Түркі дәуірі ескерткіштері

I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім:
1.Түркі дәуірі ескерткіштерінің зерттелуі
2.Меркі ғибадатханасының ерекшеліктері
3.Жайсан ғибадатханасының ерекшелгі және зерттелуі
I.Қорытынды.
Қырғызстан территориясындағы ортағасырлық кезеңге жататын жартас суреттері мен көне түрік жазбалары бедерленген жартастарда пішіні осы таңбаларға ұқсас бірнеше таңбалар белгіленген. Аудармасы бір-бірін қайталайтын он оқ будун / он оқ халқының руникалық жазбалары мен қатар бейнеленген таңбалардың этномәдени тұрғыдан кімдерге тиесілі екендігін анықтауға мүмкіндік береді [2, с.293, табл. 3]. К.Ш. Табалдиевтің мәлімдеуінше Кочкор даласынан табылған мазмұндары ұқсас руникалық жазба ескерткіштері «Орталық Азия көшпелілерінің ортағасырлық түргештер билік құрған VIII ғасырларға тән жартасқа бейнелеу өнерінің туындысы
Жайсан ғибадатханасының жартастарында пішіні крест тәріздес, бірақ қиылысқан сызбасы сопақша болып бейнеленген таңба сомдалған. Қырғыздардың этнографиялық дәстүрінде осыған ұқсас таңбалар адигене, барғы, мунгуш руларында кездеседі және жағалмай таңба деген атауға ие [6, с. 111]. Осы таңбаға қатысты этнограф С.М. Абрамзон «жағалмай таңбасын (жағалмай – құстың аты) қара бағыш рулары, ал бөрі тайпасы (адигеннің бір тармағы) «бөрі таңбасын» жылқыға және басқа да заттарға белгі ретінде басқан деп көрсетеді.
Түрік тайпаларының ғұрыптық-мемориалды ескерткіштері шоғырланған қорықты территориясындағы жаңа ескерткіштерді табу, археологиялық кешенді зерттеу жұмыстарының қатарына жатады. Теректі I кешенінің территориясына жүргізілген барлау жұмыстары барысында бұлақ көздеріне жақын жерлерден қоныс орындары табылды. Топографиялық зерттеу жұмыстары ең ірі қоныс орнына жүргізілді.
1.Айман Досымбаева «Батыс Түрік Қағанаты» 2007ж. 2.У. Х.Шәлекенов «Түріктердің отырықшы өркениеті» 2003ж. т.б.
3. «Ақынжанов оқулары-2008» Алматы-2008ж.
4. А.М. Досымбаева. Мерке – Жетісу түркілерінің киелі жері. Тараз-2002ж.
        
        Жоспар:
I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім:
1.Түркі дәуірі ескерткіштерінің зерттелуі
2.Меркі ғибадатханасының ерекшеліктері
3.Жайсан ғибадатханасының ерекшелгі және зерттелуі
I.Қорытынды.
Қырғызстан территориясындағы ортағасырлық ... ... ... мен көне ... ... ... ... пішіні осы
таңбаларға ұқсас бірнеше таңбалар белгіленген. ... ... он оқ ... / он оқ халқының руникалық жазбалары мен ... ... ... тұрғыдан кімдерге тиесілі ... ... ... [2, с.293, ... 3]. К.Ш. ... Кочкор даласынан табылған мазмұндары ұқсас руникалық жазба
ескерткіштері «Орталық Азия көшпелілерінің ... ... ... VIII ... тән ... ... өнерінің туындысы
Жайсан ғибадатханасының жартастарында пішіні крест тәріздес,
бірақ қиылысқан сызбасы сопақша болып бейнеленген таңба сомдалған.
Қырғыздардың этнографиялық ... ... ... ... ... ... ... кездеседі және жағалмай таңба деген атауға ие [6, с. 111].
Осы таңбаға қатысты этнограф С.М. Абрамзон «жағалмай таңбасын (жағалмай –
құстың аты) қара ... ... ал бөрі ... ... бір тармағы)
«бөрі таңбасын» жылқыға және басқа да заттарға белгі ретінде басқан ... ... ... ... ... ... жаңа ... табу,
археологиялық кешенді зерттеу жұмыстарының қатарына ... ... ... ... ... ... ... барысында бұлақ
көздеріне жақын жерлерден қоныс орындары табылды. Топографиялық зерттеу
жұмыстары ең ірі ... ... ... Қоныстарға жүргізілген зерттеу
жұмыстары ескерткіштің орналасу құрылымын, су жүйесінің құрылымын, арнайы
су жинақтайтын орындарды және ауыл ... ... ... ... негіз болды. Өзара жалғасып жатқан құрылыстар территориясынан
пішіні дөңгелек және ... ... ... екі дән ... табылды. Тастан
өрілген қабырғалар бір ... аса ... ... ... ... ... ... шатқалының шығысында, оңтүстік-шығысындағы Аламан жотасына
жүргізілген барлау жұмыстары нәтижесінде тас мүсіндері бар ... ... ... ... ... I ... жалпы ұзындығы 17 шақырымды
құрайды. Географиялық коортдинаты N – 43.39.892, Е – ... ... ... ... орналасқан бес қоршау, қоршауларда орналасқан үш
тас мүсін бар. ... II ... ... координаты N – 43.37.795, Е
– 074.23.257. Ғұрыптық ... екі ... ... ... I және ... ... табылған мүсіндер бүлінген, жартылай көмілген қалпында
табылғандықтан сипаттама жасауда қиындықтар туындады.
Аламан III ... ... ... ... ... Қатар орналасқан үш ғұрыптық қоршаулардың шығысында орналасқан
орналасқан тас мүсіндер нашар ... және ... ... ізі байқалады. Аламан III кешенінен табылған мүсіндер түрік
этномәдени ортасындағы мүсін жасау өнерінде кең тараған үш ... ... ... ... ... 2 м, ені 0,6 м. ... беткі
жағында оң қолын жартылай бүгіп, ... ... ... ... ... ... ... көтеріліп тұрған оң қолының саусақтары анық
көрсетілген. Белдіктің ... ... ... сол ... ... ... қару бедерленген. Белдікте пішіні төртбұрышты ілгіштер бейнеленген.
Мүсіннің арқа тұсында бес қатар ұзын бұрым көрсетілген. ... ... ... ... мүсіннің бетінің және басының бір бөлігі бүлінген.
Түрік тайпаларының мүсін жасаудағы ... ... ... ... ... мен мұрны анық бедерленген. Мүсіннің мойнында домалақ пішінді
алқа бейнеленген. Мүсіннің оң қолы жартылай бүгіліп, ... ... ... ... ... Сол ... жартылай бүгіліп белдің деңгейінде
бедерленген. Үшінші мүсін шағын ғана тастан жасалынып, адамның тек ... ... ... ... ... дәні ... ... Мұрны қырлы, мұрты көрсетілмеген.
Кербұлақ шатқалынан оңтүстікке 4 шақырым, Теректі шатқалынан шығысқа
қарай 17 шақырым жерде атақты Төлеби ... ... ... ... ... екі ... табылды. Мүсіндерді жасауда аса мұқияттылықты
сақтауы, бедерлерді анық түсіру ... ... ... ... Әйел ... мойнында пішіні гривна тәріздес, екі
қатар алқа және мүсіннің кеудесі анық бейнеленген. ... ... ... ... ұзын, тұмсығы қысқа етік көрсетілген. Мүсін кіндік
тұсында көлемді ыдысты екі қолымен ... ... ... ... ... стилі бойынша жоғарыда сипатталған мүсінге ұқсас, ... ... мен аяғы ... ... ... ... ... ата-баба аруағына
құрмет көрсетуге және көк ... ... ... көп ... ... ... олардың құрылымдық дифференциациясы
анықталды. ... ... ... ... ... ... ... әйел және ер адам мүсіндерінің санының тең ... ... ... мұқият зерттеу қазақ даласын ежелден
мекендеген батыс түрік тайпаларының мәдениетінің өзіндік ерекшеліктерін
анықтауға негіз ... ... ... екі ... ғұрыптық
ескерткіштердің өзіндік ... ... ... жалпы алғанда
ескерткіштер батыс түрік ... ... ... ... Келтірілген тезистің шынтуайттылығын келесі
баяндамалар нақтылай түседі.
Шығысында тас мүсін ... ... ... ... ... ... бұл ... шығыс түріктерінің мәдениетінде
де қалыптасқан. Батырдың мүсіні орнатылған қоршауға жанаса орналасқан
қоршауда әйел ... ... және осы ... жебенің ұшы табылды.
Алтай және Тува территориясында зерттелген ғұрыптық құрылыстарда ... ... ... кездеспейді. Көрші мемлекет Қырғызстан
территориясында да әйел ... ... ... ... табылмаған.
Жайсан даласы кеңістігінде зерттелінген тас ... бар ... ... ... тізбегінің болмауы, шығыс түріктері жасаған
кеңістікте тараған ескерткіштерден айырмашылығын көрсетеді. «Үш мүйізді»
бас киімі бар ... ... ... ... дәрежелі діни
қызметкерлеріне арнап жасалынған, бұндай мүсіннің бірі Жайсан 26 ... және бұл ... ... ... ғана өріс ... ... ... бейнелеген пішіні ромба тәріздес таңбалар
түргештердің таңбасы ... ... бұл ... ... ... кеудесінде де бейнелеген және түріктердің осы ... ... Шаш ... VII-VIII ... тараған монеталарда бейнелеген.
Мерке ғибадатханасындағы мәдени кешендердегі ескерткіштердің ... ... мен ... ... ... мемлекеттік идея мен
мағыналас. Теңіз деңгейінен 3000-3500 мың.метр биіктіктегі киелі ... аяғы ... биік ... ... ... ... ... ететін
«Олимп»-ортасына айналған. Мерке (Мерке иран ... ... ... ... ... ... ... бар жайлау түріктердің ... ... ... ... ... орны ... ... – Мың
бұлақ. Аруақтарға арналған мүсіндердің басым бөлігін әйел мүсіндері құрайды
және мүсіндердің барлығында қасиетті су құйылған ... екі ... ... ... Бұл ... ... ... және түріктер
қоғамындағы тұрақтылық пен берекенің символын көрсетеді. Биік таулы алқапта
орналасқан Мерке ... ... ... ... ... ... ... тарихи мәнін аша түседі. Қарақыстақ ... ... ... ... белді мүшелеріне көрсетілген құрмет,
түрік қоғамындағы тұрақтылықтың болғанын көрсетеді.
Шу өзені аңғарында орналасқан түрітік ... ... ... ... жұмыстарының нәтижесі нақты қорытындылар жасауға негіз
болды. Әртүрлі типтегі ескерткіштердің топографиясын ... тас ... ... ... және ... ... ... тұрғыда зерттеу,
құрбандық шалуға арналған алтарлар, ру таңбалары және жартас суреттерінің
киелі аумақта топтала орналасқандығын ... ... ... ... болған киелі территория ұғымы,
қазақ лингвистикасындағы топонимикалық түсіндірмесіндегі – қорық сөзімен
мағыналас. ... ... ... ескерткіштерінің бір орталыққа
шоғырлануы, олардың қоршаған ... ... ... және киелі жерді
таңдай білгендігін мәлімдейді. Осы тұрғыдан қарағанда бұның бәрі ... ... әсер ... ... ... Шу ... ... негізі түрік тайпалары құдайының ... ... ... ... дейін сақталған жер-су атауларынан жергілікті
жердің қасиеттілігін білдіретін ... ... ... ... орналасқан қыратты дала Кіндіктас деп
аталады, оның семантикалық мәнін түріктердің ... ... ... ... Жайсан даласының солтүстік-батыс бөлігі Хантау деп
аталатын тау бөктері мен шектеседі. ... ... ... ... қора ...... ... деген мағына береді. Аламан деп аталатын
жерде бүгінгі таңда да халық аламан бәйге ойынын ... және ... ... ер ... қатысады.
Сипатталған аймақтың киелі деп танылуы кейінгі ортағасырларда да
жалғасын тапты. Аталған өлкеде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... XV ғасырда Шу өзені бойында
Қазақ хандығының құрылуы, осы ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1.Айман Досымбаева «Батыс Түрік
Қағанаты» 2007ж.
2.У.
Х.Шәлекенов «Түріктердің ... 2003ж. ... ... ... ... А.М. Досымбаева. Мерке – Жетісу түркілерінің ... ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ әдебиетінің ежелгі дәуірі көне Түркі ескерткіштері13 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Ескі заман ескерткіштері. орхон-енисей жазу ескерткіштері7 бет
Көне түркі (ХIII-ХIV ғасыр) жазба ескерткіштер тіліндегі есім сөздердің жасалу жолдары49 бет
Талас өңіріндегі көне жазбалар – ежелгі түркі жазу мәдениетінің бастауы6 бет
Тарбағатай теріскейінің жаңадан ашылған археологиялық ескерткіштері10 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы7 бет
Тәуелсіздіктен бұрынғы кездердегі ислам және түркі жазба ескерткіштерінің танылуы41 бет
Ғылымның қазіргі даму деңгейіндегі дидактика пәні және оның мақсаты10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь