Құқықтық мемлекеттің белгілері

Мазмұны

Кіріспе

І. Құқықтық мемлекеттің жалпы сипаттары
1.1. Құқықтық мемлекеттің пайда болуы және дамуы
туралы идеялар
1.2. Мемлекеттердің құқыққа қатысты жіктелуі
1.3. Құқықтық мемлекеттің ерекшеліктері

ІІ. Құқықтық мемлекеттің белгілері

ІІІ. Қазақстан Республикасында құқықтық
мемлекеттің құрылуы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі
КІРІСПЕ
Мемлекеттік өз жұмысын заң негізінде іске асыратын ұйым ретіндегі ойлар адам баласының өркениетті дамуындағы алғашқы кезеңдерінде пайда бола бастаған. Жетілген және қоғам өмірінің адал нысандарын іздеу құқықтық мемлекет идеяларымен жалғанған. Ертедегі ғалымдар (Сократ, Демокрит, Платон, Аристотель, Полибий, Цицерон) құқық пен мемлекеттік билік арасындағы қарым-қатынасты көрсетуге талаптанғандағы мақсаттары – сол дәуірдегі қоғамды қамтамасыз ететін қатынастарды болжау болатын.
Ертедегі ғалымдардың ойынша құқықты мойындайтын, сонымен қатар құқықпен тежелген мемлекеттік билік адал мемлекеттік болып саналған. «Заңның күші жоқ жерде, - деп жазды Аристотель,- мемлекеттік құрылымның қандай болмасын нысаны жоқ» . Цицеронның айтуынша мемлекет – «халықтың ісі», құқықтық араласу және «жалпы құқықтық тәртіп». Ежелгі Грецияның және Римнің мемлекеттік –құқықтық идеялары, институттары құқықтық мемлекет туралы кейінгі прогрессивтік ілімдердің аяғынан тұруына, дамуына белгілі әсерін тигізді.
Феодализм ыдырауының алғашқы кезеңдеріндегі құқықтық мемлекеттілік идеяларын сол кездегі прогрессивті ойшылдар Н.Макиавелли және Ж.Боден айтқан. Макиавелли өзінің теориясында өз заманының қажеттілігіне анағұрлым жауап беретін идеяларда мемлекеттің нұсқасын салуды көздеді. Мемлекеттің мақсатын мүлікті еркін пайдалану мүмкіндігі мен адам қауіпсіздігін қамтамасыз ету деп білді. Боден мемлекетті көптеген отбасыларды және олардың иелігіндегі заттарды құқықтық басқару деп анықтады.
Буржуазиялық революциялардың кезеңінде құқықтық мемлекет тұжырымдасының дайындалуына прогрессивті оқымыстылар (ойшылдар) маңызды үлес қосқан: Г. Гроций, Б. Спиноза, Т. Гоббс, Д. Локк, Ш. Монтескье, Д. Дидро, П. Гольбах, Т. Джефферсон және басқалар.
Гроций табиғи-құқықтық мектептің алғашқы теорияның маманы болды. Оның теориясы бойынша, мемлекеттің мақсаты – көпшіліктің келісімі бойынша әр адамға өз мүлкін еркін пайдалануды қамтамасыз ететіндігі құқықтық бекітулер арқылы жеке меншікті қорғау.
Спиноза заңдар мен байланысуы салдарынан азаматтардың шынайы құқықтары мен еріктерін қамтамасыз ететін демократиялық мемлекеттің теорияның негіздемесін жасады. Оның айтуынша мемлекет әрбір азаматтың өмірін қорғап қана қоймай, сонымен бірге олардың мүдделерінің қанағаттандырылатынына кепілдік берсе ғана күшті болады. Ол өз заманындағы билеушілерді жеке меншіліктің, қауіпсіздіктің, ар-ұяттың бостандықтың және басқа да игіліктің сақталуы қажеттігін ескертті.
Гоббс қоғамдық өмірдегі құқықтық үстемдігі туралы бірқатар прогрессивті еңбектер жазды. Оның еңбектерін кейіннен буржуазиялық революция оқымыстылары жетілдірді, дамытты. Сонымен қатар заң алдындағы формалды теңдікті дәлелдеді және келісімнің тұрақтылығын көрсетті.
Локк та табиғи, бөлінбейтін құқықтық меншікті, жеке бостандықты және теңдікті қамтамасыз ететін заң үстемдігі туралы айтты.
Монтескье құқықтық мемлекеттің құрылуын азаматтың қоғамдағы саяси бостандықтың қажеттілігі деп түсіндірді. «Бостандық заңдармен рұқсат етілген әрекеттерді жүзеге асыру. Егер азамат заңдармен тыйым салынған әрекет етсе, оның бостандығы болмайтын еді. Өйткені өзгелерде сондай әрекеттер жасаған болар еді» . Демек, Монтескьенің көзқарасы бойынша, саяси бостандық – заңдылық пен қауіпсіздікті сақтау.
Осы кезеңде құқықтық мемлекеттің негізгі элементтерінің дайындалуына маңызды үлес қосқандарға Вольтер, Гельвеций, Руссо, Пейн және басқа да көрнекті ойшыларды жатқызуға болады.
Кант құқықтық мемлекет теориясының философияның негізін жан-жақты зерттеген адам. Халықтың үстемдігі Конституция үстемдігі арқылы «көптеген адамдарды құқықтық заңдарға бағынған жиынтығы» ретіндегі мемлекеттегі барлық азаматтардың бостандығын, теңдігін және тәуелсіздігін қамтамасыз етеді. Канттың құқықтық мемлекет туралы философиялық тұжырымдамасы саяси-құқықтық ойдың әрі қарай дамуына, өркениетті қоғамдағы мемлекеттік-құқықтық құрылымның қызметіне маңызды әсер етті.
Батыс Еуропаның саяси-құқықтық ой иелері құқықтық мемлекет теориясының элементтерін өз кезеңдеріндегі көзқарастарға тәжірибелеуге сай дамытты. Субъективті бағалауды есепке алмасаң, көптеген авторлардың пікірінше, мемлекеттегі заң шығарушы азаматпен қатар өзі бекіткен заңға бағынса ғана ондай мемлекетті құқықтық мемлекет деп санауға болады.
Құқықтық мемлекет идеялары қазақ саяси-құқықтық ойда да кең орын алды. Олар Ы. Алтынсарин, С. Асфендияров, М. Шоқай т.б. ойшылдардың еңбектерінде келтірілген. Қазан революциясынан кейін құқықтық мемлекет идеясы революцияның құқықтық сана талаптарымен алмастырылды, ал кейін мүлдем алынып тасталды.
Кейінгі жылдары реформалық процестердің нәтижелерінде мемлекет пен құқыққа ғылыми көзқарас пайда болды.
Құқықтық мемлекет туралы Қазақстан Республикасының Конституциясында да айтылған: «Қазақстан Респубикасы демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметті мемлекет» (1б. 1-ші сөйлемі).
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

Нормативті-құқықтық актілер.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995ж. толықтырулар мен өзгерістер енгізілген 07.10.98ж. Баспа «Жеті жарғы» А., 2001
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі 01.07.1999ж. А., «Жеті жарғы» 2002ж.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Процестік Кодексі 13.07.1999ж. А., «Юрист»
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Процестік Кодексі 13.12.97ж. №206-1 (өзгерістер мен толықтырулар Қазақстан Республикасы заңдарына № 163-ІІ 09.12.98ж.; № 238-ІІ 11.07.01ж.; № 244-ІІ 16.07.01ж. сәйкес енгізілген) Алматы, «Жеті жарғы» 2002ж.
5. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. (Қазақстан Республикасының заңдарына №ының заңдарына №998ж.; № 283-1, 10 шілде 1998ж.; № 430-1, 16.07.1999ж.; № 454-1, 23.07.99ж. сәйкес өзгерістер мен толықтырулар енгізілген) Алматы «Жеті жарғы» 2002ж.
6. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне түсініктеме. Баспа «Жеті жарғы» А., 2002ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І. Құқықтық мемлекеттің жалпы сипаттары
1.1. Құқықтық мемлекеттің пайда болуы және дамуы
туралы идеялар
1.2. ... ... ... ... Құқықтық мемлекеттің ерекшеліктері
ІІ. Құқықтық мемлекеттің белгілері
ІІІ. Қазақстан Республикасында құқықтық
мемлекеттің құрылуы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі
КІРІСПЕ
Мемлекеттік өз жұмысын заң ... іске ... ұйым ... адам баласының өркениетті дамуындағы алғашқы кезеңдерінде пайда бола
бастаған. Жетілген және ... ... адал ... ... құқықтық
мемлекет идеяларымен жалғанған. Ертедегі ғалымдар (Сократ, ... ... ... ... ... пен ... ... қарым-қатынасты көрсетуге талаптанғандағы мақсаттары – ... ... ... ететін қатынастарды болжау болатын.
Ертедегі ғалымдардың ойынша құқықты мойындайтын, сонымен ... ... ... билік адал мемлекеттік ... ... күші жоқ ... - деп ... ... мемлекеттік құрылымның
қандай болмасын нысаны жоқ»[1]. Цицеронның айтуынша ...... ... ... және ... ... ... Ежелгі Грецияның және
Римнің мемлекеттік –құқықтық ... ... ... ... ... ... ... аяғынан тұруына, дамуына белгілі
әсерін тигізді.
Феодализм ыдырауының ... ... ... ... сол ... ... ... Н.Макиавелли және Ж.Боден
айтқан. Макиавелли ... ... өз ... қажеттілігіне анағұрлым
жауап беретін идеяларда мемлекеттің нұсқасын салуды көздеді. Мемлекеттің
мақсатын ... ... ... ... мен адам ... ету деп ... ... мемлекетті көптеген отбасыларды және
олардың иелігіндегі заттарды құқықтық басқару деп анықтады.
Буржуазиялық революциялардың ... ... ... дайындалуына прогрессивті оқымыстылар (ойшылдар) маңызды
үлес қосқан: Г. Гроций, Б. Спиноза, Т. ... Д. ... Ш. ... Д.
Дидро, П. Гольбах, Т. Джефферсон және басқалар.
Гроций табиғи-құқықтық мектептің алғашқы ... ... ... ... бойынша, мемлекеттің мақсаты – көпшіліктің келісімі бойынша әр
адамға өз мүлкін еркін пайдалануды қамтамасыз ететіндігі құқықтық ... жеке ... ... ... мен ... ... азаматтардың шынайы құқықтары
мен еріктерін қамтамасыз ететін демократиялық мемлекеттің теорияның
негіздемесін жасады. Оның ... ... ... ... өмірін қорғап
қана қоймай, сонымен бірге олардың мүдделерінің ... ... ғана ... болады. Ол өз заманындағы билеушілерді жеке
меншіліктің, қауіпсіздіктің, ар-ұяттың бостандықтың және басқа да игіліктің
сақталуы ... ... ... ... құқықтық үстемдігі туралы ... ... ... Оның ... кейіннен буржуазиялық
революция оқымыстылары жетілдірді, дамытты. Сонымен қатар заң алдындағы
формалды теңдікті ... және ... ... ... та ... бөлінбейтін құқықтық меншікті, жеке бостандықты және
теңдікті қамтамасыз ететін заң ... ... ... құқықтық мемлекеттің құрылуын азаматтың қоғамдағы саяси
бостандықтың қажеттілігі деп түсіндірді. «Бостандық ... ... ... ... ... Егер ... заңдармен тыйым салынған
әрекет етсе, оның бостандығы болмайтын еді. ... ... ... ... ... ... Демек, Монтескьенің көзқарасы бойынша,
саяси бостандық – заңдылық пен қауіпсіздікті сақтау.
Осы кезеңде құқықтық ... ... ... ... үлес ... ... Гельвеций, Руссо, Пейн және басқа ... ... ... болады.
Кант құқықтық мемлекет теориясының философияның негізін жан-жақты
зерттеген адам. Халықтың ... ... ... ... ... ... ... бағынған жиынтығы»[3] ретіндегі мемлекеттегі
барлық азаматтардың бостандығын, ... және ... ... ... ... мемлекет туралы философиялық тұжырымдамасы саяси-
құқықтық ойдың әрі қарай дамуына, өркениетті қоғамдағы ... ... ... әсер ... ... ... ой иелері құқықтық мемлекет теориясының
элементтерін өз кезеңдеріндегі көзқарастарға тәжірибелеуге сай ... ... ... алмасаң, көптеген авторлардың пікірінше,
мемлекеттегі заң шығарушы азаматпен қатар өзі ... ... ... ... ... ... ... деп санауға болады.
Құқықтық мемлекет идеялары қазақ саяси-құқықтық ойда да кең орын алды.
Олар Ы. Алтынсарин, С. Асфендияров, М. Шоқай т.б. ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет идеясы
революцияның құқықтық сана талаптарымен алмастырылды, ал ... ... ... ... ... ... нәтижелерінде мемлекет пен
құқыққа ғылыми көзқарас пайда болды.
Құқықтық ... ... ... ... ... да
айтылған: «Қазақстан Респубикасы демократиялық, зайырлы, құқықтық және
әлеуметті мемлекет»[4] (1б. 1-ші сөйлемі).
І. ... ... ... СИПАТАРЫ
1.1. Құқықтық мемлкеттің пайда болуы және дамуы туралы идеялар
Мемлекеттік өз ... заң ... іске ... ұйым ретіндегі
ойлар адам баласының өркениетті дамуындағы алғашқы кезеңдерінде пайда бола
бастаған. Жетілген және ... ... адал ... ... ... ... жалғанған. Ертедегі ғалымдар (Сократ, Демокрит,
Платон, Аристотель, Полибий, ... ... пен ... ... қарым-қатынасты көрсетуге талаптанғандағы мақсаттары – ... ... ... ... ... ... болатын.
Қазіргі құқықтық мемлекеттің ерекше теориялық тұжырымдама және тиісті
практика ретінде – ұзақ және сабақ ... ... ... ... ... өзі XIX ғ. басында неміс заң
әдебиетінде (К.Т. ... Р. фон Моль және ... ... ... бекілді, ал кейіннен кеңінен таралды[5].
Мазмұнды мағынада құқықтық мемлекеттіліктің бірқатар идеяларды ежелгі
дүниеде және ... ... ... ... Ал ... ... тұрғыдан дамыған тұжырымдамалары феодализмнен капитализмге өту
және жаңа ...... ... ... болу ... ... жағынан бұл буржуазиялық саяси және құқықтық ойдың прогрессивтік
бағыттарынның пайда болуының және жаңа ... ... ... ... ... дүниетанымның қалыптасуы мен
дамуының, феодалдың әлімжеттік пен заңсыздықты, абсолютистік және полиция
режимдерін сынаудың, ... ... ... ... ... мен теңдігінің принциптерін, адамның айырылмас құқықтарын
бекітудің, сан ... ...... құралдарды, құрылымдар мен
нысандарды (мемлекеттік биліктің бөлінуі, конституционализм, заң үстемдігі
және т.б.) іздеудің жалпы ағымында жүзеге ... ... ... тұжырымдамалары (Дж. Локк, Ш.Л.
Монтескье, Д. Адамс, Д. Мэдисон, Т. Джефферсон, И. ... Г. ... ... ... ... жаңашыл болғанмен, бұрыңғы тәжірибеге,
алдыңғы әлеуметтік, саяси құқықтық теория мен практиканың жетістіктеріне
тарихи ... және ... ... ... ... ... дәстүрлерге сүйенді.
Ежелгі дәуірдің кейінгі құқықтық мемлекет теориясына ... ... ... қатынастарды құқықтық ресімдеу тақырыбы айналасында
топтасады. Бұл тақырып ең алдымен ежелгі мемлекет-қала (полис) құрылымының,
оның ... мен ... ... ... түрлі органдарының
арасында өкілеттіліктерді әділ бөлу, басқарудың дұрыс және ... ... ... ... өмірде мемлекет пен азаматтық өзара қарым-
қатынастарын анықтауда заңның айқындаушы ролі, ... ... ... және ... критерилері ретінде заңның мәні сияқты аспектілерді
қамтиды.
Көне дәуірдің өзінде-ақ билік әрекетінің әділдік талаптарына ... ... ... ... ... Кейіннен құқық пен мемлекет туралы
ойдын тереңдеу ... тым ерте әділ ... ... ... ... ... туралы-көпшілік биліктің мойындауы мен қолдауы арқасында
құқық жалпыға міндетті заңға, ал құқықты мойындайтын, реттелген, тиісінше
құқықпен әрі ... әрі ... ...... күші (онын күш
көрсету және т.б. мүмкіндіктерімен) әділ мемлекеттік билікке айналатын
адамзаттың қоғамдық ... ... ... ... мен ... туралы
идея қалыптасты.
Көптеген ежелгі грек мифтарында адамдардың полистік ... ... ... анық ... Гомер өз поэмаларында әділдікті адамзаттың
қатынастаға күш мен ... ... ... ... ... (игі ... ... аңыз бойынша Дикенің қарындасы және ең басты құдай Зевс
пен ... ана ... ... ... тәртіптің кейіптік көрнісі)
қызы, Эвномия өзінің кейпімен қоғамдық құрылымның заңдылығының бастамасы,
заңдылық пен ... ... ішкі ... ... ... сөзі ... әділ заңдарға негізделген полистік басқаруды сипаттау
үшін ... ... ... ... ... – күштеу (зорлық)» антитезасы тұрғысында Гесиодтың
келешек «темір ғасырды» ... ... ... ... Оның ... жұдырық алмастырады… Күш қайда болса, құқықта сонда болады»
(Гесиод. Труды и дни, ... ... ... үстемдігінің негіз құраушы мәнін Ежелгі
Грецияның «жеті данасының» көбі ерекше ... ... ... ... заң ... бола ... ... саяси – құқықтық
идеяларын іс жүзінде жүзеге асыруға ... күш ... ... ... ... және ... да ежелгі грек даналарының ... ... ...... ... елеулі де ерекше белгісі. Мысалы
Биант қай жерде ... ... ... ... билеушіден қорыққандай
қорқатын болса, сол жердің мемлекеттік құрылымы ең ... деп ... ... - деп ... ... ... «Өзіңді өзің таны»
деген әйгілі афоризмнің авторы. Бұл ... ... ... ... және ... грек ... ... роль атқарған болатын Хилон
азаматтары шешендер мен демагогтардан гөрі заңдарын ... ... ... деп ... ... ... бірі – ... (шамамен б.ғ.б. 638-559
ж.ж.) - ... ... ... ... қайраткер және заң
шығарушы. Аристотельдің бағалауынша, Солонның заң шығаруы ... ... ... ... ... ... конституциясы заңдары күресуші
тараптардың байлар мен қарапайым халықтың құқықтық мүдделері ... ... ... ... ... ... ... компромисті
заң арқылы бекіту идеясы және осының арқасында ... ... ... идеясы, Жаңа дәуірдің жетілген конституционализміне құқықтық
мемлекеттілік фундаменті ретінде үлгі болды.
Римдегі үш ... ... ... ... ... келе, Полибий қайсыбір биліктерідің қажетіне қарай біріне-бірі
кесел келтіретіндей немесе керісінше өзара қолдау көрсететіндей ... ... мен ... ... Бұл ... бір ... ... сәйкессіздің туралы наразылығы тиісті түрде басқа биліктердің
қарсылығын тудырады, ал жалпы алғанда Рим ... ... ... ... ... басқарудың ежелгі тұжырымдамасы мен одан кейінгі билікті бөлу
теориясы ... ... ... және ...... ... ... айтарлықтай маңызды ортақ тұстар бар ... ... ... ... ... ... ... Полибий ілімінде
анағұрлым анық) басқарудың ... ... ... ... бөлу ... ... ... өкілеттіктері секілді) біртұтас
бастамаға бірікпейді және өзіндік ерекшеліктерін жоғалтпайды, ... ... ... ... қала ... өзара әрекет етеді, үйлеседі және
қатар өмір сүреді, тұрақты бүтіндік – ... ... ... ... Екі ... да бір мақсат – ... ... ... ... ... ... тежейтін, бір-біріне
қарсылық көрсететін жалпы мемлекеттік биліктің құрамдас бөліктері арасында
әділ бөлінетін мемлекеттік билік құрылымын ... ... ... ... ... құқықтық түсіну және
талдау).
Рим авторларының шығармашылығында елеулі түрде дамытылды ... ... ... ... ... құқықтық араласуы және
«жалпы құқықтық тәртіп» ретінде түсіндіретін Цицеронның табиғи құқықтық
ілімі үлкен ... ... ... туралы, I, XXXII, 49).
Цицероның тұжырымдамасынан ... ... ... ... ... болу ... туындайды. Тек осындай заңдар ғана әділ
болады. Әділетсіз заңдарға келетін ... олар «заң ... гөрі ... бойынша қараушылар қабылдаған шешімдерге тең» (Цицерон. Заңдар
туралы, ІІ, 13). Ол маңызды мемлекеттік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... керек» (Цицерон. Заңдар туралы, ІІІ, 17) .
Кеңес мемлекетінің құқықтық ғылымы тоталитаризм кезеңінде құқықтық
мемлекет идеясын ... оны ... ... ... ... ... деп есептеді.
Құқықтық мемлекеттің көп ғасырлық тәжіребесін, ... ... ... ... ... және ғылыми тұрғыда ... ... ... ... мәдени, рухани жеке
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... елімізде ғана емес, бұрынғы Одаққа кірген ... ... ... ... пен ... ғылыми көзқарастар пайда болды.
Қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекеттің рөлін бағалаудағы жаңа қатынастан
байқауға ... ... және ... ... ... ... ... құқықтық мемлекеттіліктің қалыптаусы мен ... ... ... ... пайдалана отырып, отандық құқытану философияның,
экономикалық және саяси ойлар негізінде шын мәніндегі ... ... ... белгіледі.
1.2. Мемлекеттердің құқыққа қатысты жіктелуі.
Бұрын болған және қазіргі көптеген мемлекеттерді тану үшін оларды ... ... ... Солардың ішіндегі ерекше түрі этатикалық ... ... ... Оның ... ... құқыққа қатысынан,
сонымен қатар қоғамды мемлекеттік басқарудағы пайдаланылатын ... ... ... құқықтың алатын орнынан тұрады.
Этатикалық мемлекеттер өздерінің қызметтеріндегі міндетті түрде
орындауға есептелген ... және ... ... ... ... ... ... субьектілердің бостандығы мен дербестігі,
мемлекетке қатысты автономдығы барынша шектелген. Бұнымен басқа ...... ... ... ... ...
қатынастарды, азаматтардың жеке өмірін өзіне бағындыруға, оларды ... , ... ... және ұсақ ... ... ұмтылады. Жеке
адам мен қоғамдық ... ... да ... құқытарын,
бостандығын және мүдделерін қамтамассызщ ету мен кепілдік беру ... ... ... мен әдістерді қалайды. Құқықтың мемлекеттерге
барлық экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... арасындағы өзара қарым- қатынасқа араласу жат нәрсе болып табылады.
Олар қоғамдық ... ... ... ... мен ... статусын бекітуге жағдай жасап, оның сақталуын қадағалайды.
Мемлекетттердің аталмыш екі тобының арасында аралық үлгідегі ... бар, ... ... және ... ... сипаттары үздіксіз
үйлеседі. Олардың кейбіреуінің сипаты, ... мен ... ... ... ... ... ... әйтсе де бөлек құқықтық
қағидаларды ұстануға тырысады. Басқалары құқықтық мемлекеттерге жақындайды,
олай да ... ... ... және ... ... ... түрлері эстатикалық
мемлекетке жатады. Құқықтық мемлекеттерге батыс пен шығыстың ... өте ... ... ... ... ... ... ретінде құрамына
Қазақстанда кірген бұрынғы ... ... ... емес, этатикалық
мемлекеттің типтік үлгісі болады. Онда ... ... және ... ... – құқықтың актілері өздерінің мәні бойынша ... ... ... ... , ... ... орынға ие бола алмады, бұл
мемлекетті басқарудың әміршіл- бұйрықшыл әдістері басым ... ... ... өз ... қатысты заңсыздық пен әлімжеттікке жол
берді, ал 30-50 ... ... ... мен ... ... ... ... саяси құғын-сүргенге ... ... ... құқықтың басымдылығы туралы идеялар ықпалының өсуіне
байланысты конституцияда және ... да заң ... ... ... ... ... елдердің саны ұздіксіз көбеюде. Алайда бұл
декларацияларды сол ... әр ... ... ... салыстыру қажет.
Өйткені көбінесе мемлекеттің өзін- өзі сипаттауы іс жүзіндегі сипаттамадан
өзгеше ... ... ... ... ... ... ұзақ дамуының заңды салдары басқарудың, озық , ... ... ... ... түрде екшеу мен мұқият ... ... ... ... ... құқықтың нысандарының әкімшіл -әміршіл
нысандардан артықшылығын теориялық ... ... ... ... ... ... ... түбірімен өткен дәуірде деп айтуға ... озық ... ... ... зор пазитивті ролін есепке алмай,
мемлекеттің құрылымы ... ... және ... бола алмайды деген пікір
айтқан. Құқық мемлекеттік ... ... ... қасры
тұратын балама ретінде қарастырылды: заң әлдекімнің ... ... ... өйткені ол барлық органдардың лауазымды тұлғалардың және
азаматтардың ... ... ... негізделген. Осы идеялардың
негізінде құқықтық мемлекеттің біртұтас тұжырымдамасы ... ... Дж. ... И.Кант, В.Гумбольд, Г. Елинек, К.Шмитт және
басқалар. Дегенмен және ... ... бұл ... ... ... бар, ... ... мәселеде олардың көзқарастары ... ... өзі ... өнімді бұлжытпай орындау керек және соны қоғамдық
қатынсақа қатысушылардың бәрінен талап етуі керек дегенді мойындайды.
Құқықтық мемлекеттің теориялық ... ... ... ... ... ... ... қарсыласуына тап болды
және олармен күресте жеңе отырып, мемлекеттік және қоғамдық қызметтің
барлық ... ... ... ... ... жүйенің құрылуы және
қызмет ету қағидалары демократияланды, және адам статусы ... ... ... ... ... ... мәнге ие болды, қызметтері біртіндеп
реттеле бастаған шенеуніктердің зорлық-зомбылығы азая бастады.
Енігі кезде әлемде ... ... саны ... ... ... саны өсе ... деуге болады. Алайда бұл жеңіл-желпі
пайымдауға болмайтын жалпы даму тенденциясы. ... ... ...... күштердің іс жүзіндегі ара қатынасына қарай жоғарыда сөз
болған деамудың жалпы тенденциясына жатпайтын болжауы қиын ... ... ... ... ... ... мемлекет деңгеіне қол
жеткізгеннен кейін тоталитарлық немесе авторитарлық режимдерді ... ... ... Ал ... ... ... кейін бұрылмайды.
1.3. Құқықтық мемлекеттің ерекшеліктері.
Құқықтық мемлекет – көп өлшемді даму үстіндегі құбылыс.
Құқықтық мемлекет – көп өлшемді даму ... ... ... ... жаңа ... бойына жинайды. Қоғамның дамуындағы ... ... сай ... жаңа ... ... мемлекет – бұл мемлекеттік билік қызметінің ұйымдасу нысаны,
ол құқық нормаларының қарым-қатынастарымен бірге құрылады. ... ... тек сол ... ғана ... егер ол ... және жеке ... ... сай болса, қызметтегі заңдар шын ... ... ... ... қызмет етсе, оларды пайдалану шындықтың іске
асқандығы. Өткендегі тәжірибеге көңіл аударсақ, тоталитарлық ... ... ... ... ... оларды іске асырудағы қаталдық
қамтамасыз етілді, бірақ, ... ... ... құқықтық мемлекеттің
негізгі қағидаларына қарсы болды.
Құқықтық ... ... ... әр ... ... көп тәртіпке сүйенген өндірістік ... ... ... ... ... ... т.б.) ... және бірдей мөлшердегі заңмен қорғалғандар жатады. ... ... ... ... және ... жатады,
жекелеген өндірушілер өзінің жеке еңбегінің ... мен ... ... ... құқықтық бастамасы, тек өзін-өзі билегенінде,
меншіктік бостандығында. ... ... ... ... ... ... ... қоғамның қолайлы жағдайының тоқтаусыз
өсуін және оның өзіндік ... ... ... ... әлеуметтік негізін құраушы – өзін-өзі реттейтін
азаматтық қоғам. Ол ... ... ... – бос ... Мұндай мемлекеттің дәл ортасында, өзінің әр түрлі мүдделерімен
адам тұрады. Әлеуметтік ... ... ... ... ... азаматтың шығармашылық, еңбек мүмкіншіліктеріне қажетті жағдайлар
жасауына ... ой ... жеке ... ... және бостандығы
қамтамасыз етіледі. Тоталитарлық ... ... ... ... ... ... ... тез арада өзгеше бағытқа бұрумен
тікелей байланысты болады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ала белгілейді. Құқықтық мемлекет –
бір ... ... ... ... мемлекеттің адамгершілік
негізін, жалпы адамдық ... ... және ... ... жеке ... оның ары және ... құрайды. Құқықтық мемлекеттің
режимін шын мәнісінде, адамның жоғарғы адамгершілік құндылығы бекітеді,
олардың ... ... ... ... ... ... жеке адамға
жасалатын басынушылықты, күшейтуді жояды. Дәлірек айтсақ, ол мемлекеттік
басқарудың демократиялық ... сот ... ... ... ... қарым-қатынасындағы құқығының және тәуелсіздігінің
артықшылығы, аз топтың құқығын қорғау, әр ... діни ... ... ... ... ... ... көп жағдайларда, қоғамның
адамгершілік жетілгендігінен, оның ... ... ... гуманизмінен және саяси қатынастарынан толығымен көрінеді.
Құқықтық мемлекет – бұл ... ... ол өз ... ... ұлттың және елді мекендейтін аз ұлттардың тәуелсіздігін жинайды.
Мұндай ... ... ... ... ... толықтығын,
ерекшелігін іске асыру арқылы, адалдыққа негізделген азаматтардың қоғамдық
қатынастарын, бостандығын қалтықсыз қамтамасыз етеді. ... ... ету, ... тәуелсіздігінің маңызды көрсеткіші ретінде, құқықпен
шектеледі, заңсыздық пен ... жол ... ... өз ... ... тек өзінің тәуелсіздігі, азамааттарының мүдделері бұзылса ғана
пайдаланады. Ол жеке ... да ... ... егер оның ... адамдардың бостандығына қауіпті болса.
Мемлекеттің саяси табиғаты оның тәуелсіздігінен анық ... ... ... ... ... және ... гамма
қажеттіліктер тек тәуелсіздікке келіп жиналады. Тәуелсіздікке байланысты
ғана мемлекеттік және ... емес ... ... ... ... ... және еркін дамуы қамтамасыз етіледі. Енді құқықтық
мемлекеттің негізгі белгілеріне көшейік:
1. Барлық қоғам өмірінің ... заң ... ... ... ... құқықтылықтың нысанына ұйымдарды және ... ... заң ... ... ... бәріне тәртіп жолын
белгілейді, адалдық пен ... ... ... ... дамуындағы объективті
қажеттілікті толық есепке алады. ... ... да заң – ... ... ие. Басқа құқықтық актілер заңға сай ... ... Заң ... ең маңызды қажеттілікті, жағдайларды реттейді. Ол ... ... ... ... белгілейді, қоғамның адамгершілік
құндылығын қорғайды (мысалға, ... ... ... ... ... т.б.). ... заң ... (подзаконные акты) оның ішінде
ведомстволық, қажетті ... ... ... ... ... ... ешқашанда «жетілдірмейді», ... ... ... ... заң, оны ... өз ... ... Заңда
бекітіліп жатқан қоғамдық қатынастардың объективтігі, олардың дамуы және өз-
өзінен жаңалануы көрсетілуі қажет. Заң шығарудағы әр ... ... ... сипаттағы тыйым салу, құқықтық мемлекеттің негізіне зиян
келтіреді, қоғамдық прогресті тежейді.
Құқытық мемлекеттің негізгі – ... Онда ... ... ... ... ... ... Конституция қоғамның
жалпы құқықтық моделін көрсетеді, ... ... ... ... сәйкес
келуі міндетті. Мемлекеттің ешқандай құқықтық актілері конституцияға қарама-
қайшы келмейді. Конституцияның артықшылығы – ... ... ... ... құқықтық мемлекет – конституциялық мемлекет.
2. Жеке адамның құқығының шындығы, оның ... ... ... ... саяси өмірде, адам бостандығы оның құқығы ретінде
көрінеді. ... ... жеке ... ... ... болуын
қолдайды, ол мөлшерден әрі қарай мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... өз құқығын
сақтауды талап етуіне сәйкес келеді. Егер ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдай, нағыз құқықты
бостандыққа айналдырады. Құқық жалпыға бірдей, көлемді және бір ... Оның шын ... мына ... қамтылады: «тұлғаға тыйым
салынбаған нәрседен басқаның бәріне рұқсат ... ... ... сипаттағы бостандығы, қоғамның әр түрлі
жағдайынан ... ... ... ... ... ... өзінің әр қыйлы мазмұндарына байланысты жеке ... ... іске ... ... ең ... – жеке адамның
құқығы, оның мүддесін орындауға ұмтылған ... ... ... ... дербес құқығына, білім алу, әлеуметтік қамсыздандырылу, сотпен
қорғалу, мемлекеттің көлемінде еркін жүру ... ... пен жеке ... ... жауапкершілік. Саяси өкіметті
алып жүруші мемлекет пен оның құрылуын іске ... ... ... ... ... және ... негізінде болуы қажет. Мемлекет
жеке адамның бостандық деңгейін ... ... ... сондай мөлшердегі
өзі қабылдаған шешімінде, қимылында өзін тежейді. Ол әр азамат ... ... ... ... ... ... ... отырып,
мемлекеттік органдары оның жарлығын бұза алмайды және бұзғаны үшін, не ол
міндеттерді ... үшін ... ... ... міндеттілігі,
мемлекеттік билікке кепілдіктер жүйесімен қамтамасыз етіледі, ол ... ... ... Оған ... ... ... ... (депутатты кері шақырып алу), үкіметтің өкілетті
органдар алдындағы ... ... ... ... ... ... қандай деңгейде болмасын белгілі құқық
субъектілерінің алдында өзінің міндеттерін ... ... ... Сондай құқықтық бастама негізінде, мемлекет алдында жеке
адамның жауапкершілігі құрылады. ... ... ... ... болуы қажет, жеке адамның бостандық деңгейін бүлдірмеу,
болған құқық бұзушылық оның ... сай ... ... ... ... ... ... жауапкершілігіндегі құқықтық сипаттама – қоғамдағы
құқықтың объективті құрылуының маңызды ... ... ... ... ... ... сақтау – ең алдымен, мемлекеттің және
барлық адамдардың да заңды міндеттері. ... ... ... құқығын,
құқықтық мемлекетте көре аламыз.
Құқықтық мемлекет – саяси ұйымның билігі, адамның, азаматтың құқығын,
бостандығын толық ... ... ... ... және ... ... негізінде өз пайдасына пайдалануға мүмкіндік берілмейді.
Құқықтық мемлекеттің негізгі екі принципі бар:
1. Адамның және азаматтың құқығын, бостандығын толық ... ... жеке ... ... ... ... жасау (әлеуметтік,
мазмұнды жақтары);
2. Құқықтың ... ... ... ... байланыстыру,
мемлекеттік бөлімдер үшін құқықтық тежеу режимін құру (формалды – заң
жағы);
Бірінші принцип – ... ... ... 1-баптың 2-
тармағында мынандай сөздермен бекіген. Республика қызметінің ... ... ... пен ... тұрақтылық, бүкіл халықтың игілігін
көздейтін экономикалық даму; қазақстандық патриотизм; мемлекет өмірінің аса
маңызды мәселелерін демократиялық әдістермен, оның ... ... ... ... ... беру ... шешу.
Құқықтық ғылымға, қазіргі кезде, ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және жеке адамның
мәдениеті, ол «Адам құқығының 1948 жылғы ... ... ... ... да ... ... ... негізгі принциптің жүзеге асырылуы мынадай жолдарды пайдалану
арқылы жүргізіледі:
- биліктің заң шығару, атқару және сот органдарына бөлу ... ... жол ... ... ... бөлінген билікті, тағы да жоғарыдан төмен бөлу
арқылы толықтыру жүргізеді;
- ... ... ... конституциялық талаптарды қатаң сақтау арқылы
жоғарғы билік органымен қабылданған заң, атқарушы билікпен өзгертілуге
не жойылуға ... ... пен жеке ... екі ... ... ... көрсетілгеннен басқа, әр түрлі деңгейде оларға жағдайлар
жасайтын ... ... ... болады. Оған: қоғамдағы жоғарғы
деңгейдегі құқықтық сана және ... ... ... ... ... ... құқық субъектілерінің жағынан заңдардың орындалуына ... ... ... ... ... ... қоғамның негізгі бағалылығы, айтылып өткендей – адам және ... ал оны ... іске ...... ... миссияны орындау кез
келген мемлекеттің қолынан келмейді, тек принципі мен ... ... ... ... ... ... ... қолынан келеді. Ондай мемлекетті
жалпы түрде, құқықтық мемлекет деп атайды.
Мемлекет пен құқықтың ... ... ... моделі, құқықты
саяси биліктің негізін іске асыратын құрал ретінде тануы, ерте заманнан
басталады. Соған сай ... ... ... ... ... Ян – ІV ғ. б.э. ... заңды ғана сараптаған, құқықты мемлекеттің
мәжбүрлеуінің нысаны ретінде ... тек ... оны ... міндеттілігі
ескертіледі.
Құқықтық мемлекеттің негізгі ... ... ... құрылған. Оларға: Солон, Гераклит, Пифагор, Платон,
Аристотель, Демокрит, Сократ, Цицерон сонымен ... ... ... ... ... ... ... басқару нысаны жөніндегі дұрыс емес
ережелерге: табиғи және ... ... ... ... ... ... табиғи құқық, мемлекетті «халықтың жұмысы» ... ... ... ... жеке және ... құқық жатады. Жаңа
кезеңде, табиғи доктринасының теориялық дамуына ... ... екі ... ... ... ... ... идеялары жетіле бастады.
Континенталдық Еуропада құқықтық мемлекет ... ... ... ... сай ... ... жоқ
кезінде өтті.
Жаңа кезең (уақыт) оқымыстылары ... ... ... ... ... ... қоғамдық санаға ертедегі табиғи
құқық доктринасын енгізе бастады, оның көптеген ережелерін жаңа ... ... ... ... ... ... құқықтың шығуы,
еркіндік тирандарға қарсы тұрудағы арналған халықтың құқығы, табиғи теңдік
және ... ... ... жаңа ... ... ... зерттейтін теориялық негіз болды.
Жоғарыдағы көрсетілген жағдайлар, белгілейтін элементтердің мемлекет
пен адамға ... ... ... ...... принциптерінің
артықшылығын көрсетті. Бірінші рет оны (толық емес құрастырған) көрсеткен,
Гуго Гроций болды. Оның ойы бойынша ... және ... ... ... ... байланысты, мемлекеттің қызметі құқық принциптеріне
сай болуы ...... ой, ... ... Халық егемендігінің
қағидаларына сай, негізгі маңыздылығы, атқарушы биліктің, заң ... және оның ... ... ... ... яғни
халық өзі туралы өзі шешім қабылдай алмайды, заң шығарушы халық жөнінде
шешім қабылдай алады. ... мына ... ... ... ... ... сай ... байланысты, мемлекет құқыққа мәжбүрлеуге мүмкіндік
алады және құқықты өзінің өмір сүруі үшін сақтайды. ... Моль ... ... ... ... бере отырып, оны жаңа кейіпті конституцияда
бекітілген азаматтардың құқығы және ... бар ... ... ... ... конституциялық мемлекетке жатқызды.
Осы күнгі анық түсініктемелердің біріне жататындар:
Құқықтық мемлекет – ... ... ... ... ... ... ... субъектісі ретіндегі оның қарым-
қатынасы. Құқықтық мемлекеттің негізгі белгілеріне мыналар жатады: ... ... ... ... ... және ... ... бөліну принципіне сай жалпы биліктің құрылуы және
қызметі.
Бірінші ... ... ... пен заңды айырып көрсеткенінде. Қандай
жағдайларда да ондай бөлінгіштік болғанмен олардың негізгі мақсаттары ... әр ... ... ... және басқа да жалпы билік
қызметтерінің бір-біріне сай ... ... ету. Тек ... ... ... ... феномен, жалпылама өлшем және еркіндіктің
тең деңгейі ретінде ... ... әр ... ... теңдік және адалдық
принциптеріне қызмет етеді. Құқық пен заңды салыстырғанда көрсетілген өлшем
жоғалады және жалпы билік өзі шығарған ... ... сай ... ... түрлеріне сай емес зорлық-зомбылық жасауы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... олардың билікке
бағынушыларға ғана маңызы бар. Еліміздің ... ... ... бай ... кету ... ... ХХ ғасырдың 30 жылдарында заңдылықты бекіту ұранына
байланысты Кеңес үкіметі азаматтарының әлеуметтік-экономикалық, саяси және
жеке адамдардың құқына ... ... ... ... ... корпоративтік элементтері кіргізіліп, азаматтардың жекелеген
қоғамдық ұйымдары реформаланды, яғни, ... ... ... ... ... 1933 жылы кәсіподақтардың атқарушы органдарымен
еңбек ақының мөлшерін белгілеу туралы, ұжымдық ... ... ... 1931 ... ... заң бойынша, жұмыстан ... ... ... ... ... ... ... айырылатын болған. Ондай адамдардың жұмыстары сот органдарына
жіберілмей әкімшілік органдары арқылы шешілген. 1934 жылы көне ... ... ... қолданылған (бұл Хаммурапидің 1150ж. заңына
жатады): сотталған (сатқын ретінде) адамдардың отбасылары сайлауға қатынасу
құқығынан ... және 5 ... жер ... 1934 ... заң ... ... ... террорлық қылмыс тергеліп, сот мәжілісіне бір күн ... ... ... ... сот процесінде ондай істер айыпталушымен
куәларсыз-ақ шешілген, кешірім ... ... ... ... ... ... салынып, орындалуы (ату) тездетілген. 1935 ... ... ... ... үшін ... 12 ... басталған. 1937
жылы қуғын-сүргін өзінің ең ... ... ... ... ... ... ... істемеген. Қуғын-сүргінді жүргізетін мемлекет аппараты
тәсілімен және ... ... орта ... ... ... ... ресми түрде жауап беруі үшін қинауға ... Оның ... ... ... үшін жасалған. Құрылып ... ... өмір ... ... ... жою, өркениетті
қоғамның болуына, дамуына өте қауіпті. Құқықтық мемлекеттің екінші белгісі,
құқықтық ... ... ... ... индивидтердің қарым-қатынасын
және жалпы билікті қолдайды. Теңдікті мойындау, сонымен бірге индивидтердің
еркіндіктері мен құқықтарын және ... ... ... ... ... ... және оның ... міндеті. Құқық және еркіндік және
оларды шын қорғауға мемлекеттің көнуі, қайырымдылығы емес, ... ... ... ... адамға және азаматқа тән нәрсе.
Адамның құқығы туралы түсінік ХYІІ-ХYІІІ ғасырларда құрылды. Бірінші
рет адам құқығы ... ... ... ... Бұл бір-жарым айдай
(15 мамыр 1776ж.) АҚШ-тың ... ... ерте ... Одан кейін олар АҚШ-тың Конституциясына және «Билле о правах» және
атағы белгілі адам және азаматтар ... ... ... ... ж. кірді.
Жоғарыдағы құжатттардың авторлары және басқа да ... ... көне ... ... табиғи құқықпен байланыстырады.
Олардың айтуы бойынша адам табиғаттан жаралған және адамның мынадай табиғи
құқықтары: өмір сүру ... ... жеке ... ... ... құқығы. Олардың ойынша бұл табиғи құқықтар адамдармен бірге жаралған,
өзгермейтін жеке адамнан бөлінбейтін ... ... ... ... адам ... ертедегі тарихтан бөліп зерттеуге болмайды.
Жаңа уақыттың ғалымдары, философтары және заңгерлері адам құқығы
проблемаларын ... көп ... ... ХІХ ғасырдың аяғында жаңа
жағдайларға сай, адам құқығы ... ... ... ... ... тек ұлттық не болмаса әлеуметтік белгілері арқылы
шешпей, жәй ғана адам екендігін ... шешу ... ... ... еркіндік, өзінің нәтижесінде адамға халықаралық дәреже берілуіне
жеткізді. БҰҰ-ның жарғысы алғашқы рет, сол ... адам ... ... ... ... және оны ... мүмкіншілікті көрсетті. 1948
жылы БҰҰ Бас ... ... ... жерлерін дамыта отырып, маңызды
халықаралық құжат – Адам құқығының жалпы декларациясын қабылдады. Онда адам
туралы жалпы идеялар жазылып, соған ... ... ... ... екендігі көрсетілген. Адам құқығының Декларациясында, негізгі
еркіндіктер ... ... ... адам ... ... ... ... маңызды қадамдар жасалды. БҰҰ-ның Бас
Ассамблеясында 1966 жылы ... екі ... ... ... ... және ... ... және саяси құқықтар пактілері)
мемлекеттердің халықаралық ынтымақтастықта ... ... ... ... ... ... ... пайдалану қажеттігі белгіленді.
Кейінгі жылдары адам проблемасы біздің елімізде үлкен әлеуметтік,
саяси және адамгершілік маңыздылыққа ие болуда. ... ...... ... ... саяси және ... ... ... ... ... мүлтіксіз орындауын
қамтамасыз ету.
Тарих тәжірибесі көрсеткендей, сот реформасы – ең ... және ... ... ... Ол мақсат үшін кең түрде, барлық ... ... ... ... соттар біздің Қазақстанда да пайдаланылады.
Адам құқығын қорғайтын мемлекеттік органдар да бар. ... ... адам ... ... қамтамасыз етуге құрылған: ... ... ... ... адам ... ... ... адам құқығы туралы
Еуропалық комиссия, Адам құқығы ... ... ... ... ... – құқықтық құрамы, құқықтық талаптарға сай
болуы қажет және ... ... ... ... ... ... ... белгісі, ол басқа екі компоненттердің іске ... ... ... ... әр ... құрылымдардың құқығы
биліктегі бір адамға ... ... ... ... (мысалы
тоталитарлық кеңес мемлекеті және ... да ... ... ... ... билікті бөлу қағидалары – ертедегі
мәдениеттің ұлы жетістерінің біріне ... және ... ... Римде
сыннан өткен. Платон мен Аристотельдің саяси құрылыммен басқару нысандарын
талдағанда, сол принциптерді Ағарту ... ... ... ... ... жаңа ... бірінші рет Дж.Локк айтқан болатын. Ол ... заң ... және ... ... ... міндетіне сай және
әскери жағын жатқызды. Локктың идеясын Монтескье ... оны осы ... ... Оған тағы да, әр ... ... ... ... жатады,
себебі онсыз бөліну жүйесі жұмыс істемес еді.
Аристотель өзінің «Политике» деген ғылыми еңбегінде ... «үш ... ... заң ...... орган,
магистратура және сот органдары. Одан екі ғасыр ... ... ... ... ... ондай басқару нысанының артықшылығын атап өтті
және бұл ... ... ... тұрып, өздерін-өздері тежейтіндігін
тұжырымдады.
Билікті бөлу қағидасы, теориялық және күнделіктілік жағынан ... ... ... ... ... ... ... мойындамады, себебі олар мынандай жағдайларға ... ... ... ... ... ... яғни ... теория
биліктің бөлінуін мемлекеттің таптық табиғатына қарсылық ... ... 20 ... басында белгілі заңгер-ғалым А.М.Рейснер
бірінші рет, осыған былай көңіл аударған: ... ... мен ... ығыстырылуда». Кейіннен шын мәнісінде, атқарушы орындар партиялық
аппаратпен ығыстырылды.
Қазір билікті бөлу қағидасы ... ... ... жүзеге асырылады.
Ондай билік үшеу: заң шығарушы билік (заң шығаратын ... ... ... ... сот билігі (сот органдары). Билікке
бөліну мемлекеттік биліктің бірлігін бұзбауға ... Сол ... ... ...... ... ... Қазақстан Республикасының
Президенті), барлық үш билік бірдей және бір-бірінен тепе-теңдікте болып
бірін-бірі тежейді, бір ... асып ... жол ... ... ... ... байланысты» басым болуға ерекше бейім, оған
көптеген деректер (фактілер) ... ... ... ... ... сүйену, мәжбүрлеу органдарының оның ... ... ... ... ... келген жағдайда, атқарушы билік
авторитарлыққа, ал заң ... ... және сот ... өзіне
бағындырып – тоталитарлыққа айналулары мүмкін. Сондықтан, мемлекеттік
биліктердің жеке болғанының маңызы, ... ... тек бір ... ... ... Бұл ... ... дәстүрлеріне, мәдениетіне
және басқа жағдайларына сай әр елде, әр түрлі шешіледі.
Мысалы, ... ... және ... қызметінде
биліктерді тежеу және бірін-бір тең ... ... ... ... ... (парламентке) заң шығару билігін белгілі
деңгейде бекітіп береді. Бірақ ... ... ... ... ... ... дінді уағыздауға тыйым салу, сөз және басылым еркіндігін
тежейтін заңдарды ... ... ... ... ... ... ... Палатасы) бір-бірімен қатынасында, төменгі палаталардың
уақыт өзгерісіне байланысты өзгеріп ... ... ... олардың
шешімдеріне тежеушілік жүргізеді. Сонымен қатар, лауазымды адамдардың құқық
бұзғандығы үшін жауапқа тарту, ... ... ... ... таратуға, заң шығаруға құқығы жоқ, бірақ заң жобасын ... ... ... құқығы бар, соның негізінде ол заңдарды өзінің
ойына сай ... ... ... алады. Заң жобасы ең ... ... ... ... ал Президенттің ветосы ... ... ... Өз ... ... ... ... вето жасауға және
Президентке не болмаса, министірлерге, олардың шығарған ... ... ... құқығы бар.
Биліктің бөлініп істейтін қызметтерінің белгілі ... ... және ... ... ... ... байланысты президенттік
және парламенттік басқару нысандарына бөлінеді.
Билікті бөлу қағидасының мемлекеттік құрылымға нақтылы сіңісу ... ... ... ... ал оның ... ... істеу – құқықтық
мемлекетке қажетті жағдай.
ІІІ. Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекеттің құрылуы.
Кеңестік ... ... ... ... жойылуы
нәтижесінде қазақ кеңестік Социалистік ... ... ) ... ... ... 1991 жылы ... жарияланған кезден бастап бес
жыл ішінде Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігінің қалыптасуы – жай
процесс емес деп жазды Г.Ганиев,- әрбір ... ... ... ... ... жеке ... ... заң шығаруы,
атқарушылық, әкімшілік және сот биліктерін жүзеге асыру құқығын сыйлауға
міндетті.
Бұл 1970 жылы 28 ... ... БҰҰ ... сай ... достық қатынас пен ынтымақтастыққа қатысты халықаралық құқық
қағидалары ... ... ... ... ... ел ... ... партиялық- мемлекет ірі жүйе ... ... ... ... халық өмірінің әлеуметтік экономикалық және қазақ жерінде
өзінің барлық азаматтарының құқығы мен ... ... ... ... ... мемлекет ретінде дербес даму қажеттілігіне тап
болды.
Қазақстан ... ... ... ... ... пен оның ... өмірі қалыптасатын барлық құқықтық базаны нақты қалыптасатын
барлық ... ... ... ... құру ... ... Бұл ... біраз
шаруа атқарылды: мемлекеттік басқару, экономика, ұлттық қорғаныс, сыртқы
саясат, қоғамдық –саяси, ... ... ... ... ... ... көптеген заңдар мен жарлықтар ... Бұл ... бәрі де ... ... ... сараптамадан өтті.
Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздігін ... ... ... ие ... ... ... мен ... мемлекет құру бағытын
ұстанды, Осылайша ... ... ... зомбылық пен
заңсыздықты жоюға мүдделігіне және гумманистік құқықтық құндылықтарды, адам
құқығы мен ... ... деп ... білдірді. Өткен жылдар ішінде
мемлекеттіліктің негізгі институттарының ... ... ... жылы қабылданған Республика Конституциясына сәйкес парламенттік ... ... ... таза ... ... ... ... мемлекеттік жүйенің басты институты болып, елдегі
ахуалға, ... ... үш ... ... ішкі және ... ... анықтаушы ықпалын тигізеді.
Заң шығару билігі институты да өзгерді. Кезінде бірқатар маңызды
актілерді (мемлекеттік ... ... ... ... мемлекеттік тәуелсіздігі туралы” заң, 1993 ... ... ... ... ... және т.б. заңдар) қабыладанған
бұрыңғы бір палаталы жоғарғы Кеңес ... ... ... екі ... орын ... Ол ... ... мен бостандығын заңды
түрде қамтамассыз ету және оларға кепілдік беру ... ... ... ... ... жеке меншікті енгізуге және
кәсіпкерлік құрылымдарды қолдауға қатысты ... ... ... ... ... билік қызмет атқарады. Оған
экономикалық реформаларды жүзеге асыру, елді дағдарыстан ... ... ... және ... ... ... ұйымдастыру, күнделікті
мемлекеттік басқару жүктелген. Сот билігі де өзгеріске ұшырады. Жалпы және
арбитражды соттар бір ... ... Бұл ... ... ... ... Үш жыл ... атқарған (1992-1995) бұрыңғы Конституциялық Соттың
орнына Конституциялық Кеңес ... ... ... ... жүйесі қайта
құрылуда.
Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігінің атрибуттарын қалыптастыру
аяқталып келеді, әскер бар, ұлттық гвардия ... ... ... ... ... ұлттық валютаға көшті.
Құқықтық мемлекет – біздің болашағымыз, оған баратын жол жақын ... да ... ... даму ... қамтиды және мемлекеттік
органдардан, лауазымды тұлғалардан, жұртшылықтан, ... ... ... ... ... ... және қоғамдық қызметке салаутты дем беру
керек, жемқорлық жолына бөгет қою қажет, қылмыспен күресу ... ... және ...... негіздерін дамыту қажет. ... ... оның ... қолдану және қорғау механизмдерін
жетілдіру туралы қамдану, азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... қатынас пен басқа да заңды ... ... ... ... шараларын белгілеу қажет.
Осындай кешенді тәсілдеме құқықтық мемлекет пен азаматтық ... ... ... ... ... ... береді.
Қазақстан мемлекетінің демократиялық сипаты ... ... ... ұйымдастырудың негіз ... бірі – ... ... ... ... ... органдарды сайлау. Демократиялық мемлекет қызметінің басқа ... ... ...... ... ең ... ... әдістермен шешу. Референдум өткізу, Парламентте дауыс ... ... ... ... ... қол ... ... мемлекеттің құрылысы, оның сыртқы саясатын әзірлеу, ... ... ... ... ... оның ... ... басталды. Біздің заманымыздағы жаңа болмыс тұрғысындағы осы ... ... ... ... түркі тайпаларының олардың рухани,
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарғанын көрсетеді.
Қазақстан мемлекетінің зайырлы сипаты ресми, мемлекеттік ... ... ... діни ілімдердің бір де бірі міндетті немесе
артықшылықты болып танылмайды.
Мемлекеттік органдар діни бірлестіктердің ... ... ... бермеуіне, сондай-ақ діни бірлестіктерге мемлекеттік ... ... ... ... ... ... діни бірлестіктерге
мемлекеттік органдардың функцияларын жүктемеуі қажет. ... ... діни ... ... ... ... діни
негіздегі саяси партиялардың қызмет атқаруына жол берлімейді.
Діннің мемлекеттен бөлек ... ... оқу ... діни
догмаларды оқытуға болмайды дегенді білдіреді.
Қазақстан мемлекетінің зайырлы сипаты діни бірлестіктерді мемлекет
тарапынан қаржыландыруға жол ... де ... ... ... Қазақстан құқықтық мемлекет идеясын бірден
қабылдады. Құқықтық мемлекет - ұзақ ... ... ... Осы ... ... ... Республикасының 1995 жылғы Конституциясы ақырындап
құқықтық мемлекет идеясына жақындайды. ... ... ... құқықтық мемлекетті бекіту жолына түскенін, мемлекет құру
жолына түскенін білдіреді. Қазақстан халқы алдына жоғарғы ... ... ... ... ... Бұл мақсатқа жету оңай емес. Құқықтық мемлекетте
заңдар белгілі бір ... ... ... ... ... ... онда
заң үстемдік етеді. Ең жоғарғы лауазымды тұлғадан бастап қатардағы азаматқа
дейін – ... адам ... ... ... ... үшін ... ететінін, әр адамның құқығы мен бостандығын қорғайтынын, адамдардың
оқуы үшін, ... құру ... ... ... үшін, өздері таңдаған іспен
шұғыладну ... ... өмір үшін ... ... ... өздерін ерікті
сезінуі үшін, қоғамдық өмірге қатысу үшін қажет болатын қоғамдық тәртіп
белгілейтін ... ... ... ... ... құқықтарын
қорғауға үйренулері керек. Ол үшін соттар обьективті болуы ... ... ... ... үшін ... ... керек.
Құқықтық мемлекеттің негізгі белгісі заңның қоғам өміріндегі
үстемдігі, жоғарлылығы. Қоғам ... ... ... ... ... ... керек.
Мемлекет тек дамыған ұлттық құқықтық жүйенің болуымен, оның шынайы
жұмыс істеуімен ғана құқықтық ... ... ... ... ... ... ... демократиялық, прогессивті және
гуманистік құқықтың идеялардан ... ... ... ... ... ... ... Конституцияда Қазақстан Республикасы
халықаралық ... ... ... ... деп ... ... қолданылып жүрген құқығына республиканың
халықаралық келісімі ... және ... да ... ... ... ... келісім- шарттың және басқада
міндеттемелері кіреді. ... ... ... ... ... ... болады және халықаралық шартқа сәйкес оның
қолдануына заң ... ... ... ... ... басқа уақытта тікелей
қолданылады. Аталмыш конституциялық ... ... ... ... ... қолданылады.
Қазақстан Республикасының әлеуметтік мемлекет ретінде қалыптасу
процесінде.
Қазақстан ... ... ... ... ... базасы - бүкіл ... ... ... ... – экономикалық жағынан да халық (әлдебір тап емес)
қоғамның ... ... ... болып табылады. ... келе ... ... үлкен сенімділікпен әлеуметтік мемлекет
деп атауға болады. Оған қосымша дәлел – ... ... ... ортақ нормаларында көрсетілген жалпы адамзаттың
құндылықтарға бағытталуы.
Мемлекеттік құрылым ... ... ... ... ... ... ... унитарлық мемлекет болып табылады.
Қазақстан Республикасының Унитарлық құрылымы оның аумағының,
мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... болып табылатын бірқатар принциптерге негізделеді.
1. Қазақстан Республикасының аумақтың және мемлекеттің біртұтастығы;
2. Мемлекеттік билік жүйесінің бірлігі;
3. ... ... ... Бір ... ... республикалық нысаны бекітілген. Басқарудың
осындай нысаны таңдау үшін мынадай конституциялық ... ... ... ... ... ... ... жалғыз
көзі ретінде қарастырылуы; мемлекеттік биліктің үш тармаққа (заң
шығарушы, атқарушы және сот) ... ... ... ... мен жоғары заңы күші.
Басқарудың республикалық формасы жайғана халықтың еркіне негізделмейді.
Ол мемлекеттік органдарға азаматтардың құқығы мен ... ... ... ... ... ... ... үйлестіруге
бағыт – бағдар береді. Бұл ретте адам құқығы мен ... ... ... ... ... Мемлекет конституциясы тікелей
көзделген жағдайлардан басқа ... ... ... ... ... ... алмайды.
Қорытынды
Қорыта келе құқықтық мемлекет деген түсінік анықтамасы мен ... ... ... ... ... ...... саяси биліктік құқықтың
нысанындағы құрылған қызметті, заңның жоғарлығына негізделген қоғамның жан-
жақты заңға бағынышты актілерге қатысты ...... ... ... заң басымдығы мен ғана емес, қолданылып жүрген заңдар мен
қоғам мүшелеріне ... ... мен ... кен ... ... мемлекетте адам құқығын қандай болмасын шектеуге жол
берілмейді. Сонымен ... ... ... осы ... ... ... және ... қамтамассыз етуге және оларды қорғауға
міндетті. Осыған байланысты қоғам мен ... ... ... ... ... проблемасы принципті мәнге ие болады. Бұл мәселенің шешілуі
мемлекеттің сондай теңдікті қамтамассыз ететін ... ... ... ... ... сипаттарына назар аудару керек және
олардың ерекше (спецфикалық) мазмұнның жақсы игерген жөн. ... ... ... ... ... болмағанын және ол үшін не қажет екенін
түсіндіре білу қажет.
Құқықтық мемлекеттің қалыптасуына ... ... ... ретінде заңнаманың дамуы мен жетілуін жаңа ... ... ... жөн. ... ... ... мемлекетіміздің
демократиялық, құқықтық мемлекет ретінде дамуы үшін негіз қалайтын көптеген
заң актілері қабылданды.
Ондаған жылдар бойы ... ... бір ... жүйе ... ... ... ... пайда болу және қызмет атқару мүмкіндігіне
жол бермеді. Ресми, мемлекеттік идеология марксизм –ленинизм болды. ... ... ... ... ... ... бірлестіктер мен
саяси партиялар өзара әрекет ететін, ресми мемлекеттік идеология ретінде
ешбір ... ... ... азаматтық қоғамның болуын көздейді.
Құқықтық мемлекеттегі саяси өмір идеологиялық, саяси көптүрлік(плюрализм),
көп партиялық негізінде қалыптасады. ... ... ... ... ... осы ... ... бірі – жеке адам мен мемлекет
арасында маңызды звено болатын, адам ... мен ... ... ... ... ... ... дамуы, саяси көптүрлік қағидаларының
бекітілуі.
Қоғамымыздың мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы саяси және
құқықтық мәдиниеттің деңгейі. Соңғы кездері тек азаматтардаң ғана ... ... ... анық ... ... нигилизмнен арылу
қажет. Демократиялық мемлекеттің бөлінбес сипаты- оның барлы мүшілерінің,
лауазымды тұлғаларының конституцияны, ... ... және ... ... ... ... аумағында мемлекет пен құқықтық
дамуындағы күрделі процестер- жаңа ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және құқықтың
жүйелердің ... ... ... ... ... өмір ... елеулі
әсерін тигізген және тоталитарлық жүйенің ондаған жылдар бойындағы өзінің
үстемдігі кезінде ... ... ... ... ... қатты
экономикалық және әлеуметтік дағдарысқа ұшырап, қоғам мен ... ... ... ... түсуде.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Нормативті-құқықтық актілер.
1. Қазақстан Республикасының ... 1995ж. ... ... ... ... Баспа «Жеті жарғы» А., 2001
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... А., ... 2002ж.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Процестік Кодексі 13.07.1999ж. А.,
«Юрист»
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Процестік Кодексі ... ... ... мен ... ... ... ... № 163-
ІІ 09.12.98ж.; № 238-ІІ 11.07.01ж.; № 244-ІІ ... ... ... ... ... 2002ж.
5. Қазақстан Республикасының ... ... ... заңдарына №ының заңдарына №998ж.; № 283-1, 10 ... № 430-1, ... № 454-1, ... ... ... толықтырулар енгізілген) Алматы «Жеті жарғы» 2002ж.
6. Қазақстан Республикасының ... ... ... Баспа «Жеті
жарғы» А., 2002ж.
-----------------------
[1] Аристотель, Политика. М., 1911. -155 бет.
[2] Монтескье Ш. Избранные сочинения. М., 1955. – 289 ... Кант И. ... Т4 42-233 ... ҚР ... ... В.С. Общая теория права и государства. Учебник. М.Норма-Анфра.
М. 1999. - 286 -бет
[6] Аристотель. Афинская демократия. М., 1996. 41-бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің белгілері, функциясы және органдары19 бет
Мемлекеттің жалпы түсінігі, мәні, белгілері17 бет
Мемлекеттің жалпы түсінігі, мәні, белгілері туралы7 бет
Мемлекеттің пайда болу себептері, белгілері9 бет
Мемлекеттің түсінігі, түрлері, белгілері18 бет
Мемлекеттің экономикалық саясаты және оның белгілері28 бет
Мемлекеттің ұғымы мен белгілері20 бет
Құқық негіздері. Мемлекеттің түсінігі және белгілері16 бет
Құқықтық мемлекеттің басты белгілері48 бет
Диверсияның қылмыстық құқықтық сипаттамасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь