Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы ... ... ... ... ...4

1.1. Ақшаның пайда болуы және оның мәні ... ... ... ... ... ... ...4
1.2. Ақшаның қызметтері және экономикадағы ролі ... ... ... ... 6
1.3. Ақшаның теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
а) Ақшаның металдық теориясы.
б) Ақшаның номиналистік теориясы.
в) Ақшаның сандық теориясы.

ІІ. Ақша айналысы және ақша жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

2.1. Ақша айналысының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.2. Ақша жүйесінің ұғымы, элементі және типтері ... ... ... ...18

ІІІ. Қазақстанның және шет елдердің ақша жүйесі ... ... ... ... .25

3.1. Қазақстанның осы заманғы ақша жүйесі ... ... ... ... ... ... .25
3.2. Экономикасы дамыған елдердің ақша жүйесі ... ... ... ... ..27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Кіріспе

Ақша тауарлы өндірістің өнімі яғни ақша жаратылысы оның тауарлы шығу тегіне байланысты. Тауар сатуға немесе айырбастауға арналған еңбек өнімі, ал еңбек өнімінің тауарға айналуы ақшаның пайда болуына обьективтік алғы шарттарын туғызады. Қоғам дамуымен ақшаның маңызы арта түседі. Жоспарлы экономикада ақшаның мәні шектеулі болады. Ақша есеп жүргізу, бақылау құралы. Егер ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын еді.
Қоғам дамуымен байланысты әр түрлі формасында, сол уақыттың талабына сай ақша жүйесі дамыды. Олар металл ақша айналысы және несие-қағаз айналысы типі болып табылады. Олардың экономикалық қызметі жүзеге асыруда алатын орны өте зор.
Сондықтанда мен курстық жұмысымның тақырыбын «Ақша теориясының дамуы, элементтері және типтері» деп алдым. Өйткені ақша тарихи дамыған экономикалық категория .
Мен жұмысымды үш бөлімге, яғни бірінші бөлімде ақшаның пайда болуын мен оның мәні және қызметтері мен экономикадағы рөлі және ақша теориясы мен оның үш теориясын қарастырдым. Екінші бөлімде ақша айналысының сипаттамасы және ақша жүйесінің ұғымы, элементтері, типтеріне тоқталдым. Үшінші бөлімде Қазақстанның ақша жүйесі және экономикасы дамыған елдердің ақша жүйелерін қарастырдым. Осы бөлімде Қазақстанның осы заманғы және шет елдердің ақша жүйесінің толығырақ тоқталдым.
Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі ақша айналысының ұйымдастыру ақша жүйесі болып табылады. Қазақстан Республикасында ақша жүйесі 1995 жылы 30 наурыздағы «Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі туралы» Қазақстан Республикасы Президенттінің заң күші бар Жарлығына сәйкес ұйымдастырылған.
Қолданылған әдебиеттер

1. Ақша несие банк, Оқулық Ғ.С. Сейітқасымов. А.2001 ж.
2. С.Б. Мақыш , Оқу құралы «Ақша айналысы және несие» А. 2000 ж. Қазақ университеті.
3. Б. Көшенова , Оқу құралы «Ақша несие банк, валюта қатынастары» А. 2000 ж. Экономика.
4. «ҚР-ның ақша жүйесі туралы» ҚР-ның Заңы 13.12.1996.
5. Деньги кредит банк , Под. Ред. О.И. Ловрушина, Изд. 2-е, М. 1999 г.
6. Абрамова М. А., Александрова Л.С. «Финансы, денежные обращение и кредит» Учебние пособие. М. 1996 г.
7. Бункина М.К. «Деньги, банки, валюта» Учебние пособие. М. 1994 г.
8. «ҚР-да ұлттық валютаны енгізу туралы» ҚР Президентінің заң күші бар жарлығы 12.11.1993.
9. «Валюталық реттеу туралы» ҚР-ның заңы 24.12.1996.
10. Экономическая теория. А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Санк-Петербург 2001 г.
11. Аубакирова Я.А. Байжұманов Б.Б. Экономикалық теория. Оқу құралы. А. Қазақ университеті.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
................................3
І. Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы...................4
1. ... ... ... және оның ... Ақшаның қызметтері және экономикадағы ролі................6
1.3. ... ... ... ... ... номиналистік теориясы.
в) Ақшаның сандық теориясы.
ІІ. Ақша айналысы және ақша жүйесі...................................16
2.1. Ақша айналысының ... Ақша ... ... ... және ... ... және шет елдердің ақша жүйесі.................25
1. Қазақстанның осы ... ақша ... ... ... елдердің ақша жүйесі..................27
Қорытынды...................................................................
........................29
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
...30
Кіріспе
Ақша тауарлы өндірістің өнімі яғни ақша жаратылысы оның тауарлы шығу тегіне
байланысты. Тауар сатуға немесе ... ... ... өнімі, ал еңбек
өнімінің тауарға айналуы ақшаның пайда болуына обьективтік алғы шарттарын
туғызады. Қоғам дамуымен ақшаның маңызы арта ... ... ... мәні ... ... Ақша есеп ... бақылау құралы. Егер ақша
айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайтын еді.
Қоғам дамуымен байланысты әр ... ... сол ... ... сай
ақша жүйесі дамыды. Олар металл ақша айналысы және несие-қағаз айналысы
типі болып ... ... ... ... ... ... ... өте зор.
Сондықтанда мен курстық жұмысымның тақырыбын «Ақша теориясының дамуы,
элементтері және ... деп ... ... ақша тарихи дамыған
экономикалық категория .
Мен жұмысымды үш бөлімге, яғни бірінші бөлімде ... ... ... мен
оның мәні және қызметтері мен экономикадағы рөлі және ақша теориясы мен
оның үш ... ... ... ... ақша айналысының сипаттамасы
және ақша жүйесінің ұғымы, ... ... ... ... ... ақша жүйесі және экономикасы дамыған елдердің ақша жүйелерін
қарастырдым. Осы бөлімде Қазақстанның осы заманғы және шет ... ... ... ... ... ... реттелген елдегі ақша айналысының ұйымдастыру
ақша жүйесі болып табылады. Қазақстан Республикасында ақша жүйесі 1995 жылы
30 наурыздағы ... ... ... ... ... ... ... заң күші бар Жарлығына сәйкес ұйымдастырылған.
I. Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және ... ... ... болуы және оның мәні.
Экономикадағы ақшаның пайда болуын, мәнін, ... мен ... ... көп ... ... бар, атап ... бұл ... А. Смит, Д. Рикардо, К. ... және т. б. ... Ақша ... ХХ ... ... ... А. ... П.
Самуэльсон, Дж. Тобин, Дж. Хикс, Ф. Мишкин, М. Фридмэн және т. б. ... ... ... ғылым өкілдері дамытты.
Ақшаның пайда болуы, жаратылысы және мәні туралы ортақ пікір жоқ.. Бірақ та
ақшаны ... көп ... ... түрде екі тұжырымдамаға бөлуге болады:
рационалистік және эволюциялық..
Біріншісі ( ол ХІХ ғасырдың ... ... ... етті ) ... ... ... адамзаттың жалпы келісімді бекітуінің нәтижесі ретінде
түсіндіреді, яғни ақшаның туындауы тауарлық өндіріспен байланыстырылмайды.
Біздің пікірімізше, келесі тұжырым ... ... ... ... ... ... құнының эволюциялық даму ... ... ақша ... ... ... ... пайда болды.
Айырбастық құн – бұл ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне айырбастау кезінде ғана анықталуы мүмкін ... аян және ол ... ... құны формасында әрекет етеді. Тауар – бұл
сату ... ... ... ... ... Адам дайындаған зат сату
немесе айырбастау ... ... ... Ал бұл ақшаның туындауы үшін
обьективті алғышарттарды ... ... ... құны және құны ... ... ... ... шығындары ) болады. Тауарлардың пайдалылығына (
үй, машина ) байланысты құнының әр ... ... бар, олар ... құны деп аталады. Тауардың құны оны өндіруші адам еңбегінің
өзгерісімен анықталады.
Тауар айырбасының ... ... ... әр ... ... ... ... жүзеге асты:
- қарапайым немесе кездойсоқ форма, ол алғашқы қауымдық
құрылыс кезеңінде, яғни ... бір ... ... ... ... ( 1 қой = 1 қап ... ) ... Бұл жағдайда бір тауар өзіне
қарама-қарсы тауарда өз құнын өрнектеді. Тауардың басқа тауарға ... ... ... өрнектейді, яғни тауарда құн бар ;
- толық немесе жайылыңқы формадағы құн ... мен ... ірі ... ... ... ... ... дамуымен байланысқан. Көптеген айырбасталатын тауарлар
ішінен бір немесе бірнеше өтімді тауарлар ( тұз, мал, ... ... ... ... ... айырбастауға болады. Осылайша,
құнның қарапайым (кездейсоқ) түрінен жайылыңқы формасына өту ... яғни әр ... ... құны бір немесе бірнеше балама
тауардың құнымен (тұз, мал, астық) өрнектеледі. Әр түрлі ... ... ... ... ... емес, бір немесе
бірнеше ерекшеленген тауарлар арқылы жүзеге асырады. Алтынның 10
унциясы 10 кг темірге, 1 ... 1 қап ... ... ... аймақтарда осындай тауар ретінде әр түрлі тауарлар алынды. Мысалы,
солтүстіктің халқы ақша ретінде бағалы аң терісін, оңтүстіктің мал ...... егін ... халықтар – астықты, қалаларда – металды, яғни
темірді, қорғасынды, бағалы металдарды және т. б. қолданды.
Тауарды үлкен кеңістік ортасынан барлық ... ... ... ... ол ... ... ... рөлінде бола алады.
Сондықтан да ақшаның мәні мынада болады, яғни тауарлық өндірісі ... ... ... ... ... ... бар бір ... тауар
бөлініп шығады.
Ақшаның мәні үш қасиеттің біртұтастығымен өрнектеледі:
- ақшаның жалпы тікілей айырбасталу қасиеті бар, яғни оны ... ... үшін ... құралы ретінде әрқашан және барлық жерде
ешқандай шектеусіз ... ... ақша ... айырбас құнын бейнелейді. Соның көмегімен тауардың
бағасы анықталады, ол айырбасты қамтамасыз етеді және әр ... құны бар әр ... ... ... ... ... ақша ... жинақталған жалпы жұмыс уақытының көрінісі ... ... ... ... ... ... құны ... Ақшаның қызметтері және экономикадағы ролі
Ақша экономикадағы рөлін өзінің атқаратын ... ... ... ... әр ... тауар айырбасы процесінен туындайтын ... ... ... ... ... және ... белгілі бір жақтарын сипаттайды.
Қазіргі экономикадағы ақшаның атқаратын мынадай бес қызметі бар:
1) құн өлшемі және баға масштабы;
2) айналыс құралы;
3) ... ... ... және қор ... ... дүниежүзілік ақша;
Ақшаның құн өлшемі қызметі. Ақша жалпыға бірдей балама
ретінде барлық тауарлардың құнын өлшейді. Ақша құн ... ... ... ... ... ... ... салыстыруға келетін тауарлар құнын
бейнелеу үшін тауарлар дүниесіне материал беру » ... ... ... тауарларды өзара өлшейтін ақша емес, тауарлар өндірісіне кеткен қоғамдық
қажетті еңбек олардың бірінің біріне ... ... ... Барлық
тауарлар қоғамдық еңбек өнімдері, сондықтан олардың ... ... құны ... ақшалар ( алтын және күміс ) өлшей алады.
Тауар құнының ақшамен бейнелеуі оның бағасы деп аталады. Баға тауарды
өндіруге және ... ... ... ... ... ... Әрбір
елде ақшаның өлшемі ретінде қабылданған және тауарлар бағасын өлшеуге
қызмет ететін ... баға ... ... ақша ... ... саны баға масштабы деп аталады.
Бағалардың негізінде және олардың ... құн заңы ... құн ... ... мен баға масштабы арасында өзара айырмашылық
бар. Құн өлшемі – бұл мемлекетке тәуелсіз ... ... ... Құн ... қызметі құн заңына байланысты анықталады. Баға
масштабы – бұл мемлекетке тәуелді, бірақ тауардың құнын көрсету үшін ... оның ... ... үшін ... ... Баға масштабы нарық заңына,
яғни сұраныс пен ұсынысқа ... ... ... баға ... ойша белгіленетін тауарлар бағасы, ұлттық ақша ... ... ... ... ... тауарлар алтынға тікелей айырбасталмайды және олардың
бағасы алтынмен бейнелебейді. Ақшаның бұл қызметін алтынның ... ... ... ... ... ... және несиелік ақша белгілері атқарады.
Мұндай ақшалардың меншікті құны ... да, ... ... ... ... деп ... ... олар тауарлар құнын толық өлшемейді,
бірақ өлшеуге қатынасады.
Ақшаның айналыс ... ... Ақша ... ... қызметінде
тауарларды өткізудегі делдал болып табылады.
Тауарлар бір қолдан екінші қолға ауыса отырып, өзінің тұтынушысын тапқанға
дейін ақша ... ... ... ... ... ақша ... ... атқарады, ал бұл кездегі сатып
алу және сату ... ... ... мен ... ... сай
келмейді. Сатушы, тауарын сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып алуға ... ... Ол ... бір ... ... ал ... ... сатып
алуы мүмкін. Делдал ретіндегі ақшаның көмегімен уақыт пен кеңістіктегі
өзара сай ... ... ... ... ... ... ... тауарларға қарағанда,
ақшалар айналыс құралы ретінде барлық ... ... ... отырады және
сату-сатып алу процесіне қызмет етеді.
Біздерге ақша айналыс құралы қызметін негізінен ... ... ... ... ... ... алуы кезінде орындайды.
Шет елдерде мұндай шектеулер жоқ.. Одан ... мен ... ... ... ... ақшамен есептесуіне тыйым салынбаған.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ... ... ... мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы;
- оны идеалды ақшалар емес, нақты ақшалар орындайды;
- ақшаның бұл ... ... ... өте тез ... оны ... ... емес, оны ауыстырушылар – ... ... бұл ... және ... ... ... тауармен байланысты емес деген
сөз емес. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Ақша айналыс құралы қызметін атқаратын болғандықтан, айналыс қажеттілігі
олардың саны өткізілуі тиіс тауарлардың бағасы мен ... ... ... тиіс ... ... сомасы мен анықталады. Қанша дегенмен бір
ақша бір – несие тауар мәмілеріне қызмет ететін болғандықтан, ақша ... ... ... саны ... аз ... ақшаның айналыстағы массасы тауар массасынан көп болса, онда ... яғни ... алып ... төлем құрал қызметі. Әр түрлі жағдайардың ... ... тек ... ... ғана ... белгілі. Себебі әртүрлі
тауарларды өндіру кезеңі мен айналыс мерзімінің ұзақтығының ... ... ... тауарлардың өндірісі мен сатылуының маусымдық
сипатта болуы шаруашылық ... ... ... ... ... ... тауарлардың төлемін кешіктіріп
сатып алу және сату, яғни ... беру ... ... Ақша ... ... ... ерекше бір қозғалыс формасына ие: Т ( тауар ) - М
( ... ), ... ... ... М ( міндеттеме ) – Т ( тауар ).
Ақшаның ... ... ... мен ... ... ... арасында
өзара айырмашылық бар. Ақша айналыс құралы ретінде делдалдық рөлінде
жүретін ... ... ... ... ақша мен ... ... ... қозғалысы болмайды, яғни қарыздық міндеттеме арқылы өтеу, сату және
сатып алу ... ... ... ... мен ақша ... алшақтық кредиторға қарыз алушының төлемеу қауіпін ... ... ... ... тек қана ... ... ... етіп
қоймай, сол сияқты қаржы және несие қатынастарына да қызмет етеді.
Жалпы барлық ақшалай төлемдерді ... ... ... ... және ... ... ... төлем міндеттемелері;
- банктік ссудалар, ... және ... ... ... ... ... қатысты қаржылық міндеттемелер
- сақтандыру міндеттемелері;
әкімшілік және сот алдындағы және басқадай міндеттемелер;
Ақшаның төлем құралы қызметін ... ... емес яғни ... ... ... ... төлем құралы ретінде айналыс құралынан өзара ... Бұл ... ... ... ... ... ол тек қана ... аяқтайды. Нәтижесінде тауарларға қатынасты ақшаның өз бетінше еркін
қозғалысы байқалады. Тауарды несиеге ... ала ... ... ... ... берудің орнына, борыштық міндеттемені жазып ұсынады. Бұл борыш
өтелген кезде, ақша төлем құралы ретінде ... ... қор ... және ... ... Ақша ... ... балама
ретінде, оның иесіне тауар алуды қамтамасыз етумен қатар, байлықты жинау
құралы болып ... ... да ... ... ... ... ... Қорлану үшін ақша айналыстан алынады, сөйтіп, тауарды
сату және сатып алу қозғалысы үзіледі.
Ақшаның қор жинау қызметін толық бағалы емес ... ... ... себебі
олардың меншікті құны жоқ.. Бұл қызметті атқару қашаннан алтынға жүктелген.
Біздің елімізде, алтын қоры ҚР ... ... ... ... ... қызметін толық бағалы емес ақшалар атқарады. Тауар
өндірісі жағдайында қорлану екі ... ... ... десе болады:
1) Кәсіпорындар мен ұйымдардың есеп ... және ... сол ... ... ... шоттардағы ақшалай
қаражат қалдықтары түрінде қоғамдық қорлану формасында;
2) Банктердегі ... ... ... ... ... ... ... арқасында кәсіпорындар мен халықтың ақшалары
банктен ... ... ... ... ... процесіне түседі.
Сөйтіп, ақшалар бұл қызметінде ұлттық табыстың қалыптасу, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... шығып қалғаннан кейін олар қорлана
бастайды. Қорлану қызметінде ақша өзінің сол ... ... ... ... уақытта айналысқа төлем немесе айналым құралы ретінде түсе
алады. Шынында да бұл елдегі ақша ... ... ... ... ... байланысы ғана мүмкін.
Дүниежүзілік ақша. Сыртқы сауда байланыстары, халықаралық заемдар, сыртқы
серіктестерге қызмет көрсету барысы дүниежүзілік ақшалардың ... ... ... ... ... ... ортақ төлем құралы, жалпыға ортақ
сатып алынатын құрал және жалпыға ортақ қоғамдық ... ... ... ... ... ... құралы ретінде дүнижүзілік ақшалар
халықаралық байланыстардағы есеп айырысуларда ... ... ... құрал ретінде дүниежүзілік ақшалар елдер ... ... ... ... және ... ... айырбасындағы тепе-
теңдік бұзылған жағдайда қызмет етеді. Жалпыға ортақ ... ... ... ... ... бір елдің екінші бір елге займ немесе
субсидиялар беруі барысында қызмет ... де ... ... ақша мемлекетпен заңдастырылған ұлттық ақша
бірлігі формасында ... ... ... ал ... тысқары жерде, К.
Маркс өз еңбегінде: «ақша өзінің ұлттық киімін шешеді де, ... ... ... ... құймасына, яғни жалпылама балама тауар формасына
өтеді » - деп жазады. Сондай-ақ бұл ... ... ақша ... ... етуі ... ... ... тұсында дүниежүзілік ақша қызметін алтын және
алтынға ауыстырылатын жекелеген елдердің несиелік ... ... АҚШ ... және ... фунт ... ... кезде дүниежүзілік ақша қызметін көбіне АҚШ – ... ... ... ... – фунт ... ... ... қазіргі валютасы –
еуро, сол сияқты СДР атқарады.
Бреттон –Вудстағы (1944 ж.) мемлекетаралық келісімге келу, доллар мен ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік
ақшалардың жаңа формалары: СДР – арнайы қарыз алу құқығы; ЭКЮ – ... алу ... ... болды. Ал 1999 ж. 1 қаңтарынан бастап ... ... ... ақша ... «еуро» айналысқа шықты.
1.3. Ақша теориясы
Әр түрлі кезеңде жетілдірілген ақша теориясы мен ақша ... ... ... және экономиканың қаржы құралы ... ... ... сондықтан ақша теориясының дамуы іргелі тарихи
кезеңдерді зерттеуі қажет.
Ақша теориясының үш ... ... ... ... ... ... номиналистік және сандық.
а. Ақшаның металл теориясы.
Ақшаның металл теориясы XV – XVII ғғ. ерте ... яғни ... ... ... ... Оның аса ... ... Англияда –
У. Стэнфорд, Т. Мэн, Д. Норе, Францияда – А. Монкретьен болды. Олар ақшаны
қоғам байлығымен, яғни асыл ...... және ... ... ... ... шықты. Сонымен қатар, олар нағыз байлық ... шын ... ақша ... ... тек алтын мен күміс деп
есептеді. Бұл ақша ... ... ... ... ... жатады,
себебі ақшаны алтын мен күміске теңеп, ... ... ... ... қтынастарын назардан тыс қалдырады.
Аталған теорияны ұстанушылар қоғам байлығының қайнар көзі сыртқы сауда
болып табылады – ... және ... ... мемлекетке алтын мен күмістің
келуін қамтамасыз етеді – деп пайымдайды. Қазіргі авторлар ерте ... ...... ... көзі ретінде қоғамда еңбек
етудің нәтижесінде өндірілген материалдық құндылықтардың ... еме, ... ... ... ... ақшалардың айналымында олардың (металл
ақша) орнын басатын, яғни қағаз ақшаларға ауысудың мақсатқа лайықтылығы мен
қажеттілігі теріске шығарылып ... деп ... XIX ғ. ... ... алтынмоне арлық стандарттың
енгізілуімен ... ... ... ... келді. Бұл оның бірінші
метаморфозасы болды, неміс экономистері (К. Книс және т.б.) ақша деп ... ... ... металға ауыстырылатын банкноттарды да санады.
Екінші метаморфоза бірінші дүниежүзілік соғытан ... ... оның ... ... ... келтірудің мүмкін еместігін мойындап,
алтын монометаллизмнің жаңа кесілген формаларын: алтын ... және ... ... ... ... теорияларын әдістеуге тырысты.
Ақшаның металл теориясының үшінші метаморфозасы екінші дүниежүзілік
соғыстан кейін ... Оның ... (Ж. ... М. ... Р. ... айналымға алтын стандартты енгізуге қажеттілік идеясын ұсынды.
Бреттон-Вуд валюта жүйесі қирағанда XX ғасырдың 70-жылдарының басында алтын
стандартты қалпына келтіру ... ... ... ... АҚШ-та
1981 ж. осы мәселе бойынша арнайы комиссия құрылды, бірақ ол ... ... ... болады деп есептеді.
Сонымен, ҒТП-тің, өндірістің, тауар айналымының дамуымен металл айналысының
ауқымы XX ... тар ... ... және металл жүйесінің ішінде несиеде
негізделген, ... жаңа ... ... мен ... ... ... Ақшаның номиналистік теориясы
XVII – XVIII ғғ. аақшаның номиналистік теориясы өкілдері ағылшын ... ... мен Дж. ... А. Смит ... табылады. Бұл теория ақша
айналымында құнсыз монеталар қаптап кеткен кезде қалыптасты. Бұл ғалымдар
ақшаны ... ... деп және оның ... ... ... ... және
ақша болып табылатын баға масшабымен анықталады деп есептеген. Олар ... ... ... таза құралы деп қарастырып, оның құндылық
табиғатын толық ... ... ... ... ... идеялары төменде келтірілген:
- ақша тамаша есептеу бірлігі болып табылады, оның көмегімен ... құны ... ... ... бар тамаша масштаб болып ... ... ... ішкі құн ... ... ... XIX ғ. аяғы мен XX ғ. ... жеткізді. Бірақ, оның ерте кезеңдік номинализмнен айырмашылығы – ... ... ... ... ақша ... ол ... ақша болды.
Неміс ғалымы Г. Кнаптың ақша теориясында («Ақшаның мемлекеттік теориясы»)
басты мақсат – мұрат анық ... ақша – ... ... ... өнімі, мемлекет билігінің
туындысы;
- ақша – бақылау ... ... яғни ... ... төлем күшімен
иемденген белгілер;
- ақшаның негізгі қызметі – төлем құралы. Ол ақшаның мәні белгілердің
материалында емес, олардың қолдануын реттейтін ... ... ... – 1933 жж. ... ... ... ... алтын
стандарттан кетуді ақтау үшін теориялық база ретінде ары қрай ... ... ... монополизмнің идеологы, ағылшын экономисі ... ... ... туралы трактатында» қағаз ақша ... ... ... ... құралы болып табылады және олар қоғамның
үнемі өркендеуін қамтамасыз етеді – деп ... ... ақша ... ... бұл ... ақшаны алтын әсерінен азат етті және дәл
осы жайт Кнапп теориясының жеңісі ретінде қарастырылды.
Сонымен, Кейнс номинализмнің тәжірибелік мақсаты – ... ... ... ақшаның айналымға еркін енуін және экономиканы инфляциялық ... ... ... ... негіздеуінде болды.
Қазіргі таңда номинализм – ақша ... ... ... ... бірі. Осылайша, әйгілі американдық экономист П. Самуэльсон
ақша шартты белгілер болып табылады деп санайды. ... ... ... ... ... ... ақша дәуірі ауыстырады. Қағаз ақша
ақшаның ... ... ішкі ... ... ... Ақша – жасанды
әлеуметтік шарт» - деп жазды.
Номиналистік теорияның пайымдауынша, қағаз ақш адам ... ... ... ... ал шын ... ақша – ... қатынастардың белгілі
заңдылығы мен айналымның қосымша құралға ... ... ... өңдеу өндірісінің жетімсіздігі нәтижесінде пайда болды. Қағаз
ақшаның өлшем ... ... мен ...... ... ... ... байланысты болып шықты.
Сонымен, ноинализм теориясының сипаты: ақша тауардан ғана пайда болмайды,
олардың көп ... бас ... ... құн ... ... ... сан ... болып табылады.
в. Ақшаның сандық теориясы
Ақшаның сандық теориясы XVI ғ. пайда болды, ол ... құн ... ... құны айналымдағы санына байланысты деп түсіндіреді. Бұл жорамалды
француз Жан Боден ойлап ... Ның ... ... Еуропада тауардың
қымбаттауына бағалы металдардың көп әкеліне бастауы ... ... ... бұл ... ақша ... ... ... соқты, ақша санымен
тауардың бағасы да өсті.
Кейінірек мұндай пайымдауды ақшаның сандық теориясының басқа ... ... III. ... Д. Юм, Дж. Миль т.б. ... Олар аталған
теорияға айналымдағы ақшаның сандық өзгерісі мен оның ... ... ... ... ғ. ... ... сандық теориясы батыс экономикалық ілімінде
классикалық емес өндіріс теориясының маңызды бөлігі ... ... ... трансакциондық және кембридждік бағыттар пайда болды.
Трансакциондық ақшаның сандық теориясының негізін ... ... ... ... Оның теориясында белгілі бір мерзімді тауар айналымының ... орта ... ақша ... өндірілуі және сатылған тауарлардың ... ... ... делінген. Сонымен қоса, осы тұрғыда олар ... ақша ... ... ... ... ... ... деп есептелген. Ол қысқа мерзім ішінде аталған шамалар өзгеріссіө
қалады деп болжады: ақша ... ... ... ... ... ... күйі сияқты ресурстардың жетімсіздігімен шектеледі.
Сонымен, М. ... ... саны – баға ... - ... себепті байланыс
болып табылады – деп қарастырады, яғни айналымдағы ... саны ... ... әсер ... баға ... бірінші себебі ақша салмағы (ақша саны) ... Ақша ... ... ... ... ... келеді.
Оның негізгі сандық теориясының формуласы MV=PQ теңдеу болып көрсетіледі,
Мұнда, Q – ... ... ... – ақша айналымының жылдамдығы,
M – ақша салмағы, P – баға.
Бұл теңдеу ауыстыру теңдеуі деп ... Ол ақша ... ... ... ... ... ... М (ақша салмағы) мен Р
(баға деңгейі) көрсеткіштерінің арақатынасын нақтылап берді.
Ақшаның сандық теориясының ... ... ... экономистері
Кембридж университетінің профессорлары А. Маршалл, А. Пигу, Д. Робертсондар
дамытты, ... ... деп ... М. ... бір ... ... ... ақша айналымы емес, шаруашылық субъектілердегі
қаржылардың ахуалы алынды.
Кембридждік бағыт тауар айналымы мәмілелерінің сомасы М. ... ... ... тауарлар санын орташа бағаға көбейтіліп, анықталады. Бірақ
, сонымен ... егер М. ... ... ... ... ретінде
қабылдаса, Кембридждік бағыт бұл жағдайды психологиямен, яғни ... ... ... ... ... мынадай:
PV – TV + DV*,
мұнда, P – бағалардың жалпы деңгейі;
V – өндірістің ... – ақша ... ...... және V* акша мен ... айналым жылдамдығы;
Бірақ, екі бағыттың соңғы қорытындысы бірдей. Ақша санының өзгерісі ... ... ... емес, себебі болып табылады.
Батыс елдеріндегі экономикалық даму ... мен ... жж. ... ұлы
депрессия кезінде осы теорияның өкілдері өзгермейтін деп санаған ақша
айналымының жылдамдығы кенет тербеліске ... ... ... ... ... ... ... асыру туралы шарттың қателігін айқын ашып
көрсетті. Осы ... баға ... ... ... ... ... ... мұндай процестің тек айналымдағы
ақша санының өзгеріс нәтижесі деп есептейді. Осының бәрі ақшаның сандық
теориясы маңызының ... ... ... ... Ақша айналысы және ақша жүйесі.
2.1. Ақша айналысының сипаттамасы.
Ақша айналысы – бұл ... ... ... ... ... ... және есеп ... жүзеге асыруға қызмет ететін қолма-
қол және қолма- қолсыз ақша формаларындағы ақшаның қозғалысын білдіреді.
Қайта құру ... ... « ақша ... » мен « ақша ... » ... ... шек ... Ақша айналысы деп қолма-қол ақшаның
қозғалысы танылды. Ал ақша айналымы ... одан кең ... ... ... және қолма-қолсыз айналым мағынасын сипаттайды.
Ақша белгілері әр түрлі жағдайда қамтамасыз етіледі. Қолма-қол ақша тұтыну
заттары және ... ... ... ... ... ... бөлуге арналған өндіріс құралдарының жиынтығымен қамтамасыз етіледі.
Мұндай жүйе тек қана орталықтандырылған жоспарлы экономика жағдайында ғана
мүмкін болады, себебі ол ... ... мен ... ... ... ... болатыны және олардың қандай бағада сатылатыны белгілі
болған. КСРО-ның таратылуына, ... ... ... ... ... және т.б. ... ... асыру мүмкін емес болып
қалды.
Ақша айналысы мен ақша айналымы арасында шек ... ... ... ... ақша ... және ... ... асыру кезінде
қызмет көрсету, сонымен бірге кәсіпорындар мен қаржы ... ... ... ... ... – ақша ... деп ... айналысының объективті негізі – тауар өндірісі мен тауар айналысы
болып табылады. Құн формасының өзгеріп отыруы, яғни ... ... ... жаңа ... ... алу үшін ... ... әрдайым қозғалыста,
яғни айналыста болуына үмкіндік жасайды.
Бірақ ақша айналысы тауар айналысын қайталап қоймайды. Бұл екі процесс ... ... ... Тауарлар, оларды сатып алғаннан ... ... және ... Ал ақша ... ... ... жүре ... ақша әрі айналыс құралы, әрі ... ... ... ... тауарды сатудан түскен ақша қарызды өтеуге
жұмсалуы мүмкін. Өз ... ... ... түскен ақшалар тауарлар алу
үшін қолданылуы мүмкін.
Жалпы ақша айналысының көлемі тауар бағаларының соммасынан ... ... ... ... көрсетуі тек сатып алу – сатумен шектелмейтіні
түсіндіріледі. Ақша еңбекақы, зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... алу үшін және т.б. мақсаттар үшін қолданылады.
Ақша ... ... ... ... – қолма-қол ақшаның қолдану аясын
азайту болып келеді. Бұл мәселе біздің елімізде кәсіпорындар ... ... ... ... ... есеп айырысу чектерін ендіру
арқылы ғана шешіледі.
Банк жүйесін реформалау және ақша ... ... ... өзінің
меншікті қуатын енгізуі, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен ... ... ... ... ... ... ж.ж. ... тапшылығы тұсында енгізілеген директивті ... ... ... ақша ... тұрақтандыру және басқарудың
экономикалық әдістерінің алғышарттары жасалынды.
Дамыған елдерге бұл процесс кеңінен дами түсуде: оалрда ... ... өріс алып ... АҚШ – та ... есеп ... 25-27% - ... қолма-қол ақшамен, ал қалғаны чек, несиелік карточкалар т.б.көмегімен
жүргізіледі. Өмірлік ... ... ақша ... ақша ... ... Ақша ... ... және қолма-қолсыз деп қана қатаң
түрде шектеулі ғалымдар онша қабылдай қоймады.
Бұл ... ... ... байланыста, сондықтан оларды бөлу қажет емес. Ақша өз
айналысының қолма-қолдан қолма-қолсыз ақшаға ( және ... ) ... ... ... ... ... ... банкке түскеннен соң
оның есеп айырысу шотында қолма-қолсыз ақша ... ... да ... өз жіктеулеріне ақша аударуы мүмкін.
Сонымен, бүкіл ақша айналысы: қолма-қол және ... ... ... Сондай-ақ :
- өнімді өндіру және сату процесін, яғни тауарлы сипаттағы ... ... ақша ... ақша ... ... ... ... өтті және металл, қағаз,
несие ақшалар көмегімен ... ... ... емес ... есеп ... ... ақша ... Ақша жүйесінің ұғымы, элементі және типтері.
Ақша жүйесі – қандай да бір елде ... ... ... ... ... ... ... өркениеттегі ақша
жүйелерінің жекелеген элементтері ежелден белгілі әрі олар ... ...... пайда болуымен байланысты. Ұлттық ақша жүйесі XV – XVII
ғасырлардан қалыптаса бастады.
Ақша жүйесі өз ... ақша – ... ... даму деңгейіне
тікелей тәуелді болғандықтан көптеген өзгерістерге ... ... өз ақша ... бар. Ол ... ... ... ақша жүйесін ұйымдастырудың принципі;
- ақша бірліктерінің атауы;
- ақша белгілерінің түрлері, ... ... ... және қамтамасыз
ету сипаты;
- ақша айналымын ақша-несие тұрғысынан реттеудің тетігі;
- ұлттық валюта бағамы, оны шетелдік валютаға айырбастаудың тәртібі;
- эмиссия тәртібі;
- ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... орталықтандырылған басқару принципі. Ол көбінесе
шаруашылық жүргізушісі субъектілердің уәждемесіне ( мотивация )
негізделген ... ... ... тиісті болжауларды жасау негізінде ақша ... ... ақша ... тұрақтылығы және икемділік принциптері, ақша
айналымы экономиканы ақшалай қаражатпен қамтамасыз ету ... ... ... жол ... қажет;
- ақша эмиссиясының несиелік сипатының принципі. Бұл ... ... ... негізінде жүзеге асырылатынын
білдіреді;
- ... ... ... ... принципі;
- Орталық банк тәуелсіздігінің принципі;
Ақша бірліктерінің атауы. Ақша бірлігі – ... ... ... ... ... қызмет ететін, заңмен бекітілген ақша белгісі. Орталық банк
монополиялық тұрғыдан эмиссиялайтын барлық ақша ... ... ... ... ... яғни бұл ... аумағында бұрыштарды өтеуге заң
бойынша міндетті түрде қабылданатын ақша ... ... ... валюта) Қазақстан Республикасында 100 тиыннан тұратын
қазақстандық теңге болып табылады.
Ақша ... ұсақ ... ... ... елдерде 1:10:100, яғни
ондық бөлу жүйесі бекітілген. Мысалға, АҚШ-тың 1 ... тең 100 ... 1 функ ... – 100 ... Ресейдің 1 рубьлі – 100 копеекке,
Қазақстанның 1 теңгесі – 100 тиынға және т. с. ... мен ... ... ... да ... ... арасында ресми арақатынас
белгілейді.
Ақша белгілерінің түрлері, оларды шығарудың тәртібі және қамтамасыз ету
сипаты. Барлық ... ... ... көрсетулі құны бойынша міндетті
түрде ... ... пен ... ... ... мемлекеттің
ақша белгілері. Ақша белгілерін шығаруды олардың айналымын ұйымдастыруды
және айналымнан алуды. Орталық банк ... ... ... алу ... пен ... сату ... тек бір өзі ғана жүзеге асырады.
ҚР Ұлттық банк ... мен ... ... банктің сөзсіз
міндеттемелері болып ... әрі оның ... ... мөлшерлері туралы
хабарламаларды бұқаралық ақпарат құралдарында ұдайы жариялап отырады.
Ақша түрлері. Заңды төлем құралдары: қағаз және несие ақшалар – ... ... ... ... ... 100, 50, 20, 10, 5, 2 және ... банк ... 100 долларлық қазыналық билеттер; 1 долларлық,
50, 20, 10, 1 центтік ... және ... ... жүреді.
Ұлыбританияда айналыста: 50, 20, 10, 5, және 1 фунт стерлинг банкноттар, 1
фунт стерлинг, 50, 10, 5, 2 ... ... 1 және 1/2 ... ... жаңа 10 және 5 ... ... тең ... 2 және 1 шиллингтер де
бар. Ал 1993 жылы ... 15 ... ... ұлттық валютасын енгізген
Қазақстанның бүгінгі ақша ... 10000, 5000, 2000, 1000, 500, ... 50, 20, 10, 5, 2, және 1 ... ... ... ... ... мм. су тамғылы қағазға басылған 100, 50, 20, 10, 5, 2 және 1 ... ... ... осы номиналдарда металл шығарылды.
Ақша-несие айналымының тетігі – ақша-несиелік реттеу (тікелей және жанама)
құралдарының, ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттерінің жиынтығын білдіреді.
Ақша-несие саясатының негізгі құралдарына мыналар жатады:
- ҚР ... ... ... несиесі бойынша ... ... ... ... ... ең аз шамадағы міндетті резервтердің
нормативі;
- ... ... ... сату және ... алу ... ... операциялары;
- банктерге несиелер;
- валюта нарығындағы интервенция;
- айрықша жағдайларға жекелеген түрлердің ... ... мен ... ... сандық шектеулерді қою;
- ресми есептік ( дисконттық ) мөлшерлеме;
Ұлттық валюта бағамы, оны ... ... ... ... ... – бұл ... елдің ақша бірлігінде бейнеленген бір елдің ақша
бірлігінің бағасы. Валюталарды шетелдік ... ... ... реттеу туралы» ҚР заңында белгіленген. Валюта бағамы баға
белгілеудің негізінде ... ... ... және ... ( нарықтық )
баға белгілеулері бөліп көрсетіледі. Қазақстанда көбінесе « ... ... ... ... ... «қоржыны» негізінде баға белгілеу тәсілі
пайдаланылады.
Эмиссия тәртібі. Қолма-қол ақшаларды шығарып, олардың айналысын ұйымдастыру
және ... ... ... ... ақша ... алумен
банкнота мен монеталарды сату формасында жүзеге асырылады.
Ақша жүйесінің типі бұл ... ... ... ... ... Осыған
байланысты ақша жүйесінің келесідей типтерін бөліп қарайды:
- металл ақша айналысы, яғни ... ақша ... ... ... отырып, ақшаның барлық қызметтерін атқарады, ал несиелік
ақшалар металға ауыстырылады.
- ... және ... ... жүйесі, яғни алтын айналыстан ... оның ... ... және ... ... ... ... жүйесінің түрлері. Ақша жүйесі ұдайы даму үстінде болатындықтан ақша
жүйесінің түрлері ... ... Ақша ... ... ақшалардың қандай
формада қызмет атқаратынына қарай қалыптасады: тауар ретінде ... ... ... ме? Ақша ... құру ... ... түп-төркіні металдық айналым жүйесінде және несие ... ... ... жүйесінде жатыр.
Металдық айналымға ақша жүйесінің биметаллизм және монометаллизм деп
аталатын екі ... ...... жалпыға бірдей құнының рөлі айналымда болатын екі
металл – алтын мен күміске заңмен ... ақша ... үш түрі ... ... валюталар жүйесі. Мұнда алтын мен ... ... ... ... ... ... ... нарықта
берекесіздік ( стихиялы ) түрде белгіленеді;
- қосарланған валюталы жүйе, яғни ... бұл ... ... белгіленген;
- ақсақ валюта жүйесі, яғни мұнда алтын және күміс монеталары ... ... ... ... бірақ бірдей негізде емес, себебі
күміс монеталары жасау ... ... ... ... ... жасауға ерік берілді.
Биметаллизм XVI – XVII ғғ. кеңінен тарап, ал Еуропа елдерінде XIX ғ. дами
бастады.
Алайда, биметаллизм ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейді, өйткені екі металдың бір ... ... ... ... осы ақша ... табиғатына қайшы келді.
Құнның жалпыға бірдей өлшеміне тек бір тауар ғана ... ете ... ... мемлекет белгіленген алтын мен күміс арасындағы ... ... ... ... ... сәйкеспейді. XIX ғасырдың соңында күміс
өндірісінің артуы мен олардың ... ... ... ... қазынаға кете бастады.
Түпкі есебінде Құн заңының стихиялы әрекет екі жақты құн өлшемін жойып,
монометаллизм (алтын) ... ... – ақша ... Онда бір металл (алтын немесе күміс) жалпыға
бірдей балама ретінде әрі ... ... ... ... ... ... функциялайтын ақша айналымының негізі ретінде ... ... ... ... рет ақша ... типі ... XVII ... қалыптасып, 1816 жылы заңды түрде бекітілді. Көптеген елдерде
ол XIX ғ. ... ... ... ... Германияда 1871 – 1873 жылдары,
Швецияда, Норвегияда және Данияда 1873 жылы, Францияда 1876-1878 ... 1897 ... ... 1900 ... Ал, ... күміс монометаллизм
жүйесі 1839-1843 жылдары ақша реформасының ңәтижесінде енгізілді және бұл
жүйе 1852 жылға дейін қолданыста болды.
Алтынның құн ... ... ... ... ... монометаллизмнің
үш түрі бөліп көрсетіледі: алтын монета стандарты, алтын құйма стандарты
және алтын девиздік (алтын валюталық) ... ... ... ... ... кезеңінің талаптарына көп
сәйкесіп, өндірістің, ... ... ... сауда-саттықтың дамуына және
капиталдың шетке шығарылуына ықпал етті. Оның негізгі белгілеріне мыналар
жатады: толық бағалы алтын ... ел ... ... ақша қызметін орындап,
айналымда болады.
- жеке тұлғалар тіркелген алтын құрамды ... ... ... ... ... құнды емес алтын ақшаларға олардың көрсетілуі құны бойынша
еркін әрі шектеусіз айырбасталады;
- алтын мен шетелдік ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыс істеуі ұйғарылады;
Алтын монетаны стандарттың ... ... үшін ... ... монета
айналымының резерві ретінде қызмет ететін, банкноттың алтынға айырбасталуын
қамтамасыз ететін, әлемдік ақшаның резерві болып табылатын ... ... ... ... ... ... тұсындағы бюджет тапшылығының өсуі, оны заемдар
және ақша шығару ... жабу ... ... ... қорларынынан көп
мөлшерде айналыстағы ақша массасының ... ... ... ... алтын монеталарға еркін ауыстыру қауіпін туғызды. Бұл кезеңдерде
алтын монета стандарты ... ... ... ... ... ... елдерде де ( АҚШ-тан басқа ) тоқтатты. Сөйтіп, банкнотаны ... ... және оны ... ... тиым салынады, сондай-ақ
алтын монеталар қазынаға сақталуға ... ... ... соң ... ... ... тұсында, ешбір капиталистік
мемлекет өзінің валюталарын алтын монета стандарты негізінде ... ... ... ақша ... ... барысында алтын стандартына қайта
оралып, яғни оның келесідей екі қысқартылған формасы жасалады: алтын ... және ... ... ... ... ... ... монетадан айырмашылығы, мұнда айналыста
алтын монета болмайды және ... ... ... түрде жасауға тиым
салынады. Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ақшалар сияқты алтын
құймасына тек ... ... ... ... да ғана айырбасталады.
Англияда 12,4 кг алтын құймасының бағасы 1700 фунт стерлинг, Францияда ... ... ... ... бағасы – 215 мың фракке тең болады.
Алтын құйма ... ... ... ... ... ... ... мен олардың еркін шақалуы болмайды;
- толыққұнды емес ақша банкноты тек алтын құймаларына айырбасталады;
Австрия, ... ... ... және ... да елдерде алтын девиз (алтын
валюта) стандарты бекітіліп, мұнда да айналыста алтын монета және ... ... ... ... болмайды. Мұнда банкноталарды алтынға
ауыстырылған шетел валюталарына ауыстыру ... ... ... ... ... қолданатын елдердің ақша бірліктерін алтынға ... ... ... ... ... ... ... экономикалық дағдарыс нәтижесінде
алтын монета стандарты ... ... ... айналыстан алынып тасталынып,
(мысалға, Ұлыбританияда – 1931 жылы, АҚШ-та 1933 ... ...... оның ... ... ... ... жүйесі бекітіледі.
Осы заманғы ақша жүйесіне мыналар тән:
- үкімет ақша өлшемінің құрамындағы алтынды ... ... ... ... ... ... ... несие ақшаға көшу аяқталды;
- қағаз және несие ақшалары ... ... ... ақша ... ... ақшасыз айналым пайда болды;
- ақша айналымы мемлекеттік тұрғыдан реттелді;
- мемлекеттің қажеттілігін өтеу үшін әрі ... ... ... ... шаруашылықтарды несиелеу тәртібінен
айналымға ақша шығару;
Эмиссия – кең мағынасында айналымға ақшаны құнды қағаздарды, есеп ... ... ... ... және т. б. ... байланысты
сөз.
Ақша эмиссиясы – айналымдағы ақша массасының ... ... ... ақша ... айналымға шығуын білдіреді.
Эмиссияның формалары: бюджеттік (қазыналық) және несиелік (банктік).
Бюджеттік эмиссия мемлекеттік ... ... жабу үшін ... қазынашылық билеттер мен мемлекеттік құнды қағаздарды
айналымға шығарумен байланысты ұғым. ... ... ... ... эмиссиясы нақты шарушылық айналымның қажеттіліктерімен
емес, бюджет тапшылығының шамасымен байланысты.
Несиелік эмиссия несиелік қатынастардың негізінде пайда ... ... ... енуімен байланысты. Несиелік эмиссияны банктер төлем
құралы ретінде ақша қызметін дамытудың ... ... ... Онда сатып
алушы сатушыға тауардың төлемін кейін төлеуіне мүмкіндік беретін вексельді
тапсырады, бұл өз ... ... өз ... ... ... Бұл операция тауарды несиеге сату деп аталады. Вексель ... ... ... ... табылады. Бұдан кейін банктер коммерциялық
вексельдердің орнына өздерінің ... ...... ... ... соң электрондық ақшалар пайда болды.
Алтынға айырбасталмайтын несие қағаз ақша белгілерінің заңмен белгіленген
тәртіп ... ... ... ... эмиссиялық жүйе ретінде
ұғылады. Несие және ... ... ... ... мен пайдаланылуының әр
түрлі экономикалық және тарихи алғышарттары олардың эмиссияларының әр қилы
тәртібін анықтап берді.
Эмиссиялық ... ... банк және ... мекемесі (қаржы
министрлігі) жүзеге асыруы мүмкін.
Қазақстанда эмиссиялық операцияларды ҚР Ұлттық ... ... ... ... несие ақшалар қолма-қол ақшасыз баламаны алумен екінші деңгейдегі
банктерге сату түрінде банк билеттері ретінде ... Сол ... ... ... ... ... болмайды.
ІІІ. Қазақстанның және шет елдердің ақша жүйесі.
3.1. Қазақстанның осы заманғы ақша жүйесі.
Қазақстанның осы ... ақша ... ... ... ақша ... ... жоқ, ол халықаралық стандарттарға ұқсас әрі оған осы ... ақша ... ... ... ... тән. Ол 1995 ... 30
наурызында қабылданған, 2003 жылдың 1 қыркүйегінде түзетулер ... ... ... ... ... ... ... заңына
сәйкес жұмыс істейді. Оны осы заңға сәйкес былайша сипаттауға болады:
- ресми ақша өлшеміне (валютаға) 100 тиыннан тұратын ... ... ... мен ... ... арақатынасы белгіленбейді;
- қолма-қол ақшаны шығарудың айрықша ... ... банк ... ... ... айналымын ұйымдастыру және айналымнан
оларды алу да Ұлттық банктің ... ... банк ... ... ... ... ... банктерге банкноттарды және монеталарды
сату формасында жүзеге асырады;
- теңге мен суррогаттардан басқа ақша бірліктерінің шығарылуына тыйым
салынған;
- заңды ... күші бар ақша ... ... ... активтерімен
қамтасыз етілген әрі ҚР Ұлттық банктің сөзсіз міндеттемелері болып
табылатын банкноттар мен ұсақ ... ... ... айта кету ... ... жылдары теңге көп құнсызданды, осының
нәтижесінде ұсақ монеталар ... ... ... ... әрі ... жоқ ... Ұлттық банк банкноттар мен металл монеталардың үлгілерін, олардың
номиналдық құрамын, өрнектің сызбасының ... ... ... ... ... сипаттамалары баспасөзде жарияланды.
Ұлттық банк айналымға шығарған банкноттар мен монеталар барлық ... ... ҚР ... ... ... көрсетілуі құны бойынша міндетті
түрде қабылданды, сондай-ақ банк ... ... ... үшін және ... үшін олардың көрсетулі құны бойынша мңдетті түрде қабылданады,
шектеусіз айырбасталады және ҚР барлық банктерінде ... банк ... мен ... ... ... ... ... бойынша негізгі талаптарды, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... тасымалдау талаптарын белгілейді.
3.2. Экономикасы дамыған елдердің ақша жүйесі.
Экономикасы дамыған елдердің осы заманғы ақша жүйесі алтын-қағаз және несие
ақшаларына бөлінбеген ... ... ... әр ... ұзақ ... бойы
дербес дамыса да әрі ұлттық ерекшеліктерге ие болса да, олар көп жағынан
бір-біріне ұқсас.
Сонымен ... ... ... ... осы заманғы ақша жүйесінің мәнін толық
ашуға мүмкіндік беретін тек ... ғана тән ... ... ақша ... ... ақша ... ... 1786 жылы енгізілген
АҚШ доллары жатады. Доллардың атауы ... ... ... ... ... ... шыққан. Қысқартылған белгісі - $. Бір ... ... тең. ... ... айналымда 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 долларлық құны
бар купюралар мен 1, 2, 5, 25, 50 ... құны бар ... және 1 ... ... ақша ... Қаржы Министрлігі (қазына
мекемесі) және ... ... ... (ФРЖ) ... Қазына мекемесі
айналымға 1-ден 10 долларға дейін құны бар ұсақ ... ақша ... 100 ... ... монеталар күмістен, никельден және мыстан
дайындалды. Қазына мекемесі шығарған купюрдың айрықша белгісіне ... ... ... ... ... - «UNITED STATES NOTES» ... Қолма-
қол ақша белгілерінің ... ... ... ФРЖ ... ... RESERBE NOTES» дейтін жазу болады, сондай-ақ оларды шығарған
федералдық ... ... ... ... ... ... ... эмиссиясы басқа шетелдерге және коммерциялық ... ... ... ... чектер, вексельде, пластикалық карточкалар,
электрондық ақшалар шығарылады. Экономикалық ... ... ... үлес ... көп әрі бұл үлес ... өсу тенденциясына ие. АҚШ-та
ақша массасы классикалық ақша-несие ... ... ... құнды қағаздардың ашық нарығындағы ... ... ... ... ... банктер мен несие
жинақтаушы мекемелердің ... ... ... ... ақша ... Ақша ... ... – фунт стерлинг. Бұл
ақша ... ... ... ХІІ ... ... ... енді. 1964 жылы
айналымға алғашқы қағаз банкноттар шығарылды. XIV ғасырда пайда болып XVIII
ғасырдың соңына ... ... ... ... ... яғни елде ... орнықты.
Ақша жүйесі 1971 жылға дейін он екі еселік ... ... ... Бұл 1 фунт ... 240 ... ... ал ... жиырма
пенстің 1 шиллингті құрайтынын білдіреді. Бүгінгі таңда 1 фунт ... ... ... ... және ...... Банкінің 5, 10, 20, 50 фунт
стерлингтік құны бар банкноттар, монеталардан 0,5 пенни, 1, 5, 10, 20, ... 1 фунт ... Оның ... айналымда 5, 10 және 25 пенстерге
сәйкестігін 1, 2 және 5 шиллингтік құны бар ескі монеталар сақталған. ... ақша ... ... ... ... ... ие. ... шамасын қазына мекемесі анықтап, парламент бекітеді. ... ... ... ал ... ... ... ақшасыз
айналым ақшаларын шығарады.
«Евро» еуропалық валюта зонасы. Бүгінгі таңда Еуропалық Одақта (ЕО) ... бар. Ол ... 24 ... елі ... ... ұжымдық «евро»
ақша бірлігіне негізделген. ЕО-ның еуропалық ақша ... 2001 жылы ... ... ақша ... ... ... ақшасыз айналымның есеп айырысу
бірлігі ретінде енгізілді, ал 2003 жылы қолма-қол ақша ... мен ... ... ... ... ... ақша ... 1995 жылдың 12 сәуірінде қабылданған «РФ Орталық
банкі туралы» РФ ... ... ... ... ... ... ақша ... жатады. 1 рубль 100 копеекке тең. «Рубль» атауы Киев Русь ... ... Ол ... ақша ... деп, ал ... тең ... рубль
деп аталады. Алтын мен рубльдің ресми арақатынасы белгіленбеген. Басқа ақша
белгілері мен суррогаттардың ... ... ... ... ... ... ақша түрлеріне банктің барлық активтерімен қамтамасыз етілген әрі Ресей
Банкінің сөзсіз міндеттемелері болып табылатын банкноттар мен ұсақ ... ... ... ... ... ... айналымын
ұйымдастырудың және РФ аумағына оларды алып тастаудың айрықша құқығы Ресей
Банкіне тиесілі.
Ақша айналымын ұйымдастырумен байланысты ... ... ... ... 1 ... 1000/1 ... ... ірілендіру жүргізіліп
келеді. РФ-да жүргізілген реформалардың нәтижесінде айналымға ... 5, 10, 50, 100 және 500 ... құны бар ... 1, 5, 10, ... құны бар тиындар, 1, 2 және 5 рубль енгізілді.
Қорытынды
Жұмыс барысында ақша басты экономикалық категориялардың бірі ... ... Оның бес ... ... ақшаның қайталанбас ерекше тауар
екндігі көрініп тұр. Кез-келген тауар ... ақша ... ... ... ... және ақша ... бөлінбейді.
Қорыта келгенде, ақша – жалпыға бірдей эквивалент, ерекшке тауар, ... ... ... құны ... және оның ... ... қатысуымен
тауар өндірушілер арасында ... ... ... ... ... Жалпыға бірдей эквивалент рөлі тарихи түрде алтынға ... ... тағы да бір ... ... оның өтімділігінде. Ақшаны кез-
келген тауарға айырбастауға болады. Тауар бағасының өзі ... ... ... ... ... ... мәні оның үш ... бірігуімен
көрініс табады. Олар:
- жалпыға тікелей айырбасталу;
- айырбас құнның жеке ... ... ... заттың өлшемі;
Ақшаның әсіресе мемлекет үшін маңызы зор, ол арқылы мемлекет бүкіл ел
аумағын және ... ... ... ... ... ... ... айналысының дұрыс жүзеге аспауы ол ел экономикасына ауыр зардаптар
тигізуі мүмкін, мысалы ... атап ... ... ... ... реттеуші құрал ретінде де ... ... ... ... Ал бұларды орындау үшін ... ... ... ... ақша айналасындағы ақша айналыс заңы, ақша ... және ... ... ... ақша ... 1993 жылы 15 қарашадан бастап «ұлттық валютамыз»
енгізілгеннен бастап қызмет ... ... ... ... ... ашық ... ... елімізде жүргізіліп жатқан қаржы шаралары
өз жемісін беруде.
Қолданылған әдебиеттер
1. Ақша несие банк, Оқулық Ғ.С. Сейітқасымов. А.2001 ж.
2. С.Б. ... , Оқу ... ... ... және ... А. 2000 ж. ... Б. ... , Оқу құралы «Ақша несие банк, валюта қатынастары» А.
2000 ж. Экономика.
4. «ҚР-ның ақша жүйесі туралы» ҚР-ның Заңы ... ... ... банк , Под. Ред. О.И. ... Изд. 2-е, М. 1999 г.
6. Абрамова М. А., Александрова Л.С. ... ... ... ... ... ... М. 1996 г.
7. Бункина М.К. «Деньги, банки, валюта» Учебние пособие. М. 1994 г.
8. «ҚР-да ұлттық валютаны енгізу ... ҚР ... заң күші ... ... ... ... туралы» ҚР-ның заңы 24.12.1996.
10. Экономическая теория. А.И. Добрынина, Л.С. ... ... 2001 ... ... Я.А. ... Б.Б. ... теория. Оқу құралы. А.
Қазақ университеті.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама6 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Билирубин4 бет
Еуразия көшпенділерінің потестарлық билік жүйесінің ерекшеліктері89 бет
Еңбек биржасы67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь