Тың және тыңайған жерлерді игеру науқаны

Кіріспе

I . тарау. Тың және тыңайған жерлерді игеру науқанының
жүргізілу себептері мен идеологиялық қайнар көздері

II . тарау. Тың және тыңайған жерлерді игеру науқаны: сабақтар
мен тәжірибелер

III . тарау. Тың игерудің нәтижелері мен салдары

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қоғамымыз аграрлық саясатты дұрыс жүргізе білмеудің нәтижесінде бүгінгідей тығырыққа тірелді. Ғалымдар осынау дағдарыстың сырын анықтау үшін ауыл шаруашылығын дамытудың тарихына, соның ішінде 1954-1964 жылдарға назар аударуда. Бұл кезең кеңес елінің тарихындағы «Тың эпопеясы» жылдары деп аталады.
Тың және тыңайған жерлерді жаппай игеру тақырыбы Кеңестік тарихи әдебиеттерде кең орын алды. Әсіресе, ірі монографиялық зерттеулер, ұжымдық еңбектер, ғылыми - практикалық конференциялар, мерекелік салтанаттар көбейді. Осы проблема жөнінде көптеген кандидаттық және докторлық диссертациялар қорғалды, көркем әдебиетте де осы мәселеге назар аудара бастады. Бір сөзбен айтқанда, елдің бәрі даңғаза, құрғақ сөзге әуес бола бастады. Тың игеруді жаппай игеру тарихын зерттеу алғашқы қазықтар қойылған елуінші жылдардың орта кезеңінен басталады.
60 – жылдардың екінші жартысынан кейін «Тың эпопеясының» жаңа тарихи дәуірі басталады. Бұл кезеңде негізінен жалпылама еңбектер басым болады. В. И. Лениннің аграрлық мәселелер жөнінідегі еңбектер кеңінен қолданылады. КОКП – нің, оның төмендегі ұйымдарының рөліне айрықша орын берілді. Осындай және басқа да проблемалар «коммунистік партия Қазақстандағы тың жерді игеру жолындағы күресте» деген коллективтік монографияда, В.В. Куликовтың «Тың жерді игерудегі тарихи тәжірибе», С.Л. Ковальский мен Х. М. Мадановтың «Қазақстандағы тың жерді игеру» атты кітаптарында жан – жақты көрсетілген. Бұл кітаптар авторларының тың игерудегі бірқатар жұмыстардың басын құрағанымен қатар мұндай күрделі істі бір жақты көрсеткенін атап көрсеткеніміз жөн. Осындай еңбектерде тың эпопеясын мадақтау тұрғысында « бұдан басқа жол жоқ еді», «бірден бір дұрыс шешім» тың жерлерді игеру - өндірісті интенсивтендірудің социалистік әдісі деген сияқты баға берген сөздермен дәріптеледі. 1975 жылға дейін ғана жазылған еңбек саны 15 мыңнан асады [1].
Тың тақырыбына материалдардың саны өте көп болғанымен сапасы ойдағыдай емес. Аталмыш еңбектерді олардың авторларын бағалай отырып, олардың көбі мадақтың негізіндегі жазылғанын сын көзбен ғылыми тұрғыдан тың игеруге баға берілмегенін айтуымыз керек.
1. Әбуев Қ. Қазақстан тарихының «ақтаңдақ » беттерінен. А., 1994ж. 72-73бб.
2. Қазақстанның қазіргі және жаңа заман тарихы. (Құраст. Қаражанов Қ., Қозыбақова Ф. Саржанова С. Мекебаев Т.) ҚазҰУ, 2005ж. 220-221бб.
3. Баишев. «Целииная эпопея» А., 1986ж.10-12бб.
4. Қозыбаев М.Қ. Ақтаңдақтар ақиқаты. А., 1992ж. 110-111бб.
5. Жумасултанов Т. Целине -50. А., 2003.12б.
6. Қазақстан тарихы. Т. 3.А., 1992. 301-302бб.
7. В.И. Брежнев. «Тын» Алматы, 1997. 115б.
8. Мусин Ч. Қазақстан тарихы. А., 2002. 375б.
9. Қазақстанның қазіргі және жаңа заман тарихы. (Құраст. Қаражанов Қ., Қозыбақова Ф. Саржанова С. Мекебаев Т.) ҚазҰУ, 2005ж. 220-221бб.
10. Баишев. «Целииная эпопея» А., 1986ж.10-12бб.
11. Мусин Ч. Қазақстан тарихы. А., 2002. 375б.
12. Әбуев Қ. Қазақстан тарихының «ақтаңдақ » беттерінен. А., 1994ж. 72-73бб.
13. Қозыбаев М.Қ. Ақтаңдақтар ақиқаты. А., 1992ж. 110-111бб.
14. Қазақстанның қазіргі және жаңа заман тарихы. (Құраст. Қаражанов Қ., Қозыбақова Ф. Саржанова С. Мекебаев Т.) ҚазҰУ, 2005ж. 220-221бб.
15. Жумасултанов Т. Целине -50. А., 2003.12б.
16. Г. Кәдірқұлова. Қазақстан тарихы. А., 2002. 223б.
17. Әбуев Қ. Қазақстан тарихының «ақтаңдақ » беттерінен. А., 1994ж. 91б.
        
        Жоспар
Кіріспе
I – тарау. Тың және тыңайған жерлерді игеру науқанының
жүргізілу себептері мен идеологиялық қайнар көздері
II – тарау. Тың және ... ... ... ... сабақтар
мен тәжірибелер
III – тарау. Тың игерудің нәтижелері мен салдары
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қоғамымыз аграрлық саясатты ... ... ... ... ... тірелді. Ғалымдар осынау дағдарыстың ... үшін ауыл ... ... тарихына, соның ішінде 1954-1964
жылдарға назар аударуда. Бұл кезең ... ... ... ... ... деп ... және тыңайған жерлерді жаппай игеру тақырыбы Кеңестік тарихи
әдебиеттерде кең орын ... ... ірі ... ... ... ... - ... конференциялар, мерекелік
салтанаттар көбейді. Осы проблема жөнінде көптеген ... ... ... ... ... ... де осы мәселеге назар
аудара бастады. Бір сөзбен айтқанда, елдің бәрі ... ... ... бола ... Тың игеруді жаппай игеру тарихын зерттеу алғашқы
қазықтар қойылған ... ... орта ... ...... ... ... кейін «Тың эпопеясының» жаңа
тарихи ... ... Бұл ... ... жалпылама еңбектер
басым болады. В. И. ... ... ... ... ... қолданылады. КОКП – нің, оның төмендегі ... ... орын ... ... және ... да ... «коммунистік
партия Қазақстандағы тың жерді игеру ... ... ... ... В.В. ... «Тың жерді игерудегі тарихи
тәжірибе», С.Л. ... мен Х. М. ... ... ... игеру» атты кітаптарында жан – жақты көрсетілген. Бұл кітаптар
авторларының тың ... ... ... ... ... ... күрделі істі бір жақты көрсеткенін атап көрсеткеніміз жөн.
Осындай еңбектерде тың ... ... ... « бұдан басқа жол
жоқ ... ... бір ... ... тың ... игеру - ... ... ... ... ... баға берген
сөздермен ... 1975 ... ... ғана ... еңбек саны 15
мыңнан асады [1].
Тың тақырыбына материалдардың саны өте көп ... ... ... ... ... ... ... бағалай отырып,
олардың көбі мадақтың негізіндегі жазылғанын сын ... ... тың ... баға ... ... керек.
Тақырыптың өзектілігі - бұл мәселе қазіргі саясатымызға сабақ
болуы ... ... ... ...... көшу жағдайында
қазақ жерінің ерекшелігін, жер шаруашылығын жүргізудің әдістерін қатаң
еске алған жөн. ... бір ... ... ... тағы ... алуымыз мүмкін.
Осы орайда менің бұл тақырыпты жазу ...... ... ... ... ауыл шаруашылығын алға бастырудың жолын ... - ... ... іс ... ... Бүкілхалықтық
қозғалыстың барысы мен нәтижесін жан – жақты баяндау арқылы ... және ... ... ... мәні мен ... ... мен ... ашып көрсету. Нақты мәліметтер мен деректерді көрсете отырып, тың
және тыңайған жерлерді ... ... үшін ... мен ... ... ... ... тарихи даталар мен тарихи оқиғаларды есіне
сақтауға дағдыландыру.
Қажетті нүктелер мен ... ... ... ... ... ... одан әрі ... тарихи фактілерді саралап, олардың жұмыс жасауды одан
әрі жетілдіру.
Оқушыларды тарихи ... ... ... ... - ... оқиғаларды салыстыруға, жүйелеп қорытынды жасауға үйрету.
Оқушыларды тарихи деректерді зерттей алуға, өз ... ... мәні : Тың және ... ... ... ерен ... көрсеткен тыңгерлердің еңбегін ... ... ... ... ... Аралас сабақ.
Сабақта қолданылатын әдіс – тәсілдер.
Түсіндірмелі сызба - әдістер, сұрақ – ... ... ... ... ... ... әд мәліметтік әдістер, ізденіс әдістері,
салыстыру – талдау - ...... ... қозғалыс кезінде ... ... ... отырып, оқушыларды ізгі дәстүрге тәрбиелеу.
Үлкен тарихи оқиғаны саралау ... ... ... ... ... ... тың жерді игеру идеясы туралы ... ... ... ... ... - экономикалық , демографиялық
және экологиялық зардаптарында.
Тыңның ... ... ... оны жан – ... ... таразылау,
көлемді зерттеу жұмыстарын жүргізу алдағы уақыттың ... ... 3 ... ... және ... ... ... бөлім. Тың және тыңайған жерлерді игеру науқанының жүргізілу
себептері мен идеологиялық қайнар көзі
Қазақстан жерінде соғыс әрекеттері ... жоқ, ... де ... сезіліп тұрды. Әсіресе, бұл жағдай ауыл шаруашылығында айқын
білінді.
Соғыстан кейінгі ... 1946 жыл ауыл ... үшін қиын ... ... ауыр ... салдарынан Молдавия, Украина, ... ... ... ... және т.б. ... орын ... ... орта есеппен 1 га-дан 4ц астық ... ... ... ... ... ... ... Осы жылғы жиналған астықтың 56% мемлекетке тапсырылған.
Ауыл шаруашылығындағы қиыншылықтардан ... ... ... ... КСРО ... ... КСРО – ның ... егін егетін жер көлемін ұлғайту жөнініде қаулы қабылдады.
Осы ... ... егін ... жер ... 10 млн. га көбейту
көзделеді. 1950 жылы 1946 ... ... ... ... 1 млн. 173000 га ... Осы ... нәтижесінен кейін
Қазақстанда жиналған астық көлемі біршама көтеріледі. Бірақта ... ... егін егу ... ... ... қала берді. Осының
салдарынан 1953 жылы жоспарылған 8 млрд. пұт орнына 5.6 ... пұт ... ... ... ... ... ... ... жер ... ... жж. |13.5 млн. га жер ... ... жж. |28-30 млн га жер ... мал ... да ауыр ... болды. 1951 жылдың
өзінде ірі қара саны 4.5 млн. (1928 жылы 6.5 млн ... ... 1.5 ... млн), түйе 127 мың ... ... Тез өсетін қой саны ғана 1928 жылғы
санына жақындады. 1951 жылы 18036 мың қой ... (1928 жылы 18566 ... ... қиын ... қарамастан, республикадан жаудан
азат ... ... ... ... ... 17.5 мың ірі ... ... жылқы, 350 мың қой және арнайы ... ... 500 мың ... ... көрсетілген көмек
1. Жұмысшы қолын жіберді
2. Ауылшаруашылық құралдарын ... 122 мың ... 30 ... 22 мың жүк ... ... ... ... 2 млрд сом.
Ауыл шаруашылығы жұмысшыларының еңбек ақысы өте төмен ... ... ауыл ... ... ... алу ... өте
төмен еді. Мысалы, астық бағасы өз құнының сегізден бір ... ... 1946 жылы ... 1 ... 143 000 сом ақша ... 1950 жылы
117000 сом ақша жұмсалған. Сондықтан колхозшының бір ... ... ... ... ... болды, қалғанынікі бқдан да төмен болған.
Шаруаның колхоздан ... ... күн ... ... ... ... күн ... көзі - өзінің ауласындағы жер керек болды.
Осыған байланысты республика ауыл ... ... азық – ... ... сұранысын қанағаттандыра алмады. Республика ... ... ... екі жолы ... ... жолы ... ... қайта қарау, нақтырақ айтқанда, осы уақытқа
дейінгі ... келе ... ... бас тарту, жерді жеке ... ... ... ... осы ... ауыл ... ... нәтижесіне ынтасын артыру.
Екінші жолы - ауыл ... ... ... жолы яғни ... ... ... ... жатқан бағытты сақтай отырып, ... ... ... КОКП ОК – нің ... ... және ... ... Н.С. Хрущев тұсында ауыл шаруашылығының ... ... ... ... мен ... ұштастыруға бағытталған ... ... ... ... 1953 жылы КОКП ОК – нің ... Пленумының шешімдері
болып табылады [3].
Ұлттық табыс ауылдық ... ... ... бастады, салық
саясаты өзгерді, ауыл ... ... ... алу және дайындау
бағалары көтерілді. Сталиндік қатаң бақылаудан бас ... көп ... ... ... бере ... та бұл кезеңдегі аграрлық саясат тұрақты болмады. 1954 жылдан
бастап тез ... ауыл ... ... ... дамуын қамтамасыз
ету үшін Қазақстанға тікелей қатысты тың және ... ... ... ... [4].
Тың және тыңайған жерлерді игеру саясатының Қазақстанда жүргізілу
себептері тікелей Ресей тарапынан ... келе ... ... ... ... Олай ... – «егер астық ... ... ... ... онда ол ... ... өңдеуге
шамалары келмейтінін білді». Осы арқылы тыңды «жүз ... ... ... ... идеяларын ұстай отырып, Қазақстанның ұлттық
құрамын көбейту болды.
Тағы бір себеп, ол ... өз ... ... ... ... ... ұлт жерлерін пайдаланып, басқа туған дағдарыстан шығуды
көздеді.
II бөлім. Тың және ... ... ... науқаны: сабақтар мен
тәжірибелер
1952 жылы басқа ... мал ... ... көңіл бөлді. Аталмыш ... ... ... ... Кеңесінің сессиясында талқыланды. ... ... ... ойластырылған шарасын ұсынды. КСРО Министрлер ... Г. ... ... ... ... өндіруді ұлғайту үшін
ауыл шаруашылығын көтермей болмайды ... ... ... ... ... - деді ол, ... ... ішінде ауыл шаруашылығындағы
колхоздар мен совхоздардың артта қалушылығын жатып, оны тез ... ... ... ... ... ... ... оларға ақша бөлуді ұлғайту». Баяндамада ... ... деп ... оны ... ... ... қойылды. Ауыл
шаруашылығын дамыту мәселелері КОКП ... ... 1953 ... ... айында болған Пленумда да қаралды [5].
Саланың жағдайын сараптай келіп, пленум ауыл ... ... жаңа ... ... Алдымен ауыл шаруашылығына күрделі
қаржы ... ... ... ... ... ... алғаш рет
социалистік шаруашылықты ... ... ... ... ... принципін шаруашылық табысымен байланыстырды.
Қазақстан басшылығы бұл ... ... ... ... 1954 жылы 11 ... ... Қазақстан КП ОК – нің Пленумында
бірінші хатшы Ж. ... 2 – ші ... Л.И. ... босатылып,
олардың орнына орталықтан жіберілген Р.К. Пономоренко және Л.И. Брежнев
сайланды. Жергілікті жердің ... ... ... ұшырап, үш ... тың ... алты ... 1 – ші хатшылары ... Ж. ... ... өз ... ... ... «Қазақстанда
жер жетеді», - деді ол ... ... - жыл ... біз ... ... мен қажеттіліктерді есепке алу арқылы, ... ... ... ... ... ... Бұл ... міндетті
түрде ары қарай жалғасады. Бірақ, біз 2-3 жыл ... 20-25 ... ... ... ... - ... ... мал санының өсіп
келе жатқанын ... ... ... ... ... ... миллион тонна пішен – шөп ... үшін ... жер ... ... ... көп күш ... қажет етті. Алға
қойылған мақсаттарға жету үшін әкімшілдік - ... ... ...... іске ... КОКП ... ... ақпан – наурыз
Пленумының ... ... ... ... ... ... және аудандық партия ұйымдарының ... ... пен үгіт ... ... түрі ... қолданылды. КОКП Орталық Комитеті Қазақстанның және
еліміздегі басқа да шығыс ... «Тың және ... ... ... » ... ... ... халқына арналған үндеу қабылдады[6].
1954 жылы 22 қаңтарда Н. Хрущев өз ... КОКП ОК ... КСРО ... ауыл ... ахуалы мен перспективалары туралы хат жолдады.
Қазір ... ... таяу ... азық – түлік, жем – ... және ... ... ... ... мен ... алу ... миллион пұт астыққа қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... міндеті тұр, - деді Н. Хрущев.
Өзінің хатында Хрущев КСРО- дағы ауыл ... ... ... мәлімдемелердің нақты сәтсіздікке ұшырағанын мойындау
еді. «Мысалға, кейбір цифрларды келтірсек, 1940 жылы 2225 ... ... ... ал 1953 жылы ол ... 185о ... пұт қана ... 375 миллион пұтқа азайды. Сонымен қатар халық шаруашылығының жалпы
өсуіне, қала халқының айтарлықтай ... мен ... ... ... ел ... нан ... ... шығындары жылдан – жылға көбейе
түсті [7].
Нақты өндіріс пен астықты жұмсау ... ... ... ... ... салыстырғанда, көбірек ішіп – жегенін
көрсетеді. Шығындар өсе түссе, шығымдылық азая ... Егіс ... мен ... АҚШ пен ... жеке дәнді дақылдар бойынша
шығымдылықтың ... ... ... ... ... шаралар қабылдау қажеттілігін дәлелдеп берді [8].
Бұрынғы ... ... оның ... Қазақстанда тың және тыңайған
жерлерді игеру науқаны 3 кезеңнен тұрады: ... жж; 2) ... 3) ... ... ... ... ... солтүстік облыстарда жүздеген
совхоз орталықтары ашылды. Әміршіл - әкімшілік ... ... ... тың ... алғашқы жылында ғана 300 жаңа совхоз
ұйымдастырылса, 1955 ... ... ... ... саны 631 – ге ... ... ... ақпан айынан бастап колхоздар совхоздарға, МТС- тар жөндеу
станцияларына айналдыра бастады.
Тың ... тек ... ... ... ... 640 мың адам көшіріліп әкелініп, Қазақстанда 18 млн ... жер, ... ... ... ... ... 60.6% игеріліп,
республикадағы егістік көлемі 22.4 млн ... ... ... 1956 жылы ... ... рет ... пұт ... алып, Ленин
орденімен марапатталады. Қазақстанның әр азаматына өндірілетін астық 2
мың кг. ... Оның ... тың ... ... ... ... ... бастады.
Орталық басшылық 1956 жылдың ақпан айында өткен ... ... ... ... алдында жаңа міндет - астық өндіруді бес ... ... ... ... сай 60-шы ... ортасына қарай
Қазақстанда жыртылған тың және тыңайған жер ... 25 ... ... ... тың ... ... ... қол жеткен табыс одан әрі ұштасып кете
алмады. Өйткені жаңадан игерілген тың жерлер 60 ... ... ... ... ... ... болатын. Осының салдарынан әрбір
гектардан жоспарланған 14-15ц. ... ... ... ... 7,4 ... ... ... 6,1 ц., ал 1964 жылы - 3,1 ц, ғана астық алынды.
Осы кезден бастап еліміз АҚШ, Канада, Аргентина, ... ... ... ... 1958 жылы 135 млн тонна астық ... ... тың және ... ... 2,5 ... ... ... Қазақстан -4
есе, Батыс Сібір -2,1 есе, Шығыс Сібір – 3 есеге көбейді. ... ... сату ... 1,5 ... ... 1954-1959 жылдары мемлекет
тыңның дамуына 37,4 млрд. сом ақша ... Ал ... ... қорға
62 млрд сом кіріс болған [9].
Тыңға ... ... ... еңбеккерлерінің жігерлі еңбегінің
арқасында ... игі ... ... Оның бірі – ... ... Қостанай облысы Таран ауданының жастары 1954 ... игі ... ... Олар ... барлық еңбекшілерін
мәдени ағарту мекемелерінің жаңа ... ... ... ... жақсартуға көмектесуге үндеу тастады. Тарандықтардың бастамасы
кең қолдау тапты. 1955-1956 жылдары ... ... 17 ... үйі, ... 300 ... 50 оқу үйі, 500- денг астам қызыл мүйіс, 10 ... ... ... ... 230 елді ... радио және 130 ... ... ... ... ... Тың игерудің нәтижелері мен салдары
Бұл реформалардың салдары мен нәтижелеріне келетін болсақ, 50-ші
жылдардың ... ... ... ауыл ... ...
техникалық базасы біршама нығайды. ... мен ... 169 ... 98 мың ... 73 мың жүк ... және басқа да көптеген
ауыл шаруашылық техникасын ... ... ... тың ... есебінен астық өндірудің
жалпы көлемі 106 млн ... ... Осы ... ... ... ... ... 1949-1953 жылдардың көрсеткішімен салыстырғанда ... ... ... ... бұл ... ішінде мемлекетке 63,4 млн тонна
астық тапсырды [10].
Тың игеру Қазақстанды ... ... ... Одақ ... ... ... ... нәтижесінде республика әрбір ... ... мың кило ... өндіретін дәрежеге жетті.
Азық –түлік мәселесін түбегейлі шешу үшін әр адамға шаққанда бір мың
кило ... ... ... деп есептелінді. Тың игеру барысында
Қазақстанда ... жаңа ... бой ... ... ... ... Жаңа темір жол, тас жол желілері тартылды. Тың ... ... күш – ... ... – соңды болып көрмеген
дәрежеге ілгерілетті.
Тың және тыңайған жерлерді ... ... ... ... ... көлеңкелі жақтары болды.
КСРО жетекшілер арасында ... алып ... ... алып ... жыртудың ақыры халықты қарсылыққа ұшыратынын ешкім бойы сезбеді
деп кесіп айту ... ... ... ... ... ... қабылдағанда
ешкімнің оны шапшаң игерудің ықтимал зардаптары жайлы ойланбағандығы
хақында ... ... Осы ... КОКП ОК ... ... Г.М. ... ... осы тың және тыңайған жерлерді ... ... ... мәселен, гумус қабатының өте вз болғандығына байланысты топырақ
эррозияға ... ... ... ... ... болатын.
Оның үстіне осы тақырыпқа арналған жариялымдарда шет ел ... ... ... аса ... ... оның зор ... ... және
бұрын – соңды болып көрмеген экологиялық зардаптарға әкеп ... ... ... бір ... ... жұрты басқа жердегі
адамдарды Қазақстанға ... ... ... ... ... қиғаш келетіндігін, тыңды игеру ... ... ... нұсқап айтты [11].
Бұл дәлелдер тың ... ... ... ... ... аграралар жер игеруде топырақ ... ... тың ... ... тепе – ... ... тәсілдері толық
қарастырылмаса да, ойластырылған еді. ... ... ... ғана
Павлодар облысының аумағында шаңды борандар басталған.
Осылайша, тың эпопеясы экологиялық мәселелерде өзінің ... ... 60 ... ... жер ... ... кету тек ... жерлерді де ... 1960 ... ... Солтүстік
Қазақстанда 9 млн гектардан астам жер жел ... ... бұл ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық жер көлеміне тең еді.
Рас, мұнан кейін егіншіліктің ... ... ... жерді қайрымсыз
түренмен жырту тәсілі енгізілді. ... ... ... ... ... заманғы шаралардың барлық түрі де, қоршаған ортаны
қажетті экологиялық қамтамасыз ете алмады. Ол тек экологиялық ... Бұл ... ... ... әрине жеткіліксіз[12].
Шаң - тозаң бойынша Ф. Моргунның шығаратын қорытындысы ... таза ... ... шығымды егін өсіре ... ... ... ... ... ... 300 – 350 ... аспайтын аудандарға парды қолданбай ... ... ... ... ... ... күрт ... тың жерге жасалған сұрапыл қиянаттардан
кейін ғана ... ... өз ... түсінді. Агрохимиялық,
гидрологиялық, геоботаникалық зерттеушілер зерттеуге кірісті. Алғашқыда
қатарынан тас – ... ... ... ... енді ... ерекшелігі сақталатын ылғалының мөлшері зерттеле бастады.
Құнарлы жерлерді анықтау мен пайдалану жұмыстары бойынша ... жер ... ... ... әр ... ... ... ССР Ғылыми Академиясы тың ... ... 69 ... ... мен ... жіберіп, олар
бір жылда 100 млн га ... ... ... ... ... жылдардағы жел эррозиясының етек алуы ... да күрт ... ... жылы әр ... 11.4 ц, ... 6.1 ц астық бастырылды. ... ... ... отау және егістікке тыңайтқыштар себу ... ... Егер 1960 ... ... Қазақстанның шарауашылықтарында 5.8
мың тонна ... ... ... 1969 жылы 247.7 ... ... 44 есе көп ... тыңайтқыш бөлінді.
Әрине, минералдық тыңайтқыштарды пайдаланбайтын бір де бір ел ... бей – ... ... ... ... мен жәндіктеріне орасан зор ... ... ... ... ... ... ... жерді жырту орны толмас
экологиялық апаттарға, мал ... күрт ... алып ... ... ... жылдарында жердің құнарлы бет қыртысы (гомус) шаң
боранға ұшырап кетуі салдарынан 18 млн га ... жер ... ... 1 с м, қара ... ... ... ... кем дегенде
қалыптасуы үшін, кем дегенде 2-3 ғасыр уақыт керек еді ... ... мал ... үлкен зиян келтірді. Мал жайылымы,
шабындық жерлер азайып, ... саны күрт ... ... ... ... ... шығынға ұшырады. Жайылым ... ... ұсақ ... ... 3 есе азайды, жылқы 1916 жылы 4340 мың ... ... ... ал түйе 1928 ... ... 8 есе ... ... дәстүрлі тағамынан пайырып шектеу Қазақстандағы ... ... ... ... ... өзі ... денсаулығына әсер етті,
алпысыншы жылдардың басында ... өкпе ... ... және ... ... шалдығушылардың күрт көбеюінің
де себебі мәне осыдан.
Жерді талан – ... салу орны ... ... ... ... ... тыңды игеру жылдарында топырақтың сапалы
қыртысының 15-20 проценті, ал кей ... 23% - ке ... ... ... бұрынғы тың иегерілген ... ... 35% ке ... ... ... азайып, қаншама орманды
алқаптар ... ... ... ... ... ассыққан басшылары алда шешуші
қиын күрделі ... ... ... ... ... ... ... негізінде жүргізудің орнына өктемдікке жол ... ... ... ... ... жөнінде ешқандай шара
қолданылмады. Н. Хрущев ... ... ... ... ... «ең бастысы майдан ашу, кейінгісін көре жатармыз»
принципін ұстады. ... – ақ, тың жер ... шебі ... қаралып,
жаппай шабуылға шығуға шақырылады.
Тыңға ... ... ... ... ... ... да имендірмеді. Маңдай тері төгіліп, өсірілген ... ... мың ... ... дестелерде, жаңбыр мен қар астында
жатып, іріп шіріді. Шаруашылықты жүргізудегі бойға сінген ... ... күн ... 15 мың трактордың сынып босқа ... бей – ... ... ... тың ... ... ... түспек.
Хрущев отандық және дүниежүзілік тәжірибелерді бұрмалап, тек ... ... ... мақсатын көздеп, егістіктің көлемін ұлғайтты.
Н.С. Хрущев парды ... ... көп ... шөп егуге
егінді тікелей орып жинауға да тиым ... Ал оның ... ... ... ... мәлім. Тіпті, ол солтүстік шеңберге дейін
жүгері өсірумен шұғылдануды жақтады. «Дала ... ... ... ... бей ... белең алды. Хрущевтің 1957 ... ... ... тағы бір сөзіндегі «Таяу жылдарда ... ... ... ет, сүт, май ... жөнінде АҚШ – ты қуып ... ... да іске ... бәріне қоса, «Тың дәуірінде» ... ... ... ... ... ауыл ... министрлерінің үстіне
совхоздар министрлігі, жергілікті жерлерде слвхоздар тресі, ... ... ... Облыстық партия және совет ... ... ... ... және ... болып екіге бөлінеді.
Селолық аудандар ... ... ... ... бес алты ... ... ... екі мәрте біріктіріліп,
ірілендірілді де, ақыры олар ... ... ... трактор
станцияларын ажыратылды. Мұндай ұйымдастыру жаңалықтары ... ... ... ... туындамады, қайта
әкімшілік - ... ... ... ... да, дамуға кері ... ... ... ... күш мүмкіндік жаңа ... ... ... Ал ... ... мен ... ауылдары
шетке қағынды, перспективасы жоқ деген ... ... ... ... ... мүлдем жойылып, құртылды. ... МТС- тер ... 213 ... ... станциясы мен оның бөлімшесі құрылды.
МТС- тердің ... бір ... ... мен ауыл ... ... ... ... тарту колхоздар экономикасын нашарлатты. Оларды МТС-
тардан ескі ... ... ... ... ... ... ... әсіресе әлсіз колхоздарды үлкен қиындықтарға душар ... ... ... ... колхоздар мен совхоздарға жаңа техниканың
жөнделуін, колхоздар мен ... жаңа ... ... ... және ... – техникалық жабдықтау мен
колхоздарға өндірістік қызмет ... ... да ... ... өте бір ... жағдайлар қалыптасты. МТС- тардың орнына
машина жөндеу ... ... ... олар ...... және ... бірлестіктерімен алмастырылады.
Валютаризмге жол ... Одан ... ... ... ... ... ... жылдарындағы қоныс аудару саясаты ... ... одан әрі ... ... ... ... ... үшін де, Қазақстан үшін де тиімсіз сипатта болды. Өйткені сол
кездің өзінде – ақ ... ... ... ... ... ... тұрғындар саны азайып, ал біздің республикамызда керісінше,
өсіп отырған болатын.
1954 ж. ... ... 49 мың ... 14.5 мыңы ... ... қоса кәсіби – ... ... ... -13.8 мың, ал МТС – ... ... ... 37 мың
механизаторлар жіберген.
Бір ғана Мәскеу мен ... 54 мың адам ... еді. ... ... ... сол кездегі ұлттық саясатты демократияшылыққа да,
немесе интернационалдыққа да ... ... ... ... ... бір ... ... түсіретін, намысын аяққа басатын тағы
бір қадам жасалынды.
Екі жыл ішінде ... 120 мың адам ... ... ... 50 ... ұлт қатысты.
1956 жылы 12 қазанда 600 мың механизатор кешені анықталды. Оның ... ... ... ... ... ... 61, ... бас инженер -55 адам, 225 адам жіберген.
Ауылдарда ғана ... ... ... халықтың мәдени ... ... ... ... ... ... ... Әр ұлттық көздің қарамағындай сақтайтын ең асыл ... ... ... ... ... бет ... ... тың
айлағындағы 700 қазақ мектебі орыс тіліне ауыстырылды.
1960 жылдардан бастап облыстық, аудандық ... ... ... іс ... ... ... ... орыс тілінде
жүргізілді. ... ... тіл ... ... ... ... ... нұқсан келтіріп, тілін білмейтін тврихы мен ұлттық ... ... ... [17].
Тыңм игеруге дейін қазақ ауылдарында ... ... ... деген болып көрген емес. Батыстағы ... ... неше ... ... - ... ... ... байыбына бармай кешірім жасауымен ... ... ... ... Тың ... істерді көбейтті.
Ақмола – Целиноград, Айыртау – ... ...... ... ... деп өзгертілді. Қазақ халқының үлесі 28% қана болды.
Осылайша, ... «жүз ... ... ... ... салтанат құруы тұрғысынан көрсетілді.
Қорытынды
Тың жердерді игерудің негізгі мақсаты - қысқа ... ... аз жұмс ап, ... ... мол ... қамтамасыз ету болды.
Ол үшін жоспар бойынша әр га – дан орта ... 14-15 ц. ... ... болды. Бұл нәтиже бермей 1965 жылдары 1 га дан 6,1 ц. ... ... ... экономистер тың және тыңайған жерлерді игермай
– ақ, астық өндіру кезіндегі ... ... әр ... 1 ... бұл тың ... ... теңескен болар еді деген пікірде.
Мамандардың есептеуі ... 15 млн га ... азып ... ... га жер 1/3 мал ... ... ... жетті.
Бірақ басшылық өзінің волюнтаристік саясатын жүргізумен ... ... ... тың ... ... ол ... ... жүйе кінәлі. Тың ... ... ... жоқ, ол ... ... одан әрі жалғастыру
шарасы болды. Интернационалдық, патриоттық рухта деп, этнодемографиялық
экологиялық, ... ... ... , ... әлеуметтік
проблемаларды тудырды. Ең бастысы - қазақ тілі өрісі ... ... т.б. орын ... және ... жерлерді игеруде орын алған келеңсіз жағдайлар,
осы мәселені шешуде, ... ... ... ... әлі де ... ... мен ... ашып жазу, зерттеу
келешек ұрпақтың алдында тұрған үлкен ... ... ... Әбуев Қ. Қазақстан тарихының «ақтаңдақ » беттерінен. А., 1994ж.
72-73бб.
2. Қазақстанның қазіргі және жаңа заман тарихы. (Құраст. Қаражанов
Қ., Қозыбақова Ф. ... С. ... Т.) ... 2005ж. ... ... ... эпопея» А., 1986ж.10-12бб.
4. Қозыбаев М.Қ. Ақтаңдақтар ақиқаты. А., 1992ж. ... ... Т. ... -50. А., ... ... ... Т. 3.А., 1992. 301-302бб.
7. В.И. Брежнев. «Тын» Алматы, 1997. 115б.
8. ... Ч. ... ... А., 2002. ... ... ... және жаңа ... тарихы. (Құраст. Қаражанов
Қ., Қозыбақова Ф. Саржанова С. Мекебаев Т.) ... 2005ж. ... ... ... ... А., 1986ж.10-12бб.
11. Мусин Ч. Қазақстан тарихы. А., 2002. 375б.
12. ... Қ. ... ... ... » ... А., ... ... М.Қ. Ақтаңдақтар ақиқаты. А., 1992ж. 110-111бб.
14. Қазақстанның қазіргі және жаңа ... ... ... ... ... Ф. ... С. ... Т.) ҚазҰУ, 2005ж. 220-
221бб.
15. Жумасултанов Т. Целине -50. А., 2003.12б.
16. Г. Кәдірқұлова. ... ... А., 2002. ... ... Қ. ... ... «ақтаңдақ » беттерінен. А., 1994ж.
91б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тың және тыңайған жерлерді игеру68 бет
Тың және тыңайған жерлерді игеру және оның қазақстанға әсері56 бет
М. Әуеэов және қазақ әдеби тілі9 бет
Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)8 бет
Қазақстанның ауыл шаруашылығы11 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
Актас мұнай кен орнын игерудің оптималды жобалық шешімін анықтау67 бет
Арысқұм кен орнының м-іі кешенін механикалық әдіспен игеру және жабдықтарды таңдау82 бет
Ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған жерлердің құқықтық режимі13 бет
Геологиялық барлау жұмыстарына және пайдалы қазба кенорындарына өнеркәсіптік игеруге салынған инвестицияларының инвест жобаның тиімділігін бағалау39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь