Инновация Қазақстан Республикасының экономикалық өсімінің қайнар көзі

Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5
1. Кәсіпорынның инновациялық қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.8
1.1. Ғылыми.техникалық прогрестің экономикалық және әлеуметтік тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9.10
1.2. Отандық кәсіпорындарды дамытуда инновацияның қосатын үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11.13

2. Қазақстан экономикасы: қазіргі келбеті және диверсикациялаудың қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14.17
2.1. Экономикадағы бәсекелестік қабілеттің негізгі сатылары ... ... ... 18.19
2.2. Экономикадағы бәсекелестік қабілеттің негізгі факторлары ... ... 20.21
2.3.Технология класстерлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22.23

3. Қостанай облысының кәсіпорындары мен ұйымдарының инновациялық белсенділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.26
3.1. «Агромаш.Холдинг» сәтті қадам жасады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

ІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28.29

ІІІ. Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
3
I. Кіріспе.

Соңғы жылдары экономикада маңызды өзгерістер болып жатыр. Олар жаңа қажеттіліктерің, сонымен қатар оларды қанағаттандыратын технологиялар мен техникалық құралдарының пайда болуымен тығыз байланысты. Инновациялар басқару сипаты, және әдістері бойынша әр түрлі шаруашылық іс - әрекеттерді – ғылым, өндіріс, қаржы – қаражатты байланыстырады.
«Инновация» жаңалық енгізу немесе жаңалық терминдерінің синонимі болып табылады. Қазақстан Республикасының 2002 жылы 3-шілдеде жарық көрген «Инновациялық іс туралы» Заңы бойынша инно-вация жаңа немесе жетілдірілген өнім (жұмыс, қызмет), жаңа немесе жетілдірілген технологиялық процесс түрінде таралатын инновациялық іс нәтижесі.
Инновациялар ғылыми – техникалық прогреспен тығыз байланысты. Инновациялық іс – нәтижелері экономикалық өсім және бәсекелестік үшін қолданылатын, түрлі өндіріс салалары мен басқару сфераларында жаңа ой- пікірлерді, ғылым – білімді, технологияларды және өнім түрлерін енгізуге бағытталған инновациялық іс.
Инновацияға капитал салымдарын жұмылдырумен байланысты инновациялық іс инвестициялық – инновациялық іс деп аталады.
Инновациялық іс объектілері ретінде ел территориясында және меншікті формадан тәуелсіз ұйымдасқан ғылыми кәсіпорындардың техникалары және технологиялары, зерттеу жұмыстары қатысады.
Қазақстан Республикасының «Инновациялық іс туралы» Заңы бойынша инновациялық іс субъектілері: 1) инновацияны құрушы және таратушы жеке заңды тұлғалар; 2) арнайы инновациялық іс субъектілері (технолистер, технологиялық, өнеркәсіптік парктер, технологиялық инкубаторлар, инновациялық қорлар, орталықтар); 3) инновациялық істі реттеуге қатысатын мемлекеттік істі реттеуге қатысатын мемлекеттік органдар; 4) инновацияны тұтынушылар мен өндірушілердің мүдделерін қорғайтын қоғамдық бірлестіктер т.б.
Инновациялық іс субъектілері – ұйымдастырушы – құқықтық формадан және меншік түрлерінен тәуелсіз заңды тұлға, инновациялық іске қатысатын жеке тұлғалар, шетелдік ұйымдар және азаматтар.
Әдебиеттерде инновацияның негізгі үш түрі бөліп көрсетіледі. Олар: өнімдік, техникалық – технологиялық және ұйымдастырушы – басқарушылық. [4; 12-13 бб.]


4
Өнімдік инновациялар – іс жүзінде барлық кәсіпорындарда кең таралған инновация түрі. Біреулер үшін бұл толық ассортиментін өзгерту немесе дәстүрлі кәсіптен тыс кететін номенклатураның маңызды дәрежеде кеңеюі болса, тұтынушылар талаптарын ескере отырып, дәстүрлі өнімнің, тұтынушылық сапасын жоғарылату болып табылады. Нарық талаптарын қанағаттандыра алатын жаңа өнім өндіру кәсіпорындар үшін технологиялық жаңалық енгізудің шарты болып саналады. Барлық кәсіпорындарда технологиялық жаңалықтар енгізудің мақсаты өнім сапасын жақсарту, оның өзіндік құнын төмендету және шығарылатын өнімдердің ассортиментін және номенклатурасын кеңейту есебінде бәсекелестік қабілеттілігін жоғарылату болды. Техникалық инновациялар, яғни жаңа құрал – жабдықтарды қолданысқа енгізу не жаңа өнімдерді шығаруға өтуге немесе шығарылатын өнімдердің саласын жоғарылату қажеттілігіне негізделген. Жаңа өнімдерді меңгеру ұйымдастырушылық – басқару инновациясымен қатар жүреді. Олар кәсіпорындардың барлық басқару деңгейінде жаңа бөлімдерін, бөлімшелерін және қызметтерін ұйымдастырумен сипатталады.
Инновация нарыққа, нақты тұтынушыға бейімделуі керек. Кәсіпорындарда инновацияны меңгеруге кедергі жасайтын факторларға ең алдымен кәсіпорынның меншікті қаражаттар ресурстарының жетіспеуі, коммерциялық банктердің инновацияны жете бағаламауы, жаңа өнімдерді меңгерудің экономикалық тәуелділігі жатады.
Енді инновацияның географиясын қарастырайық. XVII ғасырда әлемдік экономикалық және ғылыми прогрестің нағыз ортасы Батыс және Солтүстік Европа, ең алдымен Англия, Нидерландия, Швейцария, Венеция, Швеция болды. Дәл осы мемлекеттерде әлемдік ғылыми, техникалық және экономикалық инновацияның маңызды бөлігі шоғырланған. 90–жылдары бесінші толқынды өнеркәсіп салаларын дамыту және инновацияның шоғырлануы нәтижесінде АҚШ, Еуропаны, Жапонияны, Шығыс және Оңтүстік Азияның жаңа индустриалды жолбарыстарын артқа қалдырғандығы анықталды. 90-жылдары жас француздық кәсіпкерлердің АҚШ – қа аууы байқалған. Бұған себеп болған жағдайлар: Францияда венчурлық капитал табудың қиындығы, француз өкіметінің жаңа компанияларды құруға тым салғырттықпен қарауы; салықтар деңгейінің жоғарылығы; экономикада ірі жеке және мемлекеттік немесе мемлекет ақшалай жәрдем көрсеткен компаниялардың үстемдік ету тенденциясы. [17; 118б.]
АҚШ–та бірқатар қабылданған заңдар технологиялардың зертханадан коммерциялық секторларға өтуін және университтердің, коммерциялық емес зерттеу институттарының олардың ииновациясын қолданатын ком-

5
панияларды ұйымдастыруға ынталандырады және жеңілдетеді. АҚШ–та ғылыми зерттеу жұмыстарына ірі мемлекеттік қаражаттар бөлінеді (1998 жыл 65 млрд. долл.) Дамыған елдерде ғылыми – зерттеу салаларын дамытуға ірі қаражатты жеке компаниялар енеді. Бүгінгі күнде жоғарғы технологиялардың әлемдік нарығын АҚШ бақылайды. Кадрлық потенциалды салыстырғанда Америкада барлық ғалымдар инженерлер – зерттеушілердің 25 пайызы қызмет етеді. АҚШ жыл сайын 30 млрд доллардан астам болатын интеллектуалды меншікке құқықтарын сатады, ал осы операциялар бойынша оң сальдо 20 млрд–тан астам долларды құрайды. Жапония АҚШ-тан кейінгі интеллектуалды меншікпен операциялар бойынша оң саудалық сальдосы бар жалғыз ғана мемлекет, Жапония интеллектуалды меншік экспорты бойынша АҚШ–пен жарыстас.
Ғылыми шығындарды ынталандыру бойынша мемлекеттік саясаттың арқасында Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір мемлекеттері ғылымға жалпы ішкі өнімнің 2,7 пайызын жұмсауға мүмкіндік алды және осы көрсеткіш жағынан бір кездері АҚШ–тан, Германиядан асып түсті. Нәтижесінде Малайзияның микропроцессорлық негіз нарығында, Сингапурдың бағдараламамен қамтамасыз ету және биотехнология нарығында, Тайваньның персоналды компьютерлер өндірісінде, Кореяның тұрмыстық электроникада бәсекелестігі жоғары болды. Ал, SАMSUNG компаниясы радио-электроникаларды қарапайым өздерінің ғылыми зерттеулерін қаржыландыруға жұмсай отырып, енді бищтеледидарлар, өте үлкен экранды телевизорлар, тегіс қабырғалық телевизорлар, ноутбуктер үшін түрлі–түсті дисплейлер бойынша Жапониямен және Америкамен бәкелістікке түседі.
Басқа сөзбен алғанда, өте аз шығынмен тапшы ресурстардың инновациялық өсімі траекториясына шығуға мүмкіндік беретін, экономикалық басқару тіректерін анықтау керек. Бүгінгі күнде Қазақстан Республикасында инновациялық істі реттеу және жоғарылату жөнінен мынадай әдістерді ұсынамыз:
- жаңалықтар енгізуді меңгеру бойынша венчурлық механизмдерді дамыту;
- ғылыми – зерттеу саласына жеке капитал салымдарын жұмылдыру үшін қолайлы жағдайлар жасау жаңа технологияларды меңгеру;
- қолда бар ғылыми–техникалық ресурстарды белсенділендіру, инновациялық потенциалын жоғарылату;
- технологиялық трансферттер мүмкіндіктерін ұлттық және халықаралық масштабта кеңінен қолдану. [2; 10-13 бб.]
III. Қолданылған әдебиеттер.

1. Назарбаев Н.Ә. Бәсекеге қабілеті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті
экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін: Президенттің Қазақстан
халқына Жолдауы. Астана, 2004. 19 наурыз.

2. Алексеев А.С. ХХІ ғасырдың басындағы ақпараттық ресурстармен
технологиялар. ЭКО. № 6, 2000.

3. Әлемдік экономика. Оқулық. М., Қаржылар, ЮНИТИ, 1999.

4. Әшімахұн Ахмет. Отандық кәсіпорындарды дамытуда инновацияның
қосатын үлесі // Саясат. – 2001. - № 2.

5. Байпақбаев Ж. Қазақстан экономикасы: қазіргі келбеті және диверсика-
циялаудың қажеттілігі // Саясат. – 2006. - №15.

6. Борисов Е.Ф. Экономикалық теория. М., Юристъ, 2001.

7. Видяпин В.И., т.б. Жалпы экономикалық теория. Оқулық. – М., 1995.

8. Жамбылова Г. Технология кластерлері // Ақиқат. -2007.-№2.-93-94бб.

9. Жатқанбаев Е. Мақыш С. Экономикадағы бәсекелестік қабілеттің негізгі
факторлары //Ақиқат. -2007.-№2.-5-10 бб.

10. Козырев В.М. Қазіргі экономиканың негізі. //Қаржы және статистика,
2000.

11. Қожамқұлов Т. Саяси экономия негіздері. Оқулық. Алматы «Қайнар»,
1991.
12. Қостанай облысындағы кәсіпорындардың инновациялық қызметі туралы
//Статистикалық жинақ.- Қостанай, 2006

13. Қуандық Е.С. Саясаттану негіздері. Астана: Елорда, 2000. 77-85 б.;
Астана ақшамы газеті. 1998. 17,20 қараша.

14. Лившиц А. Ақпараттық экономика жолымен. Экономикалық ғылымдар,
№ 9, 1990.

15. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы. Алматы.- 2003.

16. Хасенов Е. «Агромаш-Холдинг» сәтті қадам жасады // Қостанай таңы. – 7 қараша. – 2006 ж.

17. Шеденов Ө.Қ., т.б. Жалпы экономикалық теория. Оқулық. Ақтөбе., 2004.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  ...   ... ... ... ... ... көзі
Орындаған:
Тексерген:
Қостанай 2010
2
Мазмұны
І.
Кіріспе.....................................................................
..........................................3-5
1. ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
тиімділігі..................................................................
....................................9-10
1.2. Отандық кәсіпорындарды ... ... ... ... ... қазіргі келбеті және диверсикациялаудың
қажеттілігі.................................................................
.....................................14-17
2.1. ... ... ... ... ... бәсекелестік қабілеттің ... ... ... ... мен ұйымдарының инновациялық
белсенділігі................................................................
....................................24-26
3.1. «Агромаш-Холдинг» ... ... ... ... ... экономикада маңызды өзгерістер болып жатыр. Олар жаңа
қажеттіліктерің, сонымен қатар оларды қанағаттандыратын ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Инновациялар
басқару сипаты, және әдістері бойынша әр ... ... іс - ... ... ... ...... байланыстырады.
«Инновация» жаңалық енгізу немесе жаңалық терминдерінің синонимі
болып табылады. Қазақстан Республикасының 2002 жылы 3-шілдеде ... ... іс ... Заңы ... инно-вация жаңа немесе жетілдірілген
өнім (жұмыс, қызмет), жаңа немесе ... ... ... ... ... іс нәтижесі.
Инновациялар ғылыми – техникалық прогреспен тығыз ... іс – ... ... өсім және ... ... ... ... салалары мен басқару сфераларында жаңа ой-
пікірлерді, ғылым – білімді, технологияларды және өнім ... ... ... ... капитал салымдарын жұмылдырумен байланысты инновациялық
іс инвестициялық – инновациялық іс деп аталады.
Инновациялық іс объектілері ретінде ел территориясында және ... ... ... ... ... техникалары және
технологиялары, зерттеу жұмыстары қатысады.
Қазақстан Республикасының ... іс ... Заңы ... іс ... 1) инновацияны құрушы және таратушы жеке
заңды тұлғалар; 2) ... ... іс ... ... өнеркәсіптік парктер, технологиялық ... ... ... 3) ... істі ... ... істі ... қатысатын мемлекеттік органдар; 4) инновацияны
тұтынушылар мен ... ... ... ... ... іс ...... – құқықтық формадан және
меншік түрлерінен тәуелсіз заңды тұлға, инновациялық іске ... ... ... ... және ... инновацияның негізгі үш түрі бөліп көрсетіледі. Олар:
өнімдік, техникалық – технологиялық және ұйымдастырушы – басқарушылық. ... ... ... – іс ... барлық кәсіпорындарда кең таралған
инновация ... ... үшін бұл ... ассортиментін өзгерту немесе
дәстүрлі кәсіптен тыс кететін номенклатураның ... ... ... ... ... ескере отырып, дәстүрлі өнімнің, тұтынушылық
сапасын жоғарылату болып табылады. Нарық талаптарын қанағаттандыра ... өнім ... ... үшін ... ... ... ... саналады. Барлық кәсіпорындарда технологиялық жаңалықтар енгізудің
мақсаты өнім сапасын жақсарту, оның ... ... ... және
шығарылатын өнімдердің ассортиментін және номенклатурасын кеңейту ... ... ... ... ... ... яғни
жаңа құрал – жабдықтарды қолданысқа енгізу не жаңа өнімдерді шығаруға өтуге
немесе шығарылатын ... ... ... ... Жаңа ... ... ұйымдастырушылық – басқару
инновациясымен қатар жүреді. Олар кәсіпорындардың барлық басқару ... ... ... және ... ... ... нарыққа, нақты тұтынушыға бейімделуі керек. Кәсіпорындарда
инновацияны меңгеруге ... ... ... ең ... ... ... ... жетіспеуі, коммерциялық банктердің
инновацияны жете бағаламауы, жаңа өнімдерді ... ... ... ... ... ... XVII ... әлемдік
экономикалық және ғылыми прогрестің нағыз ортасы Батыс және ... ең ... ... ... Швейцария, Венеция, Швеция болды.
Дәл осы мемлекеттерде әлемдік ғылыми, техникалық және ... ... ... ... ... ... ... салаларын дамыту және инновацияның шоғырлануы нәтижесінде АҚШ,
Еуропаны, Жапонияны, ... және ... ... жаңа ... ... қалдырғандығы анықталды. 90-жылдары жас француздық
кәсіпкерлердің АҚШ – қа аууы ... ... ... ... жағдайлар:
Францияда венчурлық капитал табудың қиындығы, француз ... ... ... тым ... қарауы; салықтар деңгейінің
жоғарылығы; экономикада ірі жеке және мемлекеттік немесе мемлекет ақшалай
жәрдем ... ... ... ету ... [17; 118б.]
АҚШ–та бірқатар қабылданған ... ... ... ... ... және университтердің, коммерциялық емес
зерттеу институттарының олардың ииновациясын ... ... ... ынталандырады және жеңілдетеді. АҚШ–та ғылыми
зерттеу жұмыстарына ірі мемлекеттік қаражаттар бөлінеді (1998 жыл 65 ... ... ... ғылыми – зерттеу салаларын дамытуға ірі ... ... ... Бүгінгі күнде жоғарғы технологиялардың әлемдік
нарығын АҚШ бақылайды. ... ... ... ... ... ... – зерттеушілердің 25 пайызы қызмет етеді. АҚШ жыл сайын
30 млрд ... ... ... ... ... ... ... осы операциялар бойынша оң сальдо 20 млрд–тан астам долларды құрайды.
Жапония ... ... ... ... операциялар бойынша оң
саудалық сальдосы бар жалғыз ғана мемлекет, Жапония интеллектуалды ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясаттың арқасында
Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір мемлекеттері ... ... ішкі ... 2,7
пайызын жұмсауға мүмкіндік алды және осы көрсеткіш жағынан бір ... ... асып ... Нәтижесінде Малайзияның микропроцессорлық
негіз нарығында, Сингапурдың бағдараламамен ... ету ... ... Тайваньның персоналды компьютерлер өндірісінде,
Кореяның тұрмыстық электроникада бәсекелестігі жоғары болды. Ал, SАMSUNG
компаниясы радио-электроникаларды ... ... ... ... ... ... енді ... өте үлкен экранды
телевизорлар, тегіс қабырғалық телевизорлар, ноутбуктер үшін түрлі–түсті
дисплейлер бойынша Жапониямен және Америкамен ... ... ... алғанда, өте аз шығынмен тапшы ресурстардың ... ... ... ... ... экономикалық басқару
тіректерін анықтау керек. Бүгінгі күнде Қазақстан ... істі ... және ... жөнінен мынадай әдістерді
ұсынамыз:
- жаңалықтар енгізуді меңгеру бойынша ... ... ... ...... саласына жеке капитал салымдарын жұмылдыру үшін қолайлы
жағдайлар жасау жаңа технологияларды ... ... бар ... ресурстарды белсенділендіру, инновациялық
потенциалын жоғарылату;
- технологиялық трансферттер мүмкіндіктерін ұлттық және ... ... ... [2; 10-13 ... ... инновациялық қызметі.
Кәсіпорынның инновациялық қызметі – бұл жаңа ... ... не ... ... ... өндірудің жаңа әдістерін қолдану
мақсатындағы ғылыми-техникалық және зияткерлік әлуеттік шаралар жүйесі. Бұл
жеке сұранысты, сонымен бірге ... ... ... қоғамның мұқтажын
қанағаттандыруы үшін пайдаланылады.
Инновацияның екі тұрпаты ажыратылады;
• өнімділік
• үдерістік.
Жаңа өнімді өндіріске енгізу инновацияның ... ... ... ... ... негізінде жаңа ... не ... ... ... ... жаңа түрінде
пайдалануды ұштастырады.
Процестік инновация – бұл жаңалықты енгізу ... ... ... ... ... жетілдіру, жабдықтарды және өндірісті
ұйымдастыруды өзгерту.
Жаңалықты дәрежедегі инновация негізінде жаңа, яғни ... ... ... ... ... жоқ және жаңа нәрсенің салыстырмалы
жаңалығы болып ұсақталады. Негізінде өнімнің жаңа түрлері, ... ... ... ... ... жаңалықтарға ие болады және
үлгінің түп нұсқасы болып ... ... ... ... ... ... ... енгізу сатысының жиынтығын көрсетеді. ... ... ... ... ... идеяның дүниеге келуінен өндірістік
өткізуден алып тастағанға дейінгі инновациялық өнімнің ... [2; 6 ... ... әзірлеуде, енгізуде, жаңалықтарды
пайдалануда қосылатындары:
• жаңалық идеяны әзірлеу, ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрлерін, жаңа конструкцияны және
бұйымдарды ... ... және ... жұмыстарды
жүргізу;
• өнімнің жаңа түрлерін дайындау үшін ... мен ... ... ... ... жаңа өнімді дайындауда технологиялық процесті әзірлеу;
7
• қажетті өнімдерді дайындау үшін жобалау, ... ... ... ... ... ... жаңалықтарды іс жүзінде асыруға бағытталған ұйымдастырушылық-
басқарушылық шешімдерді әзірлеу және енгізу;
• қажетті ... ... және ... ақпаратпен
қамтамасыз етуді зерттеу және әзірлеу;
• қажетті ғылыми-зерттеу және конструкторлық жұмыстарды жүргізу ... ... жаңа ... беру және ... ... ... ... патенттеу, ноу-хау жүмыстарын жүргізу;
• инновацияны жетілдіруді ұйымдастыру және маркетингтік зерттеулерді
жүргізу. [15; 151 б.]
Нарықтық экономика ... ... ... ... қиындайды және көп салалығын білдіреді. Талдаудың бірінші ... жаңа ... және ... ... ... дәстүрлі
қорытындылайтын техникалық деңгейдегі жеке көрсеткіштер және жаңа техника
мен технологияның тиімділігі.
Техникалық-ұйымдастырушылық деңгейінің ... ... ... және өз ... ... яғни ... ұйымдастырудың, басшылықтың және ғылыми-зерттеу және
конструкторлық жұмыстар жөніндегі ... ... ... ... Ең ... ... ... деңгейі өндірістік
процестің негізгі элементтерін пайдалану деңгейінде байқалады; еңбек, еңбек
құралдары, еңбек ... ... ... да, ... ... ... өнімділігі, қор қайтарымы, материалды қажетсіну,
айналым ... ... ... ... ... ... қамтитын жаңа техника мен технологияның экономикалық деңгейін
арттыру көрсеткіші болып табылады. Жоғарыдағы аталған көрсеткіштер ... қор ... ... ... және ... ... қарқындатудың жеке көрсеткіштері деп аталады. Бұларды талдау
техникалық-ұйымдастырушылық деңгейінің нысаны бойынша жүргізу қажет. Жеке
8
көрсеткіштермен қатар қорытындылайтын көрсеткіштер де пайдаланылады.
Техникалық және ... ... ... ... ... мына ... ... бірігеді:
• еңбек өнімділігінің үстелуі, жұмыс істеушілердің саны және еңбекақы
қорының салыстырмалы ауытқуы;
• материалдық қайтарымының ... ... ... ... ... салыстырмалы ауытқуы;
• негізгі өндірістік ... қор ... ... ... төмендеуі), негізгі өндірістік қорлардың салыстырмалы
ауытқуы;
• айналым қаражатының айналым ... ... ... ... байлау) айналым қаражатының салыстырмалы ауытқуы;
• қарқындату есебінен еңбек, материалдық және ... ... ... ... ... мөлшерінің үстелуі;
• пайданың немесе өнімнің өзіндік құнының үстелуі;
• кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және ... ... ... техникалық және технологиялық шешімдердің үдемелігі
өндірістің мүмкіншілігімен тығыз ... ... ... ең ... дәрежесі технологиялық әдістік заттарға технологиялық
қарқындылық және ... ... ... оның ... деңгейіне әсер етуіне байланысты болады.
Технологиялық инновациялар рынокта ... ... ... ... жаңа ... ... ... процестер түрінде
іске асырылатын инновациялық қызметтің немесе ... ... ... ... ... түпкілікті нәтижесін көрсетеді.
[15; 152-153 б.]
9
1.1. Ғылыми-техникалық прогрестің экономикалық және ... ... ... және жаңа ... мен ... ... бұл шаралардың экономикалық тиімділігін анықтау төрт кезеңнен
тұрады:
Бірінші кезең – бұл инновациялық шараларды іске ... үшін ... ... ... – бұл қаржыландырудың мүмкіншілік көздерін анықтау;
Үшінші кезең – бұл жаңа ... ... ... ... ... бағалау;
Төртінші кезең – бұл экономикалық көрсеткіштерді салыстыру арқылы
салыстырмалы жаңалықтардың тиімділігін бағалау;
Өндіріс жағдайында экономикалық тиімділікті ... ... ... ... және қызмет көрсетуде қолданыстағы ... ... ... ... және тарифтер;
• қолданыста заңды түрде белгіленген өндірістік ... ... ... және ... үшін нормативтік төлемдер;
• қолданыстағы кәсіпорынның пайдадан нормативтік ... ... ... қорлар және резервтерді қалыптастыру үшін
жоғары ұйымдардың, мемлекеттік және жергілікті бюджеттердің бірігуі;
• банкілердің несие берудегі немесе жеке қаржыларын ... ... ... есеп ... ... ... түсімдерді қайта есептеу нормативтері, т.б.
Жалпы түрінде ғылыми-техникалық прогресті жеделдету тиімділіктің
бірнеше түрін жасайды: экономикалық, ресурстық, техникалық және ... ... ... – бұл ... өнімділігінің артуы, еңбек және
материалдық сыйымдылықтарды төмендету, өнімнің өзіндік ... ... ... және ... онан әрі ... нәтижелілік – бұл кәсіпорындарда ресурстарды босатып алу;
материалдық, еңбек және қаржы.
Техникалық нәтижелілік – бұл жаңа ... ... ... және оңтайландыру ұсынысы, ноу-хау және басқада жаңа ... ... ... – бұл ... ... және ... ... артуы, олардың тауарлар және қызмет көрсетуде
мұқтаждарын қанағаттандыру, жағдай және ... ... ... ауыр қол ... ... ... ... нәтижелерге қол жеткізуге болады, егер де үкімет тарапынан ғылыми-
техникалық прогресті жеделдетуге толық жағдай жасалса.
• Инновация: 1) техникалар мен ... ... ... байланысты экономикаға қаржы жұмсау; 2) ғылыми-техникалық
прогрестің жетістігі нәтижесіндегі жаңа техника және ... ... ... – ол ... ... ... ... шығару болып табылады.
• Инновациялар ғылымды қажет ететін ... ... ... жаңа ... ... және жұмыс істеп тұрған өндірісті
қайта құруды қамтамасыз етеді.
• Инновацияның ... ... ... ... ... ... құралады. Инновациялық менеджмент банк
несиесі, бағалы қағаздар, ақша және ... ... ... ... ... ... отырып, өндірістік жаңа енгізілімін
жүзеге асырады.
... ... ... ... ... ... субъектісімен, инвесторлармен (тапсырыс
беруші), жұмыс атқарушылармен, жеткізушілермен, ... ... ... ... ... ... ... назар
аударатын мәселе – оның нәтижелілігін бағалау.
• Процесс инновациясына технологиялық жаңа немесе өнімдерді ... қоса ... ... ... өндірістік
әдістерді әзірлеу және енгізу кіреді. [15;153-154 б.]
11
1.2. Отандық кәсіпорындарды дамытуда инновацияның қосатын ... ... он бес ... ... экономикасы жоспарлы
жүйеден бас тартып, өтпелі кезеңді басып өтіп, нарықтық ... ... Осы ... елдің халықшаруашылығында түрлі шаруашылық, меншік
түрлері қалыптасты. Көптеген ... ... ... ... ... құрылу және т.б. секілді құрылымдық өзгерістерге ұшырады. Мұның
бәрінің себебі ... ... ... ... Еліміз кәсіпорындарының
қалыптасқан ахуалы нарық талаптарына төтеп бере алмады. Тозған ... ... көп ... ... ... ... сын көтермес қаржылық
жағдай және осы сынды т.б. ... ... ... ... ... ... де көптеген қиындықты бастан өткеріп, бүгінгі ... ... ... не ... оған ... ... ... біршама
меңгерді деп айтуға болады.
Оған дәлел нарықта отандық кәсіпорындар өнімдерінің күннен-күнге
көбеюі, түрленуі және ... ... ... ... жоғары
деңгейде дамығанда тек сапалы өнімдер, ... мен ... ... ... ... ... ... қолдана алатын фирмалар
мен кәсіпорындар ғана нарықта ұзақ уақыт өмір сүре алады.
Инновациялар – ... ... ... және осы мақсатқа
жету үшін, өнімдерінің бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз етіп, ... ... ... ... тұруында маңызды роль атқарады.
Нарықтық ... көшу ... ... бас ... ескірген
өндірістік әдіс-тәсілдерге және өнімге сүйеніп жұмыс жасайтын кәсіпорындар
нарықта нықтап тұра ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік инновацияның бәсекелестік үшін
маңызы зор екеніне көздері жетті.
Жоспарлы шаруашылық жүйесіндегі инновацияны нарықтық ... ... ... үш ... кемшіліктерді айқындауға болады:
1. зерттеліп, іске қосылатын жаңа ... мен ... ... ... ... отырған. Бұл орталықтандырылған жүйе инновациялық
поцесстердің қарқынды жүруіне кедергі жасап, ұйымдастырушылықты әлсіретіп
жіберді. ... ... ... және ... сезіну өте дәрменсіз дамыды;
2. бәсекелестіктің болмауы.
Инновация менеджменті өзінің басты қарастырар мәселесі ретінде ... және ... ... ... ... ... ... екі кезеңмен жүреді:
• ғылыми зерттеу және ... ... ... ... ... позицияны жаулап алу және енгізу кезеңі.
Инновация үшін жақсы идеяның ғана ... ... ... ... ... ... болуынан оны жүзеге асыруға көбірек назар
ауады. Ғылыми – зерттеу жұмыстары жаңа ... ... ... ... осы ... бірінші қолданатын болады. «Басқалардың»
жетістіктерінің негізінде жаңалықтар енгізу еліктеу ... деп ... ... ... ... бола береді:
• кәсіпорынның жұмыс жасайтын сфераларына: құрылыс ұйымының өндірісіне
жаңалық енгізу; оның өнімінің өтіміне жағдай жасауды ... ... ... есеп ... ... ... инновация: қолда бар өнімді ... ... табу ... жаңа ... ... ... ... мұнда кадрлар бөліміндегі ұйымдастыру
жаңалықтары туралы айтылған.
Нарықтық экономикада жоспарлық шаруашылыққа қарағанда ... ... ... ... ... мен ... ... отырады, инновация менеджері соны алдын-ала жаңа өнімдер мен ... ... ... ... өзгеріске дайын болуы қажет.
Инновация стратегиясының негізгі мақсаттары:
• жаңа өнімдер, материалдар, қызметтер жасап отыру. Кәсіпорын шығаратын
өнімдер ... ... ... ... ... материалдар көзін
табу, көрсететін қызмет сферасын көбейту;
• қолда бар өнім түрін, материалдарды, ... ... ... сай ... жаңа ... ... ... өнімдерді,
материалдарды модификациялау мүмкін болған жағдайда, оларды басқа бір
мақсаттарға жұмсау; [2; 9-10 ... өнім ... ... бәсекеге қабілеттіліктің басты көрсеткіші өнім
сапасы болып табылады. Өнім қаншалықты сапалы ... ол ... ... өз ... ... ... ... беруіне мүмкіндік туғызады.
Кәсіпорын жаңалықты енгізгісі және жүзеге асырғысы келсе, онда келесі
үш мәселені ескеру қажет:
1. нарықтағы сұраныс.
2. шығындарды неғұрлым ... ... ... арасында жиі бәсекелестік туады. Инновация ... ... ... ... ... ... нарық талабына сәйкес болуы қажет. Демек,
тұтынушылардың бағаға, ... ... ... ... ... Сондықтан
бұл жағдайда маркетинг пен нарықты зерттеу бөлімдерімен бірлесіп ... ... Олар ... ... және сұраулар жүргізіп, олардың нәтижесін
инновациялық менеджмент бөліміне ұсынады.
Уақытқа сәйкестендіру принципі жаңалықты нағыз экономикалық сәтінде
енгізуді көздейді. Жаңа өнім ... ... ... ... жасалып қоюы
мүмкін. Сондықтан мұндай екі рет шығындалу сәтті уақытты тауып ... ... ... ... яғни ... рет өндіріп отырған өнімі
нарық үшін таңсық болмай қалуы мүмкін. Оның өнімі ... ... ... ... ... ... ... экономикасында жаңа өнімдердің өмірлік циклы азаяды. Сонымен
бірге кәсіпорынның жаңа ... ... ... ... пайда табу уақыты
да қысқарады. Егер кәсіпорын жаңа өнімін нарыққа басқалардан ... ... ол ... ... циклы айтарлықтай қысқарып кетеді. Кейбір нақты
жағдайларда бұл өнім үшін ... ... ... ... оған ... ... ... қалуы да мүмкін. Тұтынушылардың талғам-талаптарын
маркетинг немесе нарықты зерттеу бөлімдерінің көмегімен ... ... ... ... жаңа өнім ... жоба жасайды. Оның негізгі
мәселесі жоба мақсатын дәл айқындау болып табылады.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... дамыған Батыс елдерінің тәжірибесі дәлелдеп ... ... ... отандық фирмалар мен кәсіпорындар ғана ... ... және ... пайдалану нәтижесінде ертеңгі күннің
көкжиегінен көріне ... [11; 42-44 ... ... ... ... ... және диверсикациялаудың
қажеттілігі.
1993 ж. қарашасынан бері ... ... ... 12 ... асса, нарықтық қатынастарға өтуге кіріскенімізге
14 жыл ... ... ... ... ... бастауымыз алтыншы жылды
алқымдап қалды. ... ... ... ... соған сәйкес
заңдар қабылданды. Инфляцияның қатерлі деңгейі ауыздықталып, банк секторы
аяғынан нық тұрды, ... ... ... ... құралдары меңгеріліп,
қаржылық тұрақтандыруға қол жеткізілді. Экономиканы алға ... ... ... ... ... мен ... ... түрде
дамыды. Дүниежүзілік шикізат нарығында Қазақстан үшін оңтайлы бағалар
конъюнктурасы ... ... ... елдің төлем балансының оң
сальдосы мүмкін ... ... ... ... ... ... да
уақтылы реформаланып, ұлттық капитал қордаланды. ... ... ... ... ... орнықты. Өндірістік-
құрылымдық реформалардың аяқталмағандығынан сапалы экономикалық өсуіміздің
шарты ретіндегі шынайы макроэкономикалық тұрақтандыруға қол ... ... ... ... экономикасын шикізаттық бағдарлануынан туындайтын
голландиялық синдром белгілерінің асқынуы еліміздің алдына жаңа ... ... ... ... ... ... әдебиетте
елдің табиғи ресурстарды игеруі, өндіруі және экспорттауы арқасында ... ... ... ... ... ... бәсекелестік эрозиясының
орын алуын, соңында елдің өндірістік базасының әлсіреуін ... ... ... Бұл ... ... экономикалық
саясаттың бірнеше шаралары бар. Солардың маңыздысы – ұзақ мерзімдік ұлттық
қауіпсіздік тұрғысынан ... ... ... қалыптастыру үшін оны
диверсикациялау қажеттілігі. Осы тұрғыда және Дүниежүзілік Сауда ... ... ... ... ... ырықтандыру (либерализациялау)
жүргізілуі тиіс. Басты реттеу ... бірі – ... ... ... 17 ... бағдарланған экономиканы құру үшін ... ... ... ... ... Соңғысының орын алуы
үшін дүниежүзілік еңбек бөлінісінде бәсекелестікке аттануымыз ... ... ... ... үшін индустриалдық –
15
инновациялық стратегияға сай сервистік – технологиялық ... ... ... ... ... ... кластерлер жасау,
мұнайхимияны дамыту, ... ... ... ... жаңа технологияларды тарту сияқты шаралар ... енді ... ... деп аталатын технологиялық өзара тығыз байланысты және
бәсекелестік қабілетті өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... жж. бері ... келді.
Бүгінгі уақытта перспективті жеті кластер анықталған. Олар: туризм,
тамақ өнеркәсібі, ... ... ... ... ... ...... қызмет көрсету, металлургия, құрылыс материалдары.
Жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) өсуі, инфляция ... ... ... ... сынды макроэкономикалық көрсеткіштер бойынша елеулі
жетістіктерге жеттік.
Алайда, экономиканың нақты секторында шикізаттық бағдар ... жоқ. ... ... ... ... тек ... қара және
металлдар экспортында бәсекелестік ... бар. ... ... ... 80 пайыздан асады. Астық (бидай) экспорты қалпына келе
бастағанымен, оның үлесі төмен және ... ... ... ... мұнай-газ секторының үлес салмағы 50 пайызға таяу ... ... шикі ... ғана ... 57 ... жетіп жығылады. Тікелей
шетелдік инвестициялардың (ТШИ) ... ... – газ ... 63 ... тиесілі Теңгенің бекіне бастауы әлпетінде, қаншама парадоксальды
көрінгенімен, ... ... ... ... ... де орынды. Өңдеуші
өнеркәсіп саласының өзіндік құны ... ... ... ... 2004 ж. дайын өнімді өткізудің өзіндік құны алынған
кірістің 79 пайызын құрады (2003 ж – 77 ... ... ... ... да ... және ... ресурстарын тиімді пайдалану
төмендеген. Бұл ... ... ... ... төмендеуінің
арқасында өздерінің түсімін доллармен есептейтін компаниялардың ұтылуында
деп білу қажет. Мұнай бағаның ... ... ... ... (ағымдағы жылдың ақпан айының басында 1 баррель мұнайдың бағасы 65
долларға жетті) оң жағы – ... ... ... ... ... ... сальдосының артуынан көрінсе, теріс жағы –
сол мол ... ... ... ... ... ... жағынан дамыған
елдер үшін ескірген, біз үшін жаңа инвестициялық тауарларды (машина ... ... ... мәселен, алыс шетелдерден ондай
16
тауарлардың импорты 2004 жылы 56 пайыздан асқан. Сөйтіп, ... ... Бұл ... өзектілігі республика экспортының жалпы
көлеміндегі алыс шетелдердің үлесі ...... арту ... ... жылы – 80 ... өйткені соның салдарынан өзара теңдестік тұрғысынан
біздің республика үшін әзірге ... ... ... ... ... ... ... кірістен орташа алғанда
1,5 – 2 есе жоғары екендігін ескерген жөн. Экономикалық ... ... ... бірі ... ... Мұнай өндіру саласындағы кәсіпорындардың
басым көпшілігі шетелдік капитал ... ... ... ... 2004 жылы 59,2 ... ... мен газ өндірілді, соның тек 8,9 млн.т
немесе 14 пайызы ғана ... ... ... тиесілі болды.
Басқаша айтқанда, экспорттық түсімнің ... қалу ... ... ... ... құнды қағаздар нарығы дамуының жоқтығы – ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының тағы бір осал тұсы ішкі инвестициялардың
көзі болып ... ... ... нормасының әлі де болса төмендігінде.
Кейбір деректерге қарағанда, оның мөлшері 2004 ж. 8 ... ... ... үшін 25 пайызға жеткені қажет. Сондықтан қордаланған ... ... ... үлкен ірі коммерциялық жобаларды игеруге шамасы
жетпейді. Инвестициялық «гэп» ұғымының мәні осында.
Қысқа мерзімдік ... ... ... болу ... ұзақ ... ... да жоқ емес. Капиталдың еркін
қозғалысы мен ... ... ... ... өту ... ... жж. ... валюталық тәртіпті толық ырықтандыру көзделгені
мәлім. Біздің пікірімізше, 2006-2008 жж. ... ... ... ... ... ... және ... бәсекелестік
қабілеті мейлінше төмен және валюталық ... ... ... сипатталатын елге арналуы мүмкін. Өндірістік-құрылымдық
реформалардың жоқтығынан егер болса, тым ... ... ... ... ... ... республика экономикасы валюталық
дағдарысқа ұшырауы ғажап емес.
Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы ... ... орын ... ... ... ... секторының әлсіздігі
мен тиімсіздігінен туындайды. [10; 6-8 ... ... ... ... ... ... ... шикізат экспортына тәуелділіктен туындайтын ... ... ... ... ... ... мемлекеттің Халықаралық Валюта Қоры қарызының
өтелгендігімен, банк секторы мен жеке кәсіпорындарының ... ... ... ... ... ... экономика құрылымының ... ... ... экономиканың өндіруші және өңдеуші секторларында ... ... ... бар ... ... ... ... бәсекелестігінің сапалығы төмен деңгейі;
- ішкі ... ... ... ... ... көтеру
қажет;
- теңгенің шынайы бекуінің, ұзақ ... ... ... ... болғанымен, қысқа мерзімдік тұрғыда тиімсіз болуы (алдыңғы
қатерлермен байланысты);
- өзге ... ... ... ... ... «кемтарлығы»:
минералдық ресурстар экспорты мен инвестициялық тауарлар импорты;
- тікелей ... ... ... ... Қазақстанға
құйылатын шетел инвестицияларының басым бөлігін өздерінің кірістері
ретінде кетуі, сөйтіп ұзақ мерзімдік ... ... ... ... ... ... көлемінің азаюы (капиталдың сыртқа
ағылуы және инвестициялық кірістің тапшылығы) – осы ... ... ... одан әрі ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлік дамуындағы инновациялық-технологиялық
сапаның төмендігі. Экономиканы диверсификациялауда оның ... ... ... ... ... ... ... Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев талай рет ескерткендігі мәлім.
Қазақстан, 2000 ж. Европаның бірқатар елдерінің қолдауымен нарықтық
экономикалық мемлекет деп ... ... ... ... ... ... ... буыны бекімеген ел ... ... ... ... ... озық дамыған
елдердің қатарына қосыла алмаймыз.[1; 22б.]
18
2.1. Экономикадағы бәсекелестік қабілеттің негізгі сатылары.
2006 ... 1 ... ҚР ... ... ... ... ... әлемдегі 50 бәсекелес елдің қатарына кіру
міндеті қойылғаны белгілі.
Бұл міндет Қазақстан ... ... ... да жаңа ... отыр. Ол дегеніміз өтпелі кезең жағдайындағы модернизациялауды
аяқтап, енді бәсекелестік ... бар елді ... ... білдіреді.
Қазақстан бүгінгі күні бәсекелестік рейтингі жағынан әлемде 61 орынды алады
екен. Бұл ... ... ... ... ... Мексикадан (55-
орын) кейін, ал Бразилиядан (65-орын), ... ... ... ... (72-орын), Ресейден (75-орын), Украинадан (84-орын)
және Венесуэладан (89-орын) алда тұрғандығын сипаттайды. Әрине бұл жаман
көрсеткіш емес. ... он жыл, ... ... ... Орта ... 5 жыл бұрын, Ресей және Украина елдерімен салыстырып келсе, ал
қазіргі кезде біздің елімізді ... ... ... соның ішінде
Болгария және Румыния ... ... ... кандидат елдерімен
салыстыруда.
Қазіргі кезде Қазақстан экономикасының басты жетістіктерін ... ... ... ... ... өсу ... 2000-2004 жылдары
10,4%-ды, 2005 жылы 9,4%-ды құраған, ал ЖІӨ-ге ... жан ... ... 1995 жылы 1052,1 АҚШ ... ... Ресейдің
көрсеткішінен 2 есе төмен болса, 2004 жылы ол 2713,8 АҚШ ... ... ... ... 80%-ын ... 2005 ... ... бойынша
аталған көрсеткіш 3620 АҚШ долларын құрады, 2010-2015 жылдарға ... ... ... табыс көлемін 5500-7500 АҚШ ... ... ... 50 ... ... ... қосылу үшін біздің еліміз
қандай жұмыстар атқаруы керек? ... ... ... ... қандай факторларға байланысты?» - деген сауалдар
бәрімізді толғандырады.
Әлемде барлық жағынан бірдей бәсекелестік қабілеті ... ... жоқ ... есте ... ... ... ... артықшылықтарға
қол жеткізген, бірақ оны ұзақ уақыт бойы ұстап отырған да ел жоқ. Жоғары
жетістіктерге ... ... көбі ... ... ... ... ... бастан өткізген. Ендеше ... да ... ... ... [9; 5-6 ... ... ... елдердегі экономиканың жетекші ... ... ... ... мен ... есебінен
артықшылықтарға қол жеткізеді. Сондықтан, мұндағы ... ... ... ... ... аз, олар өз ... ... баға
белгілеу арқылы бәсекелестік артықщылықтарға қол жеткізеді. Олардың сыртқы
нарықтарға шығуына бірлескен негіздерге ... ... ... ... ... сатыдағы экономика әлемдік нарықтағы ... өте ... ... ... ... ... ... да бір нақты жетістіктерге жету мүмкіндігі аз. Бұл ... ... ... көбі ... ... саты ... ... негізінен экономика
мүмкіндіктерінің өндірісті кеңейтуге жұмсалатын инвестицияларға және оны
модернизациялауға ... ... ... Бұл ... өз ... ... елдер өткен, сонымен қатар, дамушы елдердің ... ... ... ... Сингапур, Тайвань, Бразилия, Мексика сияқты елдер
өтуде.
Үшінші сатыда экономиканың ... ... ... тәуелді
және инновациялар арқылы сол елдің қандай да бір ресурстар мен ... ... ... ... ... ... ... қоймай, оларды үнемі жасайды және орналастырады. Осы сатыдағы
елдің жететін көрсеткіштеріне машина ... ... және ... ... ... ... ... қабілеттілікті
кеңейту, іскерлік және өзге де қызмет түрлерін ... ... ... ... ... ... шаралары жатады. Бұл
сатыға барлық индустриалды дамыған елдер жетті, ал Оңтүстік ... ... ... оған жетуге біршама жақын қалды.
Демек Қазақстан осы сатылардың қайсысында тұр ... ... ... бойынша біздің еліміздің бірінші сатыда тұрғанын айқындау
мүмкін емес. Қазіргі кезде біздің еліміз үшін болашағы бар ... ... осы ... сай ... ... ... және білімді
тұлғалардың және ғылыми ... ... аса ... Бірақ олардың
қалыптасуы мен дамуы біршама күрделі және көп қаражат салуды ... ... ... ... сапасын арттыру үшін бірмезеттік қаржы салу жеткіліксіз,
яғни, үздіксіз ... ... ... [9; 6-7 ... ... бәсекелестік қабілеттің негізгі факторлары.
Енді Қазақстанның ұлттық экономикасының бәсекелестік ... ... ... ... және ... факторлар. Қазақстанның ірі өндірістік
әлуетінің болуы оның ұлттық экономикасының бәсекелестік ... ... ... болып табылады. Бірақ Қазақстанның қазіргі
жағдайындағы өндірістік құралдар шығындық экономикаға сай келетіні ... ... ... өнімнің ұлғайған бөлігі «ішкі» ... ... ... ... ... өсуіне мүмкіндік
бермейді. Қазіргі кезде негізгі ... ... ... ... және ... тозуы, өз кезегінде өндірістік ... ... ақыр ... ... ... ... ... әбден мүмкін. Сондықтан, Қазақстан үшін қазіргі кезде
ғылыми-техникалық прогресті пайдаланатын салалар мен ... ... ... ... ... өзгерту қажеттігі ... өсуі ... ... Ондай мәселені шешуде барлық
өндірістік ресурстарды, ... ... ... ... ... ... ... жасайтын жаңа ғылыми-техникалық және
адами факторларды пайдалану қажет.
Ресурс және ... ... Бай ... шикізат әлуетіміз
республикамыздың өндіргіш күштерінің ... ... ... ... күні минералдық-шикізаттық ресурстарымыз алыс және жақын
шетелдерге шығарылуда. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ете алуымыз мүмкін бе? Әрине жоқ, себебі
ресурс – бұл шектеулі дүние.
Ендеше, біріншіден, ұлттық байлығымыздың басты ... ... ... ... нақты бағалау қажет. Ондағы мақсат олардың ... ... ... ... және ... ... ... шығынды
жаппайтын болса, онда пайда таппайтынымыз белгілі.
Екіншіден, экономикалық ... және ... ... ... ... ... факторы. Бәсекелестік қабілетті қалыптастыратын факторлардың іс-
әрекеті адам әлуетімен толықтырылады. Адамның мүмкіндіктерін іске асырудың
маңызды бағыттарына еңбек, оны ынталандыру және ... ... ... ... – бұл ... бәсекелестігін арттыратын маңызды фактор.
Нарыққа өту кезінде Қазақстанда ... ... ... ... ... даярлау қысқарғаны белгілі, ал қазіргі
кезде олардың тапшылығы сезілуде. Жалпы ... ... ... ... ... ... [5; 7 ... адам факторын дамытуға, яғни, білім беруге, ... ... ... ... және ғылыми қаражат
салуға ерекше көңіл бөлу қажет. Дамыған елдерде негізгі капитал мен ... ... ... ... ... 1:1 ... Арзан
және жартылай білікті кадрларды ... ... ... ... ... ... ... шектейді.
Аумақтық және кеңістік фактор. Қазақстан үшін айрықша мәнге ие
фактор – бұл ... ... ... ... ... ... ... көлемі, климаттық ерекшеліктері, көліктік
байланыстары, ауыл шаруашылығына қолайлы жерлердің болуы және т.б. ... ... тіке ... ... ... әлемдік нарыққа шикізатты
шығарумен байланысты сыртқы экономикалық байланыстардың мүмкіндіктерін
шектейді. Әлемнің «үшінші елдерінің» соңғы он жыл ... ... бұл ... жағалауына жақын орналасқан елдер екені белгілі.
Қазақстанның Көлік стратегиясына сәйкес қарастырылған республикамызды
өзге елдермен байланыстыратын ... ... ... ... және ... ... жобаларының іске асырылуы оның алдағы уақытта транзиттік
мүмкіндіктерін арттыра түсері сөзсіз. [16; 21 б.]
Ғылыми-техникалық фактор. Қазіргі ... ... ... ... ... ресурстардың рөлі біртіндеп ... ... Кез ... ел ... ... қабілеттілігін
қалыптастыру жолында ғылымның ашқан жаңалықтары мен жаңа технологияларды
экономикалық дамудың мүдделеріне ... ... ... ... ... ... пайдаланбай, технологиялық жағынан артта
қалушылықты жою мүмкін емес.
Бүгінгі күні әлемнің ... елі ... мен ... ... ... жетістіктерге бірдей қол жеткізген емес. Сондықтан,
Қазақстанның ұлттық ... ... ... ... ... ... ... мен техника саласында халықаралық ынтымақтастықты пайдалануға
мүмкіндік беретін инновацияның ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ретінде ғылыми-текникалық
факторларды мынадай бағыттар бойынша іске асыру қажет: республикамыздың
ресурстық ... мен ... ... ... ... ... қайта құрылымдау; ғылыми-техникалық саясатты
институционалдандыру; ғылыми-техникалық инфрақұрылым және ... ... ... ... ... қағидаларға сай қызмет ететін инновация
жүйесін қалыптастыру; халықаралық ... ... [9; 9-10 ... ... кластерлері.
Ғылыми-экономикалық теорияда бәсекелестік деңгейін айқындайтын
пікірлер аз емес. Соның бірі – адам факторы. Өндіргіш ... ... ... ... оның өмір ... ... жасы ... назарда болуға тиіс. Бұл
көрсеткіштер ... біз ... ... ... тұратын ер,
әйелдердің өмір сүру мерзімінің ... ... ... 160 ... ішінде
141-ші орында екенбіз. Ер адамдардың өзіне-өзі қол салуы және ... ... ... ... жөнінен, әр мың адамға шаққанда бірінші
бестікке кіреді екенбіз.
Өмір сүру ұзақтығы бойынша әлемдегі осы көрсеткіші төмен ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік Корея, Ирак және
Африка ... ... ... ... ... ... ... түсінуге болады.
Қазіргі уақытта Қазақстанда тұратын әйелдердің ғұмыр жасы 1998 жылмен
салыстырғанда – 4,2 жылға қысқарды. ... бәрі ішкі ... ... ... ... жағдайдың төмендігіне, кедейліктің өсуіне байланысты
екені сөзсіз.
Ресейдің әлемдік экономика мен халықаралық қатынастар институтының
және ... өз ... ... ... ... мен Маңғыстауда
халықтың орташа айлық жалақысы 2006 жылдың сәуір айында 60-70 мың теңге, ... ... ауыл ... ... мамандардың еңбекақысы 153
мың, мұғаліммен 23,5 мың, дәрігердің алатыны тиісінше 23,5-20,0 мың ... ... тағы ... ... ... шешу ... ... Парламенті мынадай бағдарламаны бекітті: 2006-
2008 жылдары іс жүзінде ішкі жалпы ... 8,5 ... ... ... Осы уақыт
ішінде жалпы экономика 27,7 пайызға өсуі керек. Инфляцияның жылдық деңгейін
5-7 пайыздан асырмау жоспарланып отыр. (8; 93б.(
Экономикалық өсу ... ... ... ... арқылы
болмақшы. Ол жылына 6,3-7 пайыз деңгейінде өсіп отыруы керек. Ол ... 5 ... ... ... ... өндірісте 6,7 пайыз және негізгі
қорларға инвестиция жылына 14-15 пайыз өсіріп отырады. ... ішкі ... ... ... адам басына шаққанда 50-54 американдық долларын
құрамақшы. Ол бүгінгі деңгейден 1,5 есе ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Қазақстан экономикасын модернизациялау, қазіргі уақыттың талабына ... ... ... ... ... ... ел ... көтеру. Үкімет басшысының айтуы бойынша, ағымдағы
бюджеттің бағдарламаларын ... емес ... ... ... ... қаржылар арқылы іс жүзінде орындау.
Мемлекет тарапынан да, жергілікті ... ... да ... өсуін
қатал бақылап, бір деңгейде ұстау жөнінде ... ... ... ... монополистердің өндірістік тауарларымен көрсететін қызметтерінің
бағасын әлеуметтік-экономикалық мүмкіншілік шеңберінен асырмау керек. ... ... ... ... ... ... көлік байланыс қызметтерінің
бағасын бәсекелестік мүмкіншіліктерін дамыта түсу шарт.
Ол Батыс Қазақстан аймағындағы жаңа деңгейдегі ... ... ... экономика секторын ұйымдастыру мұнай-машина құрастыру
кластерін ... ... ... Және де ... ... ... желіні Солтүстік Қазақстан, Ақтөбе облыстарының аралығына
құру арқылы электр қуатын көбейтіп, ... ... ... көзделіп отыр.
Өңдеу өнеркәсіптері жүйесін көбейтіп, энергия қуатын үнемдеп жұмсайтын
технологияларды енгізу кластерлері: ... ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан
полиэтилен, полипропилен, стирол және полистирол, этиленгликол, бензол,
метапол ... ... ... ... Қапшағай және Солтүстік Каспийде мұнаймен ілесе шығатын ... және бар. ... ... технологиясы жасақталған Атырау
мұнай ... ... ... ... мол. ... өңдеу зауытының жанынан қосымша Ресеймен бірлескен ... ... ... ... ... 50 ... біздікі, ал 50
пайызы орыстардікі болмақ.
Атырау облысында ... ... ... ... ... ашу ... зерттеліп жатыр. Ол жаңа ... ... ... бар ... ... ... өндірісін
кешенді дамыту құрылысына инвестициялар салу керек. Және мемлекеттің ұсынуы
бойынша қазіргі ... сай кадр ... ... ... өзі ... кезде еңбек өнімділігін арттырып, үнем ... ... өнім ... күрт ... ... ... сөзсіз. (8; 94б.(
28
II. Қорытынды.
Қазақстанда соңғы үш жыл бойына ғылымға бөлінген қаражат көлемі ЖІӨ-
ге қатысты 0,3( деңгейінде қалып отыр. Бұл ... ... 4(, ... Жапонияда 3(. Ұлыбритания мен Франция елдерінде 2(, Ресейде 1,5-
1,9(, Украинада 1,2-1,3(-ды құрайды. ... ... ... бөлінген қаражаттардың үлесі Қазақстанда 50(-ға жуық. Әзірбайжанда
71-74(, ал Ресейде 60(-ды құрайды. Бұл ... ... ... ... ... қаражаттарды өсіру қажеттігін көрсетеді. Ғылымға
бөлінетін қаражаттарды конкурстық ... ... ... ... ... технополистер, бизнес ... мен ... ... аймағын, жоғары
технологиялық аймақтар құру, ғылымның ... ... ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибеден
белгілі. 2006 жылы Қазақстанда құрылған технопаркке арнайы экономикалық
аймақ ALATAU IT-CITY ПАРКІН ... ... Бұл ІТ ... ... ... ... ақпараттық және телекоммуникациялық компаниялар ... ... және ... ... бар арнайы экономикалық аймақ болып
табылады. Алдағы уақытта бұл паркте жалпы халыққа қол жетімді бағасы 36 ... ... ... ... ... ... Бұл ... «электронды үкімет» бағдарламасын жүзеге асыруды көздейді.
Жалпы Қазақстанның әлемнің дамыған 50 бәсекелес елдерінің ... ... ... ... ... қабілеттілігін
қалыптастыру жолында негізгі инновациялық контурларды бөліп қарастырған
дұрыс.
Әлемдік тәжірибеде қазіргі ... үш ... ... ... ... информатика, денсаулық сақтау және қоршаған ортаны қорғау
салалары қарастырылады.
Қазақстанда ... ... ... және ... ... аса мән берілуде. Бұл ... ... ... ... ... да айта кету қажет, себебі ... біз ... өмір сүру ... шеше алмауымыз мүмкін.
Денсаулық сақтау саласын дамытуда инновациялық ... ... ... және саяси факторлардың ұзақ
29
уақыт әрекет етуімен қамтамасыз ... ... ... ... ... елдердегі туудың азаюына, соның нәтижесінде, олардағы халықтың
қартаюына негізделеді. Бұл мәселе бізде де орын ... ... ... сақтау саласына бюджеттен бөлінетін қаржы
ЖІӨ-нің 5% және одан жоғары көрсеткішті құраса, ал бізде бұл ... ... ... ... ... ж.ж. ... ... сақтау саласын
реформалау және дамыту мемлекеттік ... ... 2010 ... ... ... ... ... қаржы көлемін ЖІӨ-ге қатысты 4%-ға
дейін өсіру көзделген. ... ... ... инвестиция
адамдардың ауруын және ... ... ... ... ... соның нәтижесінде, адам капиталының қызмет ету тиімділігі артады.
Денсаулық сақтау маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... сақтандыруды ұйымдастыруға халықтың
тұрақты төлем қабілеттілік сұранысы жатады. Саяси фактор бұл ... ... мен ... ... іргетасты медицина ғылымын және
білім беруді дамытуға, сондай-ақ, денсаулық сақтау ... ... ... ... ... қолдау көрсетуге негізделеді.
Қоршаған ортаны қорғау – бүкіл адамзаттың басты ... ... ... елдері осы мәселеге басты назар аударуда. Еліміздегі
экология мәселесі ... ... ескі ... ... ... Бұл ... ... ең бастысы энергетика, биотехнология,
химия және материалтану салаларындағы ғылыми бағыттарды қалыптастыру ... ... ... ... ... сай, ... ... жаңғыртумен қатар, табиғи және техногендік ... ... ... ... де ... кезекке қойылуға тиіс.
Қорыта айтқанда, аталған мәселелерді ескере отырып, Қазақстанның
бәсекелестік қабілеттілігін қалыптастыру, өз кезегінде ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қатар, дамыған 50 немесе одан жоғары елдердің қатарынан
табылуға мүмкіндік жасайды. [5; 7-8 ... ... ... ... Н.Ә. ... ... Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті
экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін: Президенттің Қазақстан
халқына Жолдауы. Астана, 2004. 19 ... ... А.С. ХХІ ... ... ... ... ЭКО. № 6, 2000.
3. Әлемдік экономика. Оқулық. М., Қаржылар, ЮНИТИ, 1999.
4. Әшімахұн Ахмет. Отандық кәсіпорындарды дамытуда ... ... // ... – 2001. - № ... ... Ж. ... экономикасы: қазіргі келбеті және диверсика-
циялаудың қажеттілігі // Саясат. – 2006. - №15.
6. Борисов Е.Ф. ... ... М., ... ... ... В.И., т.б. Жалпы экономикалық теория. Оқулық. – М., 1995.
8. Жамбылова Г. Технология кластерлері // Ақиқат. -2007.-№2.-93-94бб.
9. Жатқанбаев Е. ... С. ... ... қабілеттің негізгі
факторлары //Ақиқат. -2007.-№2.-5-10 бб.
10. Козырев В.М. Қазіргі экономиканың негізі. //Қаржы және статистика,
2000.
11. Қожамқұлов Т. Саяси экономия ... ... ... ... ... ... ... инновациялық қызметі туралы
//Статистикалық жинақ.- Қостанай, 2006
13. Қуандық Е.С. Саясаттану негіздері. Астана: Елорда, 2000. 77-85 б.;
Астана ақшамы ... 1998. 17,20 ... ... А. ... ... ... ... ғылымдар,
№ 9, 1990.
15. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. Оқу ... ... ... Е. ... ... ... ... // Қостанай таңы. – 7
қараша. – 2006 ж.
17. Шеденов Ө.Қ., т.б. ... ... ... ... ... 2004.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздар нарығы41 бет
Бағалы қағаздар нарығы туралы ақпарат26 бет
БҰҰ-ның даму он жылдықтары жайлы6 бет
Көмірсутегілік шикізатты өндірудің технико- технологиялық ерекшеліктері111 бет
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы буржуазияның қалыптасу процесі23 бет
Экономикалық өсу8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Қазақстан Республикасындағы ормандар. Орман экономикалық ресурсы5 бет
Қазақстан халқына этнодемографяилық сипаттама52 бет
Қазақстандағы туризм саласының даму мүмкіндіктері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь