Сауда шығындар есебі

КІРІСПЕ 3

1 САУДА ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ 6
1.1 Сауда шығындар түсінігі, жіктелуі 6
1.2 Өнімнің өзіндік құны түсінігі, экономикалық мәні 12
1.3 Ұйымның сипаттамасы және сауда шығындарының есеп
саясатында қаралуы 18

2 САУДА ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІ 30
2.1 Сауда шығындардың бухгалтерлік есеп шоттарында көрсетілуі 30
2.2 Сауда шығындарын есепке алу мен өзіндік құнды калькуляциялаудың
әдістері 40
2.3 Үстеме шығындар есебі және олардың бөлініп таратылуы 56

3 САУДА ШЫҒЫНДАРДЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЕСЕПТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 62
3.1 Өнімнің өзіндік құнын талдау 62
3.2 Сауда шығындарды азайту көздерін анықтау әдістемесі 67

ҚОРЫТЫНДЫ 70

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 72
Бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу басқару жүйесінің ең маңызды және міндетті шарты болып табылады. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» жөніндегі заңға сәйкес барлық шаруашылық ұйымдары бухгалтерлік есеп жүргізуге және қаржылық есептілікті тиісті ұйымдарға ұсынуға міндетті. Оның ішінде ірі бизнес өкілдері үшін Халықарылық қаржылық есептілікке сәйкес есеп жүргізу мен есептілікті құрастыру міндеттелсе, орта және кіші бизнес өкілдері үшін Ұлттық бухгалтерлік есеп стандарттары бойынша есеп жүргізу міндеттелген.
Бухгалтерлік есеп сауданың жағдайын, экономикалық тиімділігін анықтап, негізгі міндеттерін нақты сипаттайтын бірден –бір ақпараттық жүйе. Қазіргі қалыптасқан дағдарыстық экономикалық қатынастар жағдайында Елбасымыздың халқымызға Жолдауының бағыттарын ұстанып, сауда салада өндіретін өнім түрлеріне зор мән бере отырып, өндіруге кеткен шығындардың ауқымынын неғұрлым азайтып және өзіндік құнды дұрыс әрі дәл анықтау міндетті шарт болып отыр.
Осы мәселеге орай ұйымдарда сауда шығындарды есептеу жолдарын дұрыс жүйеге келтіре отырып, сауданың шаруашылық қызметін басқарудың заңдылықтары сақталған жағдайда халық шаруашылығының өркендеуіне жол береді.
Нарықтық экономиканың нағыз шарықтап келе жатқан шағында күрделі экономикалық механизмді басқару саудадағы дәл, әрі нақты жүргізілген есеп арқылы ғана жүзеге асуы тиіс.
Ішкі шаруашылық есептеулерде ең басты рөлді бухгалтерлік есеп атқарады, өйткені, жоспарлау және мөлшерлеу - бір ғана қолданатын дискретті үрдістер, ал ішкі шаруашылық есеп үзіліссіз және тұрақты, осы жүйедегі кері байланыс элементі ретінде көрініс тапты.
Пайда табу ұйымды басқару жұмыстарының тиімділігіне, сауданы нақты ұйымдастыруға, ресурстарды үнемдеу саясатының жүргізілуіне одан ары тәуелді бола бастады. Ол ұйымдағы бухгалтерлік есептің барлық жүйесін қайта құруды талап етті.
Бухгалтерлік есептің бәсекелестік экономикаға, сыртқы тұтынушыларға неғұрлым ақпаратты көбірек беруге, сонымен қатар коммерциялық құпияны сақтауға сай келу қажеттілігі ұйымның бұрынғы біртұтас бухгалтериясын жеке екі бөлікке - қаржылық және калькуляциялық бөлікке бөлуге итермелейді.
Нарықтық экономика жағдайында осы мәселе өзекті болып тұрғандықтан диплом жұмысында өнімнің өзіндік құнын анықтау және калькуляциялау әдістеріне терең мән берілген. Ұйымдар өздерінің есеп саясатында пайдаланылатын ең тиімді өзіндік құнды калькуляциялау тәсілін таңдап көрсетуі қажет.
1. Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е. Аудиттің теориясы. – Алматы: Ұлағат, 2006. – 235б.
2. Абленов Д.О. Аудит негіздері. – Алматы: Экономика, 2005. - 352б.
3. Рахимбекова Қаржылық есеп. – Алматы: Экономика, 2005. – 185б.
4. Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілердегі бухгалтерлік есеп. - Алматы: Қазақ Университеті, 2005. – 212б.
5. Кеулімжаев К.К. Бухгалтерлік есеп негіздері. – Алматы: Экономика, 2006. – 177б.
6. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. Аудит. – Алматы: Экономика, 2006. – 258б.
7. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 181б.
8. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж. Бухгалтерлiк есеп. – Алматы: Экономика, 2001. - 236б.
9. Баймуханова С.Б. Бухгалтерлік есеп. – Алматы: Экономика, - 2005. – 366б.
10. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М. Аудит. Оқу құралы.- Алматы: Қазақ Университеті, 2004. – 134б.
11. Дюсембаев К.Ш. и др. Аудит и анализ финансовой отчетности. - Алматы: «Каржыкаражат», 1998. – 512б.
12. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г. Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау. – Алматы: Экономика, 2001. – 110б.
13. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами.- Алматы: Экономика, 2000. – 159б.
14. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. Қаржылық есеп. Алматы: Экономика, 2001. – 323б.
15. Кеулімжаев К.К., Кудайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы, 2006 – Учебник, 121б.
16. Родостовец В.К, Габдуллин Т.Ғ. Родостовец В.В. Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Қазақстан-орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық компаниясы. Алматы . – 2003. – 478б.
17. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп. Оқулық. - Алматы: Экономика, 2005. – 155б.
18. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности. Москва: Юнит, 2005. – 179б.
19. Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы: 2002.- 366б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1 ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРІ 6
1. Сауда шығындар түсінігі, жіктелуі 6
2. ... ... құны ... экономикалық мәні ... ... ... және сауда шығындарының есеп
саясатында қаралуы 18
2 ... ... ... ... ... ... ... есеп шоттарында көрсетілуі 30
2.2 Сауда ... ... алу мен ... ... ... ... Үстеме шығындар есебі және олардың бөлініп таратылуы 56
3 ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Өнімнің өзіндік құнын талдау ... ... ... ... ... ... әдістемесі 67
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу
басқару жүйесінің ең маңызды және ... ... ... ... есеп және ... ... жөніндегі заңға сәйкес барлық
шаруашылық ұйымдары бухгалтерлік есеп жүргізуге және ... ... ... ... ... Оның ішінде ірі бизнес өкілдері үшін
Халықарылық қаржылық есептілікке сәйкес есеп ... мен ... ... орта және кіші ... өкілдері үшін Ұлттық
бухгалтерлік есеп стандарттары бойынша есеп жүргізу міндеттелген.
Бухгалтерлік есеп сауданың жағдайын, экономикалық тиімділігін ... ... ... ... бірден –бір ақпараттық жүйе. Қазіргі
қалыптасқан дағдарыстық экономикалық қатынастар жағдайында Елбасымыздың
халқымызға Жолдауының ... ... ... ... ... өнім
түрлеріне зор мән бере отырып, өндіруге кеткен ... ... ... және өзіндік құнды дұрыс әрі дәл анықтау міндетті шарт
болып отыр.
Осы мәселеге орай ұйымдарда ... ... ... ... ... келтіре отырып, сауданың шаруашылық қызметін басқарудың заңдылықтары
сақталған жағдайда халық шаруашылығының өркендеуіне жол береді.
Нарықтық экономиканың нағыз шарықтап келе ... ... ... ... ... ... дәл, әрі ... жүргізілген есеп
арқылы ғана жүзеге асуы тиіс.
Ішкі шаруашылық есептеулерде ең басты рөлді ... ... ... ... және ... - бір ғана ... ... ал ішкі шаруашылық есеп үзіліссіз және тұрақты, осы жүйедегі кері
байланыс элементі ретінде ... ... табу ... басқару жұмыстарының тиімділігіне, сауданы нақты
ұйымдастыруға, ресурстарды үнемдеу саясатының жүргізілуіне одан ары ... ... Ол ... бухгалтерлік есептің барлық жүйесін қайта құруды
талап етті.
Бухгалтерлік есептің бәсекелестік экономикаға, сыртқы ... ... ... беруге, сонымен қатар ... ... сай келу ... ұйымның бұрынғы біртұтас бухгалтериясын жеке
екі бөлікке - қаржылық және ... ... ... ... ... жағдайында осы мәселе өзекті болып тұрғандықтан
диплом жұмысында ... ... ... ... және ... ... мән берілген. Ұйымдар өздерінің есеп ... ең ... ... ... ... ... ... қажет.
1. САУДА ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1. Сауда шығындар түсінігі, жіктелуі
Кез келген өнімді (жұмыс, ... ... ... бір ... ... ... деп ... тауарлар мен қызметтер үшін
төленген, яғни, жұмсалынған ресурстар немесе ақша ... ...... ... активтердің кемуі немесе капиталдың ... ... ... ... ... ... ... (заң)
Ақшалай формадағы субъект шығынына өнімнің өзіндік құны жатады.
Өзіндік шығындарды дұрыс ұйымдастыру үшін оның ... аса ... ... ... есептіліктің №2 «Қорлар»
стандарты сәйкес шығындардың жіктелуін келесі ... ... ... ... ... ... ... р\н |Жіктеу белгісіне сәйкес тобы ... ... |
|1 ... ... ... рөл ... |негізгі |
| | ... |
|2 ... ... ... салу ... ... |тікелей |
| | ... |
|3 ... ... ... |бір ... |
| | ... |
|4 ... ... ... ... ... |
| | ... |
|5 ... болу ... ... ... |
| | ... |
|6 ... процесіне қатысуы бойынша (басқару қызметі|сауда |
| ... ... |
| | ... |
|7 ... ... ... |
| | ... |
|8 ... ... ... ... |
| | ... |
|9 ... ... ... ... |
| | ... ... ... генерациялау кезеңіне шығынды |өнімге |
| ... ... ... |
*Дерек көзі: Шеремет А. Д. ... ... ... ... ... ... туралы жеткілікті ақпарат алу, өндірілген өнімді
бағалау, эконоикалық шешімдерді ... ... ... және ... шығын жіктеулерінің көмегімен жүргізілетінін көреміз:
1. Өндірілген өнімді калькуляциялау және бағалау үшін ... ... - ... ... процесімен тікелей байланысты.
- үстеме - сауданы ұйымдастыруда, қызмет көрсету мен басқару
барысында пайда болады;
- ... - ... ... бір ... өндірумен байланысты және оның
өзіндік құнына тікелей қосылады;
- жанама – ... өнім ... ... ... тікелей емес,
жанама (шартты) бөлінеді;
- кірістік (болашақта табыс әкелетін ресурстарға ие болу және оның
қолда бар болуы);
- біткен (шығынға ... ... ... ... және ... үшін шығындарды топтастыру:
- айнымалы, өзгермелі – оның ... ... ... ... ... ... тұрақты - өнім саудаі көлемінің өзгеруіне тәуелді емес;
- қайтарылмайтын - өткен кезеңнің табысы мен шығыны;
- міндеттік (вмененные) – ... ... ... ... пайда болады
және оны болашақта пайдалану мүмкіндігін сипаттайды;
- айыптық (өсетін) – қандайда бір өнім партиясын дайындауда қосымша ... ... ... ... үшін ... ақы ... ... (шектеулі) – қосымша шығындар, бірақ есепте өнім бірлігіне
келеді;
- релеванттық – ... ... ... мен ... ... ... ... мақсатында бақылау және реттеу процесін жүзеге ... ... ... ... ... тиімді (өндірімді, өнімді);
- тиімісіз (өндірімді емес);
- бақыланатын;
- бақыланбайтын.
Сонымен қатар, ... ... ... ... болу орны ... - ... цех, учаске, құрылымдық бөлімше.
Мұндай ... ... ... ... ... ... үшін аса қажет.
2. Өнім (жұмыс, қызмет) түрлері бойынша – оның өзіндік құндарын есептеу
үшін керек.
3. Шығын түрлері бойынша немесе өнімнің ... ... ... ...... ... ... және калькуляциялау
баптарымен [3].
Экономикалық элементтері бойынша - өнім өндіру үшін қандай ... ... ... ... ... ... ... шығындар;
- еңбекақы шығындары;
- аударым;
- құралдың тозуы;
- басқадай шығындар;
Калькуляция баптары бойынша - өнімнің жекелеген түрлерінің өзіндік құнын
есептеу үшін ... ... ... ... ... ... ... элемент және баптар бойынша шығындарды топтастыру өзара
байланысты, өйткені олар құрамы (элементі) және ... ... ... ... субъектінің бір ғана шығындарын сипатайтынын
айта кету керек. Бұл ақпарат есебінде ... ... ... ... өнім (жұмыс, қызмет) түрлері бойынша, калькуляциялу
баптарымен ... ... болу ... ... ... ... ... мүмкіндік тудырады, өнімнің өзіндік құнын әлдеқайда дұрыс
есептелуіне және ұйым шығындарына бақылауды күшейтуге жағдай ... ... ... топтастыру оның құрылымын зерделеу, сауда
шығындар сметасын пайдалануын бақылау, жоспарлау және ... ... Бап ... ... ұйым ... ... ... калькуляциялау және өнімнің өзіндік құнын бақылау ... Екі ... ... ... және өнімді өндіруге
кететін шығын, есептеу және өзіндік құнды талдау есебін ... ... ... ... тағы ... түрлері белгілі:
- ағымдағы – жиі қайталанатын кезеңдік шығын (шикізат, материалдар
шығыны);
- бір жолғы – демалыс ... ... ... және т.б. Ол ... ... ... және ... өнімнің өзіндік құнына бөлек
қосылады;
- сауда – тауарлық өнімді дайындаумен және оның сауда өзіндік
құнын қалыптастыруға кететін ... ... ... ... өнім ... де, ... ... қабылданып, қоймаға өткізілген
тапсырыс берушінің материалымен де шығарылатын дайын ... ... ... өз саудаінің жартылай дайындалған өнімнің өзіндік
құны, сондай-ақ субъектінің ... ... ... ... ... әкімшілік – жалпы басқарумен байланысты шығындар және жалпы
шаруашылық, әкімшілік тағайындауындағы ... ... ... тыс) - ... ... алушыға өткізумен
байланысты шығын;
- өндірушілік (жоспарланған) – ұтымды технология мен сауданы
ұйымдастыру арқылы өнімді белгіленген ... ... ... ... ... емес ...... жетіспеушілігнен
және сауданың дұрыс ұйымдастырылмауынан болатын салдар, яғни шығын
(жұмыссыз бос тұрып ... ... ... ... тыс ... ... – атқарушы шығын деңгейін реттейтін немесе оған елеулі
ықпал ете алады (өнім өндіруде пайдаланылатын шикізат ... оны ... ... ...... оның деңейіне елеулі ықпал ете алмайтын
шығын (дайындау учаскесінің мастері кострукторлық бөлім қызметкерлерінің
еңбекақысы ... ... ... ... алмайды);
- жалпы - өндірілетін өнімнің барлық көлеміне кететін шығындарды
білдіреді;
- орташа – есепте бір ... ... ... ... өнімге - өнімнің өзіндік құнына жұмсалатын шығын (тікелей шығын);
- ...... ... ... және ... ... сату шығындары, сыйақы бойынша шығындар (жанама шығындар).
Бұлардың ішіндегі ең маңыздылары өнімге және кезеңге қатысты шығындар
болып табылады. Оларға ... ... ... жататынын келесі сызбалардан
көреміз.
|Өнімге қатысты сауда шығындары |
|Негізгі материалдар | ... ... | ... үстеме |
| | | | ... ... ... | ... ... |
|шығындар | | |
1 ... ... ... ... құрамы
Бірінші сызбадан өнімнің өзіндік құнын құрайтын ... ... ... шикізаттар мен материалдар, негізгі сауда ... ... ... шығындар жататынын көреміз. Бұлар ең ... ... ... ... ... шығындар деп те атайды.
Көмекші саудате пайдаланылатын материалдық ... ... ... ... ақысы, коммуналдық шығыстар, сауда жабдықтарының
амортизациясы қосылған шығындар деп аталады, бұларды басқаша маетриалдарды
дайын өнімге айналдыру мақсатында ... ... ... деп ... ... ... құны түсінігі, экономикалық мәні
Калькуляциялау - өнім, жұмыс және көрсетілетін қызмет бірліктерінің
өзіндік құнын есептеу ... Ол ... ... оперативті басшылық жасау
үшін өте маңызды, өйткені ішкі резервтерді уақытылы ашуға және ... ... одан әрі ... оның ... ... ... ... Калькуляция өнімнің өзіндік құнын жоспарлауда және оған,
нарықтағы сұранысты есепке ала отырып, жұмысқа, ... ... баға ... ... ... ... ... түрін өндіру мен өткізуге,
сондай-ақ жұмыс пен көрсетілетін қызмет бірліктерін (жүк ... ... және тағы ... орындауға ақшалай түрде шыққан шығындар
жинақталып қорытылады [2].
Қазіргі заманға экономикалық әдебиет калькуляциялауды ... ... ... ... ... ... ... жүйесі деп
белгілейді. Калькуляция барысында саудаға кеткен шығындар мен шыққан өнім
санымен салыстырылады және өнім ... ... құны ... ... - шығындардың оны көтеруші бірліктерге, яғни
өткізуге, сондай-ақ ішкі тұтынуға арналған өнімнің ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі - калькуляцияны ұсыну. Өнімнің,
жұмыстың және көрсетілген қызметтің ... ... ... ... ... айқындайды.
Жоспарлы калькуляция нңбек шығындарының озық (прогрессивті мөлшері)
жіне одан ары ... ... ... пен ... ... ... сауда құралдары негізінде жоспарланатын кезеңге
арналып жазылады.
Жоспарлы калькуляцияның бір түрі - сметалық калькуляция; оны бір ... ... ... ... ... ... ... есептесу,
баға белгілеу және басқа мақсаттар үшін жасайды.
Шығындардың ағымдағы мөлшері ұйымның осы кезеңдегі жұмысының ... ... ... Және де ... кезең барысында шығындардың
ағымдағы мөлшері жоспарлы калькуляцияға негізгі салынған шығынның ... ... ал ... ... соңында – төмен болады.
Өнімнің өзіндік құнының есепті (нақты) калькуляциясы жоспарлыдан
ұйымға байланысты ... ... ... ... орынду иен орындамау,
шығындардың кей түрлерін үнемдеу немесе артық ... және оған ... ... ... ... амортизациялық аударымның мөлшері, электр
энергиясына,газға, суға және т.б. тарифтердің өзгеруі) себептері бойынша
ауытқуы мүмкін нақты шығындарды көрсетеді.
Нормаға ... ... ... ... жоспарлы
калькуляциялаудың бір түрі болып табылады, шығындар есебінің және ... ... ... нормаға сәйкес тәсілдерін қолданатын
ұйымдарда ... ... ... шығындардың жеткен деңгейін
сипаттайтын іс жүзіндегі, ... ... ... Ұйымдар жыл бойы
ұйымдастырушы-техникалық жоспарда негізгі салынған шараларды дәйекті жүзеге
асыратынын ескере отырып, нормаға сай ... ... ... кезең ішіндегі өнім саудаіне шыққан шығындардың шынайы деңгейін өте
дәл ... ... ... ... - ... ... ... олар күрделі қаржының, жаңа техниканың және технологияның тиімділігін
агықтау үшін қолданылады.
Шамаланған (провизорная) тоғыз ай ... ... ... ... ... мен ... өнім ... төртінші тоқсан немесе басқа кезең
ішіндегі шығындар мен күтілетін бұл өнім ... ... ... Бұл ... ... ... ... өнім өндіру
қорытындыларын алдын-ала анықтау үшін қолданылады.
Өнімнің өзіндік құнын ... ... ... олар ... обьектісінің өлшеуіші болып саналады,
әдетте, өнімнің сәйкес түріне арналған техникалық ... ... және ... ... өнім ... ... қабылданған
өлшем бірліктеріне сай келуі тиіс.
Өндірілетін өнім, технологиялық процесте, ... ... ... практикада қолданылатын калькуляциялық сан
түрлілікке әкеледі. Ұқсас белгілері бойынша олардың барлық жиынтығы ... ... ... ... нақты үлгілерде қарастырамыз.
Заттай (натуральды) бірліктер бұл өнім жоспарлнатын, есептелетін және
тұтынушыларға өткізілетін өлшем ... ... ... килограмм,
киловатт-сағат, погон-метр, текше-метр, шаршы метр, литр және т.б.) ... ... ... ... ... өнім ... ... үшін қолданылады (белгілі бір артикулдық 100 пар аяқ
киімі, белгілі бір ... ... ... ... ... ... центнері, темірбетон бұйымдардың текшеметрі, және
т.б.) өнімнің ... ... ... ... үшін ... бірліктер
(натуралды) қолданылады.
Шартты заттай біірлікті өнімді калькуляциялау үшін қолданылады,
бірліктегі ... ... ... ауытқуы мүмкін (100%-тік спирт, құрамында
пайдалы заттары бар минералды тыңайтқыштар).
Құндық бірліктер-көтерме (өткізу) бағадағы қосалқы ... ... ... ... ... өткізу бағасындағы 1 теңгелік тауар өнімі.
Еңбек ... ұйым ... ... ... үшін
қолданылады (1 нормасағат, 1 норма-ауысым).
Орындалған ... пен ... ... ... ... ... ... жөндеумен, көлік қызметін көрсетумен және тағы
да басқамен шұғылданатын саудате қолданылады (тасымалдық ... және ... - ... көрсеткіш калькуляциялық бірлік ретінде
біртекті бұйымдардың пайдалы тұтынылатын бірлігіне шаққандағы ... үшін ... ... ... ... ... пресс
саудаінің шығынын өнімділік бірлігіне есептелу) қолданылады.
Калькуляциялық бірліктердің сан ... ... ... ... ... талап етеді. Калькуляциялық бірлік сәйкес тұтыну ұшін
көрсетуге, әр ... ... ... ... баға ... ... келуі және ең аз шамадағы шығындармен өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялау ұшін ... ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстар әдетте салалық нұсқауларда келтіріледі.
Калькуляциялауға ең алдымен қатысы бар ... ... ... ... ... алғышарты болып табылады. Сауда есеп жүйесінде
белгілі бір үлгімен дайындалған ақпарат ... ғана ... ... ... процесс болып ... ... ... ... мүмкін.
Бұрын болған калькуляциялық жүйелер бір мақсатты - өзі өндірген ... мен ... ... қорын бағалауды көздейтін, ол сауда мақсат пен
ішкі есептілікті ... ... ... анықтау үшін қажет еді. Бұл
мәселенің маңыздылығына қарамастан калькуляциялаудың бұрынғы ... ... ... ... шешу үшін ... ... ... кәзіргі заманғы жүйелері өзара байланысты
көрсеткіштердің ара қатынасын біршама ... ... ... тек ... ... ... жол ашып қана ... мынадай
шаралардың экономикалық салаларын болжауға мүмкіндік береді:
- өнімді ары қарай шығарудың мақсатқа сәйкестілігін;
- өнімнің ең ... ... ... ... шығарылатын өнімнің ассортиментін оңтайландыру;
- жұмыс істеп тұрған технология мен станок ... ... ... ... жеке ... ... ... бағалау.
Қазіргі заманғы калькуляциялау ұйым ... ... ... ... ... ... ... Нақты калькуляциялау
мәліметтері өзіндік құн жөніндегі жоспарлы тапсырмалардан ауытқу ... және ... ... ... жоспарлау үшін, жаңа техника мен
заманға лайық технологиялық ... және т.б. ... ... негіздеу үшін қолданылады.
Калькуляциялау трансферттік баға белгілеуге негіз болып қызмет етеді.
Трансферттік ... баға бір ... ... ... ... пайдаланылады.
Ұйым бөлімшесі сыртқы сатып алушыларға өз бетінше шығуға құқық алған
кезде, трансферттік бағаларды жасау көкейкесті ... ие ... ... ... ... ... жағдайы трансферттік бағыны дұрыс
қалыптастыруға байланысты болады.
Егер бөлімшенің өнімі (көрсетілген қызметі) ұйымның ... ... ... ... ... ... таза ... және тұтастай
ұйымның қаржылық жағдайына әсер етпейді.
Сондықтан, сауда есеп пен калькуляциялау өнімнің ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі элементтері болып
табылады.
Тікелей ... ... ... шығындары және жалпы сауда
шығындар есепті кезеңде ... ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнын құрайды. Ал өндіріліген бір өнімнің өзіндік құны сауда
шығындарды ... өнім ... бөлу ... ... ... ... ... апарылуын, өзіндік құнды анықтау ретін көреміз.
|Өнімге апарылатын шығындар ... ... | ... ... | ... сауда шығындар |
|шығындар | ... | | ... ... | ... сауда |
|өзіндік құны | ... ... ... ... ... ... құны | |өнім қалдығы |
5 сурет. Шығындарды ... ... ... ... ... тікелей және жалпы сауда шығындардың өндірілген
өнімнің өзіндік құны мен ... ... ... ... бөлінетіндігін
көруге болады. Ал өндірілген өнімнің өзіндік құны сатылған өнімдердің ... ... ... ... өзіндік құндарына ... ... ... ... ... өзіндік құнының қалыптасуын
келесі сызба түрінде көрсетеміз.
|Тікелей еңбек шығындары |
|Жалпы сауда шығындар |
|Қосылған ... | ... |
| | ... |
| | ... ... | ... өзіндік |
|шығындар | |құн ... ... ... құн |
6 ... Өнімнің толық өзіндік құнын анықтау
Бұл сызбадан кезең шығындары деп аталатын ... және ... тек ... ... ... ғана ... ... олардың
бірден қаржылық нәтижені анықтауға апарылатынын ... ... ... ... ... келесідей көрсеткіштерді анықтау мүмкіндігі пайда
болады. Өндіріліп шығарылған өнімнің өзіндік құны келесі ... ... ... өзіндік құны = Аяқталмаған сауданың бастапқы
қалдығы + Есепті кезеңнің ... ... - ... ... ... пайда сомасы = Сатудан алынған түсім - ... ... ... ... пайда = Жиынтық пайда – ( ... ... ... ... өзіндік құн жөніндегі ақпаратты келесідей мақсаттарға қолдануға
болады.
1. Қаржылық есептілікте қолданылуы. Толық сауда өзіндік құн ... ... ... ... пен ... ... ... және
«Пайда және зиян жөніндегі ... ... ... өнімдердің
өзіндік құнын көрсетуге негіз болады.
2. Рентабельділікті талдау мақсатында. ... ... ... ... ... зерттеліп отырған элементке сәйкес келетін тікелей
шығындар мен жанама шығындардың үлесін анықтауға ... Егер ... ... ... мөлшері алынбаған болса, онда сауданы қайта
қарауға тура келеді.
3. Бұл қанша тұрады? Деген сұраққа жауап ... ... Бұл ... ... ... ... ... толық өзіндік құнды
анықтағаннан кейін аламыз. Сатып алушы әрқашан ... ... ... анықталған тауарды, өнімді, қызметті сатып алады.
4. Реттелетін бағаны бекіту үшін қолданылады. Көп жағдайларда баға ... ... ... ғана ... ... көп ... уәкілетті
ұйым бекітеді. Мысалы, электр энергиясына, телефон мен телеграф, су, т.б.
Бұлардың әрқайсысына баға белгілегенде уәкілетті ұйым толық ... құн ... бір ... ... ... қосындысына сәйкес бағаны бекітеді.
5. Нормативті баға белгілеуде қолданылады. Кез-келген ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы қайтымдылыққа қол
жеткізу болып ... Осы ... ... ... ... ... ... инвестицияның қайтуына мүмкіндік беретіндей пайда әкелуі қажет, яғни
мейлінше жоғары болуы керек. Егер алынған жалпы түсім сомасы ... ... ... ... онда ұйым ... табысты деп есептеуге
болады, бірақ, әрбір өнім бағасы жеке белгіленгені дұрыс. Мұндай жағдайда
бағаны ... баға деп ... ... жағдайда болмасын баға белгілеудің негізі өзіндік құн жөніндегі
сәйкес мәліметтер, әсіресе ағымдағы есепті кезең шығындары мен алдағы ... ... ... ... табылады. Бірақ шығындар есебінің
жүйесінде бүгінгі шығындар жөніндегі мәліметтерді алу ... ... ... ... ... өте ... болып табылады. Шығын мөлшерінің артқаны
жөнінде уақытында хабарландырылған өте тиімді. ... ... ... сәйкес көптеген ұйымдар күйреу жағдайына ұшырайды.
Өнімнің өзіндік құны ауыл ... ... ... ... ... ... құн ... ауыл шаруашылық
ұйымының шаруашылық қызметінің барлық жақтары жинақталып, барлық шаруашылық
ресурстарының қолданылыуының нәтижелері ... ... ... ... қоғамның, саланың, ұйымның бірінші кезекті және өзекті міндеті
болып табылады. Өзіндік құн деңгейіне ... ... мен ... ... жағдайы, төлем қабілеттілігі, сауданы кеңейту қарқыны,
ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... күні өзіндік құнды төмендету резервтерін анықтау өзекті деп
танылуда. Осындай резервтерді анықтай алатын болсақ, онда ... ... ... күйреу мүмкіндігін азайтуға және қалыпты қызмет
атқаруды жалғастыру мүмкіндігі пайда болады.
1.3 Ұйымның сипаттамасы және сауда шығындарының есеп ... - ... ... ... серіктестік Алматы
облысының Әділет Министрлігінде 2004 жылы қатысушылар ... ... ... ... ... жайы – ... ... Алматы
облысы, Талғар ауданы, Панфилово ауылы, 8 март көшесі, 3 үй. ... ... ... ... Жумабекова Сауле Амировна.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік заңды тұлға ... ... ... бар және ... ... заңнамалық талаптары бойынша
оларға қайшы келмейтін және тиым ... ... ... ... ... құқылы. Негізінен қызметін заңдарға және өз Жарғысына ... - ... ... ... ... негізгі
қызмет түрлері:
- ауыл-шаруашылық өнімдерін өндіру, өңдеу және ... ... ... тауарларды өндіру;
- жалпы коммерциялық қызметі;
- сауда-саттық, сауда-делдалдық қызмет;
- алкогольсіз өнімдерді, шырындарды, сусындарды және ... ... құю, ... ... және ... көтерме сауда
арқылы тарату;
- Қазақстан республикасында арнайы және сауда-азаматтық мақсатта
пайдаланылатын қуатты жол-көпірлерін ұйымдастыру, бұрынғыларды
қайта жарақтандыру;
- ұйым ... ... ... орын алуына көмектесу, осы
мақсатта шетелдік конкурстар мен тендерлерге қатысу;
- коммерциялық және ... ... ... және ... ... ... ... қатысу;
- ақпарттық, кеңестік, инжинирингтік, ... ... ... ... ... ... және ... экономикалық қызмет;
- халық тұтынатын тауарларды, ... ... ... ... ЖЖМ және ... ... сатып алу, сақтау және сату;
- көлік-экспедициялық қызметтер, жүктерді және ... ... ... ... ... ... ... сату;
- сауда үйлерін, шағын және ірі маркеттерді ұйымдастыру және
пайдалану;
- ... ... ... қызметті (шет елдік
фирмалардың қатысуымен) ұйымдастыру;
- жабдықтау қызметі;
- Қазақстан республикасында және шет елде мүліктерді ... ... ... салып қоюшы және жалға ... ... ... алу, ... ... жеке ... жалға алу;
- басқа кәсіпорындарға қызметтер көрсету;
- Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмейтін өзге
қызметтер.
ЖШС өз ... ... ... өз міндеттемелеріне жауапты
болады. Серіктестіктің мөрі, тауарлық белгісі, ... ... ... шоты бар. Жұмысшыларының орташа жылдық тізімдік саны екі жүз елуден
астам және жылдық активтерінің ... құны үш жүз ... бес мың ... ... ... ... болса ірі бизнес субъектісі құрамына
жатқызылады [6].
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік мүлкін негізгі және ... және ... да ... ... ... ... құрайды. Мүліктерге серіктестіктің меншік құқығы бар. Мүліктерді
қалыптастыру ... ақша және ... ... ... ... интеллектуалдық меншік құқығы,
өнеркәсіптің кей салаларында жинақталған білім мен ... ... ... өнімдер, жұмыстар, қызметтерді сатудан алынған және ... ... ... ... табыстар;
- бағалы қағаздардан алынған табыстар, банк несиелері,
- Қазақстан Республикасының заңдарында тиым ... ... ... ... ... ... зиян ... капитал
есебінен жабылады. Алынған табыстың бөлінуі ... ... ... Таза табыс сомасы салықтарды толық төлегеннен кейін қатысушының
иелігінде қалған ... бір ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге өкілетті:
- фирма атауын, мекен-жайын өзгерту, ... ... ... ... ... ... өзгерту;
- Жарғылық капитал мөлшерін өзгерту;
- ревизиялық комиссияны қызметке алу, босату, оның ... ... ... қайта құрылуы мен жойылуы, жойылу комиссиясын тағайындау;
- атқару ... ... ... ішкі ... ... ... ... жөнінде шешім қабылдау;
- мүлкін кепілдікке беру жөнінде шешім қабылдау;
- қосымша жарналар жөнінде шешім қабылдау және т.б.
Ағымдағы ... ... ... ... ... ... мәселелер кіреді:
- қызметкерлерді келісім шарт негізінде қызметке алу және
босату;
- жылдық ... ... ... ... қаражаттардың жұмсалуы жөнінде сметаны бекіту;
- келесідей қорларды - даму ... ... ... ... ... ... ... формасы мен жүйесін таңдау
директордың өкілеттігінде. Жауапкершілігі шектеулі серіктестік өз өнімін
келісім шарт бойынша ... баға ... ... ... ... ... ... қатысушының шешімі
негізінде қайта құрылуы немесе жойылуы арқылы тоқтатады. Құрылымын өзгерту,
яғни, бірігу, қосылу, бөліну, қайта құрылу ... ... ... ... талаптарына сәйкес жүзеге асырылады. Жойылу мақсатында ... ... ... ... құрылады. Жауапкершілігі шектеулі
серіктестік жойылуы сот ... ... ... сот ... тағайындайды. Жойылу комиссиясы бекітілгеннен бастап қызметін
басқару өкілеттілігі осы ... ... ... ... бағалайды,
кредиторлар мен дебиторларды анықтайды, олармен есеп айырысады, үшінші
жақтармен есеп ... ... ... ... жойылу балансын
құрастырады және оны құрылтайшыға бекітуге береді.
Жойылу ... ... ... ұйым ... ... ... ... мүліктер меншік иесіне қайтарылады.
Заңды тұлғалардың мемлекеттік регистріне арнайы жазу жазылғаннан ... ... ... ... және ... өз ... ... деп
есептеледі.
Ендігі кезекте ұйымның бухгалтерлік балансы бойынша 2007-2008 жылдар
бойындағы мүліктік және ... ... ... ... ... ... -агро » ЖШС-нің 2008 жылдың 31 желтоқсанына
қатысты құрастырылған бухгалтерлік баланс мәліметтері ... ... ... құрамына және құрылымына талдау жасаймыз. (қосымша А)
4 кесте
«Байсерке -агро » ЖШС-нің активтерінің құрамы мен құрылымын ... |Жыл басы |Жыл соңы ... (+,-) |
| |мың. |% |мың. |% |мың. тг. |% |
| |тг. | |тг. | | | ... ... |463930 |100 |492035 |100 |+28105 |+6,05 ... ... | | | | | | ... Ұзақ ... |62,51 |265985 |54,06 |-24004 |-8,28 ... | | | | | | ... ... |287089 |61,88 |263085 |53,47 |-24004 |-8,28 ... ... | | | | | ... |2900 |0,63 |2900 |0,59 |- |- ... | | | | | | ... ... |173941 |37,49 |226050 |45,94 |+52109 |+29,96 ... | | | | | | ... ... ... |30,63 |203821 |41,42 |+61702 |+43,42 ... ... |6,2 |21768 |4,42 |-7008 |-24,35 ... ... |0,66 |461 |0,1 |-2585 |-84,86 ... ... ... ... » ЖШС-нің бухгалтерлік балансы негізінде автор
құрастырған
Кесте деректері бойынша мынандай қорытынды жасауға болады. 2008 жылдың
соңында жыл басымен салыстырғанда (+28105) мың ... ... ... ... Ұзақ мерзімді активтер құрамы жыл соңында (-24004) мың теңгеге,
(-8,28%)-ға кемігенімен, жалпы актвитер ... ұзақ ... ... жыл басында 62,51%, ал жыл соңында 54,06% ... Бұл ... ... әрине, қолайлы жағдай болып табылады. Осы
есепті жыл қорытындысы бойынша қысқа ... ... ... ... үлесі көбейген, 45,94%. Бұл да ... ... ... ... ... ... активтер құрамында сатып алушылар мен ... ... ... және ... ақша ... көріп отырмыз. Әсіресе ақша қаражаттарының мөлшері 84,86%-ға
кеміген. Ал тауарлық-материалдық қорлар мөлшері керісінше 43,42% ... Ақша ... ТМҚ ... ... ... ... ... сүйене отырып баланстың активті баптарына қатысты
бірқатар көрсеткіштерді анықтауға ... ... ...... жұмылдырылу коэффициенті – ағымдағы активтердің баланс
валютасындағы үлесін көрсетеді. Бұл көрсеткіш ... жылы 37,49 %, ал ... 45,94% ... тұр, яғни бұл ... ... ... үздіксіз
жұмыс істеуін қамтамасыз етеді, кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігін
көрсетеді.
Жұмылдырылған және ... ... ... ... ағымдағы активтердің ұзақ мерзімді активтерге қатынасы арқылы
анықталады. Біздің ұйым ... ... жылы ... 0,6 ал есепті
жылы (226050/265985) 0,85 тең болған. Негізі ... ... ... ... қажет. Ұйымның бұл көрсеткіші есепті жылы теориялық мәннен сәл
ғана артық болғанын, ал есепті жылы өте жақсы деңгейде ... ... ... ... ... болса, соншалықты ұйымның қаржылық тұрақтылығы
арта түспек.
Келесі көрсеткіш ұйымның мүлкі құрамындағы негізгі құралдардың шынайы
құны ... ... ... ... ұйым ... ... ... үлесі
өткен жылы 61,88% болса, есепті жылы 54,06%-ды құраған, яғни ... ... ... тозу ... негізгі құралдардың
техникалық жағдайын сипаттайды. Бухгалтерлік баланстан тозу жөнінде қосымша
мәліметтер алып тозу ... ... Бұл ... ... тозу ... ... құнына қатынасы арқылы анықталады.
Өткен жылы тоз коэффициенті 17029/304118 – 0,05-ке тең, ал есепті жылы ...... тең ... Бұл ... өсуі бір жыл ... ... ... артқанын сипаттайды. Компания қолда бар
негізгі құралдарын ... ... ... ... ... ... қажет [7].
Талдаудың келесі кезеңі ұйымның бухгалтерлік балансы негізінде
пассивтер құрамы мен ... ... ... ... Ол үшін баланс
негізінде аналитикалық кесте ... ... ... -агро » ЖШС-нің пассивтерінің құрамы мен құрылымын талдау
талдау*
|Көрсеткіштер |Жыл басы |Жыл соңы ... +,- |
| |мың. |% |мың. тг.|% |мың. тг. |% |
| |тг. | | | | | ... ... ... |100 |492035 |100 |+28105 |+6,05 ... | | | | | | ... ... ... |99821 |21,52 |190720 |38,76 |+90899 |+91,06 ... ... ... |364109 |78,48 |301315 |61,24 | | ... ... |197676 |42,61 |69661 |14,16 |-128015 |-64,76 ... | | | | | | ... |166433 |35,87 |231654 |47,08 |+65221 |39,19 ... | | | | | | ... | |0,2152 | |0,3876 | | ... 2/1 | | | | | | ... және ... | |3,65 | |1,58 | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... 3/2 | | | | | | ... | |0,35 | |0,75 | | ... | | | | | | ... ... «Байсерке –агро » ЖШС-нің бухгалтерлік балансы негізінде автор
құрастырған
Кестеде көрсетілгендей жалпы мүліктер құнындағы ... ... ... ... ... көруге болады: 2007 21%, 2008 жылы –39%ға
жуық. Жалпы ұйының меншікті капиталының үлес салмағы өте аз ... ... өте аз ... ... ... ... ... екендігін көреміз.
Кесте мәліметтері бойынша қорлану көздері де (+28105) мың ... ... ... ... ... ... капиталдың негізгі құралдарға қатынасы арқылы анықталады. Өткен
жылы инвестицияландыру коэффициенті 0,35 пунктте болса, есепті кезеңде ... ... есеп ... ... ... есеп ... деп ... есепті жүргізу әдісінің жиынтығын, яғни алғашқы бақылау,
құндық ... ... ... және ... ... ... жинақтап
қорытындылау жолдарын айтады.
Бухгалтерлік есепті жүргізу әдістеріне ... ... ... мен ... ... ... ... есептеу, құжат айналымын
қабылдауды ... ... ... есеп шоттарын қолдану
әдістері, бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... да сәйкес әдістер мен амалдар кіреді.
Ұйымның есеп саясатын өңдей мүмкіндігі мен қажеттілігі бухгалтерлік
есеп пен ... ... ... ... құжаттар бойынша баптарда
қарастырылған ... ... ... ... ... ... анықталады. «Бухгалтерлік есеп және ... ... заң ... ... ... есеп саясатын құрастыру барысында
бұйрық бойынша қажетті құжаттар ... ... ... Бұл ... ... ... жатады:
- бухгалтерлік есептің уақыттылы, есеп ... ... және ... ... болуы;
- бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізуде қолданылатын синтетикалық және
аналитикалық есеп шоттарының жұмыс жоспары,
- ... есеп ... ... ... ... ішкі ... ... есеп құрудағы құжат нысандары;
- активтер мен міндеттемелер түгендеуін өткізу тәртібі;
- актив пен міндеттемелерді бағалау әдістері;
- құжат ... ... мен есеп ... ... ... ... ... бақылау тәртібі;
- бухгалтерлік есепті ұйымдастыруға қажетті басқа шешімдер.
Ұйымның қабылдаған есеп саясаты сол ... ... ... ... ... Ұйымның есеп саясатын таңдауы мен ... ... әсер ... ... және ... нысаны;
- салалық қызметінің түрі;
- қызметінің көлемі, жұмысшылары мен қызметкерлерінің орташа тізімдік
саны;
- салық салу ... ... ... қызметін дамыту стратегиясы;
- ұйымның ақпараттық қамсыздандыру жүйесі;
- материалдық базасының болуы;
- ұйымның бухгалтер мамандарының біліктілігі, ... ... ... мен ... ... ұйым өз ... ... асыру үшін таңдап бекіткен есеп
саясатын толықтылық, уақыттылық, сақтық, ... ... ... ... ... ... ... есеп саясатының сол ұйым
объектілерін толық қамтуы деп түсуге ... яғни ... ... ... ... есеп пен қаржылық есептілікте уақытында ... ... ... есеп ... көрсетіледі,
және де орындалмаған операция есепке алынбайды.
Сақтық қағидасы бойынша ... ... есеп ... ... ... ... ... мен табыстарға қарағанда
жасырын резервтердің жасалуына жол бермей, шығындар мен міндеттемелерді
айқын ... ... ... ... ету ... яғни ... ... әдістері әр айдың
соңғы күнтізбелік күніне айналымның аналитикалық есебі мен ... ... ... есеп мәліметтерінің теңдігін қамтамасыз етуі
қажет.
Халықаралық қаржылық ... ... ... ... ... өз есеп ... қайта қарап, оны халықаралық қаржылық
есептілік стандарттарының талаптарына сәйкестендіруге ... 2007 ... ... ... ... Республикасының «Бухгалтерлік есеп және
қаржылық есептілік жөніндегі» ... ... ... ... қатар ұлттық есеп стандарттары да жұмыс істейді. Сол себепті
«Байсерке-агро» ЖШС-гі ұлттық қаржылық есептілік стандарттары бойынша ... - агро » ... есеп ... ... Республикасының
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік жөніндегі» заң актісінің
негізінде және ұлттық ... ... ... ... ... стандарттарының, типтік шоттар жоспарын, жоғарыда аталған
құжаттарға қосымша ... ... ... және ... ... есеп және ... ... қатысты
заңнамалық, нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа ала отырып жасалған.
Есеп саясатының негізгі ... ... ... ... ... ол жөнінде толық, объективті, шынайы ақпаратты ... ... Есеп ... ... тұрғыда үш бөлімнен құралады.
Бірінші «Жалпы ережелер» бөлімінде ұйым ... ... ... ... ... ... ... «Әдістемелік бөлімде» стандарттарда
көрсетілген ақпартты ... ... ашып ... әдістері
көрсетіледі. «Ұйымдастыру бөлімінде» бухгалтерлік есептің жүргізілуіне
жауапты ... ... ... ... бөлінісі, қолданылатын есеп
жүргізу формасы, жұмысшы шоттар ... ... ... ... - ... ... Осы ... мәселелер қарастырылады:
1. Негізгі құралдарға қатысты оларды ... ... ... ... есептеу әдістері, жөндеумен байланысты шығындарды
есепке алу, жаңарту, жалға алу, техникалық тұрғыда қайта жарақтандыру
мәселелерді ... ... ... ... қатысты жөндеу уақыты
мен өткізу жылдамдығын компания өзі шешеді.
2. Материалдық емес актвитеріне ... ... ... ... және ... ... шығару жолдары. Кейбір материалды емес
активтер түрлеріне байланысты олардың тиімді пайдалану мерзімі жөнінде
компания өзі шешім қабылдайды.
3. Дебиторлық ... ... ... ... көлемін анықтау;
Есеп саясатының техникалық бөлімінде келесі сұрақтарды қарайды:
1) басқару есебінің ... ... ... мен сауда шығындарына жатқызу әдістері. Сауда
шығындарын және өнімнің өзіндік құнын есептеу, яғни ... ... ... ... ... ... арасында бөліп тарату әдісі.
Дайын өнімдерді кіріске ... ... ... ... ... және
бағалау жолдары:
3)материалдарды есепке алу;
4)негізгі құралдарды жөндеу;
5)күрделі құрылыстың негізгі құралдарын жаңарту;
6)мүліктер мен міндеттемелерді түгендеу;
7)жұмысшы шоттар жоспары;
8)ішкі ... ... ... ... ... ... сұрақтар қаралады:
1. Ұйымдық нысаны және бухгалтерлік қызметтің құрылымы.
2. ... ... ... Ішкі ... ... ... » ... есеп саясаты қатысушының шешімімен
бекітілген.
Есеп саясатының 1-ші бөлімінің Ұйымдастырушылық – Техникалық ... ... онда есеп ... ... ... ... ... негіздерінің, негізгі қызмет түрлерінің және мақсаттарының
жазылғанын көреміз. Бұл мәліметтерді біз серіктестіктің жарғысына қатысты
да ... ... Сол ... ... есептің ұйымдастырылуын
қарастырамыз. 1-ші ... ... ... бухгалтерлік есепті
ұйымдастырудағы міндеттер көрсетілген. ... ... ... оперативті басқару үшін, инвесторлар мен кредиторлар,
жабдықтаушылар, салықтық және қаржылық ұйымдар, сатып
алушылар және басқа ... ... ... мен ... ... ... және шынайы ақпаратты қалыптастыру;
- серіктестіктің мүлкінің, материалдық еңбектік,
қаржылық ресурстарының қолда бары мен ... ... ... ... ... ... ... құбылыстары
жөнінде уақытында ескерту және ішкі резервтерді
анықтау деп көрсетілген.
«Байсерке -агро » ... ... есеп ... ... Сонымен қатар автоматтандырылған тәсіл де қолданылады.
Капитал, міндеттемелер, активтерге, ... мен ... әсер ... ... бухгалтерлік есепке алынуы қажет. Бухгалтерлік есеп бас
бухгалтер басқаратын жеке құрылымдық ... ... ... ... кезең күнтізбелік жыл болып табылады. Құрылтайшы
қаржылық есеп ... ... қол қою ... бар ... тұлғалар
тізімін бекітеді [11].
Алғашқы құжаттар мен құжат айналысы ашылып көрсетілген. Есептік-
бухгалтерлік құжаттардың ... ... ... ... қарай құжаттардың ішінде қаржылық есептілік пен түсініктеме
жазбалар тұрақты ... ... одан ... ең ұзақ ... ... 75
жыл, ал көпшілігі 3-5 жыл бойында сақталулары қажет. Бас бухгалтер құжат
айналысының тізбектілігін, олардың дұрыс ... ... ... құпия құжаттар құрамына жатады: банктік құжаттар, ... ... ... ... жүк ... ... ... шот-фактуралар, еңбек келісім-шарттары, штаттық
кесте, қаржылық және салықтық есептілік. Осы ... алу ... ... ... ... анықтайды.
Сонымен қатар осы бөлімде бухгалтерлік есеп саясатын қалыптастыру
негіздері, қағидалары (есептеу ... ... ... ... ... ... ... аяқталу қағидасы,
салыстырмалылық, тізбектілік, ақиқаттық) көрсетілген.
Есеп саясаты Қазақстан Республикасының ... ... есеп және ... ... ... талап етуі бойынша
өзгертіледі, және ол өзгерістер қаржылық есептілікте ... ... ... ғана ... ... ... енгізу келесі жағдайларда мүмкін болады:
- Қазақстан республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік
туралы заңының өзгеруіне байланысты;
- бухгалтерлік ... ... ... ... өзгеруі салдарынан;
- жаңа бухгалтерлік есеп сатндарттарына көшумен байланысты;
- ұйымның құрылымы өзгерген жағдайда;
- меншік иесі ауысқан жағдайда;
- ұйым ... ... оның ... ... ... ... меншікті капитал мен міндеттемелерді бухгалтерлік есепке
алудың жаңа әдісіне көшу қажет болған жағдайда.
2 САУДА ШЫҒЫНДАР ... ... ... ... есеп ... ... шығындарын есепке алу үшін Халықаралық ... ... ... ... ... жоспарына сәйкес шоттардын кешенді
жүйесі пайдаланады, оған 8110 – «Негізгі ... 8210 – «Өз ... ... 8310 – ... ... 8410 – ... шығындар»
бөлімдерінің шоттары кіреді. Ұлттық қаржылық есептілік ... ... ... ... 2008 ... 1 ... ... енгізілді. Екі шоттар жоспарында өзгешелік нөміріне қатысты ғана
болып отыр.
Шығындарды және өнімнің шығарылуын есепке алу мен ... ... ету үшін ... есеп ... ... бойынша шығындар" ведомосы, онда 8110, 8310, 8410 ... ... ... ... ... 8110, 8310, 8410 шоттарының есебі
компьютерлендірілген қезде олар бойынша тиісті машинограмма қолданылады. Ай
соңында бухгалтерия сауда ... ... ... ... бойынша шығындар" ведомосына жазу үшін мыналар негіз болып
табылады:
- "Материалдар (жалақы) шығындарын бөлу ... ... ... ... ... ... алынған шалафабрикаттар және сауданың
басқа да материалдық запастары көрсетіледі 1300 - ... ... ... ... ... ... еңбек ақы шығыстары 3350
"Персоналдармен еңбек ақы бойынша есеп айырысу" шотының қредиті; еңбек
ақыдан ... ... 3150 - ... да" ... ... ... қредиті;
- "Негізгі қурал-жабдықтар амортизациясынын (тозуынын) есебі" кестесін
әзірлеу, онда сауда шығындарына енгізілуге тиісті негізгі құрал-жабдықтар
амортизациясының ... ... 2420 - ... ... ... қредиті);
- "Материалдық емес активтер амортизациясының ... ... онда ... шығындарына енгізілуге
жататын амортизациянын, сомасы көрсетіледі.
- 2740 -"Материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... көрсетуші) саудатер мен
шаруашылықтардың көрсеткен қызметтерін бөлу" кестесін
әзірлеу, онда ... мен ... ... жұмыстарға және көрсетілген қызметтерғе
жұмсалғын шығындары қерсетіледі 8310 - ... ... ... ... ... Бас ... ұйымнын балансын және
қаржылық есеп беруін жасайды.
Басқару бухгалтериясы шоттардын типтік ... 8- ... ... ... Ол ... шығындары туралы ақпаратты қорытып, өзіндік
құнды калькуляциялайды, Сауда шығындарынын ... мен ... және ... ... бақылайды, Саудадағы шалафабрикаттардын
қозғалысын есепке алады, есептің бүкіл көлемінің нормативтік, жоспарлық
және талдамалық ... ... ... ... ... (құпия)
болып қеледі. Бұл өз билігінде қандай да ... бір ... ... басқарудың озық деңгейін ұйымдастыруды, "жаңалықтарды" ... ... ... пайдаланып кетпеуін ... ... ... ... ... ... тутынушылар үшін ғана
емес, сонымен бірғе осы ұйымнын қызметкерлері үшін де "жабық" болуы мүмкін.
Ұйымның қаржылық бухгалтериясында ... ... ... ... сауда", 1342 "өз саудаінің шалафабрикаттары", 1343 - "Көмекші
сауда", 1344 - "Басқа да" шоттары пайдаланылады. Бұл ... ... ... ... онда ... ... аяқталмаған сауда қалдығы
есептеліп, яғни есептік қезеңнің ... ... ... қаржылық
бухгалтерияға беріледі (демек, 1341-1344 шоттары дебеттеліп, 8110, 8210,
8310 ... ... ... сон ... ... ... ... бухгалтериядан сауда бухгалтериясына беріледі ( демек, 8110, ... ... ... ... ... қредиттеледі).
Сонымен, 1341-1344 шоттар "бір күндік шоттар" болып табылады және оның
қалдықтары осы шоттар бойынша ұйымның қаржылық есеп беруіне ... ... ... шығындарды есептеуге арналған шоттардың бөлімшесі бір
шолушы және бірнеше ... ... ... онда ... ... ... орындары және басқа да белгілері ... ... ... ... ... нақты жасалған шығындар
туралы белгілі бір ақпараттардың белгісін ... оны ... ... мен ... пайдалана отырып), шығарылған өнімнің
нақты саудапк өзіндік құны туралы мәліметтерді алуға ... ... ... де ... ... ... кеткен материалдар соңғы өнімнің құрамына (яғни,
оның құнына) басқа да шығындарымен қатар ... ... ... ... немесе жиһаз өндіру үшін ағаш негізгі материалдар болып табылады.
Жұмыс құнына жұмсалған тікелей шығындар — бұл ... ... ... ... ... ... ... ақысы (еңбек ақыдан
аударылатын аударымдарды қоса есептегенде) болып табылады.
Мысалы, толассыз саудате жұмыс ... ... ... металл
өңдеуші станокта істейтін жұмысшының еңбек ақысы т.б. осы сияқты тікелей
еңбек ақылары ... ... цех ... ... ... тікелей еңбек ақы
болып табылмайды, ал олар үстеме шығысқа жатқызылады.
Үстеме шығыстар саудаға кеткен ... ... ... ... ... ... мен ... жұмысшыларының еңбек ақысы)
шегертіп тастағаннан шығады. Одан басқа, үстеме шығыстардың ... ... жал ... ... ... тұрғын-үй қызметі,
жарықтандыру және басқа да себептердің салдарынан сауданың уақытша тоқтап
қалуынын ... т.б. ... ... ... үшін 8110 - "Негізгі сауда" бөлімшесінің
шоттары қолданылады, олар түрлі ... ... ... барлық шығындарды қорытындылау (шолу) үшін 8110
-"Негізгі сауда" шоты ... Осы ... 8111 - ... 8112 ... ... еңбеқ ақысы", 8113 - "Еңбеқ ақыдан аударылатын
аударымдар", 8114 "Үстеме шығыстары" ... ... соң жыл ... ... ... ... ... Келесі кестеден негізгі сауда
шығындарының есепке алынуын көрсетеміз.
6 кесте
Негізгі сауда шығындарын есеп шоттарында көрсету*
|№ ... ... ... |Кредит |
|1 ... і ... ... ... |8111 | ... ... ... | | |
|2 ... ақы ... ... ... |8112 |3350 |
| ... ... жалақысы | | |
|3 ... ... ... ... |8113 |3120, 3210,3220 |
| ... | | |
|4 ... ... ... үстеме шығыстарды|8114 |8410 |
| ... ... | | |
|5 ... ... шолушы шотына |8110 |811-8114 |
| ... | | |
|6 ... ... ... ... ... |1340 |
| ... | | |
|7 ... ... ... өнім кірістелгенде|1320 |8110 |
|8 ... ... ... ... |7010 |8110 |
|9 ... ... ... сомасына |1340 |8110 ... ... ... ... ... шоттар жоспарына негіздеп автор
құрастырған.
Негізгі саудадағы шығындар есебін ұйымдастыру 8110 ... ... ... ... ... есебі төмендегі баптары бойынша топтастырылып,
әдетте, олар ... ... ... ... ... мен ... — өнімді әзірлеу негізінде пайда болатын
немесе осы әзірлеу (дайындау) қезінде қажетті компоненттер ... ... пен ... материалдарға жұмсалған шығындар. Осы жерде табиғи
шикізаттардың құны (су шаруашылық жүйесінен субъектіні ... су ... және де ... ... ресурстарын іздестіруге, барлауға, оларды
пайдалану мен жанғыртуды ұйымдастыруға арналған мамандандырылған ұйымдардың
шығындарын өтейтін басқа да төлемдері), ... ... ... жер ... ... шаралары көрсетіледі.
Лимиттік-алу карталары және жұмсалған ... пен ... ... ... ... ... ... есептен шығару
үшін негізі болып табылады. Осы құжаттардың деректері цехтар калькуляция
немесе есеп объектілері ... ... ... ... ... талдамалық кестеге топтастырылады және "Цехтар ... ... ... ... ... есеп регистрлеріне (ведомостар,
машинограммалар, карточкалар) жазылады.
Көмекші материалдар — тұрақты технологиялық процестерді қамтамасыз ету
материалдары. ... ... ... құны белгіленген шығыс
нормасы бойынша өзіндік құнына енеді, ол үшін өнім ... ... ... ... ... ... нақты шығысы әрбір өзіндік құнына, тауарлы
өнімге және ... ... ... ... бойынша пропроционалды
түрде таратылады.
Қайтарылған қалдықтар – бұл негізгі, көмекші және қосалқы саудатердің
қалдығы.
Қайтарылған қалдықтар болып: материалдар, шиізаттар, ... ... ... т.б. ... ресурстары саналады, бірақ
олар өзінің ... ... ... ... ... тікелей өз
арналымдары бойынша пайдаланбауы мүмкін.
Белгіленген технилогияға сәйкес өнімнің басқа түрін өндіру үшін ... ... ... ... ... ... қалдыққа жатпайды.
Сондай-ақ қалдыққа ілеспе өнімдері де жатпайды, олардын тізім шығындарды
есепке алу және ... ... ... ... шығару әдістерінде
белгіленген.
Қайтарылған қалдықтар келесі тәртіпте бағаланады:
егер де қалдықтарды негізгі сауда ... ... ... өнім ... ... ... сауда мұқтаждығы үшін, сондай-ақ кеңінен тұтынатын
тауарларды дайындау үшін пайдаланса, онда шикізат пен ... ... ... ... ... ... өңдеуге немесе сыртқа сатуға кетсе, олардын жинау мен
өңдеуге жұмсалған шығындарын шегере отырып, ... ... ... де қалдықтар шартқа сәйкес шикізат немесе толыққанды ... ... үшін ... онда шиізаттар немесе материалдар бастапқы
толық бағасы бойынша бағаланады.
Қайтымсыз (пайдаланылмайтын) ... ... ... ... ... ... ал ... іріктеп алуға тиісінше бақылау
жасауды жолға қою ... ... ... ... ... бойынша алады, олардын құнына "Шикізат пен материалдар" бабы
бойынша шикізат пен материалдардың ... ... ... ... ... дебеті және 8110 шоттың кредиті бойынша
көрсетіледі. 8110 ... ... ... есеп ... ведомостарға) жазылады.
Дайындау тасымалдау шығыстарына (ДТШ) шығынның қелесі түрлері жатады:
жабдықтау-сату ұйымдарына төленетін үстемелері; жүкті тасығаны үшін қосымша
кіре ақысы; субъектінің ... ... ... беру мен ... ... орындарында ұйымдастырылған агенттікті және қоймаларды,
қеңселерді ұстау шығыстары; материалдарды тікелей дайындаумен ... ... ... ... ... ... энергия мен отындар. Сауда процесінде
тікелей жұмсалатын энергиялар (барлық ... мен ... ... шығысы есепте шикізаттар мен материалдардын шығысы сияқты көрініс
табады.
Ұйым ... ... ... жеткізіп берумен байланысты
шығындар (тиеу-түсіру жұмыстарын қоса алғанда) сауда шығындарынын тиісті
элементтерге ... ақы ... ... ... ... ... материалдық шығындар және т.б.), сондай-ақ материал ресурстарының
құнына жеткізіп берушіден (жабдықтаушылардан) материалдық ресурстармен
бірге ... ... құны оның ... енгізілген жағдайда жетізкізіп
берушілерден алынған материалдық ресурстардын ыдыстары мен ... ... ... ұйымдардың шығындары да енгізіледі.
Өнімнің өзіндік құнына енгізілген материалдық шығындардан қайтымды
қалдықтардың құны алынып ... ... ... деп өнім
өндіру процессінде пайда болған, бастапқы ресурстың ... ... ... ... ... толық немесе ішінара жоғалтқан және
сонын, салдарынан ... ... (аз өнім ... отырып)
пайдаланылатын немесе негізгі мақсатқа мүлдем пайдаланбайтын шикізаттар,
материалдар, шалафабрикаттар, жылутаратқыштар және ... да ... ... қалдықтарын айтамыз. Өнімнің басқа түрлерін өндіру
үшін толыққанды материал ретінде белгіленген технологияға ... ... ... ... ... ... ... қалдықтарға жатпайды. Сондай-ақ, жолай алынатын (ілеспе) өнім де
қалдықтарға жатпайды, олардын тізбесі өнімнің ... ... ... алу және ... ... ... ... әдістемелік
ұсыныстарында белгіленеды.
"Еңбеқ ақы" бабына және сауда нәтижелері үшін жұмысшылар ... ... ... қоса ... ұйымның негізін сауда
қызметкерлердің жалақысын төлеуге жұмсалған ... ... ... ... ... сондай-ақ ұйымның штатында тұратын,
негізігі қызметке жататын қызметкердің жалақысына жұмсалатын ... ... ... ... ... ақы ... ... және нысанымен, сондай-ақ жеке
еңбек келісім шартына сәйкес ... ... ... және ... ... ... ақы ... бағасы (расценкасы) арқылы нақты
орындалған жұмысқа ... ... ... ... ... ... үшін ... (заттай сыйлықақылардын құнын қоса ... ... ... ... ... және т.б. ... үшін төленетін
тарифтік ставкалары мен айлықақыларға қосылатын үстемақылары;
жұмыс режимімен және еңбек жағдайларымен байланысты ... ... ... ... жұмыс, мерзімнен тыс жұмыс, көп ауысымды ... ... және ... ... ... ... ... және т.б.
жұмыстары үшін заңдарда белгіленген жағдайлары үшін тарифтік ... ... ... ... мен қосымша ақылар;
қолданылып жүрген заңдарға сәйкес жекелеген салалардағы қызметқерлергее
тегін ... ... ... ... ... ... ... заңдарға сәйкес қызметқерлерге берілетін тегін тұрғын
үйге ақы төлеу жөніндегі ... ... үй, ... қызметтер және
т.б. тегін берілмегені үшін төленетін ақшалай өтемнің сомалары);
қолданылып жүрген заңдарға сәйкес ... ... ... әрі жеке
пайдалануында қалатын заттардын (арнайы киім-кешекті қоса ... ... ... ... бағаға сатылуына байланысты жеңілдіктер сомасы;
қолданылып жүрген заңдарға сәйкес ... және ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік міндеттерді орындаумен ,медициналық
тексерулерден өтумен байланысты ... ... ... ... ... қайта құрылуына,
штаттағы қызметкерлердің қысқаруына байланысты төлемдер төлеу;
экологиялық коэффициенттер бойынша еңбекақыға үстеме төлемдер төлеу;
кешкі және ... оқу ... ... ... алып ... ... демалыстарына заңға сәйкес ақы төлеу;
егер атқарылған жұмыс үшін есеп айырысуды тікелей ұйымның өзі жүрггізетін
болса ... ... ... ... ... ... жасасқан шарттары бойынша атқарған жұмыстарына ақы төлеу [25].
Бұл орайда, мердігерлік шарт ... ... ... үшін
қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеуге жұмсалатын қаржының ... ... ... ... және ... ... ... алына отырып белгіленеді.
Үстеме шығыстар — бұл сауданы басқарумен және ... ... ... олар ... ... ие ... олардың құрамында
экономикалық элементтердің барлық шығындары ... ... ... ай ... ... номенклатуралық шығыс баптары
бойынша 8410 "Үстеме шығыстары" шотында есептелінеді. Әрбір цехтын ... ... ... ... ... ... ай сонында белгіленген әдістеме бойынша негізгі сауда
шығындарының құрамына кіретін үстеме шығыстарын таратқан ... ... және 8410 шоты ... ... ... ... есеп саясатында ... ... ... ... баптарының номенклатурасына өзгерістер
енгізуі мүмкін.
Саудадағы барлық ... ... ... ... ... цех үшін жеке парақтар ашылады.
Ұйымның жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету үшін онда ... ... ... бу ... ... шығыны дайын өнімнің өзіндік құнына қелесі тәртіпте енгізіледі:
жөндеу-механиқалық цехының шығыны — жөндеу ... ... ... ... мен ... ... ... — тұтынылған қызмет
көлемшесіне сәйкес пропорционалды ... ... ... саудаға қызмет көрсетумен және негізін және көмекпен
цехтардың жұмыс ұйымдастырумен байланысты шығыстары жатады, ... ... өнім ... (бірлігіне) жатқызуға болмайды.
Үстеме шығыстар, әдетте, біршама жалпы сипатқа ие болады:
кешендік сипаты шығыстар құрамында барлық экономикалық элементтер шығындары
көрініс табады;
екі және одан да көп ... ... ... бұл ... ... ... ... жатқызу қиынға түседі, демек олар ... ... ... және ... саудаға де жатқызылады.
Үстеме шығыстарды тарату тәсілі сауданың ерекшелігіне және есептік
саясатына тәуелді болып қеледі. Негізінен ол ... есеп ... ... жұмысшыларынын еңбек ақысына пара-пар етіп ... ... ... ... ... етіп ... таратылады;
- өндірілген өнім санына немесе өңделген шикізаттың салмағына ... ... ... цех ... пара-пар етіп, (пропорционалды) немесе шикізат ... ... ... құнына пара-пар етіп (пропорционалды)
таратылады;
- ... ... ... ... ... ... басқа да тарату базалары бойынша таратылады (құрал-жабдықтың жұмыс
сағатына және ... - ... ... ... мынадай шоттардан турады:
8410 - "Үстеме шығындар", онда транзиттік әрі бір ... ... ... Үстеме шығындар тұрады, онын құрамындағы; 8411 -
"Материалдар" — ... ... ... ... ... ... үшін арналған; 8412 - "Қызметкерлердің ... ... ақы ... ... қызмет көрсетумен, ... ... ... айналысатын
жұмысшыларға және басқа жұмысшыларға, сондай-ақ цех қызметшілеріне
есептелген жалақыны ... ... ... 8413 - ... ... —шотында есептелген еңбек ақыдан жасалатын аударымдарды есепке
алуға арналған; 8414 - ... ... ... — сауда қызіметінде
пайдаланатын негізін құралдарды жөндеу бойынша жұмсалған нақты ... үшін ... 8415 - ... ... ... және ... активтердің амортизациясы" — сауда қызметінде пайдаланатын материалдық
емес ... ... және ... ... ... ... ... үшін арналған; 8416 - "Тұрғын-үй қызметі" -
Тұрғын-үй ... ... ... ... ... ... ... көмекші өндіретін немесе сыртқы ұйымдардан да көрсетілуі мүмкін;
8417 - "Жал ...... ... ... ... ... жалға
беру бойынша жал ақысының сомасын көрсетуге арналған; 8418 - ... да" ... ... ... негізгі және көмекші саудатердн көрсеткен
қызметінің шығысын көрсетуге ... ... деп ... ведомоста ведомостарда онда әрбір
сауда (Цехтар) үшін жеке талдамалық шот (тіркемелі парақтарда) ашылады.
Саудадағы ақауларды есепке алу. ... ... ... ... ... бойынша олардын, қызметінің нәтижесін бағалауда ... ... ... ұйым ... абыройын, бәсекелестік қаблеттілігін, ұжымнын
кәсіби және патриоттық ... ... ... Ұйым ... ... жасап, техниқалық-бақылау бөлімін (ТББ) ... ... ... ... өнім шығару ұжымнын шаруашылық есебінде, жалақысында
және әлеументтік игіліктерінде сөзсіз шығынға әкеп соғады.
Сапасы ... ... ... ... ... ... келмейтін және өзінің тікелей мақсатына пайдалануға жарамайтын
бұйымдар (шалафабрикаттар, ... ... өнім ... ... ақауды былайша жіктеледі.
ақау байқ,алған орны бойынша — ішкі өнім ... ... ... ... және ... ... алушыдан анықталған) ақау;
анықталған ақаулардың сипаты бойынша — түзету мүмкіндігі жоқ немесе
экономикалық ... ... ... ... ... ... келмейтін)
және жөндеуге болатын ақаулар;
пайда болу ... ...... ... ... ... және ... түпкілікті ақаудың өзіндік құнын мынадай шығындар бойынша
анықтайды: ақау ... ... ... ... ... шиқізаттар,
материалдар, шалафабрикаттар шығындары; сауда жұмысшыларының жалақысы;
жалақысынан есептелген ... ... ... ... құнына жатқызылған сыртқы және ішкі ақаудан болатын
шығынды анықтау үшін түпкілікті ішкі және ... ... ... ақауды
түзетуге жұмсалғын шығындары қосылады және ақаулы өнімнің паидаланылуы
мүмкін ... ... ... онын ... ... жіберген кінәлілерден нақты
сомасы ұсталынады, ал егер де ол өнімді жеткізіп ... ... онда онын құны ... сатып алынған өнім құнынан шегеріліп тасталады.
Ақаудан болған шығын ай сайын ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына енгізледі. Жеке және ұсақ сериялы
саудатерде ақаудан болған шығындар толық бітпеген белгілі бір ... ... ... жағдайда аяқталмаған сауданын құнына жатқызьиады.
Одан басқа жағдайлардың бәрінде ақаудан болған шығындар, әдеттегідей, тауар
өнімінің өзіндік құнына ... ... ... ... ... ... өнімге жататын сыртқы ақаудан
болған шығындар ағымдағы есептік кезеңде ... ... ... ... ... ... өнім ... айда дайындалмаған жағдайда, сыртқы ақаудан
болған шығындар үстеме шығындар үшін ... ... ... ... ... белінеді.
2.3 Үстеме шығындар есебі және олардың бөлініп таратылуы
Шығынтарды негізгі және үстемеге бөлу бөлімше қызметін бағалау үшін
негіз ... ... әрі ... ... алу, ... ... және ... реттеу процестеріне тығыз байланысты.
Үстеме шығындарға тікелей жалақыдан және тікелей материалдық ... ... ... ... ... Оның өзі ... ... көрсетуге және басқаруға қатысты. Үстеме шығындар
шығындар екі топқа бөлінеді: жалпы сауда және жалы ... ... ... – бұл ... ... ... ... басқаруға байланысты шығындар. Олар сауда бөлімшелерде – ... ... ... ... ... ... Осы ... мақсаты,
сипаты мен атқарымдық рөлі тікелей саудапен ... ... ... ... ... – жабдықтарды күтіп ұстау, пайдалану шығындары,
сауда мақаттағы құрылысты, ғимараттарды басқару және күтіп ұстаудың ... т.б. ... ... ... ... ... ұстау мен
райдалану шығындары негізгісі болып саналады, өйткені машиналар ... ... ... ... емес. Алайда олар ... ... ... ... ... жатқызылмайды. Мәсеоен, жабдықтарды
алдын – ала қарау, жабдықтарды күнделіктіі жөндеу. Алайда, егер ... ... ... ... осы шығындардың кейбір баптары ... ... ... оны ... ... ... бөлімшедегі немесе
учаскедегі жабдықтар түгелдей қатысты болады [27].
Жабдықтарды күтіп ұстау және пайдалану шығындарына майлау, сүртетін
және жабдықтардың ... ... мен ... үшін ... ... түрлері; жабдықтар мен көлік құралдарының амортизациясы (зауыт ішіндегі
көліктер); жұмысшылардың жалақысы, сонымен қоса әлеуметтік ... ... ... ... ... барлық шығындары; дайын өнімдер; құндылығы шамалы
және тез тозатын ... мен ... ... ... ... өзге де ... ... басқару шығындары жалақыны және сауда – диспетчерлік ... ... ...... ... ... ... әлеуметтік
қажеттілігіне аударымдарды; сауданы дайындау және ұйымдастыру шығындарын;
сауда қажеті үшін пайдаланатын ... ... ... ... және жөндеу, амортизация; қалыпты жұмыс жағдайын қамтамасыз ету,
кадрларды кәсіби бейімдеу және ... ... ... ... ... да ... ... сауда үстеме шығындар болып саналатыны – екі ... ... ... ... сауда бөлімшелерде туындайды, пайда болған орны
бойынша жоспарлайды және ескереді, бюджеттік – сметалық әдіспен ... ... ... және ... ... аяқталмаған сауда арасында
жанама жолмен бөлінеді.
Сонымен қоса, қарастырылып отырған әрбір топ әртүрлі экономикалық
мазмұндағы ... ... ... ... ... және ... базасында таңдап және негіздеп анықталады. Осы ... ... ... ... ... мәні арта ... емес ... шығындар басқару функциясынан туындайды, оның өзі
сипаты, қолданылуы және рөлі бойынша сауда функция мен сауданы ... ... Бұл ... ... ауқымында туындайды.
Қолданыстағы жалпы шаруашылық шығындар номенклатурасы сауданы дайындау
функциясын, ұйымдық функцияны және тікелей басқару функциясын жүзеге асыру
шығындарымен топтастырылады. ... ... ... ... ... біріктіру шығындарды нормалауды, жоспарлауды, ... ... ... ... ... құру және пайданы есептеу, өндіріс
емес шығындарға әсер ... ... ... ... үшін, оларды
атқарымдық мақсаты, ал олардың ішінде – ... ... ... ... жіктеудің таңдалған бағыты олардың пайда болу орны бойынша
шығындарды оқшаулауға, ... ... ... ... ... ... етеді және оларды өнім түрлері бойынша, сондай-ақ сауда шығындар мен
жұмыс күшін ұстау т.б бойынша бөлу және қайта бөлу ... ... ... ... шығындарына техникалық қызметтегі жұмыскерлерді
ұстау, оларды жалақысы мен әлеуметтік қажеттіліке ... ... ... үй-жайлары мен ғимараттарды күтіп ұстау және ... ... ... лабораторияларды ұстау; мүліктердің тозуы және
оны ... ... ... ... жетілдіру т.б.
жатады. Осы шығындардың бір бөлігін өнім түрлеріне, өнертапқышқа ... ... ... ... ... ... жатқызуға
болады; басқа бөлігі жеке сауда ... ... және ... ... қоса бөлінеді.
Халықаралық басқару есебін ұйымдастыру тәжірибесінде сауда үстеме
шығындарды бөлу бірнеше ... ...... ... және қызмет көрсететін бөлімшелер ... ... ... Оның ... - ... ... қалыптастырудың себеп –
салдарына тікелей байланысты әдісті таңдау.
Бөлу әрбір бөлімшеде ... ... ... ... ... Ол ... ... - әрбір ... ... ... ... ... ... бірнеше бөлімнен және бөлімшеден тұоған
жағдайда, оны ... ... ... және сол ... ... №1 ... ... цехы тобы – шығын орталығы. Осы орталық бойынша
токарлық жабдықтарды ұстау және қызмет ... ... ... ... пайда болған тікелей бөлімшелер бойынша жинақтайды
[14].
Алайда шығын бөлігін нақты блімшеге жатқызу ... ... ... ... бірнеше бөлімшенің мүддесі үшін жұмыс атқарады. ... ... үшін ... мен ... ... ... ... тасымалдау
шығындары. Мұндай жағдайда шығынның әрбір бабын әртүрлі ... ... ... ... ... нәтиже: шығындарды баптары ... ... ... жататын шығындрды бөлу, және де бөлімшелер аралығында ... ... ... ... бөлу базасы
Екінші кезеңде - қызмет үлесіне сәйкес саудадағы қызмет көрсететін
бөлімшелерге үстеме шығындарды ... ... ... ... бөлімшелерге
қызмет көрсететін тұтынушы бөлімшелер алады. Мәселен, ... (ЖМХ) ... ... техникалық қызмет көрсету жөніндегі уақыты
тіркеледі. Жұмысты жүргізу ... ... ... ... ... ЖМХ қызметін бағалау үшін негіз болып саналады.
Қызмет көрсететін саудатер бір-біріне өзара көмектескенде ... бөлу ... ... ... ... бөлу ... де, ... қызметті стандартты (нормативтік) өзіндік құн бойынша
бағалайды.
Үшінші кезеңге әрбір бөлімше үшін әдісті таңдау тәртібі және ... бөлу ... ... ... ... ... - ... өндіретін өнім тапсырыстары мен түрлері шығындарын бөлу. Мұнда
екі тәсіл ұсынылады:
1. Үстеме шығындарды бөлудің ... ... ... ... ... тұтастай кәсіпорын бойынша қандай ... ... ... ... ... ... ... аралығында
шығындар негізсіз қайта бөлінеді. Бір бөлімшенің шығындары екіншінің
есебінен ... ... ... ... ... ... ... жұмсайтын,
барлық бөлімшелерде орындалатын және бір тапсырысқа ... ... ... ... Егер осы жұмыстарға әртүрлі уақыт жұмсалатын болса,
онда тапсырыстар үстеме шығындарға нақтылы сәйкес ... ... ... ... ... шығындардың бөліну ставкасын әуелі анықтау қажет.
2. Әрбір бөлімшеге ставканың бөлінуін есептеу. Жеке бөлімшелер бойынша
үстеме ... ... ... бөлу ... ... ... ... бойынша бөлу базасына жататыны:
а) жұмысты, процессті (станок-сағатты) орындау үшін ... ... қол ... ... ... ... ... бұйымдардың, материалдардың, жартылай фабрикаттардың т.б. ... ... ... үстеме шығындар/ ... ... ... ... мәні ... станоктардың жұмыс істеу уақыты немесе
негізгі ... ... ... ... ... ақы шығындары алынуы
мүмкін.
Төртінші қорытынды кезеңде үстеме шығындарды бөлу, оларды тапсырыс
бойынша бөлу ... ... ... тапсырыс, өнім түрлері бойынша, тапсырыс
жөніндегі жұмысты орындауға жұмсалатын әрбір бөлімшенің жұмыс ... ... ... ... ... ... ... шығысын негізге алады, мұның өзі әдіске оң сипат береді. Дегенмен,
әдістің кемшіліктері де бар:
- үстеме шығындарды тұрақтыға және ... бөлу ... ... осы шығындардың мөлшері тіркелген және сауда көлеміне байланысты емес,
көлемнің ай сайын өзгеруі ставка шамасының едәуір өзгеруіне әсер етеді;
-басқару ... ... ... ... ... ... ... есепті кезең аяқталған бойда әзірленеді, алайда ол
аяқталмаған ... және ... ... ... ... тапсырыс пен өнім
бағасын белгілеу үшін жедел ... ... ... бөлу ... ... ... отырып,
нормативтік ставканы есептеу әдісіне және үстеме шығындарды өтеу ... ... ... ... шығындардың жылдық сомасы негізінде және
сауда қызметі туралы деректер бойынша есептеледі. Бөлу тәртібінің схемасы
4 - сызбада көрсетілген.
Өтеу ... ... ... ... ... шамасы нақтылыдан шамалы ауытқиды. Алынған ауытқулар кезең
шығындары ретінде қарастыралады және ... ... ... ... ... жайт, аяқталмаған саудаға түзету енгізілмейді, толық емес немесе
артық өтелу ағымдағы кезең шығындарына ... және сол ... ... ... ... үстеме шығындарды өтеу тәртібі
Бөлу әдісін таңдаған кезде сауданың нақты жағдайын ескеру қажет, сол
бойынша бұйымдардың жекелей өзіндік құны, әрбір ... ... ... өнім
көлеміне шығынның байланыстылығы анықталады.
Сауда емес үстеме шығындарды өтеудің ... есеп ... ... ... ... ... ... кезең шығындарына жатқызылады және бұйым түрлеріне
қарамастан өткізілген өнімнің жалпы ... ... ... ... бұйым түрлерінің сауда өзіндік қнына үйлесімді бөлінеді.
Үстеме шығындар есебі ... ... 8 ... ... Шоттар активті, дебеттік айналымында шығындардың жинақталуы,
ал кредиттік ... ... ... ... ... ... шығындар есебінің шоттарда көрсетілуін келесі кестеден көреміз.
7 кесте
Үстеме шығындардың есепке алынуы*
|Операциялар мазмұны ... ... |
| |Дт |Кт ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... |8410 |1310 ... ... ақы, материалдық және әлеументтік |8410 |3350 ... | | ... ... ... аударымдар |8410 |3150, 3210, |
| | |3220 ... ... ... ... шығындары |8410 |1310, 3310 ... ... ... мен ... емес |8410 |2420, 2740 ... ... | | ... Коммуналдық шығындар |8410 |3310, 3340, |
| | |3390 ... ... ... ... |8410 |3360 ... Өнім бермеген саудаға шығындарды есептен |7110, 7470 |8410 ... | | ... ... ... ... ... ... |7210, 7470 |8410 ... ... ... ... саудаға |8110 |8410 ... | | |
* ... ... ... ... жоспарын қолданудың әдістемелік нұсқасының
негізінде құрастырылған
Осы шоттар корреспонденцияларының соңғы үлгілерінен үстеме шығындардың
негізгі саудаға қатысты мөлшері ... ... ... ... ... құны ... ... ал қалған жағдайда 2 және 3 ... ... ... ... ... көреміз.
3 САУДА ШЫҒЫНДАРДЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЕСЕПТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Өнімнің ... ... ... ... маңызды көрсеткіші өнімнің өзіндік құны болып
табылады. Өндірілген өнім арқылы ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың қолданылуының нәтижелері
анықталады. Өзіндік құнды азайту кез келген ... ... ... ... және ... міндеті болып табылады. ... ... ... ... ... мен ... деңгейіне, ұйымның қаржылық
жағдайы мен төлем қабілеттілігіне, өнімнің сату бағасының деңгейіне ... ... ... ... құн ... ... өте өзекті мәселе саналуда.
Осы мақсатта ұйымның шаруашылық қызметін ... ... арта ... негізгі міндеттерін келесі түрде анықтауға болады:
1) өнімнің өзіндік құнын кеміту жоспарының орындалуын ... ... оның ... ... әсер ететеін факторларды зерттеу;
3) өзіндік құнды кеміту факторларын анықтау;
4) ... ... ... ... ... ... пайдалауын
бағалау.
Өзіндік құнды талдау объектілері, кезеңдері мен ... ... ... ... ... ... жалпы кестесі*
| Талдау объектілері |Талдау кезеңдері ... ... ... ... жұмсалған|Өнімнің өзіндік құнының |Өзіндік құн динамикасын |
|жалпы шығындар сомасы |динамикасын талдау ... және ... ... ... ... ... құн деңгейіне |Жоспардың орындалуын |
| ... ... ... |
| ... ... | ... ... 1 |Салааралық салыстырмалы ... ... ... ... ... |талдау ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... өзгеру |
|құндары ... өнім ... ... ... |
| ... баптары бойынша | |
| ... | ... ... өнім ... өзіндік құнын |Өнім саудаі шығындарын ... ... ... ... |үнемдеу резервтерін іздеу|
| ... | ... | ... ... ... ... | ... |
| | ... ... мен |
| | ... ... ... ... Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной ... ... ... (185 стр.)
Талдауға негіз болатын ақпарат көзі ретінде сауда ... ... ... есебінің журналдары, жоспарлы және нақты мәліметтер, саудаға
босатылған шығындар жөніндегі алғашқы есеп құжаттарын ататуға болады.
Өзіндік құнды ... өнім ... ... ... сомасын
зерттеуден бастаймыз, себебі бұл көрсеткіш сауда көлемі мен құрылымына,
өнім ... ... ... ... деңгейіне, тұрақты шығындар
сомасына қатысты өзгеруі ... ... және ... ... болған
жағдайдағы сауда шығындар сомасы келесі формула арқылы анықталады:
Ш ... Ш - өнім ... ... ...... ... ... сомасы,
b - өнім бірлігіне келетін айнымалы шығындар сомасы,
х - сауда көлемі.
Келесі кестеден мақта саудаіне қатысты өзіндік құн мен өнім ... ... ... ... өзара тәуелділікті анықтаймыз.
9 кесте
Жалпы шығындар мен 1 тонна астықтың өзіндік құнының
сауда ... ... ... өнімдердің өзіндік құны,|Өнім бірлігінің өзіндік құны, |
|көлемі |мың теңге |мың ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| |шығындар |шығындар | ... ... | ... |25000 |12500 |37500 |25,00 |12,50 |37,5 ... |25000 |25000 |50000 |12,50 |12,50 |25,0 ... |25000 |37500 |62500 |8,33 |12,50 |20,8 ... |25000 |50000 |75000 |6,25 |12,50 |18,7 ... |25000 |62500 |87500 |5,00 |12,50 |17,5 ... ... ... Г.В. ... хозяйственной деятельности предприятий
АПК:Мн.:Новое знание,2004.-736с. (186 ... ... ... ... ... сомасының сауданың қандай
көлемі болса да өзгеріссіз қалғанын, ал өнім ... ... ... ... ... ... ... сайын кеміп отырғанын көреміз. Сауда
көлемі бастапқы деңгеймен салыстырғанда 5 есе ... ... ... ... ... ... ... сомасы да 5 есе кеміді. Ал айнымалы
шығындарды қарастыратын болсақ, ... ... ... ... ... ... ... сомасы да арта түседі, ал, өнім ... ... ... ... ... ... ... болса да өзгеріссіз қалады.
3.2 Сауда шығындарды азайту көздерін анықтау әдістемесі
Өнімнің өзіндік құнын төмендету резервтерінің ... ... өнім ... ... ... ... ... арттыру, материалдық ресурстарды үнемді пайдалану
арқылы, ... емес ... ... ... ... ... кеміту.
Жалпы экономикада резервтердің екі түсінігі қалыптасқан:
1. Резервтер деп – шаруашылық үздіксіз ... ... ... ... және т.б.) ... ... деп - сауданы арттырудың қолданылмаған мүмкіндіктерін
түсінеміз.
Резервтерді жіктеудің басты белгісі сауда тиімділігін ... ... ... үш топқа бөлеміз:
1. Мақсатты қызмет ету – еңбек.
2. Еңбек заттары.
3. ... ... ... ... ... ... резервтерінің негізгі
бағыттарын қарастырайық:
- мал басының санын көбейту;
- малдардың ... ... ... ... ... ... бабы ... еңбек
ақының, материалдардың, энергияның үнемделуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ... оған ... тікелей әсер етеді.
Әрбір көрсеткіш белгілі бір экономикалық категорияны білдіреді және
белгілі бір факторлар әсерінен ... ... ... деп – бір ... ... әсер ететін себептерді, элементтерді айтамыз.
Экономикалық талдауда факторлар бірнеше белгілері ... ... ... ... әсер ... оларды жалпылама фактор, ал бір ... әсер ... ... ... ... деп ... ... болу орнына байланысты ішкі және сыртқы ... ... Ішкі ... ... және ... емес деп ... бөлінеді.
Негізгі емес факторларға ... ... ... құрылымдық
өзгерістер саудатен тыс жанама себептерді ... ... ... ... ... ... ... еңбек) және сауда емес (жабдықтау
өткізу, әлеуметтікдаму, табиғатты қорғаумен байланысты) ... ... ... ... ... ... ... даму шарттары;
- табиғатты қорғау шарттары.
Жалпы алғанда ... ... ... ... резервтерін анықтауды
нақты және мүмкін болатын деңгейлері арасындағы айырма ретінде ...... ... және шаруашылықтардан (непзгі, көмекші,
қосымша, қосалқы және ... ... ... ... ... ... буындары бойынша жоспарлау және шығындарды
есепке алу мақсатында өндірілетін өнімнщ атқаратын ... ... ... ... және ... ... болып екіге бөлінеді.
Негізгі саудаға ұйым шығаратын өнімдер, сондай-ақ өнімді ... ... ... ... ... ұсталық, престеу — машина ... ... ... ... ... ... ... негізгі сауданың өнімін әзірлеуге қатыспайды, бірақ
өнім өндіруге, қызмет керсетуге, жұмыс жасауга тікелей ықпал ... ... және ... ... ... сумен жабдыктау және
т.б.).
Қосымша цехтар негізгі ... ... ... ... септігін
тигізеді.
Бұдан басқа да ұйымда қызмет көрсететін саудатер мен ұйым ұжымының
тұрмыстық қажеттілігін қанагаттандыратын шаруашылықтар болады. Бұл ... ... ... ... да тарапта жұмыстарды атқаруга ... ... өз ... ... бухгалтерлік есебі ұйымдастыру көбіне сауданың ... ... ... Сауда жеке-дара, сериялық және жаппай сауда
болып үш ... ... ... ... ... — өнім жекелеген даналарымен ... ... ... ... дайындалатын сауда. Бұл ауыр
машина жасауға, кеме жасауға, ... ... мен ... өндіруге
тән. Оның мынадай ерекшеліктері бар: ондағы цехтар нақты бір ... ... пен ... ... ... ... олардың бөлімдерінің қөп мөлшерде болуымен ерекшеленеді; дайындық-
қорытындылау жұмыстарына кететін шығындардың деңгейін салыстырмалы жағдайда
алғанда ... ... ... ... ... да ... қарағанда
сауда цикл ұзақ болып қеледі. Жеке-дара саудате, әдетте, шығындарды есепке
алу үшін және өнімнің өзіндіқ құнын ... үшін ... ... бұл ... ... ... бұйым (тапсырыс) бойынша есепке
алынады. Калькуляция дегеніміз өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген
кызметтердің бір өлшемге ... ... құны ... табылады. Ол ұйым
жұмысын жедел баскару үшін маңызды роль аткарады және ішкі ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын жоспарлауға, өлшемге, жұмыстар мен
кызметтерге көтерме және бөлшек бағаларды негіздеуге пайдаланылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е. ... ...... ...... Абленов Д.О. Аудит негіздері. – Алматы: Экономика, 2005. - 352б.
3. Рахимбекова Қаржылық есеп. – Алматы: Экономика, 2005. – ... ... В.Л. ... ... ... есеп. -
Алматы: Қазақ Университеті, 2005. – 212б.
5. Кеулімжаев К.К. Бухгалтерлік есеп негіздері. – Алматы: ...... ... З.Н., ... Н.Ә., ... Ж.Ғ. ... – Алматы:
Экономика, 2006. – 258б.
7. Әбдіманапов Ә. ... және ... есеп ...... Экономика, 2006. – 181б.
8. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж. ... ...... 2001. - ... ... С.Б. ... есеп. – Алматы: Экономика, - 2005. –
366б.
10. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М. ... Оқу ... ... ... 2004. – ... ... К.Ш. и др. Аудит и анализ финансовой отчетности. ... ... 1998. – ... ... К.Ш., ... Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г. Кәсiпорынның
қаржылық жағдайын талдау. – Алматы: Экономика, 2001. – ... ... К.Ш. ... и ... в ... ... ... Экономика, 2000. – 159б.
14. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. Қаржылық есеп. ... 2001. – ... ... К.К., Кудайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы
және негіздері. Алматы, 2006 – Учебник, 121б.
16. Родостовец В.К, ... Т.Ғ. ... В.В. ... ... ... есеп. Қазақстан-орталық аудиті тәуелсіз
аудиторлық компаниясы. Алматы . – 2003. – 478б.
17. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші ... ... ... - ... Экономика, 2005. – 155б.
18. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности. Москва:
Юнит, 2005. – 179б.
19. Радостовец В.К. ... ... ... ... ... ... істейтіндер саны
Аумағы
Цехтарды басқару аппараты ұстау шығындары
Жарықтандыру, жылыту, су шығындары
Машиналар мен жабдықтар ... ... ... құны
Нақты үстеме шығындар
Нақты үстеме шығындардың нормативтен ауытқуы
Нормативтік үстеме шығындар
Дайын өнімнің
өзіндік құны
Аяқталмаған өндіріс
Өткізілген өнімнің
өзіндік ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ашық экономика мәні5 бет
Леонтьев моделі7 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Өзгерген пайда түрлерінің теориялары9 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама16 бет
Қазақстанды моңғолдар жаулап алуы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь