму ... ... ... ... басқарудың басты
ерекшеліктеріне биліктің мұрагерлік ... ... бір ... үстемдігі, монархтың заңдық жауапкершілігінің болмауы жататын
болған. Кейінгі европа елдерінің тәжірибесі монархиялық ... ... ... да орны ... ... ... ... жүйесі қазіргі кезеңде нақты билік жүргізудің ... ... ... мемлекеттік тұтастықты ... ... ... ... ... ... түрлерге жіктеу, өте күрделі мәселе болып
табылады. Оның негізгі себептері де жоқ ... ... ... ... ... моделін қисынды тұрғыда нақты саралау,
оңай емес. Монархиялық басқару жүйесі мемлекетте билікті жүзеге ... ... ... да, ... ... ... ... бір-
біріне қарама-қарсы келетін көзқарастар жүйесі қалыптасқан. ... ... ... ... ... да ... ... жүйесі туралы
біртекті саралауды ... ... ... ... Ғ.С.
Сапарғалиев пен А.С. Ибраева монархиялық басқарудың түрлерін ... ... ... үш түрі ... А) ... (абсолюттік) монархия.
Бұл жерде монарх мемлекеттің бірден бір ... ең ... ... ... заң ... ... және сот ... шоғырланған. Қазіргі кезде
басқарудың мұндай нысаны Сауд Арабиясы, ... Араб ... ... Б) ... ... ... парламенттік монархия, басқарудың
мұнадай нысанында елдегі билік (үкімет) монарх пен ... ... ... ... Мысалы, парлментке. Қазіргі кезде басқарудың мұндай
нысаны Ұлыбритания, Бельгия, Норвегия, Швеция мемлекеттерінде бар. ... ... ... бұл ... ... тең ... түскен
болып келеді. Мысалы, өткен замандардағы Пруссия, Австрия, Италия, Румыния,
Ресей елдерінде монархтың қолында ... ... ... ... Үкіметті
жасақтау, өзінің алдында жауапты министрлерді, басқа да ... ... және ... ... алу ... ие болған. Бұлардан
басқа монарх тыйым ... ... мен ... ... ... ... ... [26, 56-57 бб]. ... бұл ... ... ... ... жіктеу мәселесі теориялық тұрғыда
өзінің толық шешімін таппағандығын көреміз.
Шын мәнінде, теорияда монархиялық басқару нысанын ... ... ... ... ... ... Бұл ... біздің ойымызша, жария
билікті ұйымдастырудың ... ... ... ... қиын
екендігінен туындайды.
Қазіргі кезеңде мемлекеттаншуы ғалымдар тарапынан монархиялық басқаруды
жалпы мынандай түрлерге: шексіз монархия, яғни ... ... ... басқарушы болып табылатын және ... ... ... ... ... ... пен ... да органдардың ортасында өзара
шоғырланатын. Кейбір ресейлік авторлар тарапынан дуалистік монархияны, яғни
жоғарыда аталған монархия түрлерінің ерекшеліктерін ... ... ... ... ... бар. Мәселен, Б.А. Страшун [27, с 208-209],
В.Е. Чиркин [28, с 141], И.П. Ильинский [29, с 183] және ... ... ... ... ... ... жіктеу
мәселесінде қазақстандық ғалымдар тарапынан оқулықтар деңгейінде ғана
жалпыға мәлім түрлерді ... ... ... арнайы бұл мәселені сөз
ететін ғылыми мақалалар, монографиялық еңбектер ... ... ... да,
біз монархиялық басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... мемлекеттанушы заңгер ғалымдарының
ойпікірлеріне жүгінуге ... Бұл ... ... заң ... ... ... ... толыққанды ғылыми деңгейде жүзеге
асыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... түрлерге
айырудағы әр түрлі теориялық пікір-таластардың туындау себептірінің
негіздерін айқындауға жол ашады. ... біз сөз ... ... ... рсейлік ғалымдардың көпшілігі батыс жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... және ... бөлімдерде
айтып өткенміздей ресей тарихы монархиялық басқару жүйесін көп кезеңдерден
бері бастан өткізген мемлекеттің біріне жатады. ... да, ... бұл ... ... ... ... бірі ... артық
айтқандық болмайды. Енді сөз кезегін, осылай қарай өрбітетін болсақ, Б.Н.
Чичерин жоғарыдағы монархиялық басқаруға ... ... ... ... ... “Ограниченная монархия, в отличие от абсолютной представляет
сочетание монархического начала с аристократическим и ... ... ... ... ... ... развития всех элементов
государства и гармоническое их сочетание: монархия ... ... ... или его ... - начало свободы; аристократическое
собрание-постоянство закона” [30, с 9-10]. ... ... ХХ ... М.Н. ... та ... ... Ол ... басқаруды
абсолюттік және конституциялық деген түрлерге жіктей келе, оның ерекшелігін
былай ... ... ... ... не ... безответственным
представителем государства, как целого, но и сосредотачивает в своих руках
всю полноту, все ... ... ... ... ... или абсолютная.
Монархии абсолютной противополагается монархия ограниченная, т.е.
такая, где ... ... ... ... ... от ... принадлежащей народу” [31, с 131-132]. Ал сол ... ... Ю. ... ... ... ... қарай келе, оны үш түрге
жіткеді: бірінші, ... ... ... ... ... ... оның ойы ... абсолютизмнің
көрінісі, оған мысалы ретінде сол кезеңдегі Ресей ... ... ... ерекшелігін ... ... ... ... ... монарха от
парламента при осуществлении им управления и выборе министров” [32, с ... ... ... ... ойы ... ... тән ... “… министры назначаются для монарха парламентским ... ... сам ... ... ... ... [32, с. 54.].
Бұл көзқарастарға Л.А. Тихомировтың ұсынысы қарсы келеді. Ол монархияны үш
түрге ... ... “1) ... ... 2) ... 3) ... чистую или самодержавную” [33, с 101]. Оның ойы
бойынша, самодержавиелік монархия: “.. самодержавная ... ... быть ... одна. Ведь верховная власть нравственного идеала
неограниченна, но не абсолютна. Она имеет свои ... для ее ... ... во имя ... ... и ... ... власть” [33, с 101]. Сонымен ... ... ойы ... жеке ... оны ... өздігінен мойындағанда ғана
мүмкін болады деп санады. Сонымен қатар, ол ... ... ... ... фактически может проявляется при всех началах власти, но лишь по
недоразумению и злоупотреблению. По духу же ... по ... ... ... демократии, ибо народная воля ничем кроме самой себя не
обусловленная создает власть, абсолютную, так что если нард ... ... то и ... последнего становится абсолютной” [33, с 101].
И.Л. Солоневич абсолютизмді монархиялық басқаруға бюрократиялық ... ғана ... ... деп ... ... оған ... ғасыр мен ХХ
ғасырдың басындағы Ресейдегі басқаруды мысал еткен болатын [34, с 80]. ... ... бұл ... байланысты өзінің уәжін айта келе, жалпы
абсолютизм болуы мүмкін емес деп ... Тек ... ... ... ... деді: “в точном историческом смысле ... ... то ... и ... ... она ... существовать только при
господстве идея царя ... и ... в ее ... ... ... может быть только власть, подобная божественной, которую никто не
может ... и ... даже выше ... ... [35, с ... ... ... басқарудың өте нашар түрі ретінде
бағалаған. Тағы белгілі бір ғалым И.А. Ильин ... ол ... ... ... есть ... не ... на высоте своего призвания; и ... ... свое ... свою национально - политическую функцию и тем
подрывающий монархическое правосознание в ... ... и ... ... ... [36, с 562]. ... патшалары әрқашанда,
джеспот бола бермеген. Оны кезінде шетлдік ғалымдар да мойындаған болатын.
Вена университетінің профессоры А. Каппелер ол ... ... ... ... ... не был: его ... была ... религиозными
нормами, династическим порядком наследования и традициями (стариной). На
практике русские государи правили чаще всего в ... с ... ... ... ... со старинными боярскими и ... ... ... ... ... ... закрепленного организационно и
юридически, являлось основой политической системы России” [37, с 55]. Осы
жерде ... ... тағы бір ... ... ... ... монархияның ара-жігін ажырату үшін самодержавие сөзінің
мәнін түсіну қажет. Әрине, ресейдегі ... ... ... жылдар
аралығында «КСРО тарихы» журналында әр түрлі пікір-таластардың орын
алғандығын білеміз [38, с 70]. ... ... ... ... ... ... бір түрі ... бағалайды. Ал
кейбіреулер болса, ... ... ... деп таниды. Осы мәселеге
байланысты Н.М. ... мына ... мән ... ... ... ... самодержавия объединяет собой понятие неограниченности, в смысле
сосредоточения в руках монарха все полноты государственной ... [39, ... Н.И. ... болса, мүлдем бұған қарсы пікірді
айтады: “как бы не были ... ... ... ... ... по силе ... Основных Законов, остается все-
таки несомненным, что по смыслу этих ... ... ... ... с ... полномочиями, теперь является
конституционным государством, хотя и наименее развитого типа” [40, с ... ... ... самодержавиенің ерекшеліктерін қарастыра келе, оны
былай жіктеп көрсетеді:
“Во ... ... есть ... ... ... ... ... русское самодержавие-это власть православия;
В – третьих, это самодержавие сверенных широт;
В – ... оно ... ... государства) не испытало
влияния Западных идей абсолютизма, восточных деспотий и римского цезаризма”
[41, с ... ... ... ресейлік самодержавиелік монархияда әлі де
болса, ғалымдар тарапынан жүйелі ... ... ала ... беті ... ... ... ... самодержавиені шығыс деспотиясымен бір
орынға қою ... ... ... шын мәнінде ресей тарихында
самодержавие шексіз түрде көрінген кездері ... ... ... ... ... патша билігіне ықпал етіп, абсолютизмді шектеуге ұмтылған
тұстар да болды. Сондықтан, Ресей абслютизімін ... ... ... бағалау қажет деп санаймыз.
Енді, сөзімізді жэалғасыра келе, монархияны жіктеу ... ... ... монархияны екі түрге: дуалистік және
парламенттік түрлерге бөлуге, төңкеріске дейінгі ... ... ... ... ... А.С. ... ... дейді: “Деление
современных конституционных монархий на два типа - дуалистический ... - ... свой век. Если ... ... основным требования правового государства, ... ... ... ... типа конституционного государства, то
парламентская монархия, развившаяся в Англии в ... ... ... в назначении королем первым министром вождя парламентского
большинства, является исторический переходной ... ... ... ... и ... в наши дни на ... ... кризис, явно клонится к ... ... путь ... ... ... ... типическим для ... ... ... ... современной формой правления является конституционно ... ... в ... ... ... ... роль
подчиненных монарху агентов или слуг только парламентского большинства, ... на ... ... ... ... и ... ... идя рука об руку с народным представительством,
будет чувствовать себя вождем и доверенным ... [42, с ... ... ... үйесін жіктеу барысныда тағы бір ескеретін
жағдай, ... ... ... монархияның әр түрлері бой ... ... ... жоғалып кеткендігін де ескеруміз қажет.
Сондықтан да, монархияны жіктеу барысында осы мәселені де ... ... ... ... В.Е. ... болса, монархияның мынандай да түрінің
болғандығын сипаттап көрсетеді: ... ... ... ... в
ряде мусульманских стран, связана с концепцией халифата - справедливого
государственного строя, который, по ... был ... ... В ... ... монархии здесь особая роль принадлежит
семейному совету правящей семьи - ... но ... ... Он ... ... монарха (не всегда это старший
сын), ... ... ... ... от ... (это ... ... в
последние десятилетия в Саудовской ... В ... ... ... ... ... ... с авторитетными
людьми, ибо в мусульманской доктрине считается, что выборы не самый надежны
институт, ... ... быть не ... ... Характерными четами
этой формы являются? Институт Мажилиса-право доступа любого ... ... ... к ... ... это ... не всегда, раз в
неделю, а иногда ежедневно просьбы принимает особый чиновник, хотя нередко
сам правитель и ... ... его ... ... ... ... в отношении занятия государственных должностей
(некоторые важнейшие посты могут быть ... ... ... а ... в ряде стран ограничены в политических, а зачастую
и личных правах); закят - обязательны 2,5% ... с ... ... в
пользу бедных. Многие стороны этой монархи имеют цель ... ... - ... ... ... ... и тот факт, что монарх, как
правило является высшим духовным лицом государства - ... ... ... в ... ... - ... ... [43, с 124]. Міне, бұл
жағдай монархияның тағы да бір түрі ... ... да ... және қазіргі әлемдік елдердің ... бар ... осы ... ... ... ... тарапынан монархияны
жіктеу мәселесіне байланысты ұстанымдарға тағы тоқталатын болсақ, С.А.
Табанов өзінің ... ... ... «Монархияның түрлеріне келетін
болсақ, ол шектеусіз немесе абсолюттік деп бөлінеді. ... ... ... ... бір ... ... қолында шексіз, ондайда
конституция мен парламент болмайды, билік тармақтарына бөлінбейді. ... өзі заң ... ең ... лауазымды қызметтің барлығына чиновниктерді
тағайындайды, жоғары соттылықты өзі ... және ... ... ... ... ал егерде кеңесшілерді қатыстырса, онла олардың берген
кеңесі ол үшін мінлдетті ... ... ... ... деп
есептелінеді, сонлықтан олар монархқа шектеусіз тәуелді болуы керек. Әрине,
халық мемлекет басқаруына ... ... ... ... ... жасаудың және қалыптасқан дәстүрді ... ... ... жұмыс стейді.
Тарихтан білетініміз, абсолюттік монархия құл ... ... ... көне ... Рим имериясы), ортағасыр дәуірінде өмір сүрген
болатын (Көгне Египет, Көне Қытай).
Абсолбттік ... ... ... ... ... жеке ... ... билікке шексіз ие болуы;
2) әдетте, монарх өз билігін өмірбақи пайдаланады. ... ... ... ... ... монарх мемлекетті өздігінше халық билігінен туынлдамайтын құқықпен
басқару;
4) мемлекеттің басшысы ретінде монархтың заң жауапкершілігінің болмауы»
[3, 26-27 бб]. ... ... ... ... ... ... мыналарды жатқызады:
«1) үкімет парламент сайлауында көп дауысқа ие болған ... ... ... ... ... құрлады;
2) көп депутаттық орынды алған партияның жетекшісі үкімет басшысы ... заң ... ... сот ... шын ... монархтың билігі
жоқ болады, бейнелі түрде көрініс табады;
4) заң актілерін парламент қабылдайды, оған монарх тек ... ... ... ... конституцияға сәйкес, монархтың алдында емес, үкіметтің
алдында жауапты болады» [3, 28 б].
Монархиялық басқару ... ... ... ... әр ... ... қарамастан, біз бұл мәселемен ... ... ... басқару жүйеснің тарихи типтерінің дамуын негізге ала
отыра, жалпы монархиялық басқаруды шексіз монархиялық ... ... ... басқару жеп классикалықтұрғыда жіктеуді жөн көріп
отырмыз.
Шексіз монархия монархияның алғашқы нысаны ретінде ... ... ... бері ... келе ... ... ... де
монархиялық ерекше сана-сезімге негізделген қоғамдарда ... ... алып ... ... түрі ... табылалды. Шексіз монархияның
түрін тарихта даму ерекшелітеріне байланысты ... ... ... ... ... ... және абсолюттік сонархия. Ал
шектелген монархия ... ... ... жүйесінің тәжірибесінен
қалыптасқан, негізінен европа елдерінің тарихында орын алған, ... ... ... ... ... өз ... ... және конституциялық монархияға ажыратылады.
Монархиялық басқару жүйесін жіктеу ... ... ... ... ... ... және ... деп бөлген өте
орынды. Әрине, монархияны мұндай ... ... ... орын ... Осы жіктеудің негізінде оны одан әрі нақтылап, ... ... ... ... ... ... самодержавиелік түрлерге
бөлуге болады. Ал, ... ... ... және ... деп ... қажет. Парламенттік монархияны жеке монархияның нысаны
ретінде қарастыру негізсіздеу. ... ... өз ... монархияны және дуалистік монархияны қайталайды. Былайша
айтқанда, ... ... ... ... жетілген, аяқталған
сатысы болып табылады.
Қазіргі кезеңде ... ... ... ... және ... бөлу өзін ақтап отыр. Шексіз монархиялық басқару жүйесі ежелгі
шығыс елдерінен бері ... ... келе ... ... ... табылады.
Шексіз монархия қазіргі кезеңде абсолюттік монархия сипатына ие болуда. Ал
шектелген ... ... орта ... ... ... ... европаның негізгі дамыған елдерінің барлығы өткен, тарихи
сыналған жол болып ... ... ... өз ... конституциялық
және дуалистік монархия түрлеріне жіктеледі. Қазіргі ... әлем ... ... ... ... осы ... монархия болып табылады.
Республикада жоғарғы мемлекеттік биліктің қалыптасуы сайлау арқылы ... ... ... ... ... республика жоғарғы
сатыда прогрессивтік баска-рудың формасы болып табылады. Республиканың
мынандай ... ... ... ... аркылы өкілеттілікке ие болды.
Мемлекет басшысы озінің функцияларын арнайы белгіленген мерзімде
атқарады.
1. ... ... ... ... өкілеттілік орган өзінің
функцияларын аткарады.
Республиканың үш түрі бар: президенттік, ... ... ... ... ... АҚШ, ... ... президент мемлекет
басшысы, үкімет президенттің алдында жауап береді, ол ... ... ... және олар ... ... ... ... Қазақстанда әкімдер). Мемлекет басшысы қарулы күштердің бас
қолбасшысы, ... ... ... ... ... мағанада
президент парламентті тарқатуға құкы жоқ. ... ... ... бар ... ... заң ... ... - парламент ең жоғары
орган болып табылады. Парламент президентті және үкіметті ... ... ... ... іске ... парламенттің алдында жауапты. Егер парламент
үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, кызметін ... ... ... президент парламентті таратуға құқы бар. Парламенттік баскару
жүйесі Италияда, Германияда, Индияда, Турцияда, Финляндияда қалыптасқан.
Қазан ... ... ... ... ... ой-пікір
негізінде парламенттік республиканы жақ-тағаны ашық байқалады. Мысалы, XX
ғасырдың басында ірі қайраткер және реформатор ... ... 1911 ... ... уставы» деген еңбегінде (қазақ халкының ... ... ... ... кұру ... ... ... б].
Аралас басқару формасында президенттік және ... ... ... ... ... талаптар мен ин-ституттар енгізіледі.
Мысалы, Франция .
Кеңестер республикасы 1917 жылы Кеңес өкіметі орнағаннан ... ... ... ... Мәні ... ... ... алған большевиктердің
диктатурасын бекітті. Кеңестер республикасында билікті болу ... бір ... ... ... үстемдік етеді. Кеңестер
өкілетті орган ретінде ... ... ... ... ... ... ... Мемлекетте тоталитарлык режим үстемдік етеді,
демократиялық институттар ... ... ... ... ... ... ... жоққа
шыгарылады, кәсіби деңгейі аякқа тапталады. В.И. Ленин осы талаптарды ашық
түрде мойындап былай деп жазды: «Парламенттік ... ... - ... ... оған ... ... бір адым кері шегінгендік болар
еді, — бүкіл елде, төменнен жоғарыға дейін, жұмысшы, ... және ... ... ... [3, 19 б].
2.2 Мемлекеттің құрылым нысаны
Мемлекеттік құрылымы формасы - ... ... ... ... және іс ... асырылуы. Мемлекеттің құрылымы
негізінде унитарлык (біртұтас), федерация, конфедерация, достастык, империя
болып ... ... - ... бір ... ... ... құрамында баска мемлекеттік күрылымдардың болмауы және
аумактарының әкімшілік-аумактық бөліктерден кұрылуы. Біртұтас мемлекеттерде
бір конституция, бір азаматтылық, бір ... ... ... және
мемлекеттегі барлык билік жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... Италия, Венгрия, Қазақстан, Жапония,
Франция, Египет, Өзбекстан.
Федерация - бір мемлекеттің құрамында толық тәуелсіздікке ие ... ... ... ... ... ... конституциялары және заң шығару, атқарушы және сот билігін
жүргізетін жоғарғы билік органдары болады.Федеративтік ... ... ... ... ... ... ... қарам-қайшы болмауы керек және салыктың екі ... ... және ... ... ... ... федерация субъектілерінің уәкілдерінен құралатын арнайы палата
күры-лады. (Ресей, АКШ, Бразилия, Индия).
Конфедерация (латынша — одак, бірлестік ... ... ... — бір-
біріне тәуелсіз мемлекеттердің арнайы бір ... жету үшін ... ... ... ... негізгі-шарт жасау, соның
негізінде одақаралық арнайы баскару органдары кұралады, билік ... ... ... тек ... көрсетілген талаптарға сәйкес, өз
еріктерімен іс жүзіне асырылады. Конфедерацияда жасалған одактан шығу өте
қарапайым, субъектінің өз еркінде. Ал ... олай ... ... және ... ... екіге бөлінеді. Тарихтан бізге Рейн
конфедерациясы ... ... ... ... ... ... ... конфедерациясы (1816-1848) және т.б.
конфедерациялар белгілі. Сонымен қатар казіргі замандада конфедерациялык
одақ кездеседі. 1981-1989 жылдарда ... ... және ... ... ... деп аталатын конфедерациялық одакта болды. Тарихта жал-
пы конфедерация коп болып қүрылмаған және үзак ... өмір ... ... ... ... ... ... отырған
(АҚШ).
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алуы ... ... ... өзекті мәселелерді шешуді алға ... ... Сол ... ... заң ... мен білім саласындағы жетістіктерді
дамыған елдердің тәжірибесіне сүйене отырып, ой ... ... ... Бұл ... мемлекеттану бағытындағы концептуалдық мәселелерді
қайта бағалауға жол ашты. Біз ... алып ... ... құрылым
нысанының басты түрлерінің бірі болып табылатын конфедерация идеясының
қалыптасуы мен ... және оның ... ... және тұрақты
белгілерін ашып көрсету осы теңіздей іске құяр кішігірім тамшы ғана ... ... ... ... ... ... басты
түрлерінің бірі ретінде арнайы зерттеулер отандық заң ғылымнда, жүйелі
тұрғыда жүргізіле ... жоқ. ... ... бұл ... ... еңбек мүлдем кездесе қоймайды. Сонда да, болса, конфедерацияның
ерекшелігін көрсететін, жалпы ... ... ... ... ... ... ... энциклопедиялық сөздіктердің
бірінде, конфедерацияға мынандай түсінік беріледі: Конфедерация – ... ... - ... мен ... ... ... деген көзқарастар жүйесі. Бұл аталымды “тұжырымдама, негізгі
пікір”, ... ... ... ... ... ... деп те ... 132 б]. Бұл тұжырымнан конфедерация туралы кішкентай ғана ой – түй
алатынымыз көрініп ... ... ... ... ... ... конфедерация туралы ой қозғауларды ұшырастыра аламыз. Мәселен,
Т.А. Ағдарбеков былай ... ...... және ... ... жету мақсатында ... ... ... Конфедерацияның одақтық органдары құрылуы
мүмкін, бірақ олар, не үшін біріккендері ... ... ... ... ... мемлекеттік бірігудің нысаны пайда
болды, оларды - тәуелсіз мемлекеттер достығы деп ... ... ... ... ... болады. Ол құрылымның Конфедерацияға
қарағанда түсініксіз жағдайлары көптеу [5, 109 б.]. ... ... ... ... ... ... біз, жалпы оның, тарихи
қалыптасу және дамуы тұрғысындағы мәліметтерді де ... ... ... ... туралы түсініктің ойы төмендегідей:
Конфедерация – это временный союз ... ... ... для
достижения определенных целей в пределах известного исторического периода.
Цели могут быть разные - и военная, и ... и ... ... союз ... ... ... для достижения определенных
целей. К примеру, США в 1776-1787 гг., СНГ ... ... в ... время.
Суверенные государства, образовавшие конфедерацию, остаются субъектами
международно-правового общения, продолжают иметь собственное ... ... ... ... и ... не имеет своих общих законодательных, ... ... ... не имеет единой армии, единой системы ... ... ... ... ... налогов, сохраняет гражданство тех
государств, которые находятся во ... ... ... ... о единой денежной системе, о единых таможенных правилах, о
межгосударственной ... ... на ... существования союза.
Существует свободный въезд и выезд граждан стран конфедерации без ... [45, с 36]. ... ... ... ғалымдар С. Өзбекұлы және ... ... ... ... ... пайымдайды:
Конфедерация (латынша-одақ, бірлестік деген мағынаны ...... ... мемлекеттердің арнайы бір мақсатқа жету үшін ... ... ... ... негізгі-шарт жасау, соның
негізінде одақаралық арнайы басқару ... ... ... ... ... ... тек ... көрсетілген талаптарға сәйкес, өз
еріктерімен шығу өте қарапайым, субъектінің өз еркінде. Ал федерацияда олай
емес. Конфедерация ... және ... ... ... ... [4, 35 б].
Конфедерация идеясы мен тәжірибесі сан ғасырлық даму сатысынан ... ... ... ... ... ... құрылым жүйесінің
көрінісі екендігі ақиқат. әлем елдеріндегі ... ... мен ... және ... қызмет ету ісіне көз салатын болсақ,
конфедерацияның бірнеше ... ... ... Мысалы: Америкада 1781
жылы Конфедерацияның баптары қабылданған болатын, бұл бұрынғы ... ... ... ... бұл ... ... ... арқан деп
атады. Конфедерацияның жалпы Конгресс деген ... ... ол тек ... ... шешті: әскер, ақша, шет істер, басқа қызмет бабы әрі бір штаттың
қолында сақталған еді. ... ... ... жылдары, Швейцария-
1814-1848 жылдары, Египет пен сирия 1958 жылы біріккен Араб ... 1961 жылы ... бұл ... ... ... конфедерацияда орталық
биліктің шешімдері тек конфедерация субъектінің мемлекеттік органдарына
жайылады жа жеке ... және ... ... ... ... қарым-қатынастардың субъектілері болып қала
береді. Конфедерациялар өте әлсіз және тұрақты емес [46, 43 ... ... ... ... туралы айтылған ойлар
көрініс тапқан ... ... ... шолу ... ... ... конфедерация мәселесінің еліміздің заң ғылымында, әлі
арнайы қойылып, зерттеле қоймағандығын байқаймыз. ... оның ... ... ... ... заң ... мұндай жеке келелі мәселелер енді-енді
арнайы қойылып, зерттеле бастауда. Еліміздің жаһандану ... бой ... ... ... ұлттық құндылықтармен қатар, ұлттық мемлекеттіліктің
мәселелерімен бірге, әлемдік мол ... ... ... ... ... ... ой, мемлекеттік дамудан бір қадам
алға ... ... ... біз ... отырған конфедерация
идеясының да, ғылыми тұрғыдан негізделу керек екендігіне көз жеткіземіз.
Сонымен ... ... ... ... ... өзі жалпы
конфедерацияның мемлекет құрылымының бір түрі ретінде өте күрделі ... ... ... ... бастауларына баратын жолдың
негізі, ... ... ... тәжірибедегі конфедерациялық
мемлекеттердің саяси ... ... ... ... ... ... ... динамикалық белгілерін ашудың қажет екендігін
көрсетеді. Конфедерация әлемдік ... ... ... тарихи
сыннан өткен, локальды т.б қажеттіліктер ... ... ... мүддені тұрақтандыруға және т.б. қажеттілктерді қанағаттандыруға,
саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... конфедерацияның ерекшеліктерін ескере
келе, біз конфедерацияға мына төмендегі ... ... тін ... ... айта ... ... ... тұрғыда белгілі саяси және әскери
қажеттіліктерден туған құрылым болып табылады;
Екіншіден, конфедерация мемлекеттің ... ... ... ... конфедерацияға уақытша қасиеттен, былайша айтқанда тұрақсыз
болып келеді;
Төртіншіден, конфедерацияға бірігу көп жағдайларда ... ... ... ... жол ... конфедерацияның ерекшелігі, оның саяси құрылым ретінде
ұйымдастырушы, ... ... ... ... болған жағдайда оның
күші бүкіл конфедерация мүшелеріне жүрмейтіндігі.
Әрине, біз ... ... ... бұл ... осы
айтылғандармен шектеле қоймайды. Болашақ зерттеулерде мұның қатары өте ... ... ... ... ... құрылым нысаны ретіндегі
көрінісін зерттеу мәселесі, бізді осы бағыттағы тағы бір ... ... ... ... ... ... пікірдің астарына бойлауға
тартатындай. Еліміздегі сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... айналысушы ғалымдардың
еңбектерінде, көшпелілік конфедерация мәселесі жиі қойылып тұрады.
Еліміздің тарихында қимақ конфедерациясы, қыпшақ конфедерациясы, ... ... ... ... мәселелер жиі айтылады. Әрине, көшпелі
конфедерация мәселесі жеке қойылып зерттелетін, тақырыптардың ... ... ... ... қарайтын болсақ, бұл ұғым ... ... ... ұйымдастырылуының негізгі нысаны болғандығын
көрсетеді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ғасырлық мемлекеттердің тәжірибесінде орнығып қалыптасты.
Сөз соңында айтарымыз, жалпы конфедерация ... ... ... ... ... өзекті мәселенің бірі екендігі.
Конфедерацияның күрделі құрылым ретінде қалыптасуы мен ... оның ... ... ... негіз болып табылады. Сонымен бірге, еліміздің
тарихи тәжірибесінде болып өткен конфедерацияларды ... бұл ... одан ... ... ... мүмкіндік ашатын болған болар еді.
Достық - сирек кездесетін, тәуелсіз мемлекеттердің шарт ... ... ... мемлекеттік қрылымның құқыктык негізін шарт,
немесе жарғы кұрайды, тәуелсіздіктері ... ... ... ... ... үйымдастыру үшін арнайы мемлекет ... ... ... ... бірлестіктен өз еркімен кез келген
уакытта шығуы кұкылы. (Британұлттар бірлестігі, ...... күш ... ... ... ... негізінде екі тәсілмен іс жүзіне асырыл-ды. Ашык түрде жаулап алу
және саяси, экономикалык, әске-ри кысым жасау ... ... ... ... ...... ... жүргізудің арнайы тәсілдері. Негізінде
екі түрге бөлінеді: демократиялық және де-мократиялық ... ...... ... тендік пен бостандыққа
негізделінген идеясында мемлекеттің баскару ісіне ... ... ... емес ...... ... жүргізу ісінен алшақтатылуы.
Олардың түрлері сан алуан болады.
І. Тоталитарлық - (латын сөзінен - totalis ... ... ... ... бір ... бір ... колында шоғырланған, елде
демократиялык бостандык пен саяси оппо-зициянын болуына тыйым салған ... жеке ... ... ... бақылауға алады. Тоталитарлык
режимде: 1. Тек бір ... ... ... 2. ... ... ... бір
орталыктан жүргізіледі. 3. Бір идеология ғана жарияланады. 4. Еркін пікір
айтуға тыйым салынады. 5. Репрессия, күш ... ... ең ... ... табылады. Бүл режимнің калыптасуы халыктың белсенділігімен
болады. Әде-биетте тоталитаризмді «бұқаралық ... ... ... (Сталин, Мао Цзе Дун, Гитлер, Муссолини), ... ... ... ... «Тоталитаризмнің ұрығы әр ... ... ... онын дара ... ... да ... қоғамдыкка
бағындыруда» [4, 115-116 бб].
2. Авторитарлық (француз сөзі autoritaire - билік) ... ... ... ... ... ... ... -
авторитаризм халыкка бір идеоло-гияны мойындатпайды, либералдык дамуға жол
ашады, оппозицияға кедергі жасамайды, адамдардың жеке ... ... ... билікке халык жаппай тартылмайды, шек-теулі дәрежеде ... бір ғана ... ... ... ... топтардың, отбасының колында
болады.
Аристократиялык (грек сөзі — aristokratia) — ... ак ... ... ... ... саяси билікті жүргізуі, негізінде
тарихта Греция, Афина, сияқты т.б. ... ... - ... сөзі — ... ... ... — бір ... жүргізуде үстемдігі жарияланатын және ашык түрде террористік
диктатура ... ... ... адам құкы ... ... ... ... Ита-лияда, Германияда калыптасқан.
Либералдық - (латын сөзі — liberalis ... ... ... ... ... ... ... мақсат етіп,
мемлекеттің барлық тетіктерін сол мақсат үшін калыптастыратын режим.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезеңде әлемдегі дамыған ... ... ... ... ... ... ... кезеңде мемлекет ісіндегі озбырлықтарды
тыюдың негізін құрайды.
Қорыта келгенде, мемлекет заман талабы тудырған, бірнеше ғасырлық даму
жолынан ... ... идея ... ... ... ... бастауын
ежелгі антика дәуірлерінен алып, буржуазиялық қоғамда мемлекеттік билікті
жүзеге асырудың ең ... ... ... ... ... ... буржуазиялық қоғамда қалыптасқан мемлекеттік биліктің
ұйымдастырылуы мен ... ... ... жоюды мақсат
етіп негізделген болатын. Бұл негізінен Ш.Л. Монтескьенің және Дж. ... ... ... ... ... ... т.б.
философиялық астары негізделді. Мемлекеттің түсінігі концептуалдық,
теориялық ұстаным ... ... ... ... табылады. Бұл идея өзінің
дамуында бірнеше сатылы өзгерістерден өтіп ... ... ... классикалық байламға айналған болатын.
Мемлекеттің нысаны және оның мәні тарихи даму ... ... ... ... ... ... ... алдына көлденең
тартқан қажеттіліктерге жауап беретін ... ... ... ... ... ... елдердің негізгі ұстанымына айналуда.
Мемлекет нысанының мәнін ... ... және оның ... ... ... ... әр ... болып табылады. оның барлығы кезең
тудырған және оның жауабын білдіретіні қажеттілікті ... ... ... ... былайша айтқанда, монархиялық және республикалық
бағыттар орныққан. Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезеңде демократиялық
мемлекеттердің барлығы барлығында биліктің бастауы - ... ... ... ... ... айқындайды. Мемлекеттің нысаны мемлекеттік
билікті ұйымдастырудың принципі құқықтық мемлекеттің ... ... ... ... ... нысанының мұншама көп қырлылығы, оның
қоғамдағы атқаратын роліне, ерекшелігіне ... ... ... ... мемлекет қоғамдық дамудың тарихи қажеттілігі тудырған мемлекеттік
билікті ұйымдастырумен жүзеге асырудың оңтайлы тетігі ... ... ... ... Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... енгізілген болатын. ... ... ... 1993 ... және 1995 ... ... орнығып
бекіді. Қазіргі кезеңде ... ... ... қағидасы
конституциялық құқықтық тұрғыдан түрленіп, дамытылуда.
Қорыта келгенде, демократиялық құқықтық мемлекет нысанын Қазақстанда
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бастан кешуде. Болашақта бұл ... әлі ... ... ... ... қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру-мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... ... ...... ... 2008. – 32 ... ... Республикасының Конституциясы. – Алматы: Жеті жарғы, 2007.
– 136 б.
3. Табанов С.А. Салыстырмалы құқықтану негіздері. – ... – 2003. ... ... ... С., ... Ө.Қ. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. –
Алматы: Жеті ... 2006. – 264 ... ... Т.А. ... және ... ... – Алаты, 2003. – 345
б.
6. Досалиев Қ.Б. Заң үстемдігі принциптерінің мемлекеттік билік аясында
әрекет ету. – Алматы. – 2001. – 185 ... ... С.С., ... Л.Т. ... ... ... проблемалары мен болашағы. – Алматы. -
2005. - 464 б.
8. Баишев Ж. ... ... ... ... ...... Жеті жарғы, 2001. - 392 с.
9. Сапарғалиев Ғ. ... ... ... ... ... Жеті Жарғы, 2004, - 480 б.
10. Майлыбаев Б. Юридическая ... ... ... ... ... ... ... // “Правовое обеспечение
суверенитета Республики Казахстан: ... ... и ... ... научно-теоретич конферен. посвящен к ... - ... ... 2001. – С. ... ... ... ... Президент, Парламент және
оның депутаттарының мәртебесі, Үкімет, Республикалық ... ... ... Республикасының Конституциялық заңдары /
Құрастырған Э.Б. Мұхаметжанов, А.Н. Котлов. - Алматы: Жеті ... – 432 ... ... С.З. ... и ... ... Казахстан. – Алматы:
Жеті жарғы, 1996. – 352 с.
13. Ибраева А.С., ... Н.С. ... ... и ... ... – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 432 ... Қ.Д. ... А.К. ... А.Н. ... Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, Баспа. – 1998. - 256 б.
15. Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және ... ... ... ... Жеті ... 2006. – 264 ... ... государства и права: Учебник для вузов / Под ред. ... ... и ... ... – 2-е изд., изми и
доп. – М.: НОРМА, 2003. – 616 с.
17. ... В.С. ... ... ... и ... ... для ... М.: НОРМА-ИНФРА, 2002. -552 с.
18. Чиркин В.Е. Современное государство. – М.: ... ... – 416 ... ... тілі ... ... ғылыми түсіндірме: Заңтану / жалпы.
ред. басқ. А.Қ. Құсайынов - Алматы: Мектеп, 2002. – 336 б.
20. Сапарғалиев Ғ. Заң терминдерінің түсіндірме ... - ... ... 1995. – 208 ... Фатеев А.Н. История общих учений о праве и государстве. Харьков,
1909. – 161 с.
22. Нерсесянц В.С. Гегелевская ... ... ... и ... 1974. – 229 с.
23. Болдырева Р.С. Разделение властей (теоретико - правовые аспекты).
Дисс. к.ю.н. Москва 1998. - 164 ... ... А.В. ... ... ... формы правления:
Дисс... канд. юр. наук: 12.00.01. – ... на ... – 2003. – 195 ... ... Б.А. ... и ... института Президента
Республики Казахстан: проблемы тенденции, перспективы (опыт политико-
правового ... ...... Изд-во “Арыс”, -
2001. – 532 с.
26. Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. ... және ... ... ... Астана: Фолиант, 2007. – 336 б.
27. Конституционное ... ... ... ... ... / Под. ред. ... ... Б.А. – М., 1996. – Т. 1. – 2. –
358 с.
28. ... В.Е. ... ... ... стран. – М., 1997. –
250 с.
29. Государственное право буржуазных и освободительных стран: Учебник. 2-
е изд., ... и доп / Отв. ред. ... И.П. и ... Л.М. – ... – 368 ... ... Б.Н. Курс государственных наук. – М., 1895. – Т.1. - *** ... ... Н.М. ... государственное право. – СПб., 1914. – Т. 1. -
изд 8. - 385 с.
32. Гачек Ю. ... ... ... на ... ... (Право современной монархии). – Рига. - Ч.1. – 1901. -
253 с.
33. Тихомиров Л.А. Монархическая государственность. - ГУЛ: ... - 350 ... ... И.Л. ... ...... 1996. – 325 с.
35. Алексеев Н.Н. Русский народ и государства. – М., 1988. - 255 ... ... И.А. Соб. Соч в 10 ... – М., 1994. – Т.4. - 540 ... ... А. Сильное государства и пассивное общество // ... ... - №7. – С. ... Шапиро А.ЛД. Об абсолютизме в России // История СССР. – 1968. - №5.
– С. 70.
39. Коркунов Н.М. Русское ... ... – СПб., 1914. – Т. 1. ... 8. - 385 ... Палиенко Н.И. Основные законы и ... ... в ... ...... – 1910. - 365 с.
41. Черняев Н.И. Необходимость самодержавия для ... ... ... ... ... ... статьи и заметки. – Харковь. –
1907. – 245 с.
42. Алексеев А.С. Безответственность ... и ... – М., 1907. - 215 ... ... В.Е. ... ... ... Учебный курс.
М., Артикул. – 1997. – 352 с.
44. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Заңтану
/ ... ред. ... А.Қ. ... - ... ... 2002. – 336 ... Ибраева А.С., Ибраев Н.С. Теория государства и права: Учеб. Пособие.
– Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 432 ... ... және ... теориясы. – Алматы; Баспа. – 1998. – 256 б.
-----------------------
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ... ... ... бойынша
мемлекеттік құрылымның тұрпаты бойынша
басқару тұрпаты бойынша
Президенттік Республика
демократиялық мемлекет
біртұтас мемлекет

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салықтың экономикалық табиғаты35 бет
Қоршаған ортаны радиациялық ластанудан қорғау42 бет
"нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері:инкапсуляция, мұрагерлеу, полиморфизм"5 бет
33,34,35,36,37,38,39,40-нысандар15 бет
«Құрылыс нысанындарындағы өрт қауіпсіздігі»31 бет
Адамның жеке басын тексеріп қарау кедендік бақылаудың ерекше нысандары ретінде47 бет
Адвокатураның мақсаттары мен қызметінің нысандары72 бет
Адвокатураның мақсаттары мен қызметінің нысандары туралы84 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь