Қазақстан Республикасының Университеттік білім беру жүйесінде тұлғаға этномәдениеттік білім беру мен тәрбие берудің ұлттық моделін құру

Зерттеудің өзектілігі: қай заманда болмасын адамзат баласының алдында тұратын ұлы мақсаттарының ең бастысы - өзінің өмірін, тәіжірибесін жалғастыратын салауатты, саналы ұрпақ тәрбиелеу. өйткені ұрпақ тәрбиесі қоғамның келешегін, ел іргесін берік ететін басты фактор болып табылады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда оқыту мен тәрбиелеу жүйесі үшін білім беру саласында этномәдени білім беру ісін жандандыру мәселсінің қажеттілігі күннен күнг артып отыр.
Этномәдени білім берудің өзіндік теориялық және әдіснамалық базасы бар. Этномәдени білім беру мәдениеттанудың әдіснамалық қағидалары, этнос, этнопедагогика, энопсихология, қазақ философиясы теориясының жиынтығын құра отырып, білім беру саласының мамандарын қажетті ұғымдық-терминологиялық аппарат пен , қазақ халқының маңызды этноерекшелігі бар сапалары туралы біліммен қаруландырады.
Қазақстан Республикасының этникалық қатынас саласындағы білім беру саясаты этномәдени білім бру бағытын таңдайды, ал ол өз кезегінде лнгвистикалық және мәдени плюрализмді, қазақстандық қоғамдастықтағы қарым-қатынас пен пікір алмасуды қамтамасыз етеді[1].
Этномәдени білім беру идеясын жүзге асыруды білім беру жүйесіне этникалық компонентті ендіру жолымен қол жеткізуге болады.
Тарихқа көз жүгіртсек, кезінде этникалық білім беру мен тәрбиелеу идеялары ХХ ғасырдың көрнекті қазақ ағартушылары А.Байтұрсынов, М.Әуезов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, Ш.Құдайбердиев, Ж.Аймауытов, М.Қаратаев, С.Асфендияров пен ғылым мен мәдениеттің басқа қайраткерлерінің еңбектерінен көрініс тапқан.
ТМД елдерінд ұлттық білім берудің моделін іздеу этномәдени білім беру теориясын жасауға алып келді. Сонымен бірқатар ғалымдардың көзқарасынша (А.Ю.Белогуров, Г.Ф.Хасанова, В.К.Шаповалов, А.Б.Панькин, Ж.Ж.Наурызбай, Г.В.Палаткина және т.б.) білім берудің этномәдени бағыттылығы жеке тұлғаны әлеуметтндіру мен этнизациялауда басты рөлге ие.
Ресейлік ғалым Е.А.Ангархаева педагогтардың этномәдени білім беру ұғымына «целосттный процесс профессионального роста учителя, направленный на преобразование мотивационно-ценностного отношения к содержанию оброзования, на расширение методичских знаний, совершенствование умений и навыков, необхадимых для развития творческого потенциала в процессе решния проблмы» деп түсініктеме береді[2].
Ол этномәдени білім беру мазмұнының құрамдас элементтеріне мыналарды жатқызады: ұлттық сана, сат-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар, материалдық мәдениет. Халық өнері, фольклор, әдебиет, тіл. Ғалымның ұсынған еңбегінде тіл ең басты орында [2].
        
        Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі: қай заманда болмасын адамзат баласының алдында
тұратын ұлы мақсаттарының ең ... - ... ... ... ... саналы ұрпақ тәрбиелеу. өйткені ұрпақ тәрбиесі
қоғамның келешегін, ел іргесін берік ететін ... ... ... табылады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда оқыту мен тәрбиелеу жүйесі үшін білім беру
саласында этномәдени ... беру ісін ... ... ... күнг ... ... ... берудің өзіндік теориялық және әдіснамалық базасы бар.
Этномәдени білім беру мәдениеттанудың әдіснамалық ... ... ... ... ... теориясының жиынтығын құра
отырып, білім беру саласының мамандарын қажетті ұғымдық-терминологиялық
аппарат пен , қазақ халқының ... ... бар ... ... ... ... этникалық қатынас саласындағы білім ... ... ... бру ... ... ал ол өз ... және ... ... ... қоғамдастықтағы қарым-
қатынас пен пікір алмасуды қамтамасыз етеді[1].
Этномәдени ... беру ... ... ... білім беру жүйесіне
этникалық компонентті ендіру жолымен қол жеткізуге болады.
Тарихқа көз жүгіртсек, кезінде этникалық ... беру мен ... ХХ ... ... ... ағартушылары А.Байтұрсынов, М.Әуезов,
М.Дулатов, ... ... ... ... пен ... мен ... басқа қайраткерлерінің еңбектерінен
көрініс тапқан.
ТМД елдерінд ұлттық білім берудің моделін іздеу этномәдени білім ... ... алып ... ... ... ... ... Г.Ф.Хасанова, В.К.Шаповалов, А.Б.Панькин, Ж.Ж.Наурызбай,
Г.В.Палаткина және т.б.) білім берудің этномәдени бағыттылығы жеке ... мен ... ... ... ... ғалым Е.А.Ангархаева педагогтардың этномәдени білім беру
ұғымына ... ... ... роста учителя, направленный
на преобразование мотивационно-ценностного ... к ... на ... ... ... ... ... и
навыков, необхадимых для развития творческого потенциала в процессе решния
проблмы» деп түсініктеме береді[2].
Ол этномәдени білім беру ... ... ... ... ұлттық сана, сат-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар, материалдық мәдениет.
Халық өнері, фольклор, әдебиет, тіл. ... ... ... тіл ... ... ... Республикасында оқушыларға этномәдени білім ... ... ... ірі ... ... ... - ... білім беру», «оқушылардың этностық мәдени білімділігі»
ұғымдарына теориялық анықтама бріп, қазақстанда оқушылардың этностық-мәдени
білімінің ... және ... ... ... құрылымы,
қағидалары мен шарттарын ... ... ... тіл
мәдениеті мен тіл құрылымының тұжырымдамасын берген.
Мәдени-этникалық білім берудің стратегиясы өзара өрілген екі мақсатты:
этниалық тектестікті және ... ... ... ... ... ... міндттері жан-жақты мәдениетті
тұлғаны тәрбиелеу және көп ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастыруға қажетті
алғышарттар – бұл үшін қолайлы жағдай жасау, яғни ... ...... ана ... , мектепке дейінгі балалар мекемесі,
мектеп, жоғары оқу орны, ұлттық мәдени ... ... мен ... соң, автор мәдени-этникалық білімнің мазмұндық ... ... да , оған ... ... ... ... , ... білім беру мазмұны үш звеноның этномәдени
тәрбие – этномәдени әағарту ісі – ... ... ... бір ... ... ... мақсаты: Қазақстан Республикасының Университеттік білім
беру жүйесінде тұлғаға этномәдениеттік білім беру мен тәрбие берудің ұлттық
моделін ... ... ... Қазақстандағы Этномәдени білім беру мен тәрбие берудің
қалыптасуы мен дамуы жөніндегі ғылыми түсініктер қалыптастыру;
• Қазақстан ... ... ... беру ... ... беру мен ... ... ұлттық моделін құру.
Зерттеу обьектісі: Қазақстан Республикасының Университеттік білім беру
жүйесінде тұлғаға этномәдениеттік білім беру мен тәрбие беру.
Зерттеудің ... ... ... ... ... беру
жүйесінде тұлғаға этномәдени білім беру мен тәрбие беруді нығайту.
Зерттеудің ғылыми ... Егер ... ... ... ... ... ... іске асырудың мазмұнын саралауды оның тарихидамуына
жүгіндірсе, Қазақстан Республикасының білім беру саласына ... ... мен ... беру ... ... ... ... беруде этномәдени білім беру мен тәрбие берудің ұлттық ... онда ... ... беру мен ... ... іске ... іріктеуіне мүмкіндіктер туады, өйткені этномәдени білім беру ... ... ... ... ... құндылыққа сәйкес келеді.
Зерттеудің жетекші идеясы: Қазақстан Республикасының университеттік
білім беру ... ... ... беру мен ... беру ... .............................
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері:
Зерттеу көзі: зерттеу мәселесі ... ... ... ... ... этнопедагогикалық, тәрбие туралы
ғылыми әдебиттрді талдау,
Зерттеу әдістері:
Тарихи шындыққа қол жеткізу, оның тағылымы мен ... дөп ... ... ... ... үшін ... ... міндет болып келді.
Бұл міндетті атқарудың қиыншылығы да аз емес еді. ... ... ... ... мен ... тапшылығы қиыншылық туғызса,
келесіде жоғары да ... ... тыс көп ... ғылыми ойдың
жинақталуына, жүйеленуңіне бөгет жасады. Бірақ, соған қарамастан, ... ... ... мен ... зерттеудің қажеттігі күннен
күнге артып отыр.
Нақты тарихи-педагогикалық үдерістерді зерттеу белгілі бір ... ... ... Кез ... ... ғылыми тұрғыдан дәуірлерге
бөлу – тарихты оқып-үйренудің алғышарты емес, ... оның оқып ... ... табылады.
«Дәуір дегеніміз – уақыттың белгілі бір кезеңі. Дәуір табиғатта,
қоғамда, ... ... т.б. ... ... ... ... ... даму барысында жаңа санамен тұлғаланады» деп
жазылған «Қазақ кеңес энциклопедиясында».
Кеңестік мектеп пен педагогиканың даму кезеңдері мәселелері ХХ ... ... ... қарастырыла бастады. Ғылыми ортада осы кезеңнің
белгілі ... ... ... ... Ф.Ф.Королев,
В.Я.Струминский, Ш.Ганелин және т.б. мақалалары қызу пікірталастар ... ... ... осы ... ... бірқатар
мақалаларының болуына қарамастан, аталған проблеманы анықтаудағы нақты
өлшемдер мен ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз
тенденция: бұрынғы тәжірибені терістеу, кейбір әдіснамалық негіздердің
қарапайымдылығы мен бір жақтылығы және бұл осы ... ... ... тән ... ... ... ... беттеріндегі пікірталастардан мектеп
тарихы мен педагогиканың даму кезеңдері бойынша түрлі кереғар пікірлер мен
көзқарастарды кездестіруге болады.
Кейбір авторлар дәуірлерге ... ... ... мен ... бір бірімен байланысы жоқ құбылыстар ... ... ... ... дейін пікірталастар жалғасты.
Тек 1958 жылдың желтоқсан ... ... ... отандық мектеп пен педагогиканың тарихының он ... ... ... ... ... ... ... Бұл комиссия қоғамның
дамуындағы негізгі жағдайлар бейнеленгеназамат ... ... бөле ... негізін басшылыққа алды.
Бірақ, өкінішке орай, барлық білім беру жүйесінің (жалпы білім беретін
мектептен ... ... ... ... даму ... ... Ірі
ғалымдардың пікірінше, кезеңдерге бөлуді ірілендіру білім беру жүйесінің
негізгі буындарының ... ... ... пен ... даму кезеңдерінің мынадай сызбасы
ұсынылды.
1. Мектептің түпкілікті жаңаруының басталуы мен кеңестік ... ... ... ... пен ... педагогиканы тұрақтандыру
үшін күрес (1921-1930).
3. Жалпыға бірдей бастауыш және жеті ... ... ... ... ... ... ... игеру үшін күрес (1930-1941).
4. Екінші дүниежүзілік соғысы және ... ... ... ... ... ... бірдей он жылдық білім беруді енгізу (1941-
1956).
1956 жылдан әрі ... ... ... ... ... ... жаңа білім берумен және педагогика ғылымдарының алдында
жаңа міндеттерді қоюмен байланысты жаңа кезең ұсынылады.
Әрине, ұсынылған сызба аталғанпроблеманы түпкілікті шеше ... ... Одақ ... ... ... мен ... қамтыды. әр
республикадағы білім беру жүйесінің қалыптасуы мен ... ... ... Бұл ... да тән еді.
Этномәдени білім беру дамуының кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... үрдістерді дәуірге бөлу, оның ішінде этномәдени
білім беру ... ... ... ... даму ... ... - ... ».
Қазақстанда этномәдени білім беруді дәуірлерге бөлу ... ... ... қызығушылық туғызды. Автор кеңестік
тарих ғылымының даму ... ... ... ... ала ... бұл мәселеде түрлі көз қарастардың барлығын тереңнен
саралап шығудың қажеттігін меңзейді.
Ол академик М.В.Нечкина ұсынған тарихи ... даму ... ... ... ... ... кеңестік педагогикалық
ғылымдар тарих ғылымдар дамуын ескереді.
Жоғарыда аталғандарды басшылыққа ала отырып, В.Г.Храпченков отандық
мектеп пен педагогиканың ... мына ... ... көрсетеді:
• 1917-1920 жылдардың ортасы;
• 1920 жылдардың ортасы мен 1930 жылдардың ортасы;
• 1930 жылдардың ортасы мен 1940 ... ... ... 1940 ... екінші жартысы мен 1950 жылдардың ортасы;
• 1950 жылдардың ортасы мен 1970 ... ... ... ... ... ... дәуірлерге бөлу
проблемасын қарастырғанда тек жалпы кеңестік мектеп пен педагогиканың даму
дәуірлеріне назар аударады, ал ... ... ... тыс ... ... ... беру жүйесінің даму кезеңдерінің
сипаттамасын бере отырып, А.К.Игибаеа білім беру жүйесінің ... ... ... ... ... атап өтеді. Оларға мыналар жатқызылады:
• Қарастырылып отырған кезеңдегі ҚСРО мен ... ... және ... даму;
• Сауаттылық деңгей, жұртшылықтың білімдік ахуалы;
• Жалпы білім беру жағдайы, оның ішінде ҚСРО мен Қазақстандағы жалпы
және ... ... ... даму ... ... автор білім беру жүйесінің даму үрдісінің кезеңдерін
анықтаудағы өлшемдерді атап көрсеткен.
1. ... ... және ... білім беру жүйесінің
қалыптасуына әсері.
2. Білім беру мекемелерінің типтері.
3. ... ... үшін ... кадрларды даярлау және
қайта даярлау.
4. барлық деңгейде білім беру үрдісінің ... ... ... оқу ... ... ... ... үрдісін әдістемелік
қамтамасыз ету.
Белгілі ғалым ... ... ... кезеңдеріне назар аудардық.
Бірінші кезең (1860-1920 жылдар). Қазақстанда білім беру ... ... ... ... ... ... кезең (1860-1890 жылдар)
ІІ кезең (1890-1910 жылдар)
ІІІ кезең (1910-1920 жылдар)
Екінші кезең (1920-1930 ж). жалпыға ... ... ... ... ... ... ... базасының қалыптасуы.
Үшінші кезең (1930-1950 жылдардың ортасы). Мектеп жүйесінің ... орта және ... ... ... ... және ... ... басқыштарында білім мазмұнын концептуалдық жағынан қайта
қарау.
І ... ... ... ... ... ... ... (1945-1950 жылдардың ортасы).
І-дәуір – білім беру жүйесі ... ... ... ... осы ... Қазақстанда типі, мазмұны, бағыты бойынша әр түрлі білім
беру мекемелері пайда болып, кейіннен олар ... ... ... ... болып табылады. Осы кезеңдегі білім беру жүйесіне
сословиялық, ... беру ... ... ... ... ... (ХХ ... 20-шы жылдары мен 30-жылдарының басы). Бұл дәуір
Қазақстанда болып ... ... беру ... ... мен ... толы ... Білім беру жүйесі қалыптасып, орта және жоғары оқу
орындары ашылды, жаңа кеңестік ... ... беру ... ... ... беру ... мемлекеттік бақылау тұрақтандырылды. Білім берудің
жаңа жүйесін тұрақтандыруда басты назар бастауыш мектепке аударылды.
ІІІ-дәуір (ХХ ... 30-шы ... басы – 50-шы ... Бұл ... ... жетістіктермен қатар кемшілік тұстар да баршылық
еді.
Бұл жылдары білім беру жүйесін идеологияландыру, саясаттандыру ерекше
болды. Осы тұста қазақ интелегенциясын ... ... ... ... адам ... ... ... туған жерлерін тастап кетуге
мәжбүр болды.
Соғыс жылдары да білім беру жүйесі көп қиыншылыққа тап ... ... ... орта ... ... ... оқу-тәрбие міндеттерін
шешуде, ғылыми педагогикалық кадрларды даярлауа, ... ... ... ... беру ... ... ... жетістіктерге қол жетті.
Қазақстандағы ХІХғасырдан ХХ ғасырдың ортасына дейінгі білім беру мен
педагогиканың дамуын оқып-үйрену үрдісін ... ... ... оны ... ... ... ... дейін (ХІХ ғ. аяғы – ... ... ж.ж.) және ... ... ... (1991 ж. қазіргі
күнге дейін).
Қ.Сейталиев «Қазақстанда ... ... ... ... ... дамуы (1920-1991 ж.ж.)» докторлық диссертациясында ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуы алғаш рет тарихи ... ... ... ... ... ... білім беруді бүгінгі
таңда қайта ... және ... ... теориялық тұрғыдан
негізделген. Автор зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... 1920-1930 ж.ж.; 1931-1940 ж.ж.; 1941-1945 ж.ж.;
соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар - 1945-1955 ж.ж.; 50 ж.ж. аяғы мен ... бас ... ... ... ... тән ... белгілерін ажыратып көрсеткен.
Ғалым С.Қалиев ғылыми тұжырымдарға сүйене ... ... ... ... адамзат мәдениетінің даму кезеңдерімен байланыстыра
қарастырып, сегіз дәуірге бөліп көрсетеді: а) алғашкы қауымдық ... ... ... ҮІІ ғ. – б.д. Ү ғ.) ; б) Ұлы түркі қағанаты
кезіндегі ... (ҮІ ғ. – ІХ ғ. ... в) Араб ... ... ... ойшылдарының тәлімгерлік ой-пікірлері (Х-ХІҮ ғ.ғ. аралығы) ... ... ... ұлттық тілім-тәрбие жыраулар поэзиясындағы
тәлімдік ойлар (ХҮ – ... ғ.ғ.) ғ) ... ... ... ... мен ... идеялардың өркен жаюы (ХҮІІІ-ХХ ғ. 20-
жылдары); д) кеңестік дәуірдегі ұлттық ғылыми ... ... ... ж.ж.) е) ... ... мемлекеті кезіндегі ... (1991 ж. ... ... біз ... ... ... дәуірлерге бөлуге
қатытсты еңбектерге талдау жасау ... ... ... ... ... Г.Храпченков, В.Храбченков, С.Қалиев,
А.Игибаева, А.Ильясова, А.Қайдарова, т.б.) этномәдени білім берудің дамуын
дәуірлерге бөлінді.
Мұрағат материалдарын, құжаттар мен ... ... ... және
зерттеу барысындағы қол жеткізген нәтижелер, Қазақстан ... ... беру ... қалыптасуы мен дамуына республикадағы
саяси-әлеуметтік және экономикалық өзгерістер ... ... анық ... ... педагогикасын дәуірлерге бөлуде адамзат мәдениетінің
даму кезеңдерімен байланыстырылғандығын ескере отырып, этномәдени білім
берудің тарихи ... ... ... ... ... ... беру ғылымдағы теоретикалық өңдеулермен ғана ... ... ... ... де ... ... білім беру проблемасының дамуын (арнайы іргелі
ғылыми зерттеулер шеңберінде) шартты түрде екі кезең көрсетілген:
... ... ХХ ... ... ... ... ... білім берудің даму тарихына арналған
зерттеулерде көмескі көрініс берді;
• екінші кезең: ХХ ғасырдың 90 ... ... ... дейін –
ғылыми-педагогикалық бағыт.
Қазақстанда арнайы этнопедагогикалық зерттеулер жүзеге аса бастады. Бұл
кезең Қазақстан Республикасында этномәдени білім ... ... ... де ... ... ... ... халқымыздың тілі, діні, салт-
дәстүрлері, әдет-ғұрыптары арқылы оқыту мен тәрбиелеуге қатысты ... ... ... келді. Осы дәуірде ... ... ... ... ... ... мектебінің тұжырымдамасы,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бағдарламасы және т.б. нормативтік құжаттар
мен ... ... ... ... ... қуаты едәуір қарқын алып, білім ... ... ... мемлекеттік «Білім» бағдарламасы, Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... ... арналған
Мемлекеттік бағдарламасы күшіне енді.
Қазақ халқының ... ... ... ... із қалдырған,
республикада халық ағарту ісі мен жоғары педагогикалық ... ... және оның ... қалауда белсене атсалысқан халқымыздың
адал перзенттері М.Жұмабаевтың, А. ... ... ... ... ... этномәдени білім
беруде ғылыми әрі практикалық мәні орасан зор. Ұлы ... ... ... ... ... үндесіп жатыр. Ұзақ жылдар
бойы «ұлтшылдық» әдебиеттің өкілі деген айып тағылып, жазықсыз жапа ... ... мен ... ... ... бірі ... қоса ... топырағында тұңғыш педагогика, психология,
көркемөнерғылымдары саласында қалам ... ... ... жазуымен, бірнеше оқулықтар мен оқу құралдарының авторы болуымен
дараланған ірі ... Оның ... ... ... ... ... адамгершілік, еңбек тәлімі, ата-ана орны, бала мінезінің алуан
қырлары, тәрбие ... мен ... ... ... ... ... ... алдымен бала тәрбиесіндегі отбасының рөліне ерекше ... ... яғни ... ... ... бір шарт жас ... көрген өнеге. Ол
өнеге әке-шешенің тәрбиесі арқылы ... ... ... ... ... ... ... байланысты. «Ұяда нені көрсе, ұшқанда соны
іледі» деп атамыз қазақ тауып ... ... ... ... беретін кім? Ол, әрине, ата-ананың тәрбиесі. Баланың бойына
басынан сіңген мінезді қайта ... ... ... ... сіңген
мінез сүйекпен кетеді деген сөз ... ... ... ... бала ... қалыптастырудағы жанұя мүшелерінің,
әсіресе әке-шешенің ықпалын айқын ашып берді.
Ол бала ... жас ... ... Жас ... ... ... ... өскенде қисық ағаш сияқты өсетінін, отбасында теріс тәрбиеленген
баланы ... ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов
өнегелі отбасынан бұзық мінезді баланың шығуы ... ... ... да ... ... ... өсуі ... дей келеді де, бұл
айтылғандар ... ... ... ... ... соларға еліктеуден болатынын дәлелдейді. «Сүтпен ... ... ... ... ... үшін әрбір тәрбиешінің өзі тәрбиелі болуы
керек. «Күнін босқа өткізбей, таза пайдаланған жас ... ... ... ... ... ... алған тәрбие, қай түрлі болсада берік
болмақ. Ерінбей еңбек еткен жас күндердің ... ... ... ... сөз жоқ. Бұл ... жастар жасынан тоқыған дұрыс».
Ж.Аймауытовтың тәлім-тәрбие саласындағы алғашқы әрі ііргелі еңбегі –
«Тәрбиеге ... ... ... ... ... ешбір қалтарысы жоқ.
Тәрбие берілмеген жерде шын ... ... адам да ... емес».
«Оқудағы мақсат жалғыз құрғақ ... ... ... ... ... ... қоса ... түйін жасайды.
Кітаптың «Тәрбие негізі» деп аталатын бөлімінде автор тәрбие ісін оқу –
ағарту, тәжірибе тағылымдарымен, сондай-ақ, білім нәрімен бірлікте қарайды:
«Тәрбиенің де, ... де ...... ... яғни адам
баласының түрлі тараулы толық өмірі, - деп жазады автор, - тәрбие беру ... ... ... бірі ... әйтсе де әрқайсысының ... ... бірі ... өзгеше мақсаттары бар».
Кітаптың «Дидактика» деп аталатын екінші ... ... ... ... ... төңіректегі өмірді, табиғатты
бала қолма-қол, өзбетімен айырып ... ... ... керек .... Оқуды
күндегі ... ... ... ... ... ... ... терең философиялық ойларды ортаға салады.
Ұлттық тәлім-тәрбинің әр алуан мәселе, қырлардың дидактикалық, танымдық
тұрғыдан әрі тағылымдық сипаттармен тел қарастыратын ... бірі ... ... ... Кітаптың мақсат-мұратын ... ...... ... ... ... емес, баланың өзін
еңбектендіріп, бірлестіріп, өз бетімен білім тапқандай қылу» ... ... ... ақылы, сезімі, қайраты мұғалімнің ... ... ... ... ... салақ, селқос қараса, олардың ... ... ... бере ... – дей келе ұстаз бен ... ... ... ... мүдделер хақында кемел ойланып, келесі
мәселе қозғайды. Біздіңше, ... ... ... ... ... ... ұстасақ – ұтарымыз хақ.
А.Байтұрсыновтың бүкіл өмір жолындағы басты идеясы қазақ халқының
ұлттық санасын ояту, тұрмыс-жағдайын ... ол үшін ... ... ... ... ... айтып, өзінің ұлттық идеясын насихаттайды.
А.Байтұрсынов оқу-ағарту ісін азаматтық міндеті мен өмірінің мақсаты
деп санаған. «надандық, өнерсіздік ата ... ... соң, ... жерде
үлестен қағылғанымыз, жоралы жерде жолдан ... – бәрі ... деп ... ... айтады.
А.Байтұрсынов қазақ мектептеріне арнап «Әліппе», «Тіл құралы», «Әдебиет
танытқыш» т.б. құрастырған ... ... ... бояумен
ерекшеленеді. Оқусыз халық қанша бай болса да біраз жылдардан кейін ... ... ... ... ... ... Бұл заманда қолы жеткендерді
теңдікке жеткізетін, негіздерге күш беретін өнер-білім. ... ...... ол ... шықпақ. Әр баланың басына қосып құраса, бәрі жұрт
баласы болатындығын ол жұрт баласын ... жұрт ... ... ... ... әлі ... жоқ. Екінші тіреу – ... ... ... ... ... оқу ... Оқу ... сай болмаса, оқу да оңды
болмайды. Шеберге – аспап, мұғалімге – ... ... ... ... ... ... алмайды. Оқудың үшінші жағының тіреуі – мұғалім. Мұғалім нашар
болса, жақсы мектепте отырып сабақ бере алмайды».
Сондай-ақ мұғалім мамандығын ... ... ... бойында болуға
тиіс ең қажет екі қасиетті дәл ... Бала ... ... ... ... ... әуелі балаларға үйрететін
нәрселерін өз жақсы білерге керек;
2. Балалардың ... ... ... ... ... адам ... мына ... бүгінгі күні де үнемі есте ұстайтын,
мәнін еш жоғалтпаған ... ... ... ... «Балам деген жұрт
болмаса, жұртым ... бала ... ... ... деп ... оқытып, адам
қылғаннан кейін, жұртым деп танымаса, онда өкпелеу жөн ғой. Аталық ... ... жұрт жоқ, ... борыштымыз деп жүрген қазақ баласы жоқ.
Баланы ұлша тәрбиелесең, ұл болмақшы. Құлша тәрбиелесең, құл болмақшы ... - ... ... ата ... ... ... көп жұмыс
жасалды. 1912 жылдан бастап 3жылдық ... ... (ол ... ... ... ... орыс тілінде ашатын. Қазақша оқылатын
пәндердің тілі қазақша болғанымен, жазуы, яғни ... ... ... жоқ еді, ... да әр ... өз ... ... не орыс, не
араб жазуларын пайдаланатын. А.Байтұрсынов ... бір топ ... 1905 жылы 26 ... ... Империялық Министрлер Советінің
төрағасы атына петиция жазады. Ондағы қоғам талаптың бастылары: ... оқу – ... ісі ... жолға қойылсын, ол үшін ауыл мектептерінде
балалар қазақша ... ... ... Оқу ана ... ... »т.б. осы
талаптарды жүзеге асыру үшін А.Байтұрсынов ... оқу ... (1912 ... ... құралын жазды.
Қазақ мәдениет тарихында Ш.Құдайбердейвтің орны ... ... ... ... шығармашылық
мұрасының ұлттық және жалпы адамдық түп-тамырлары:
1. Қазақ елінің халық ... ... ... ... Абай ... ... ... ағартушы-педагогикалық идеялары.
4. Европа мәдениеті, ғылым, әдебиет қайраткерлерінің гуманисттік ой-
пікірлері.
5. Л.Талстойдың жеке адамның тұлғалық дамуын жетілдіру ілімі.
Шәкәрімнің шығармашылық ... ... ... тән, әрі ұлттық, әрі
жалпы адамдық мағынаға толы.
Ұлы ойшыл Шәкәрім қазақ халқының мәдениетін ... ...... өнерде деп насихаттаумен қатар, өзіде ... алу ... ... беру ... ... ... ... көрсете білді.
Ол өнер білімді дамытып, халықтың мәдениетін өркендету үшін ең алыс батыс,
шығыс елдерінің ең өркениетті өнегелерін ... ... ... үшін ... Ол ... ... жалпы адамзаттық мақсат-мүдделерді алға
тартып, тәлім-тәрбие ғылымының әлемдік ... зор ... ... Әсіресе,
адамгершілік, ақыл-ой, еңбек, патриоттық тәрбиелерге көп көніл бөлген ақын
бұл тақырыптарға арнап ... ... ... ... ... көп ... ізденіп оқып, ғұламалық дәрежеге жеткен дара дарын Шәкәрім
сонау өзінен бұрынғы Баласұғыни, ... ... ... адамшылықтың,
кісіліктің негізі етіп, білім мен ... ... ... ... үшін нені ... ... қалай үйренуді білу ләзім, білімнің
кілті ( ... ... деп ... ... түп ... ( таза ... ... ( деп білімді ой-санаға
сіңіру үшін «таза ақыл» керек екенін тұжырымдайды. Білім алу ... ... ... үшін ... ету ... ... ... де еңбегі бар, орнына
жұмсалмаған еңбек, ... ... ақыл ( отқа ... көбелекпен
бірдей»,( дейді. Гуманист ақын жастарға білім беруде ... ... ... ақыл ... ... ... ... етеді, білім беру
мен тәрбие ісінің ... ... ... ... нұсқа етіп ұсынады.
ХХ ғасырдың ірі тұлғаларының бірі – Мағжан ... ... өз ... ең ... ... бірі болғаны анық. Білімін
де, ақындық талантын да, ол халық қызмет етуге жұмсаған. Мағжан ... ... ... ... ірі педагог-ғалым. Оған оның педагогика
саласындағы еңбектері мен шығармашылығы ... ... ... аса құнды еңбектерінің бірі –
«Педагогика» кітабы. ... ... бұл ... ... ... ... үшін, қазақ ұлттық ... үшін ... ... бала ... ... психологияны қалыптастыру, халық
педагогикасының негізінде оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыру ... ... ... ... педагогикасын, ұлттық тәрбиесі ... ... ең ... ... негізі етіп қояды. Осыған орай ол: «Әр
тәрбиешінің қолданатын жолы – қлт ... - деп ... ... әр ... өз ... өз тілі, төл оқулығы, мәдениеті мен
тәрбиесі болу керектігін сол ... ... ... ... бола,
өзінің «Педагогика», «Бастауыш мектеп – ана ... ... ... мектеп ана тілін оқытужөні» (Москва, 1925), «Бала тәрбиелеу
жолдары», ... бол» ... 1926) ... ... ... ұлттық педагогика мәселелеріне ерекше көңіл бөліп, ... ... етіп ... ... ... ... пікірлерінде мынадай жолдар бар:
«Тәрбиеші мен мұғалімнің тек өз ... ... ғана ... ... ... ... ішкі тәрбиелер» - дей кееле, түрлі ұлттың, түрлі замандағы
ғалымдарының ойларымен терең ... ... ... Дулатұлы халқының келешегі үшін, ұрпақ тәрбиесінің болашағы
үшін жан ... ... ... ... педагог. Қазақ халқының ұлттық
мәдениетін ... ... ... ұлттық білім мен тәрбиенің зор орын
алатынын дәлелдей ... ұлы ... ... ... педагогикасының мәдени
мұра екендігін баса көрсетіп, этнопедагогикалық еңбектерімен өркениеттік
келешегімізге ой-мақсаттарын ұластырды. ... ... ... рет ... ... ... мен әдеп, міне-құлықтары жөніндегі
шарттарды ... ... ... ... ... ... атты
тарауы осы мәселелерге арналған. 1914 жылы «Қирағат» ... ... ... ... Кітаптың алғы сөзінде М.Дулатұлы былай деп жазды: «Сүйікті
қазақ мұғалімдері, ... сол ... ... ... ... ... бірі осы ... Кемшілігі болса, көрсеткендеріңізге шын
көңіліммен рахмет айтамын».
М.Дулатовтың тәлім-тәрбиелік ... ... күн ... ... ұштасатын тағы бір кесек ойды кездестіреміз. Ол жас ... ... ... ... ... тәрбиесінде келеңсіз
жақтардың белең алуы тәлімгер қауымға ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне қойып отыр. Осы
жөнінде мұсылмандардың қасиетті кітабы, ... ... ... да баса назар аудару қажеттіге газет-журналдарымызда сан рет
жазылып жатыр.
Ұлттық мектептің өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ағартушылар мен ғалым-педагогтар «Мектеп ұлттық болып аталуы
үшін ұлттық психология мен тарихқа негізделуі».
Осы ұлылардың барлығы дерлік қазақ тәлімі ... ... орын ... деп ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009-2011 жылдарға
арналған «Мәдени мұра» бағдарламасы негізі ұлы ойшылдардың ... ... ... ... ... ... ... этимологиясын екіге бөліп қарастырамыз. «Этнос»
- тарихи қалыптасқан этникалық қауымдастық - ытайпа, халық, ұлт. ... ... ... ... ... халыққа байланысты: этногеография,
этнодемография, этномәдениет, этнолингвистика, ... ... ... - ... ... Этномәдениет - этнографияның
құрамдас бөлігі болып табылады. Этнография - белгілі бір ... ... ... ... тұрмыс - салт, әдет - ғұрып
ерекшеліктерін зерттейтін ... ... Ә. ... ... ... ... ... деп қараудағы мақсат - оны ... ... оның ... ... ұзақ та ... даму жолын (ретроспективті
бағытта) саралай түсудің, тарихи этнотұлға ретінде танудың бірден - ... ... ... - деген сөзі зерттеудің бағыты дұрыс екендігін
көрсетсе керек [1, 11].
Екінші компоненті ... араб ... ... сөзі ... «қала» мағынасын берсе, «медэни» - «қала тұрғыны» деген
ұғымды меңзейді. Осыдан «мәдениет» деген сөз ... ... ... ... ... ... ... Мәдениет орта ғасырлық мұсылман мәдениетінің
өркендеу кезеңінде қалыптасқан түсінікпен байланысты. Қазақтар ХХ ғасырға
дейін «мәдениет» ... ... ... ... терминінің орнына әдет
- ғұрып нормаларының ережесі ретіндегі көрсеткіші болып табылатын ... ... ... Өлгеніңше өзіңді тәрбиелеп бағайын (Қамбар
батыр, 339). Тәрбие, әдет-ғұрып (Ш. ... ... (Ы. ... ғибадат, иман, ғылым сөздерін (А.Құнанбаев) пайдаланған.
Мәдениет осы мағынасында ... ... ... сөз ... ХVIII ... енді, дегенмен «мәдениет» деген ұғым туралы
түсініктері ертерек қалыптасты. Ағартушылардың ... ... ... - ой» дегенді білдірді. Джамбаттист Вико (1689 - 1744), ... ... (1744 - 1803), ... Луи ... (1689 - 1755), Жан ... (1712 - 1778) «мәдениет» қоғамдық орындардағы тәртіпте және саяси
мекемелерде ... - ой» ... ... деп ... Ол, ғылым мен
өнер жетістігімен өлшенеді дейді. Мәдениеттің ... мен ... ақыл - ... - ... сай келеді: ол - адамдарды ақытты ету. Бұл ... ... - ... ... ... ... ХIХ ... жартысында «мәдениет» деген ұғым ғылыми терминге айналды. Ол
қоғамның жоғарғы ... ... ... ... Енді ... ... және ... - экономикалық формация», ... ... ... ... ... пен ... ... қатар
қолданылып келді. «Қоғамдық - экономикалық формацияны» ғылыми ... Карл ... (1818 - 1883). Ол ... материалистік тұрғыдан түсіну
негізін қалады. Көптеген жылдар бойы «мәдениет» пен «өркениет» ... ... ... Тек қана алғаш рет неміс философы Иммануил ... - 1804) ... ... ... ... философы Освальд Шпенглер (1880
- 1936) бұл екі ұғымды тіпті бір - біріне қарама - қарсы ... ХХ ... ... ғылыми таңданыс мүлдем жойылады. ... ... өте ... ... нәр ... ... ... жөніндегі
маңызын арттыра түседі. Оны күнделікті тұрмыс нормаларынан ... ... ... Жан Поль ... (1905 - 1980): «Мәдениет ешкімді, ешнәрсені
құтқармайды және ... Ол - адам ... ... одан ол  өзінің
бейнесін іздейді, өзін ... тек қана ... қиын ... ғана ол өзінің
бетін көре алатын мүмкіндікке ие бола алады» - деген  [2, 12]. ... ... ... ... ... қасы. Бұл «мәдениеттің» көп
мағыналығын білдірсе керек. Зерттеушілердің бағасы бойынша ... жуық ... бар ... ... заманғы мәдениетте: технология,
шығармашылық, құнды концепциялық мәдениет ... ... ... ... мәдениет қоғамдық өмірдің өндіріс ... және ... ... бір ... ... ... ... мәдениетті
адам тіршілігінің нәтижесі мен өмір сүру тәсілі ... ... ... көрсеткіші. Құнды (аксиологиялық) концепция мәдениеті өмір сүру
моделінің кіршіксіз маңызын ерекше атайды - қоғамдағы орнын ... ... ... ... дем ... ... соны іске, шынға асырушы
болып табылады. «Мәдениет» ұғымы туралы философиялық сөздікте ... ... ... ... определенный уровень развития ... сил и ... ... а ... в ... ими
материальных и духовных ценностях [3, 292-293]. ... да ... кез ... ... ... ... - ... сыртқы күшінің әсері
емес, адамдардың өздерінің  әрекетінің нәтижесі деп ... ... тек қана ... ... ... ұлттық мәдениеті туралы бірінші рет ... ... ... ... 1926) жылы ... жан - жақты ашып көрсетті. Ол: ... ... ... ... - А.Қ.) жоғарғы мәдениетті тұрмысы, заттық мәдениеті сияқты
рухани мәдениеті де біздің ... әлі ... - ...... ... ... жоқ, оның ... ислам діні ескіліктің барлық ... ... - деп ... (1927). М. ... ... ... ... бағзы заман ескіліктері» тіркесін, М. Жұмабаев: «тәрбие», ... ... ... ... ... сөзі ... - латын
тілінде «жерді өңдеу», «табыну» деген ұғымды берген. ... ... ... болған заттық, рухани мәдениеттің нақты көріністері
жер жырту, егін егу сияқты, мыс балқыту, бау - ... ... ... ... ауыз ... ... жырлар лексикасында жақсы
сақталған С.Е. ... ... в ... был ... развития
метриальной и духовной культуры всех народов. В этом ... ... ... был отцом богатства, а земля - его матерью»  -
дейді .  «Мәдениет» мәселесі екі түрлі жағдайда ... ... ... Құдай ілімі ретінде «культура» бұдан былай «мәдениет» ... ... ... ... ... ... дәстүр, шын мәніндегі жоғарғы тұрмыс,
өзгеше иеге тағзым етуге бірте - бірте шыққан. Қазіргі ... ... ... А. Мень ... Иеге сену бүгінгі сияқты көне заманда да ... ... ішкі ... ... болып табылған дегенді айтады .
Діндарлар осы қағиданы ұмытқан кісі мәдениетті адамбыз деуге мүлдем құқығы
жоқ дейді. ... да ... ... ... ... ... да
мазмұны жағынан да «мәдениетпен» («культура») әбден ... ... ... сөзді ең бірінші талдаған Н.К. Рерих (1874 - 1947). ... ... ... ... - табыну, бас ию, «ур» - зайырлы өмір,
жарық дүние. Н.К. ... ... ... ... ... ... өз кезінде
«Әлем жарық ... ... ... ... керек демек, адам жан -
дүниесіндегі жарық ... ... ... келмек керек деген сияқты ұғынады.
Тарих басқаша діни көзқарасы мүлдем болмаған бірде - бір қоғамды білмейді.
Мәдениет  - ... ... ... адам ... үшін ... ... ... сол жерден басталады. А. Меньнің сөзіне орайлас Толыбеков:
«Казахи больше ... духу ... чем ... Эти два ... - ... и ... они ... вместе как синонимы, причем на первом месте всегда стоял
дух предков» - деп ...... рет ... ... ... термин
Римнің атақты философы, әрі шешені Цицеронның ... 45 ж.) ... атты ... кездеседі. Қазақтың ұлттық төл мәдениеті ... ... ... ... ... ... - ... түркілердің
шаруашылық қызметінің аса маңызды саласы. Номадизм - кеңістіктегі ... ... - ... Номадизм - шөп жейтін малды ... су ... ... (қыстау, күзеу, жайлау) көшіп - қону. Бұл
дегеніміз - ... ... ... қайнар көзі. Тері илеу, киім тігу,
тағам ... ... ат ... ... т.б. Көне Қазақстан
аймағындағы көшпелі мал ... ... 1 - ші мың ... ... негізінде мал шаруашылығының  үш типін анықтаймыз: көшпелі, жартылай
көшпелі, отырықшы. Көшпелілердің озық ... ... ... ... ... ... 1979 ... еңбегінде жан - жақты сипатталған. Онда
ат (жылқы) көлік ... ... өмір сүру ... рөлі
сипатталды [11, 20, 21]. Мал шаруашылығымен айналысқан түріктер ... ... ... ... да олар ... иесі бар ... Мысалы: жылқы (Қамбар ата), түйе (Ойсыл ата), сиыр (Зеңгі баба),
қой (Шопан ата) т.б. С.Е. Толыбеков: «Культ животных у ... ... ... из форм ... ... надо ... не мог сразу исчезнуть
даже после того, когда эти народы уже превратились в ... ... ... с ... - деген болатын [12, 197]. Түріктер үшін құдай: күн
кейіннен Тәңір мен Ұмай ... ... үшін ... арба ... ... үй - жай болса, жаудан қорғанатын қорғанның да ... ... өз ... ... Ор (үй) қала есебінде жүрген. Түріктердің
бұзылмас дала заңы құқық ... ... ... ... осындай «ор»
кейін «орда» да бір уақытта «тәрбие», «өнер», «ғибрат сенім» ... ... жас ... полисте (қала) өмір сүру қағидасымен тәрбиелеген.
Шыныққан түрікті, бала түріктен тәрбиелеп шығарған. Гректер мұны ... (рais - ... ... Демек, «пайдейя» тәрбие, оқу, үйрену, кең
ұғымда білім алу, білімді, мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... техне» дегенде мәні ашыла түскен. Түрік - ат
әбзелін жасауды, тері өңдеуді,  мал шаруашылығына байланысты, ... ... ... ... өте ... ... шарт. Полис «әскери
шынығу»  азаматтық борышпен толығып отырған. Ол ұзақ жылғы тәжірибе ... ... ... Грек ... ... ... соғыстың екі әдісін
біледі - садақ тартып та, найзамен де ... ... ... ... Олардың заттары алтын мен мыстан жасалған бас киімдері,
белдіктері және орамалдары алтынмен ... Олар ... ... де ... ... ... ... ауыздықты және
құйысқанды алтынмен әшекейлейді - деп ... ... ... ... ... М., 1888, ... 113-114 ... [13,
8]. Есік көлі маңынан табылған «Алтын ... ... ... ел дегенін
тағы да әлем алдында дәлелдеп берді. «Сақ жауынгерінің үстіндегі ... ... - ... және әр ... ... 4 мың ... әшекей бар
...» - дейді Кемел Ақышев өз сөзінде [14, 5]. Ертедегі көшпенділер туралы
жазған  ... ... ... ... мен ... ... (Гундар) ешқандай егін екпейді, ешқайсысы соқа ұстап көрмеген,
тек қана жылқы ұстайды, балық аулайды деп ... ... ... ... ... ... ішінде дәні сақталған қыш құмыра
табылды. Бұл дегеніміз жартылай отырықшылдық ертедегі көшпенділерде ... ... ... ... Бір ... ... мен мыс ... қару жарақ
соққан, ат әбзелдерін, тұрмысқа ... ... ... в ... ... ... и 'вспашка'. Почти все
названия овощей в татарском языке (карбыз 'арбуз', кыяр ... ... ... ... ... - ... ... - дейді. Бұл дегеніміз, көне түркілерде
бақша мәдениеті ерте заманнан бері дамып, ал ... ... бау ... ... ... ... ... Мысалы: Даңғыл, дабыл
қақтырды, Кішміш, мейіз ... ... атты ... ... 234) ... дермісің? Мейіз берсем жермісің (Қобыланды, 82), Бір ... ... екі алма ... 211);  М. ... ... ... - деп
жазған [27, 125]. С.Е. Малов: «Например, где же уйгурам на их солончаках
знать и ... ... ... - ... И вот, у ... ... ... к г. Сучжоу, вместо тюркского
слова «алма» употребляется китайское «сагоза», но у ... ... ... от ... центра - города Сучжоу, сохраняется это
слова «алма». У ... ... ... ... ... ... но с
прибавлением «су» (вода) - «су» алма» - со значением уже «груша». Уйгуры,
проживающие близко к ... ... ... ... оно у них китайское
«путо» (кит. путао), а у ... ... ... по ... - ... ... (Язык желтых уйгуров, 6 бет).
Осы мысалдарда келтірілген кейбір лексика ... ... ... ... зерттеу еңбекте толық айтылады. Сондықтан да зерттеу
жұмысқа қатысты ішін-ара бірен-саран ғана ... ... ... ... тілі ... ең бір сүбелі қабаты - этнолексика. Оның
бойында өткен өмір ... ... әр ... ... сөз ... халқымыздың өткендегі рухани да материалдық мәдениетінің көрінісі
іспетті заттық мәдениет лексикасы да сақталған» - ... [28, ... ...... бойы ... ... ... . ол ұлттық
тәлім-тәрбиенің негізінде дамып, қалыптасты. Ұлттық тәрбие сол ұлттың
мәдениетін дамытудың ... күші ... ... ... халықтың тарихи
тіршілігі мен рухани тәжірибесі бар. Халықтың тұрмыс тіршілігіндегі рухани
тәжірибелері арқылы ... ... және ... құралдарын
біз халық педагогикасы дейміз. Халық педагогикасы – халықтың ... ... ... сол ... этностық (ұлттық) тіршіліктеріне
байланысты дамып, қалыптасқан. Ал ... ... ... сол
этностың тұрмыс тіршілігіне, тарихи әлеуметтік ... ... ... т.б. ... ... ... ... –мәдениетке баулу деген сөз. Қазақ халқы өзінің тәрбиелеу,
дүниетаныту жүйесін көшпелі және отырықшылық тұрмысқа ... ... ... ... ... өзінің ұлттық (этностық) ... ... ... ... тәрбие мен оқыту ерекшеліктері оның
ғасырлар бойы дамып, қалыптасқан ұлттық рухани болмысын көрсетеді.
Қазақ ... ... ... меймандостық кісілік, сыйласымдық,
имандылық, кішіпейілділік, ... ... ... ... ... болмыстары: өнерпаздық, шешендік, ақынжандылық,
жадына сақтай білу қабілеттілігі оның ұлттық ерекшеліктерін ... ... ... қасиеттері ұлттық тәрбиеге (халық педагогикасына)
байланысты дамып, қалыптасқан. Қазақ халқының ұлттық тәрбие ... ... ... де, ол туралы тұжырымдалған ғылыми жүйені
халық педагогикасы дейміз
Халық ... ... ... пен сол ұлттың салт-дәстүрлерінен
құралады. әдебиет көркем шығармалар ... сан ... ... шығарма
кейіпкерлерінің тілін, ойын, ... ... ... үлгі ... әсерлі баяндап, содан соң көркемдеп үйрету көрсету
арқылы жеке ... ... ... ... ... сана
сапасын арттырады. Ал, ұлттық сат-дәстүрлер игі әдеттердің әдет ... одан әдеп ... ... көрініс), әдептен дәстүр ... ... ... ... дәстүрден салт (ұлттық қолданыстың
қолданылмалы заңға айналуы), салттан ... ... ... сөзсіз қолданыста болуы) қалыптасқанын көрсетіп жеке тұлғаның
ұлттық мәдени қасиеттерін ... ... ... ... ... ... игі әдет ... одан көп қолданысқа -
әдетғұрып ... ... ... ... ... ... айналып, ол
ұлт өкілдерінің сөзсіз орындауында дәстүр деп ... ал ... ... ... ... деп аталады.
Қазақ халқының аса бай ... ... ... ... салт-
дәстүрлері оның этностық ерекшеліктерін көрсетеді де, ол жеке ... ... ... ... – сол ... тұрмыстық, өмірлік тәжірибесінен
дамып, қалыптасқан ұлттық тәрбиелік және ... ... ... ... ... ... ... та жоқ, педагогика да жоқ»
(К.Д.Ушинский), біз бала тәрбиелеуде халық ... ... Сол ... ... ... ... ... «Халық
педагогикасы – империкалық білімдер жиынтығы» (Г.С. Виноградов) болып
табылады. Қазақ ... ... ... ... ... құралы ретінде
оның этностық ерекшеліктерін қалыптастырады.
Қазақта имандылық адамгершілік, ізгілік ... ... ... ... ... ... мұсылман болуынан туындаған.
Имандылық сөзі иманнан шыққан. Иман – жүректегі нұр, имандылық соның ... ...... ... иман ... ... ... көркем мінез.
Имандылық көркем мінезі әрбір мұсылманның бойынан табыла бермейді. Өйткені,
кейбір ... ... ... ... болмағаны секілді, әрбір мұсылманның
сипаты ... пен ... ... болуы шарт емес. Атам қазақтың
адамгершілік ұғымын имандылық сөзімен ... ... мән бар. ... пен ... ... үлкен айырмашылық бар. Адамгершілік –
барлық адамның бойында бола алатын адамның адамдық болмысынан туған ...... ... Ұлы ... деген иман атты
сүйіспеншілігінен туған аса ізгі ... ... ... ... бар ... да әрбір адамгершілікте имандылық болмауы бек
мүмкін. Сондықтан қазақта ...... аса кең ... ие, ерекше
мәнді ұғым. Атам қазақ иманын – өз болмысының тірегі мен ар-ожданның асыл
тас ... деп ... Сол ... атам ... жүректен иман шыққаннан
кеудеден жан шығуды артық санаған. Оған атам қазақтың мына сөзі куә: ... ... ... ... ... Бұл ... атам қазақтың «арым»,
деп, отырғаны – иман. «Ұят кімде ... иман ... деуі де ... ... ... ... «иманын сатты», арсыз жанды «имансыз» деген ... ... ... сөз тіркестері толып жатыр. Бұл – атам ... ... ... жан ... ... ... ... бар жақсылық
ұғымды иман сөзімен, бар жамандық ... ... ... ... Ақиқат
осы бола тұрса да кейбір ... атам ... ... табынған,
мазарларға сыйынған деулері неткен жала десеңізші. Өткеніне түңіле қараған,
ілгеріге үңіле қарап жарытпас. Әруақты сыйлау бар, ... жоқ. ... ... ... ... деп, оған табынып ... ол – ... ... ... ... қарағаннан туған нәрсе. Болмаса, қазақ
әрқашан Ұлы Досына беріктігін көрсеткен. Иә, ... шыр етіп ... ... ... азан ... ажалы жетіп бұл жалғаннан озған жанның да
жүзін құбылаға ... ... оқып Ұлы ... ... ... ... Құранда сол Ұлы Дос ... ... ... мен де ... ... Және ... ғана ... Міне, атам қазақ шексіз ұланғайыр далада еркін де азат ... сол Ұлы ... ... ... ... ... тек Жалғыз
Жаратушыдан ғана қорқып тағзым етіп, басқа ... ... бас ... ... етіп одан ғана ... ... ... Ал, Құдайдан
қорықпаған, оған бас иемеген сөзсіз ... бас ... Бұл ... ... ... жаратқанда өзіне қорған тілер етіп жаратқан.
Қазақта орынсыз қорыққан жанға ... ... ... ... «иманы
түршікті», деуі, соның ... ... ... бір ... ... қатты қорқу, иманды адамға жараспайтын қылық», деген мағыналар бар
мұнда.
Қазақстандағы этномәдени білім беру жүйесінің теориялық перспективалық
моделі.
Этномәдени білім беру ... ... ... ... профильде мамандарды этномәдени дайындау мадени
мектептің әлеуметтік педагогы тұжырымдамасы және жоғарғы оқу ... және өнер ... ... ... бағдарламаларына сәйкес жүргізіледі.
Автор мәдениет, өнер, досуг саласы үшін мамандар кадрларын дайындайтын
оқу орындарындағы өзінің ... ... ... ... бөлімнің құрылымы жоғарғы оқу орындарында және мәдениет
ошақтарында әлеуметтік-педагогикалық білім ... ... ... ... және ... ... ... көркем-шығармашылық
профильде мамандарды этномәдени ... ... ... ... мен ... ... ... таныстыратын бөлімдерден тұрады.
Менін зерттеу мәселемнің өзектілігін ... ... бірі ... ... бойы ... ... және ... салаларының бөлінісін алдын алу қажеттілігі болып табылады.
Бұндай ... ... өнер ... ... ... оқу ... ... түлектері мектепке дейінгі және мектептегі білім беру
үрдісінен сыртта қалды, бұл өсіп келе ... ... ... мен көркем-
эстетикалық білім беруге айтарлықтай зиян келтірді.
Жеке көркем-шығармашыл ... ... ... ... ... ... формаларын жасау мамандардың этномәдени
білімдерін байытуға көмектеседі.
Сабақтан тыс, досугтік орта іс-әрекетіне ... ... ... және ... ... түп негіздерін біз
ресейлік педагогтардың ғылыми мұраларынан аламыз.
Олардың ішінде тәрбиелік және ... ... ... ... мен ... өңдеу, сонымен бірге сабақтан тыс ... ... К.Д. ... үлес ... Оның ойынша, егер тәрбие
өмірдің басқа ... ... онда ол ... ... ... Тәрбие әлеуметтік даму қызығушылықтарына сай келуі,
қоғамға қызмет етуі керек. Қоғамның даму сипаты тәрбиемен ... ... ... ... ... ... мен ... анықтайды.
Педагогика да, педагогтар да емес, халық және оның ... ... жол ... деп ... К.Д. ... ... тек қана осы ... және басқа да қоғамдық күштермен әрекеттесе отырып, ол бойынша жеке
тұлғаларға және жаңа ... ... ... мұғалімдерін дайындау жүйесін жасай отырып, К.Д. Ушинский болашақ
педагог өмір ... ... ұжым мен орта ... көп ... ... ... предмет воспитания» деген жұмысында ол: «Егер педагогика ... ... ... ... келсе, ол оны барлық ... ... деп атап ... К.Д. ... ... ... тек қана
мектеп жұмыстарына ғана дайындау емес, сабақтан тыс ... ... ... тыс ... ... этникалық қауымдастықтарда дайындау
қажеттілігін ... атап ... ... мәселелерін өңдеудің негізгі бағыттарының ішінде ХХ
ғасырдағы педагогикалық ғылымның өкілдері ... ... ... ... мен ... ортаның өзара әрекеттестіктерінің әдістемелік
негіздерін қалыптастыру; ЖОО-ның ... ... ... ... ... ... ... атап көрсету керек.
ХХ-ғасырдағы педагогтардың идеялары А.С. Макаренконың еңбектері ... ... ... ... тапты. Ол балалар ұжымының
іс-әрекетін ұйымдастырудың негізгі принциптерінің негізін қалады, ... ... ... ... мектеп және оны қоршаған орта оқушылардың
тұрмысы мен бос ... ... ... үшін ... ... ... ... және мәдениетті қолдану мен
қайта жаңғыртуға қоғамдық қажеттілікті ескере отырып, мәдениет, ... ... ... ... мамандарды біртіндеп қалыптастыруға
өту ретінде этномәдени білім беруді өзгертудің магистралды ... ... Өмір ең ... ... ... іс-әрекетке енгізуге
бағыттауға көңіл бөлуді көрсетіп отыр.
Осыған ... бұл ... ... және болып жатқан терең ... ... ... ... ұйымдастыру сипаты өзгерді, адамдар
ұйымдастырушылықты және тәрбиелік диктатты қолданбайды, керісінше дем ... ... ... ақпарат алудың, өнермен кездесудің,
өздерінің шығармашылық потенцияларын ... ... ... ... сала ... ... талаптарды ескере отырып, ол
мақсатқа ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету; жоғарғы білім берудің қалыптасқан
жүйесінің қалыптастырушы жақтарын, жоғарғы ... ... ... ... және ... ... саласындағы жұмыстар үшін
түлектерді мамандандыруды қолдану.
Студенттерді этномәдени дайындау ... оқу ... ... ала ... ... ... қамтамасыз етуге және әлеуметтік-
мәдени іс-әрекеттің тәжірибесімен ... ... ... ... ... күнде мәдениеттанушылардың педагогикалық, психологиялық,
әлеуметтік, экономикалық дайындығы, олардың менеджерлік шеберлігі ... тек ... ... қызметін сәйкестендіруге болмайды.
Өмір, нарық жоғарғы профильдегі, мәдениет пен досуг саласының ... ... ... ... ... және ... ... жауап бере алатын мамандарды қажет етеді. Әлеуметтік тәжірибе мен
жоғарғы білімнің жаңа ... ... ... ... ... ... дәстүрлі жоғарғы білім берудің болашақтағы перспективасын біз
кадрлардың этномәдени дайындығын дамытумен байланысты. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... саланың экономикасы, мәдениет ... ... ... ... ... қолданбалы өнер және т.б.
пәндерді меңгеруден тұрады.
Этномәдени және этнопедагогикалық дайындықты тереңдетуге ерекше ... ... ... ... ... жоғарғы және ортаңғы ... ... ... ... жылдар бойы мәдениет училищелері
мәдениет ЖОО-ның оқу бағдарламаларына ... ... ... ... ... ... өтуі ... мәдениет саласындағы мамандардың үздіксіздігін
сақтайды.
Мәдениет училищелері әлеуметтік педагогтар мен кең ... ... ... және ... ... ... ... төменгі таптарын кадрлармен қамтамасыз етумен
байланысты әлеуметтік тапсырыстарды қанағаттандыра отырып, бұл оқу орындары
этникалық мәдениет саласында ... ... ... арналған.
Досуг мамандарына этномәдени білім беру үрдісінің ғылыми негіздерін
анықтау және сай ... ... ... ... ... әр ... ... ғылымның өзекті міндеті болып табылады.
Бұл мәселені өңдеу негіздерінде педагогикалық ғылымның ... ... ... дейін қазіргі қалыптасу, оның әлеуметтік қажетті
жарамдылығын қалыптастырудың ғылыми-ұйымдастырушылық ... ... ... отыр. Жүргізілген фундаменталды зерттеулер практикалық
нәтижелер деңгейіне жетпеген, және ЖОО-ны ... ... ... Бұл ... ... ... ... беру бойынша кезінде жалпы одақтық
Комитетпен нақтыланған әлеуметтік педагогтың ... ... ... ЖОО, ... және дене ... ... ... болған жоқ. Бұл студенттердің этномәдени дайындығы мәселесін
шешуде ... мен ... ... байланыстығы жеткіліксіз екендігін
көрсетіп отыр.
Мамандарды қалыптастырудың негізгі аспектілерінің бірі бұл дайындықтың
мақсаттары, мазмұны және ... ... ... ... ... ... және ... ЖОО-ның жұмыстарының тәжірибесімен танысу
мақсатты таңдау келесідей негізгі принципиалды ... ... ... нақтылайды:
– Студенттердің бүкіл оқу және ғылыми-ізденушілік ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаттарына сәйкестілігі;
– Негізі мақсаттың сай келуі: бір жағынан, әрбір студенттің ... ... ... ... ретінде қалыптасуы, екінші жағынан, ЖОО-ның
ғылыми потенциалын жоғарылату және оның ... ... ... ... шаруашылық мәселелерін шешуге тиімді қатысуы;
– Мақсаттың қол жетерлік болуы және шынайылығы, ол эксперттік бағалау
жолымен ... ... ... сай ... ... ... ... келесідей ғылыми амалдар
негізінде жүзеге асырылады:
• Дамып келе жатқан ортаның маманын қалыптастыруға тұлғалық-кәсіби амал;
• Маманның этномәдени дайындығын жетілдіруге ... ... ... ... ... ... ... жоғарылатуға
педагогикалық стимул беру.
Мәдениеттік ЖОО-да мамандарды этномәдени ... ... ... ... ... бір ... басқарылатындығын болжауға болады:
– Болашақ маманның ... ... ... іс-әрекетке кәсіби
жарамдылығының психологиялық ... ... ... Объектілік профессиографикалық әдіске сүйене отырып, жоғарғы оқу
орындары жастарының әлеуметтік-педагогикалық мамандықтар мен ... ... ... ... ... ... орта жағдайларына студенттердің ... ... ... үшін жағдайлар жасау;
– Этномәдени білім беру мен тәрбие беруді жетілдіру бойынша кешенді
мақсаттық бағдарламаларды өңдеу мен ... ... ... ... ... ... ... мен
мазмұнын жетілдіру, бұл жерде теория мен практиканың ... ... ... ... ... оқу ... ... енгізуді, студенттерде тұтас кәсіби ойлау мен
педагогикалық біліктерді қалыптастыруды естен шығармау керек;
– Студенттерді кәсіби тәрбиелеу мен ... ... ... шаралардың жиынтығын ескеру;
– Жас мамандардың кәсіби және педагогикалық бейімделуін басқару ... ... ... ... және ... ... мамандардың педагогикалық дайындығының мазмұнына тәуелді.
Этномәдени білім берудің мазмұнын анықтау ... мен ... ... ... ... маманды дайындау барынсында жоғарғы оқу орнының
оқу-тәрбие үрдісінің, ғылыми іс-әрекеттің ... мен ... және ... ... ... ... ... әдебиеттерде (А.С. Сластенин, Н.В. ... жүйе ... ... ... ... онда ... ... болып тұтас жүйелер, ақпарат мазмұны, педагогикалық
коммуникация құралдары, студенттер мен ... ... ... орай ... ... ... басты мақсат ретінде
қарастырылады, одан ... ... ... ... ... ... қалыптастырушы. Ол ұжым мүшелерінің іс-
әрекетін және ... ... ... ...... Бұл ұжымның әр түрлі іс-әрекеттері
үрдісінде өзара қатынастарды ұйымдастырудан тұрады.
Үшінші компонент – гностикалық. Ол өз іс-әрекетінің ... ... ... ... мен ... зерттеуден тұрады олар арқылы
бұл іс-әрекеттер жүзеге асырылады.
Жалпы әлеуметтік дайындық болашақ мамандарды әлемді, қоршаған орта
құбылыстарын тану ... ... тану мен ... ... қамтамасыз етеді.
Болашақ педагогтарды арнайы дайындау оқу үрдісінің негізі, практикалық
білік ... ... ... мазмұны мен әдістері туралы терең және ... ... ... ... және ... ... ... психология, жас ерекшелік физиологиясы, жеке ... ... ... және одан тыс ... ... ... қамтамасыз етеді.
Гуманитарлық дайындық кәсіби-педагогикалық дайындықтың барлық
компоненттерін қамтамасыз ... ... оқу ... бір ... этнопедагог –
балалар мен жас ... ... ... дайындау моделі
өңделіп жатыр. Этномәдени дайындықты және өз ... ... ... ... халық шығармашылығын ұйымдастырушыларды кәсіби дамыту қажет.
Этномәдени білі берудің ... ... ... құрылымы,
мазмұны мен формалары.
Егеменді Қазақстан ұлттық тегіне қарамастан, этникалық және ... ... ... ... мен еркіндігін мойындайтын
демократиялық реформалармен жүріп келеді. Бұл қазақ халқының, ... ... ... жеке ... ... қолдану мен сақтауға елдің
жауапкершілігін жоғарылатады. Бұл жағдайларда этникалық мәдениеттерді,
жалпыұлттық ... ... ... арасындағы өзара
әрекеттестікті қалпына келтіру мен ... үшін ... құру ... Сондықтан тұтас этноәлеуметтік ... және оның ... ... ... ... ... ... саясатын
жасау өзекті болып отыр. Білім беру ... ... ... жүзеге асыру тұжырымдамасы оның бөлігі болуы керек, бұл
жерде этникалық топтардың өзіндік тұрмысын сақтау мен ... ... мен ... ... ... білім беру моделін
құру басты идея болып отыр.
Бұндай тұжырымдаманы жүзеге асыру қазақ халқының мәдениеті, тілі ... ... ... әсер етуі ... білім беру стратегиясы екі өзара байланысқан ... ... ... ... ... ... мен ... Әрбір адам, әрбір этнос этномәдени ұқсастықты қажет етеді,
мемлекет – ... ... ... ... ... ... ... тарихты, мәдениетті білу, ... ... ... ... ... ... ... Ол ұлттың еркін және ерікті өмірлік ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесі және
халық жасаған этноәлеуметтік сала ... ... ... Оған отбасы,
мектепке дейінгі мекемелер, оқу ... ... ... мен ... ... және ... әдебиеттер, ғылыми-
зерттеушілік және әкімшілік мекемелер және т.б. жатады.
Мемлекеттік ...... ... ... негізгі және
стратегиялық мақсаты. Егер жеке халық этникалық ұқсастық қысқа ... ал ... ... жету – мемлекеттегі барлық халықтардың
күштерін талап ететін ұзақ үрдіс. Қорыта келгенде, мемлекеттілік ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Этномәдени және мемлекеттік ұқсастық оқыту және тәрбиелеу жүйесі
арқылы тиімді ... ... ... беру ұлттық өзіндік сананы
қалыптастыру құралы, мәдени-тілдік қызығушылықтарды жүзеге асыру ... төрт ... ... ... трансляциялық (этноұлттық қоғамдастықтардың тұтастылығы мен ... ... ... ... ... ... сананы қалыптастыру мен дамыту);
– дифференцациялық (адамның, этникалық топтардың, этностардың ұлттық-
мәдени қажеттіліктерін анықтау);
– интеграциялық (мәдениеттің ... ... ... ... байытушылығын қамтамасыз ету, әлемдік және ұлттық мәдениет
жүйесінде тұлғаның интеграциясы).
Білім беру идеясы – ... ... өсіп келе ... ... ... ... Білімді адам ғана тарихи және мәдени дәстүрлерге
қатысты болады. Ол өзінің белгілі бір қауымдастық пен ... ... оның ... ... ... адамгершілікке, саналы іс-
әрекетке, жоғарғы рухани бастауларға ұмтылыс.
Біздің заманымызға сай тағы бір білім беру талабы – ... ... және ... ... ... жатқан сияқты, өзінің ішінде ол
байқалмайды. Тек мәдениеттерді өзара әрекеттесуі мен ... ... ... ... мен ... ... бастайды. Өзінің және өзге
мәдениетті түсіну – бұл басқа мәдени ... және ... ... мен ... қатынас.
Этномәдени білім беру – бұл өз халқының мәдениеті мен тілін үйренумен
қатар ... ... ... ... меңгеру жолымен тұлғаның
этномәдени ұқсастықты дамыту мен қорғауға ... ... ... ... ... беру жүйесі мың жылдық тарих
барысында қалыптасқан негізгі ... ... ... ... ... ... және адамгершілік дәстүрлеріне, жалпы мәдени
мұралар мен елді мекендейтін этностардың потенциалдарына, ... ... ... ... ... ... берудің негізгі міндеттері ... ... ... мен екі ... ... ... қарастырылады.
Этномәдени білім берудің алдыңғы міндеті ретінде біз қазақстандық
қоғамдағы ... ... ... ... беру жүйесімен қамтамасыз ... ... ... ... ... екі ... қалыптастыру
ретінде көреміз.
Этномәдени және мемлекеттік ұқсастық. «Ұқсастық» термині жалпыланған
мағынаға ие және ... ... ... және мәдени құбылыстармен
бірге қолданылады. ... ... ... бұл ... ... адаммен, топпен, бейнемен эмоционалды және өзіндік
бейнелену үрдісі» ... ... ... ... ...... немесе топтың өзінің
қандай да бір қоғаммен, оның ішінде қабылданған әлеуметтік стандарттармен
байланыстылығын анықтау және ... ... ... ... ... ... байланыстылығында көрінеді. Ұқсастық объектінің күйі ретінде, оның
бір даму кезеңі, оның дамыған күйі, бағаланған категорияда – ... ... ... ... ... бір жеке адамға да, әлеуметтік ... да ... ... және ... ... ұқсастық еркін таңдаудың
өзара әрекеттестік нәтижесі, тарихи өзіндік сана, ... ... ... ... ... қабылданады. Осыған орай, тұлға үшін
өзіндік идентификация, еркін саналы таңдау, белгілі бір ерекшелікке ... ... және ... ... ... ерекше мағынаға
ие.
Этномәдени ұқсастықты қалыптастыру көзқарасы бойынша, этнос бұл
мағынада ортада өмір ... және ... ... ретінде, ал мәдениет –
өмір сүрудің бір антропогенді ландшафты ретінде қабылданады. Этномәдени
ұқсастық ... ... ... ... ... ... ... қырларда көрінеді. Оның негізі этностың уақытта өзіндік теңесуі оның
мәдениетінде даму ерекшелігі болып табылады.
Этномәдени ұқсастық – бұл еркі ... ... мен ... ... үшін ... Бұл ... пен мәдениеттің өзара байланыс күйі, осыған
орай бұл жерде олардың арасындағы дистанция сақталады, ... ... ... ... ... ... қолданады. Мәдениетсіз этнос өмір
сүре алмайды, сондықтан мәдениет те этносты қорғайды, сақтайды. Мәдениетті
сақтай отырып, этнос ... ... ... берудің теориялық перспективалық моделін қарастыра
отырып, студенттің ... ... ... ... ... ие. ... жас болса ол ұлттық, әмбебап мәдениетті қабылдау үшін ашық болады.
Рухани мұраларды қабылдау үрдісін бөлу оның ... ... ... ... ... ... ұқсастық – динамикалық үрдіс, әр түрлі ... ... анық ... ... ... керек. Студенттер
үшін этноұйымдастыратын факторлар да олардың жасы мен ұлтына байланысты әр
түрлі болады. Н.А. ... Уфа ... ... жүргізген
зерттеулері бойынша башқұрттардың көбі үшін (48,8%) этноинтеграциялық
фактор болып «мен өмір сүретін ... ... ... үшін (43,7%)
– бұл «менің ата-анам», орыстар үшін (37,4%) – «менің ұлтымның тарихы» ... ... ... ... ... ... ... үшін тіл мен дін; орыстар үшін – тіл мен мәдениет; белорустар
үшін – ... ... ... ... ата-бабалар туралы білім
этнодифференцациялайтай көрсеткіштер болып табылады [553].
Этномәдени ұқсастық қалыптастыруда шынайылықтың тұлғалық-эмоционалдық
жетістіктері, ұлттық тұрмыстың ... мен ... ... ... ... ... ... ие. Бұндай жұмыстарды көптеген мемлекеттер
мақсатқа бағдарлы және ... ... ... ... ... сыныптарға арналған кітаптың әрбір бетінде келесідей ... ... «Бұл ... ... ... ... жалауы», «Менің
Америкамның белгілері», «Менің Америкамның ... ... ... ... келе ... ... ... ән салады», «Менің
Америкам...». ... ... ... ... «Америка – біздің үйіміз»,
«Біздің ұлттық ерекшеліктеріміз», «Американы соққан адамдар», ... ... ... және т.б. ... ... 20 ... ... негізінде америкалық мұраларды оқу қарастырылған
[38].
Ұлттық ұқсастық басқа бір ұстамасы – халықтың ... ... өз ... ... мен ... Мектептер біздің
тарихымыздың атақты жаңалықтары бойынша жүйеленген хронология және қоғамдық
маңызды сипаттамаларға ие ... ал ... ... ... мен амалдарда қайшылықтар бар. Атақты хандар, билер ... ... ... ... тар ... айналады.
«Интернационалдылық», «патриоттық» және «ұлттық» сияқты сөздер жаңа
амалдарды қажет ... ... ... ... ... ... екі ұғым үшіншісін
шеттейді. Бірақ интернационалдылық пен патриоттық тек қана ... ... ете ... К.Л. ... ... ... ... ол бойынша
«барлық жалпы адамзаттық ... ... ... тек ... ... ... мен тең құқылығы ғана негіз бола алады» [368].
«...интернационалдылық бұл ұлттық емес, ... ... ... ретінде бола алмайды, ұлттық бұл ұлттық-ерекшелік және
т.б. жалпы ... ой ... ... ... ... ... ойды тудырады. Бұның өзі ұлттық тұйықтық, ұлттық ... орын ... тең» ... этномәдени ұқсастық әрбір адам өзін өз халқының, өз Отанының
ұлы және әлем ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету керек.
Мемлекеттік интеграция. Біздің жұмысымыз үшін этномәдени білім берудің
стратегиялық мақсаты ретінде «мемлекеттік ұқсастық» үлкен ... ие. ... ... оның ... ... ... ... белгілеріне
сай келуі ретінде түсінеміз. Әлемдік тәжірибеде барлық өркениеттік халықтар
сай келуге тырысатын барлығы қабылдаған мемлекет ... ... ... ... да ... ұйымдарда бекітілген тәуелсіз мемлекетің
статусы туралы ұлтаралық ... ... да бар. ... ұйым ... ... ... демократиялық құқықтық мемлекет моделі
қабылданған.
Бұл моделді қабылдай отырып, біз заңмен ... ... ... ... заң ... ... азаматтардың теңдігін,
мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ол ... ... болуы керек, сонымен бірге ол азаматтардың
құқықтарын қамтамасыз етуі керек.
Мемлекеттік ұқсастық мемлекеттің тұтастығын ... ... бар ... типтерінен – органикалық (этностың өзіндік
дамуының табиғи ... ... ... ... ... ... бір жалпы территорияға эмиграциясы ... ... ... (тарихи аз байланысқан этностардан тұратын, тек қана саяси
немесе басқа күш ... ...... ... тұтастылық
ретінде дамуды қалайды. Сонымен бірге, Қазақстан – ... ... ... тырысатын полиэтникалық мемлекет.
Қазақстандық қоғам үшін этникалық топтар арасындағы ... ... ... ие. Мемлекеттік тілді жергілікті халықтың көбі
және басқа ұлттар мен халықтардың үлкен емес бөлігі меңгерген. Орыс ... ... ... ... ... ... өкілдерінің көбісі
орыс тілін меңгерген. Кейбір халықтар ... ... өз ... ... дәстүрлерін тұтастай немесе жартылай жоғалтты.
Мемлекеттік ұқсастықтың қалыптасуы ... ... ... ... бағдарларының болуымен, өздерінің болашақтарын олармен
байланыстыруға ұмтылумен, қызығушылықтарды қорғаумен, этномәдени даму
перспективалары болғанда ... ... ... ... ... асыру ирредентизмнен
алшақтағанда ... ... ... ... ... ... және мемлекеттің тұтастығы басқа ұлттық мәдениеттер үшін
жалпы құндылық болып табылатын мемлекеттен ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі елде демократиялық
қоғам және ... ... ... ... ... ... кеңістігін модернизациялау қанау, шыдамсыздық дәстүрлерінен бос
тартуды қолдайды. Осыған ... ... ... және көп ... мемлекетте ол әлеуметтік катаклизм,
күйзеліске, әлеуметтік деградацияға алып ... ... ... ... ... мен ... орындау дұрыс емес.
Өркениеттік прогрестің міндетті шарттарының бірі саяси қауымдастықтың
толеранттылық идеологиясы мен практикасын меңгеру есептеледі.
Келесі мәселе – бұл ... ... ... әсер ететін ұлттық
мектепті құру. Тарих бізді оқытады: бүгінгі мектеп қандай болса, ... ... ... ... ... елі үшін, өзі мүшесі болатын халқы ... ... ... үшін ... ... ... ... керек.
Халықтық ақылы бізге ғасырлар бойы келмейтін құндылықтарды бізге ... ... ... ... ... ... отансүйгіштік, үлкендерге
құрмет, басқалардың ойы мен сезіміне ... ... Бұл ... ... ... ... білім берудің негізін
құрауы керек. Ашық қоғам принципінде ... ... ... беруді байытуға,
оның әлемдік білім беру ... ... әсер ... ... Республика
өзгермелі әлеуметтік-экономикалық жағдайларға кадрларды кәсіби дайындайтын
мазмұнды бейімдеуге қабілетті әр түрлі ... беру ... ... ... өтіп ... ... және басқа да этномәдени және
мемлекеттік ұқсастыұтың ... ... ... шешу ретінде
студенттердің этномәдени ... беру ... әсер ету ... тұлға қалыптастыру. Біз полимәдениетті тұлғаны ... ... ... бағдарланған индивидті түсінеміз. Ол үшін өз
мәдениетін терең білу – ... ... ... ... ... ...... даму мен баюдың негізі.
Басқа мәселе де өте маңызды: нақты бір ... өз ... ... ... ... бар ма, ... меңгеруге ұмтылыс және өзін өз
халқымен теңестіруге деген қалауы бар ма. Мемлекет осы үш ... ... ... жолдарын қарастыру керек. Бірақ тұлғаның позициясы
шешуші мағынаға ие.
Полимәдениетті ... ең ... ... ... меңгеруі керек.
Бұндай индивидте білімі мен біліктері жүйеге қалыптасқан. Тұтастылық –
жоғарғы ... ... және ... ұйымдасқан дүниетанымның
параметрі.
Полимәдениетті тұлға – дамыған ... ... бар ... және мемлекеттік тілді білу, шетел тілін үйрену тұлғаның ... оның көп ... ... әсер ... ... ұстанымның
қалыптасуына және әлемді көлемді көруіне әсер етеді. Лингвистикалық дамыған
тұлға ... ... тез ... қайтарады, оның психикасы
пластикалық.
Лингвистикалық сана әдебиетпен де қалыптасады. Біз ... ... ... ... ... ... мән ... Даму барысында
бүкіл әлемдік байлықтарды мемлекеттік тілде қабылдау үшін жағдай жасау
қажет. Егер ... ... оқу ... ... ... ... ... кеңдігімен, дамыған сезімдерімен, терең ақылымен
жалпы ... ... және ... ... меңгеретін
болса, онда Қазақстан әдебиеттерін білу тұлғаны патриоттылық және мақтаныш
сезімін ... ... ... ... ана тілі мен ... ... ... дәстүрлерімен, ойлаудың ұлттық әдісімен және әлемге қатынастағы
өзара байланысты қамтамасыз етуі керек.
Полимәдениетті тұлға – тарихи санасы бар тұлға. ... сана ... ... ... негізі. Этностың мыңжылдық тарихында қалыптасқан
ұлттық ... ... ... ... стериотиптер тек қана
халықтың ... білу ... ғана ... ... Мемлекетті мекендейтін
халықтардың тарихын, мемлекеттін тарихын білу тарихи негіз сезімін, жердің
тарихына қатысты сезінуді қалыптастырады.
Бұндай егер әлемдік және ... ... ... ... ... ... ... қалаларды жолдарды соғу, халықтардың және этносаралық
қатынастардың даму ... ... ... ... сана ... ... бұл ... «Ұлы Жібек жолының тарихы» орынды болар еді.
Қазақстанның тарихы этникалық және ... ... ... ... ... ... Ол осы көне ... өмір сүрген
және өмір сүретін барлық халықтардың тарихы ретінде ... ... ... ... ғұндар мен оғыздарды, сақтар мен ... мен ... ... мен ... ... ... ... мен дүнгендердің, ұйғырлар мен корейлердің тарихы.
Тарихты зерттеуде мәдениет ... ... орын алуы ... Бұл пән
полимәдениетті тұлғаны қалыптастырудың барлық ... ... ... береді. Егер ол өнер тарихы, әлемдік және ... ... ... мен ... ... ұлттық киімдер мен сән
үлгісі тарихы және т.б. ретінде берілсе, онда ... және ... ... және ... рухани дамыған, көп өлшемді тұлғаны
тәрбиелеуге алып келеді. Тарихи сананы ... ... ... ... және өз ... ... ... үрдісін толық және
мақсатқа бағдарлы қолданған ... ... беру діни ... қалыптасуын мақсат тұтпайды, бірақ
ол әлемдік ... ... ... ... ... ... Дән бұл халықтың
руханилығының бөлінбейтін ... ... және ... ие діни ... ... ... ... білімі толық емес
және шығанды болады. ... ... білу ... ... ... ғана ... біздің мемлекетімізді мекендейтін
халықтардың эстетикалық нормаларын, рухани ... ... ... ... көмектеседі.
Полимәдениетті тұлға анық географиялық және ... ... ... ... ... өз туған жерінің, кіші отанының, туған
жерінің, өз отбасының санасын меңгеруі ... ... ... тек ... ... ... ... экологиялық пәндер қалыптастырады,
себебі олар этномәдени білім ... тәне ... пен ... ... ... ... бағыттылығы жағынан жақын болып табылады.
Бұл ... ... мен ... жаңа ... мәдениет, этнос, адам, рух,
адамгершілік экологиясы және т.б. жайлы сөз қозғалып отыр.
Полимәдениетті тұлғаның санасы аталған пәндер ... ... ... мен Қазақстанның экологиясынан тұруы керек. Олар
полимәдениетті тұлғаның Жерге ортақ үй ... ... ... отан
сияқты, ортақ үйге және ... ... ... сияқты
қасиеттерін анықтайды.
Полимәденитті тұлғаны қалыптастыруға бұл жерде ... ... де ... ... ... Мысалы, жаратылыстану ғылымдарын оқығанда
Қазақстанмен байланысты факторлар мен ... ... ... ... ... ... ғалымдардың қосқан үлестеріне ерекше мән
беру қажет. Бұл қазақстандық патриотизм сезімін, халқы, этносын ... ... ... ... ... ... ... меңгеруі керек, ол
дамыған ойлау, ерекше сезімдерді, сүлулықты бағалау ... ... өнер ... білу ... ... ... ... ерекшелігі оның көркем шығармашылықта,
музикалық ... ... өлең ... ... салу және т.б. жиі жүзеге
асады, сондықтан ол этномәдени білім берудің мақсаттарына ... ... ... ... ... мәдениетіне жеке қатыстығын ... ... ... ... индивидуалды сипатқа ие болады.
Полимәдениетті тұлға мемлекетте Қазақстан Республикасының ... ... ... да ... ... актілерді практикалық қолдану
мен сол байынша жүрумен қалыптасатын құқықтық ... да ... ... ... ... ... беру ... индивидуалды құықтық сананың
басты мақсатты ... бірі ... ... ... кез ... ... мүшесі болу оның ешқандай құқықтары мен
еркіндіктерін көбейтпейтіндіктері болып табылады. Кез ... ... ... патриоты өзімен тең индивидтті ғана көреді.
Екі тілді индивидтті тәрбиелеу – этномәдени білім беру ... ... ... ... ... ... ұлттық тіл.
Тіл – этносты құратын негізгі ... ... ... ... ... ... қайталанбайтын құрал сияқты, ол айна ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптасуы мен
тарихын бейнелейді. Егер ... ... ... ... ... мен
этникалық топтар өз мәдениеттерінің бөліктерін ғана қанағат тұтып отырса,
онда бұл жерде кезінде болған ... ... ... орын ... ... ... өз ... мәдениетінен алшақтап кетсе, онда бұл
құбылыстың негізінде олардың өз ана ... ... тұр. ... біздің
зерттеуімізде тіл саясаты және көп тілді тұлғаны тәрбиелеу мәселесі ерекше
орын ... ... Тіл – ... жоқ ... Тіл – ... жануардан
ерекшелейтін сапа. Тіл – адамзаттың тұтастығын ... ... ... – тек қана ... хат ... ... ... емес, саясат мен
идеология құралы. Көптеген аныз-әңгімелерде, қазақтардың ауыз ... тіл жер ... ең ... де, ең ащы да зат ... ... да біз әрбір адам, ... ... үшін тіл ... ... тұтатын киелі құндылық екендігіне сенімдіміз. Бұл жас
мемлекеттер аренасын шыққан Қазақстан Республикасы үшін дұрыс.
Қазақ тілі мемлекеттік тіл ... ие ... ... ... орын ... ... ... кеңейтті. Орыс және басқа да тілдердің қызмет
етуінің заңдық ... ... ... – бұл ... ... ... сай ... орнату,
олардың орны мен әлеуметтік қызметтерін нақтылауға, мемлекеттік және басқа
да тілдердің даму заңдылықтары мен ... ... ... ... ... ... Қазақстанның мемлекеттік тілдік саясаты қандай болуы
керек? Ең ... ... ... ... ситуацияға көз жүгіртейік.
Тілдік ситуация, қандай да бір тілдің жағдайы олардың өз қызметтерін
орындауымен анықталады және ... ... ... Бұл ... тәуелсіз дамуға өткенде ерекше маңызды.
Толық тәуелсіздік кезеңіндегі Қазақстандағы тілдік ситуацияны келесідей
сипаттауға болады:
– қазақ-орыс екітілділікті ... ... орыс тілі ... өмір салаларынан қазақ тілін шығарды, соның нәтижесінде кез
келген тілге тән 50 қызметтің ішінен қазақ тілі 10 аса ... ... тілі ... және ... ауыл шаруашылық мамандықтардан
басқаларынан, кәсіби және жоғарғы ... беру ... ... ... ... орыс ... жүргізілді;
– қазақ тілі әкімшіліктің тілі қызметін орындауын тоқтатты, орыс тілі
білмейтіндер жоғарғы оқу ... ... ... жетекші қызметтерге жіберілмеді;
– қазақ тілі ғылым, экономика, өндіріс тілі ретінде дамымады;
– қазақ тілінің ... ... ... ... – ана
тілінде сөйлеу, өз балаларын осы тілде білімдердіру ... ... ... ... ... ... ... жүздеген
қазақ бала бақшалары мен мектептері жабылды.
Сол кездегі орталық ... ... және ... ... ... ... көруімізге болады. Қалыптасқан тілдік ситуацияның
негізгі себептері :
– ол кезде тілдік мәселелер шешіле де, ... ... ... да ... ... ... адамдар «ұлтшылдың» қатарына қосылды, олар қатал
жазаларға ұшырады;
– қазақ тілінің тілдік даму ортасы ... ... ... ... әсерінен дамымай қалды: қазақ тілінің
геноциді, Қазақстанға репрессияға ұшыраған халықтардың жаппай
көшірілуі, тың ... ... және ... орыс тілі ... ... ... оған қажетті жағдайлар жасалды,
елдің кез-келген жерінде басқа бір тілдерді білу артық нәрсе болды;
– таптық қызығушылықтар ... ... ... олар бір ... ... ұлттық мәдениеттің байланысуының екі түрлі саясаты жүргізілді,
– ұлттық саясат бір орталықтан ... ... ... көбі өз ... мен ана ... ... ... барлығы совет басшыларының мақсатқа бағытталған саясаттарының
нәтижесі.
Қазіргі таңда біз қазақ тілінің алдында жаңа даму мүмкіндіктері ашылды
деп айта ... ... ... ... көп ... істелініп
жатқанымен, оның қолданысы өскенімен, нәтижелер әзірге белгісіз.
Басқа ... ... ... ... ... ... тілдік саясатты екі кезеңге бөлген дұрыс. Ең алдымен, ... ... ... ... ... Бұл ... елдегі тілдік ситуация,
әрбір тілдің ресми ... мен ... ... оның әлеуметтік қызметтері,
даму потенциалы нақтыланады. Осының негізінде мемлекеттік тілдік саясаттың
негізгі принциптерін өмірге ендіру ... ... ... ... ... ... масштабтағы тілдік құрылыс жүзеге ... Бұл ... ... мақсаттарына жетуге көмектесетін шаралар кешені жүзеге
асады.
Мемлекеттік тілдік саясат – объективті қажеттілік. ... ... ... жасау қажеттілігіне, өкімет биліктерінің олардың
орындалуна қатысуына күдікпен қарамау керек. ... ... ... ид
және оның негізгі параметрі - тілді жоғалтып алайын деген қазақ халқы үшін
керек. Бұндай ... ... ... да ... ... тәжірибе және ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, мемлкеттік
тілдік саясаттың бес түрін бөліп ... ... ана ... ... Ол ... ... ... «Ерітетін пеш» саясаты. Мысал ретінде ... ... ... еске ... болады, бұл кезде елдің барлық азаматтары үшін
ағылшын тілі және ... ... ... ... үшін ... ... шаралардың бүкіл кешені қолданылды. Мысалы, ағылшын
тілінен басқа тілдердің барлығы мектеп бағдарламаларынан ... ... ... ... шығаруға тыйым салынды.
3. Бір тілдің басқаларды «жұтуы» саясаты. Егер «еріткіш пеш» саясатында
елге келген басқа этностар өз ... ... онда ... ... мен тайпалардың тілдері жойылып отырды. Мысалы,
ысалы, 30-шы жалдары мектепте тек португал ... ... ... заң ... ... ... ... «түзету үшін таяқты майыстыру» деп
біз атаған саясат кең тараған. Орыс ... ... ... ... басқару органдарында, іс өндірістерінде жергілікті этностың
тілдері кең қолданылды. КСРО кезінде қабылданған Украина мен Беларусь
республикасындағы тіл туралы заңдар ында орыс тілі мен ... тең ... ... ... ... украин және беларусь
тілдері туралы сөз қозғалады, тек соңында ғана «орыс ... ... ... [260]. ... ... тіл ... ... тіл туралы» айтылған. Прибалтика өңірінің бұрыңғы
мемлекеттерінде орыс тілі бұрынғы одақ ... ... ... ... ... Республикасының заңында басқару
органдарының отырысы мен ... ... ... ... және ... да ... ... толтыратындығы
айтылған [274]. Молдовадағы тілдің қызмет етуі заңына байланысты
кадрлар мемлекеттік тілді білуіне ... өтуі ... ... ... ... ... ... қабылдау саясаты Азияның
көптеген елдерінде жүргізіледі. Мысалы, Сингапурда (тұрғындардың 70%
қытайлар)мемлекеттік тіл ... бес ... ... ... ... ... ... тіл атауы ағылшын және хинди тілдеріне
берілген, ал әрбір штатта немесе одақтық территорияда өз тілдері ... ... 16). ... ... Азия ... ішінен тек қана
Индонезияда бір ғана мемлекеттік тіл – ... ... ... ... сай ... жоқ. Тәуелсіз жас
мемлекетке ерекше тілдік саясат қажет. Қазақстанның жаңа ... ... сай ... «Ана тіл ... ... ... ... өзге тілдер де
жасасын». Осыдан негізгі гумандылық миссиясы көрінеді: тіл қандай мәртебеге
ие болса да, өзі ... ... да ... ... ... ... ... қамқорлыққа алу көптеген жылдар бойы жоғалтылған және әрбір
халық үшін ... ... ... алады.
Қазақстандағы тіл саясатының негізгі принциптері мен тілдік жоспарлау.
Қазақстанның тілдік саясатының ... ... ... ... Бұл ... ... дамыту үшін қажетті
жағдайлар жасау мен басқа этностардың ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың тұжырымдамалық
бағыттарында, тілдік құрылыстағы шынайы ... ... ... ... ... ... ... мен біздің ғылыми
зерттеулеріміз ... тіл ... ... ... бөлуге
мүмкіндік береді:
1. Жүйелілік – тілдік мәселелер олардың өзара байланыстылығы ... ... ... ... естен шығармау керек, бір мәселені
басқаларын ұмытып шешіге тырысу дұрыс ... ... ...... ... ... ... талап еткен дұрыс емес. Бұл бір жылдың ісі емес. Біртіндеп
мақсатқа ұмтылған дұрыс.
3. Постедовательность – тәжірибе көрсетіп отырғандай, кез ... ... ... ... ... әсер ... ... – кез-келген тілік мәселе жан-жақты амалдарды қажет етеді.
Мысалы баларды қазақ тілінде оқыту тек қана білім ... ... ... ... немесе мектептің мәселесі емес.
5. Өзара түсінушілік және ...... бір ... ... ... ... тілдің даму принципі.
6. Мемлекеттік тілдің дамуы мен нығаюы ... – бұл бір де ьір ... ... ... ... ... Керісінше, БҰҰ-ның жалпы
ескертулерінде көрсетілгендей, «егер ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... мен артықшылықтары
қайтарылса, бұл басқа халықтардың құқықтарын ... ...... мемлекеттегі объективті құбылыс. Екі тілділік
күрделі әлеуметтік құбылыс ретінде екі түрде кездеседі: үйлесімді ... ...... ... ... ... екі тілді
меңгерген кезде (ана тілі және мемлекеттік тіл); ... ... екі ... - мемлекетте бір тілді білетін халықтың саны көп болған
кезде ... ... ... ... ...... және ана тілін білуіне қажеттілігімен пайда болған көптілді
қоғамдағы объективті қажеттілік.
Қазақстанның болашағы – ... ... ... беру жүйесінде
полимәдениетті және екі тілді тұлғаны қалыптастыруда. Ұлттық ... ... ... ... деп ... ... ... мәдениет
рухында тәрбиеленген, бірақ басқаны түсініп, сезіне алмайтын индивидрухани
индивид болып қалады. Мектеп ұлттық мәдениетті транслятор ... ... ... (тіл, ... ... және т.б.) сақтауға
үйретуге, ең күшті дәстүрлер мен тәжірибені дамытуға, ... ... және ... басқалардың этноұлттық және социомәдени
қажеттіліктерін түсінуге ... Ол үшін ... мен ... ... тәрбиелеудің жаңа әдістемесін меңгерген дұрыс.
Білім беру әмбебаптылыққа ие, жалпыадамзаттық миссияға ие. Ол әрбір
халықтың ... ... ... ... ... қайта жаңғыртуы
және берілуі керек. Осы жағдайда мектептің мақсаты – әрбір оқушыда ұлттық
сана мен ескерткіштілікті ... ... ... ... ... ... беру
кеңістігін кеңейтуді, барлық оқу орындарын ... ... ... кең ... ... өте ... кездегі білім беру философиясы білім беруді өмір ... ... ... ... Ал этномәдени білім беру үздіксіз білім
берудің негізгі құрамдық ... Осы ... ... бүкіл өмірінде
қоршайтын этномәдени білім беру кеңістігіне көңіл бөлген дұрыс.
Этномәдени кеңістік – бұл мәдени топырақ, ... ... ... ... ... ... ... шарттары.
Этномәдени кеңістік этномәдени білім беруге арналған аура, қажетті шарттар,
бір ... – оның жеке ... ... ... ... қайта
жаңғыртады.
Этномәдени білім беру кеңістігі – бұл отбасы, мектеп, мектепке дейінге
мекемелер, мектептер, ЖОО, ... ... ... мен курстар.
Ол өзара байланысқан үш ... ... ... тыс, ... ... ... үш ... байланысты типтерді бөлген дұрыс:
пропедевтика, оқыту, практикаға ... ... ... тұжырымдамалық шешім қабылдау ретінде этномәдени
білім беру құрылымын бөлеміз:
I. Проведевтика кезеңінде этникалық идентификация мәселесін ... ... ... ... ... беру кеңістігі аталған
жағдайда – бұл отбасындағы атмосфера. Халықтың мәдениетімен,
тарихымен, ұлттық ... ... ... танысулар
жүреді. Ұлттық ауыз екі халықтық ... ... ... ... аңыздар және т.б.
Этникалық өзіндік идентификация үшін алғышарттарды құрумен бірге
мақтаныш, ... ... ... ... де тудыруы керек. Таң
қалу және мақтаныш сезімдері өзін жоғары санау ... өсіп ... ... ол ... мәденеттерді, этностарды білмеуімен немесе оларға
негативті қатынаспен байланысты. Этникалық стериотиптерге ... мән ... ол ... этностарға белгілі бір қырларды байланыстырады: жалқаулық,
скупость, бесцеримонность және ... ... ... осы ... ... рөл ... тән, әсіресе
анаға. Ананың сүтімен бала өз мәдениеті мен басқаларға тең ... ... ... Өз ... ... махаббат бұл халық тұратын жерге
деген махаббатпен үйлесуі керек. Этномәдени білім берудің ... ... ... ... немістер», «қазақстандық ұйғырлар»,
«қазақстандық орыстар», «қазақстандық украиндар» және т.б. деп атай отырып,
заңдық мақтаныш ... ... ... ... беру ... бұл ... – бұл отбасындағы
атмосфера. Мысалы, отбасындағы екі тілдік өте маңызды (үштілдік және ... ... тіл ... ... ... ... онда ... білім беру мақсатын жүзеге асыру болады.
II. Этномәдени білім берудің негізгі бөлігі – ... ... Бұл ... ... ...... ... білім беру бала
бақшаларда, мектептерде, орта мамандықтарда және жоғары оқу орындарында
жүзеге асады. Оның ... ... ... ана тілі мен ... ... ... беру ... құрылымы оқу пәндерінің қай тілде
өтілуімен, қандай сабақтар оқытылуына және оқу ... ... ... және ... оқу ... ... білім беру
кеңістігі оқу тілдері мен курс мазмұнымен құралады. Бұндай білім ... ... ... осы ... бала ... мен мектептерде
этномәдени білім беру кеңістігін құратын кадрлар дайындалады. ... ... оқу ... ... және өнер оқу ... ... ... көңіл бөлуді қажет етеді.
III. Институциядан тыс оқыту мен практикаға ену этномәдени білім беру
жүйесінде ерекше орын ... ... ... беру ... блім ... және отбасылармен бірге кітаптар, оқулықтар, арнайы журналдар,
оқу фильмдері мен бағдарламалар құрайды.
Дамыған және өзара байланысты жүйеге, ... ... және ұзақ ... ие ... ... беру негізгі, жалпы, арнайы этномәдени
білім беруге арналған. Бірақ 126 ұлт өкілдері ... ... ... ... ... этникалық топтардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін
қолжетерлік, ... ... ... яғни университеттен тыс білім
берудің рөлі өсіп келеді.
Егер ұлттық мәдениетті және ... ана ... ... ... ... ... ... ескерсек, онда этномәдени
қызығушылықтарды жүзеге асыруда ооказиональды ... ... рөлі ... ... білім беру салаларының өзара әрекеттестігі мен өзара байланысы қажетті
нәтижені береді.
Этномәдени білім беру жүйесіне ену – бір ... акт ... ... ... ... ... жоспарда шартты түрде білім беру жүйесінің
қайта бағдарлануын үш негізге кезеңге бөлеміз.
Бірінші, дайындық ... ... ... беру ... қалыптастыру
үшін жағдайлар жасау қажет. Бұл Қазақстан этностарының мәдени-тарихи
мұраларын қрғау, мәдени ... пен ... ... ету ... ... өңдеу; этномәдени білім беру мәселелері бойынша халықаралық
акттар мен жан жақты мемлекеттік келісімдерді ... және қол ... ... мен ... ... мен ... жаңғырту, сақтаудың
арнайы мемлекеттік және аудандық ... ... ... ... жүйесін құру; мониторинг режимінде халықтардың білім
беру және этнмәдени қажеттіліктерін үздіксіз талдау; әр түрлі деңгейлердегі
оқу орындарында ... және ... ... ... ... ... беру ... жасау; жаңа ұрпаққа
арналған ... ... мен ... ... негізгі кезеңнің мазмұны мектептер мен жоғары оқу орындарында,
сырттай оқу орындарында ... ... ... енгізу. Мемлекеттік тілде
сабақ беретін мұғалымдерді дайындай ... ... ... ... ... және ... оқулықтар, оқу құралдары
мен анықтамалар, терминолгиялық сөздіктерді ... ... ... ... отыр.
Аталған барлық шаралардың ортақ мақсаты – Қазақстан Республикасында
мемлекеттік және этномәдени тұтастыққа ... ЖОО ... ... ... ... алуы.
Қоғамның жаңаруы мен ... ... ... ... ... ... және тыйым салынған халықтың
рухани өміріне қайта келді, ... ... ... мәселелердің бірі
халықтың мәдени-тарихи мұраларының қайта жаңғыруы, оның ... бай ... ... мен өсіп келе ... ... ... бар ... педагогика болып табылады.
Халықтың әлеумкттік мәдени және рухани құндылықтары, оның дәстүрлері
әр уақытта адамның азаматтық қалыптасуында, оның ... және ... ... ... адамның әлеуметтенуінде маңызды рөлге
ие. Сондықтан бүгінгі күні бұл феномендерді объективті ... ... ... ... ... ... әсерін зерттеу ... ... ... ... ... ... және ... өңдеу
қазіргі кезде балалар мен жастарды тәрбиелеудің күрделі мәселелерін дұрыс
шешуге ... ... ... және ... түлғаны толық
тәрбиелеу мүмкін емес. Қазіргі таңда этнопедагогиканың дәстүрлері ... ... ... ... ... қоғам қойған тәрбие міндеттерін шешуде өзекті болып ... ... және ... идеалы жинақталған этнопедагогканың
прогрессивті дәстүрлерін қайта жаңғырту негізінде тәрбиелеу мен ... ... ... ... ... ... ие. Бұл ... шебер
және мақсатқа бағдарлы қолданғанда өсіп келе жатқан ұрпақты ... ... ... ... үлкендерді сыйлау, басқа ұлт өкілдеріне сыйластық
және жағымды қатынас, табиғатқа қамқорлық қатынас рухында тәрбиелеуге ... оқу пәні ... оқу ... ... ... ... ... штамптарының әсер етуі кезінде). Сонымен ... ... және ... оқу ... ... талдау олардың түлектерінің этнопедагогикалық дәстүрлерін
ескере отырып оқу-тәрбие үдерісін ... ... ... ... сай ... ... бері этнопедагогика мәселелері кең педагогикалық
қоғамдастықтың назарын аударды, ол ... ... ... ... беру ... директивті және нормативті құжаттарында көрініс
тапты. Осылайша, Білім беру министрлігінің «Бірінші ... ... ... ... ... ... халық педагогикасының
дәстүрлерін қолдану» (1992, мамыр, Алматы қ.) шешімінде келесілер айтылған:
- этнопедагогика және этнопсихология мәселелері бойынша ... ... ... оның ... ... ... ... Абай атындағы АГУ, ҚМҚПИ және т.б.
негізінде оқу ... ... ... ... ... педагог кадрлардың біліктілігін жоғарылату бойынша
іс-әрекетті координаттау болып ... ... ... мен университеттерде этнопедагогика
және этнопсихология кафедраларын ұйымдастыру бойынша жұмыстарды
жалғастыру;
- ... оқу ... мен ... оқу жоспарларына «Қазақтың
халық педагогикасы», «Қазақтың халық психологиясы» және т.б. курсын
енгізу;
- халық педагогикасы мен психологиясы бойынша кустар бағдарламаларымен
жоғарғы оқу орындарын ... ету, оқу ... мен ... ... және ... ... беру ... шешімдері бірнеше себептер бойынша
жүзеге аспады: аталған бағыт ... ... ... аз ... ... ... қажетті оқу-әдістемелік және
материалдық-техникалық әдебиеттердің аз болуы. ... ... ... ... республикамыздың барлық жоғары оқу орындарында
ашылмағын; ... ... ... қиындықтары «ұлттық
сезім», «ұлттық мінез-құлық», ... ... және т.б. ... ... ... ... толық енбегендігімен байланысты.
Осылардың барлығы жоғарғы мектептерге ... ... ... ... және оны ... үрдіске белсенді ендіруді
талап етеді, бұл ... ... ... ... беру ... білім берудің деңгейін жоғарылатуға әсер етеді.
Осы жағдайда профессор С.А. Узакбаева К.Ж Кожахметовамен ... ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл аударады. ... ... ... білім беру болашақ мамандарды дайындаудың гумандылық
негізі ... ... ... ... ... жағдайда толық педагог-
гуманист, патриот, арнайы теориялық және практикалық этнопедагогикалық және
этнопсихологиялық дайын ... ... ... ... ... этнопедагогикалық дайындықта ортаңғы орынды
жалпы этнопедагогика алады, ол жоғары педагогикалық ... беру ... оқу пәні ... ... ... ... мазмұны
бойынша этнопедагогикаға кіріспе ретінде қарастырылады, себебі оның пәні
«этнопедагогика бойынша ортақ ... ... ... ... ... дәстүрлік педагогика, дәстүрлі тәрбиелеу мәдениеті, халықтық
педагогикалық мәдениет, педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... педагогика және т.б.).
Жалпы этнопедагогиканы бағдарламалық, міндетті оқу ... жеке ... ... ... ... ... алып
келеді. Бұл этнопедагогикалық білімнің жеке салалары бойынша ... ... ... ... иллюстративті мәлімет ретінде
хабарланады. Келесі кезеңде – арнайы ... ... ... – «ұлттық-аудандық тәрбиелеу ... мен ... ... ... этнопедагогика, аталып отырғандай, ұлттық
педагогикалық мәдениеттердің жалпылығында, ... ... ... ... табуға мүмкіндік береді. Автордың ойынша, арнайы
курстар кең де, арнайы тар да бола ... ... ... ... ... ... ... азия халықтарының этнопедагогикасы», «Солтүстік Кавказ халықтарының
этнопедагогикасы», «Сібір және Алыс Шығыс халықтарының этнопедагогикасы»,
«Буддизмнің тәрбиелік дәстүрлері» және т.б. ... ... ... ... нақты жақтарын этнопедагогикалық меңгеру ... ... ... ... ... «Этноэтика»,
«Халықтық этикет» және т.б.
Академик Г.Н. Волковтың позициясымен жалпы өз келісімдерін көрсете
отырып, ... ... ... ... оқу пәндері ретінде «Қазак
этнопедагогикасын», «Қазақ этнопедагогикасының тарихын» мемлекеттің негізгі
этностық ... ... ... ... ... бойынша арнайы
курстарды қазақ этнопедагогикасының тәрбиелік мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... қазақтың
қолданбалы өнері», «Қазақтардың шешендік өнері», «Эстетикалық ... ... ... «Қазақтың халық педагогикасындағы эстетикалық
тәрбие беру» және т.б. жоғарғы оқу орындарының оқу ... ... сай деп ... ойынша, қазіргі кезеңде ұлттық ... ... ... ... әр түрлі қиындықтармен кездеседі.
Көптеген ғалымдардың пікірінше «ұлттық ... ... ... ... ... ... біз де ... ескере отырып, оқу ... ... ... бөлу ... «Қазақ этнопедагогикасы» атауында көрсетілген.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы қазақ этнопедагогикасын қазақ халқының
ерекшеліктерін ескере отырып оқыту мен ... беру ... ... жеке пән ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
С.Ұзақбаева және ... ... ... жеке
интегралды пән ретіндегі бағытының алғашқы бағыты: ...... ...... бірлікті – қазақ этнопедагогикасы ретінде
К.Д. Ушинскийдің «ғылым тәрбиелеумен ... ... Ол ... халықтар
үшін ортақ ...» идеясы алынды.
Ғылым, шынымен де, ұлттық бола ... ол ... ... ... ... заңдылықтары және т.б. бойынша ортақ. ... пәні ... ... ие, яғни ... ... өз пәні бар,
сондықтан бір ұлттың этнопедагогикасы ... ... ... пәнімен ерекшеленеді, яғни қазақ халқының этнопедагогикасының пәні
қазақтың этникалық тәрбиесінің ерекшеліктері бола алады.
Педагогикалық ғылымды және оқу пәнін сәйкестендіруде олар ... ... ... ойынша ғылымның шыңына жету оның негіздерін
зерттеуден басталады. Бұл негіздер оқу пәндерінде көрсетілген. ... ... пәні ... ... ... ... бұл ... күрделі болып
табылады. Ғылым өзі туралы білімнің барлығын пәнге жинақтайды. Оның міндеті
оны толық және терең тану, ал ... ...... ... ... да
қамқорлық көрсетеді, бірақ ұл қызметі доминантты болмайды. Оқу пәні бүкіл
ғылымнан тұрмайды, оның негізерінен ... олар ... ... ... жас ... мен ... байланысты таңдалған. Оның
негізгі қызметі – оқушылық. Пән ғылым құрылымының нақты көшірмесі ... ... ... ... ... жаңғырту ғана емес, ұғымдарды
нақтылау, тереңдету, ғылымды жүйелендіру де жүзеге ... ... ... ... ... жүзеге асыра отырып, оқу пәні белгілі
жүйеде құрылады. ... ... бұл жүйе ... жүйесіне жағымды әсер
етеді.
Оқу пәні ғылымда өнімді болғанның барлығын өзінде жинайды және ... ... үшін ... ... ... ... оларды оқу
пәндерінде шығармашылық қайта өңдеуден кейінгі категориялар ғылымда нақты,
өзгерген түрінде қолданыла алады.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... ... ... «Қазақ этнопедагогикасы – бұл ... ... және ... беру мекемелеріндегі өмірінде жүзеге ... ... ... ... пәні ... табылатын, педагогикалық
ғылымның қазақ философиясы, мәдениет ... ... ... педагогика тарихы, этнография, фольклоистиканың ... ... ... ... ... ... жеке оқу ... болып табылады».
Біздің республикамыздың көпұлтты ерекшелігін ескере отырып, студенттік
контингенттің ұлттық-психологиялық ерекшеліктерін, олардың қызығушылықтары
мен сұраныстарын қарастыра отырып авторлар оқу ... ... ... ... ... ... ... мысалы, «Кәрістердің
прогрессивті дәстүрлері мен салттары», «Ұйғыр ... ... ... және т.б. ... ... енгізуді ұсынады.
Олардың ойынша, қазақ этнопедагогикасының ... ... ... ... алады:
- «Педагогика», «Педагогика тарихы», ... ... ... ... ... жаратылыстану-математикалық пәндерде;
- шығармашылық-эстетикалық пәндерде және т.б.
Жоғары мектептегі этнопедагогикалық білім беру 1-ші 4-ші ... ... және ... тыс ... ... жүзеге
асырылуы керек.
Тұжырымдама білім беру үдерісінің үздіксіз жетілуін ... ... ... ... ... және ... дамытуды стимулдайды.
Осыған орай, келесідей факторларды ескеру керек:
1) факультетің ерекшелігі;
2) студенттердің ұлттық құрамы;
3) студенттердің қызығушылықтары.
Келесілер ... ... ... ... байланысты;
- жынысына байланысты;
- қай жерден келгендігіне байланысты (ауылдық, қалалық);
- демографиялық жағдайға ... (көп ... ... ... ... кім ... әжесі, атасы; толық отбасында;
толық емес отбасынды);
- этникалық психологияны ... ... ... таңдауға дүрыс қарау.
Этнопедагогикалық пәндер өзінің тәрбиелік потенциалын ашуы ... және ... ... ... мектептегі бүгінгі
жағдайды түпкілікті өзгерту керек, ол бойынша ... ... ... ретінде оқу пәніне қосылғанымен, ... ... ... ...... ақылының қазынасына есікті ашуды орындамайды.
Қазақ этномәдениеті мен халық педагогикасының прогрессивті идеялары
мәдениет және өнер жоғары оқу ... кадр ... ... негізі болып табылады. Қазіргі қоғамның демократиялануы жағдайында
студент жастарды қазақ ... ... ... дәстүрлері бойынша
тәрбиелеу үлкен әлеуметтік-педагогикалық мағынаға ие.
Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық ЖОО-ның студенттерін жақындату
тиімділігін қамтамасыз ететін маңызды педагогикалық факторлар мен ... ... ... ... және ... ... тұтастығына негізделген оқу үрдісін ұйымдастыруға жүйелілік
бағыт ... ... ... ... ... Қазақстанның әр түрлі аудандарында мәдениет, өнер және білім
берудің кәсіби ... ... ... ... ... беру ... досуг және шығармашылық саласында, қоңамдық топтар
мен ... ... ... іс-әрекет жасай алатын
мамандардың ерекше қатарын құру болып табылады.
Осы ... біз оқу ... ... ... жасадық, ол өз
кезегінде теориялық-педагогикалық, әлеуметтік-психологиялық зерттеулерді
талдау және жалпылаудың соңғы ... ... ... ... ... ... студенттердің қазақтың этникалық мәдениеті мен халықтық
педагогикасына жақындау, әр түрлі себептерге ... өте ... ... ... ... ... ... бірге оларды
тәжірибеде кең қолданылуын бақылап отыру есептеледі.
Көркем-шығармашылық бағдардағы студенттердің этномәдени ... ... ... ... ... ... ... білім алу
жылдарында болашақ мамандарда этникалық мәдениет пен халық ... ... ... ... ... және отбасына жағын ортаға,
мектепке және басқа да досугтік қауымдастықтарға
Эксперименттік зерттеудің бағдарламасы
Оқу үдерісін ... ... ... белгілі. Жастар жоғары оқу
орнында толық терең кәсіби білім алып, болашақта Қазақстанның ... ... ары ... ... мен ... ... ... педагогикалық міндеттер мемлекеттік және ... ... ... мен ... ... берумен белсенді
әріптестікке есептелген.
Студенттердің этномәдени дайындығының ... құру ... ... ... ... ... амал принципі алғашқы мағынаға ие. Бұл принцип сабақтарда
этномәдени дайындықты өңдеу мен жүзеге ... әр ... оқу ... ... жүзеге асады. Жүйелілік амал міндетті ... ... ... ... әрекеттесуіне арналған. Бұл циклдағы
пәндерді жүргізу нұсқалары жалпы ... ... ... ... пәндердің студенттердің индивидуалды-психологиялық ерекшеліктеріне,
сонымен бірге ұлттық, ... ... ... ... және
жергілікті жағдайларға бейімделуін білдіреді.
Этномәдени білім берудің ... ... бірі ... Ол ... ... ... максималды дамуына әсер етуге, олардың
шығармашыл потенциалын қалыптастыруға, өздерін және ... ... ... бойынша өзгертуге қабілеттік пен қажеттіліктің
дамуына арналған. ... және ... ... ... ... белсенді оқыту әдістерін енгізу арқылы жеңуге болады:
педагогикалық және ... ... ... ойындар,
дискуссиялар, дөңгелек стөлдер, ... ... ... тыс ... ... түрлеріне қатысуы.
Студенттердің этномәдени дайындығында дамытушылық таңдаушылық ... ... ... ... және ... ... нақты саланы таңдау
білігі мен дағдысын, социум территориясында өмір сүретін халықтардың әр
түрлі жас ... ... ... құрамымен жұмыс жасау білігін
қалыптастыруды көздейді. Әлеуметтік қызметтердің даму деңгейінде, оларды
калрлармен және ... ... ... ету бұл ... Оның ... ... дайындаудағы жауапкершілікті
ЖОО-ны жергілігті өзіндік басқару органдарымен, ұлттық білім беру мен
мәдениет, ... және ... ... ал ... - ... ... ... дайындықтың үздіксіздік принципі келесілерді көрсетеді
біріншіден, бұл үдеріс ... ...... ... ... ... ... және жеке өміріне енгенінше. Екіншіден, бұл
дайындықтың негізіне салынған қабілеттер, қабылдаулар және ... бала ... ... ... тыс орталықтарда) дамудың
күрделі кезеңдерінен біртіндеп өтеді, жалты өзгереді, бірақ ... ... және ...... социумда педагогикалық және ... кең ... ... мен ... ... ... этномәдени дайындауда интеграция және дифференцацияның
үйлесуі ... ... ... ... Интеграция болашақ маман
әлеуметтік-педагогикалық идеялар мен ... ... ... ... ... ... анықтауға, қандай да
бір этномәдени және досугтік іс-әрекетте әрбір адамның жеке индивидуалды
шығармашыл ... ... ... мен ... бағытталған. Бірінші
тенденция әлеуметтік-педагогикалық цикл пәндері бойынша міндетті дәрістік,
семинарлық, практикалық сабақтада, ал ...... тыс ... әр ... формадағы және әр түрлі базадағы тәжірибе үрдісінде
жүзеге асады.
Студенттердің этномәдени ... ... ... ... ... музыкалық дәстүрлерге, көптеген халықтық салттарға,
дәстүрлерге, мерекелерге деген ... ... ... негізінде
қалыптасады.
Студенттердің этномәдени іс-әрекетті қажет етуі қазіргі ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік
ортаны терең білу негізінде қалыптасады. ... ... ... ... және ... ... ... саяси және мәдени өмірінде бүгінгі күні болып жатқан
өзіндік үдерістерді зерттеуге белсенді ендіруге ... мән ... ... ... әр түрлі қызметтері бойынша
микроортаның үш ... ... ... ... түрлері бойынша (өндірістік-еңбектік),
отбасылық-тұрмыстық, оқу-тәрбиелілік, қоғамдық-саяси және т.б.;
2) территориялық принцип ... ... ... ... және т.б.);
3) ұлттық-этникалық, жас мөлшерлік, жыныстық принциптер бойынша.
Баланың, жеткіншектің, ересек адамның микроортасын мектеп ұжымы, сынып,
балалар және жеткіншектер ... ... ... ... ... жері бойынша адамдардың әр ... ... ... ... бар және ... ... ... және жақын араласатын
адамдар тобы құрайды.
Мысал ретінде Қазақстанның екі ... ... ... ... ... Бұл ортаны халықтардың көпұлтты құрамы
ерекшелейді.
1989 жылғы ... ... ... ... ... ... тұрғындардан 733 мың адамдар тіркелді, олардың ішінде: қазақстар
– 407 мыңнан аса (55,6%), орыстар – 74,5 ... аса (23%), ...... (10%), немістер - 31,5 мың (4,3%), татарлар - 17 мың (2,3%), белорустар
4,7 мынан аса (0,5%), ... – 3,3 мың (0,4%), ... – 2,6 ... ... ... 629,5 мың ... саналды: қазақстар – 351
мыңнан аса, орыстар 216,5 мың, украиндар – 28 мың, татарлар – 12,5 ... – 5 ... аса, ... – 4,5 мың, ... – 2 ... ... - 1300 алам, әзірбайжандар - 847, молдавандар - 697, ... ... ... – 595, ... – 576, ... -554, ... – 480, сығандар
– 478, өзбектер – 356, поляктар – 338, марийлер – 391, ...... – 238, ... ұлт ... – 1834 адамдар.
Аудан халықтарының этникалық құрамы туралы ... ... ... ... ... ... оның ... және педагогикалық
ойластырылған ескертуді талап етеді.
Студенттердің ... ... ... етуі ең ... ... ... ... негізінде қалыптасады (өндірістік
тәжірибе, демалыс, сонымен бірге оқу жылы барысында).
Эксперименттік топ ... ... оқу ... этномәдени
тәжірибесіне, отбасылық және жастар досугын ұйымдастыруға тұрақты ... ... ... ... Бұл оқу ... циклдағы пәндерді қосумен байланысты.
Студенттердің этномәдени іс-әрекетті қажет етуі қандай да бір қалалық
немесе ауылдық микроаудандар территорияларында өмір ... ... ... және ... емес ... ... акциялар дайындау
мен жүргізуге олардың тікелей қатысуы негізінде қалыптасады.
Сонымен бірге, олардың жеке материалдық қызығушылығын ... жеке ... ... ... ... ... ... қажет.
Студенттердің әлеуметтік-педагогикалық жұмысын материалды стимулдау
бірінші курстан жүзеге асуы ... ... ... ... ... ... студенттердің материалдық қызығушылығы мен
материалдық мадақтауларын дамытудың нақты бағыттартары негізделеді. Оқу
жылының басына ... ... ... ... негіздері бойынша
кешенді элементарлы курсты енгізу мақсатқа сай, оның негізгі ... ... ... ... ... ... міндеттерімен таныстыру болып табылады.
Студенттердің өндірістік тәжірибесін дайындау мен өткізу үрдісінде
ауылдық ... ... ... ... ... ... және ... әр түрлі дәстүрлік,
музикалды-концерттік, ойындық, спорттық-денсаулық сақтау, ... ... ... ... ... ... этномәдени терең дайындықсыз студент маман-шебер ретінде
қалыптаса ... ... ... және ... ой қалыптасады.
Қазақстанда музызкант-орындаушылар қатарында (ақындар, термешілер,
күйшілер және т.б.) әр түрлі жастағы, мамандықтағы және ... ... ... ... ... шығармашылық музыкалық қозғалыстың
ұйымдастырушысы ретінде тек қазақтың ұлттық музыкалық дәстүрлерінің ... ... ғана ... ... таңдағы орындаушылықтың әлеуметтік
негізінде жақсы бағдарлана алатын адам ғана бола алады. ... ... тек ... ... оқу ... мен ... түлектері
ғана орындай алады, себебі олар ұлттық педагогика мен ... ... ... ... ... ... да ... шығармау керек. Қазақстанда
ол отбасылық ортаның ... ... ... ... және ... ... ... көптігімен сипатталады. Батыс Қазақстан
облысында 1989 жылы 145,5 мың ... ... ... 1,5 мыңы он ... да көп ... ... ... 1,3 ауылдық жерлерде тұрды); 1,8
мыңнан аса ... ... ... 3,1 сың ...... ... 6,5
мыңнан аса ( ауылда 5,5) – жеті адамнан; 11,5 мың (ауылда 8,6 мың) – ... 21мың ... ... 13,5) – бес ... 36,5 отбасы (ауылдарда
1,7) – төрт адамнан құралды.
Отбасылық ортаның дамуына байланысты отбасылық ... ... ... ... өсуі ... ... училище түлегін – музыкалық ұжымды басқарушыны болашақта
көптеген отбасылық музикалық ... ... ... ... ... ... ... этномәдени дайындығы бағдарламасын жүзеге асыру негізгі
үш түйіннің негізделу деңгейіне байланысты: оқыту ... (не үшін ... ... ... (нені оқыту), оқу үрдісін ұйымдастыру принциптері
(қалай оқыту). Соныдқтан біз мамандарды дайындау ... ... ... екі ... ... ... ... - құрылымдық, екінші
деңгей - курстардың сазмұндық құрылуы.
Бірінші деңгей оқу жоспарында пәндердің орнын ... ... ... сағаттарында пәндерді орналастыруды, ... ... ... жою мен ... оқытуда үздіксіздікті қамтамасыз етуді көрсетеді.
Екінші деңгей қазіргі кездегі ғылыми жетістіктер мен ... ... ... және ... ... үшін ұғымдық аппаратты
нақты қолданылған ... және ... ... ... біліктілік
анықтауды талап етеді.
Осыған орай, музыкалық ... ... ... ... ... жас ... ... тәрбие психологиясы мен қарым-
қатынас психологиясының болуы дұрыс жайт.
Педагогикалық пактикаға ... ... оның ... мен ... ... мамандануы мен кәсіби бағдарлануы жағдайларын ескере
отырып анықталады.
Болашақ маманның тәжірибелік этномәдени ... ... ... ... ... ... ... жеткіншектермен жұмыс болуы
керек екендігін атап өткен ... ... ... ... ... ... орталықтардың, мәдениет, досуг, білім
беру мекемелерінің потенциалды мүмкіндіктерін қолдану мақсатты дұрыс.
Оқыту ... ... ... оның ... ... ... күнделікті жүйелі жұмысын стимулдау, кәсіби дайындық үрдісінің
элементтерін өзіндік іс-әрекетке ... ... ... құру үшін
экстернатураны қолдану керек (сессиясыз оқыту). Экстернатура ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне қанағаттанбаған және
өз бағаларын көтеруді ... ... ... уақыт бөлуді көздемейді.
Кәсіби дайындықтың негізіне бағдарламаның индивидуалды жоспарларын
енгізу жоспарланып отыр. ... ... ... және ... өзара байланысады: жалпы және топтық оқыту, жоғары оқу орнында және
социумда студенттердің индивидуалды ... ... ... құру мен ... ... және т.б.
Студенттердің этномәдени дайындықтарының бағдарламасын жүзеге асыруда
жалпы кешенге біріккен белсенді, дамытатын ... ... ... ... ... ... кәсіби іс-әрекеттерін моделдеу
және мәселелегігі негізінде маманды қалыптастырудың престижды жолдарының
бірі болып ... Олар ... ... ... ... Оқу үрдісінің технологиясына ене отырып, олар ... ... Бұл ... ... ... ұзақ және
тұрақсыз етеді. Белсенді әдістер студенттердің эмоционалды айқын және
мотивациялық ... ... мен ... ... ... ... ... ұжымдық негізге ие болады және белгілі бір алгоритм ... ... ... оқу ... ... ... оның тереңдігі мен қайта өңделу жылдамдығымен жоғары ... ... оқу ... ... ... ... ... жасалады. Ол студент пен оқытушыға әрбір оқу пәнінің мазмұны,
құрылымы, ... ... және ... ... ... сабақтарға
динамикалық және әр түрлілік береді, оның әдістемелік берілуі мен тәрбиелік
әсерін жоғарылатуға көмектеседі; студенттерге оқу ... ... ... ... шығармашыл түрде жұмыс істеуді, әрдайым
іздеушілік, зерттеушілік стилде жұмыс жасауды белсендендіреді.
Оқыту ... ... ... ... ... мен ... тәжірибе алмасуға, олардың этнопедагог ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... белсенді формалар ерешеліктер мен мүмкіндіктерге ... ... ... ... ... орын ... мамандық мазмұнына қызығушылықты оятады, өз бетінше орындалатын кең
танымдық іс-әрекет үдерісі ретінде көрінеді. Оқытудың ... ... ... ... ... ... дұрыс. Онда меңгерілетін
тәжңрибе досуг саласында шынайы кәсіби жұмыс болмағанымен, студент ... ... ... ... ... ... тұрады:
1. Дәстүрлі семинар жиналыс, семинар-практикумдер (студенттердің
шығармашылық тапсырмаларын қолдана отырып), ... ... ... ... ... ... Әр ... типтегі іскерлік ойын (ситуациялық, рөлдік).
3. «Дөңгелек стөлдер», ашық ... ... ... Сапарлық сабақтар.
Оқыту кешені ... ... ... байланысты
дифференцацияланады. Бірінші курста этномәдени кәсіби бағдарланудың ... мен ... ... ... ... ... мен өз бетінше ізденушілік
зерттеулер мен ойлауды дамытуға қажетті кәсіби ... пен ... ... ... ... және ... ... оқу, алғашқы
әлеуметтік зерттеулер ... ... ... ... отырып, студенттер
дискуссиялық формаларға енеді: «дөңгелек сөлдер», семинар-дискуссиялар, оқу-
тәжірибелік конференциялар, сонымен бірге кәсіби ... ... ... ... ... ... ... және этномәдени білім мен біліктерді
бекіту жүзеге асырылады. Студенттердің шығармашылық ... ... ... ... сәйкес оқыту кешенінің де формалары ... ... ... ... ... ... және ... ойындар,
өзбетінше әлеуметтік зерттеулер жүргізу үшін индивидуалды жіне топтық
тапсырмалар, жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... ... материалдарға ерекше орын беріледі.
Бұл әдіс болашақ мамандарды шынайы музыкалық ... мен ... ... ... ... ... ... талқылау пәні ретінде тұрмыста, музыкада, спортта, ойындарда және т.б.
ұлттық дәстүрлердің қайта жаңғыртудың нақты идеялары мен ... ... ... ... ... ... эффектілері, технолгиялық
шешімдері және т.б. Ұсынылып отырған талдау мен ... ... ... ... ... мен ... деңгейлерін
жоғарылатты.
Дидактикалық материалдарды белсенді талқылау, оқу және меңгерудің кең
тараған формаларының бірі семинарлар және оларға ... ... ... есептеледі.
Әрбір семинар сабағының әдістемелік өңделуі екі төрт ... ... ... ... ... ... ... таңдау, семилар
жоспараның негізгі сұрақтары, баяндама, рефереттардың тақырыптары, дискусси
үшін ... ... ... және ... үшін ... ... тапсырмалар, міндеттер, жаттығулар, сабақ тақырыбы бойынша
тәжірибелік ... ... ... үшін ... ... ... (негізгі және қосымша).
Семинардың бір ерекшелігі онда индивидуалды да, ұжымдық та ... алуы ... ... ... ... ... өз ... ал олардың жұмыстарының нәтижелері өзара әрекеттестік болатын
ерекше ортада жүзеге асады. Сондықтан семинарда ... ... ... ... та ... ... ... табылады. Семинардың ... бірі – ... ... ... ... ... ... сұрақтарды жүзеге асыруда студенттердің теориялық ұстанымдарды
қолдана білуін дамыту есептеледі. семинарда білімді ... және ... ... міндеттер орындалады. Бірақ, қайталау белсенді әдістпен
қолданылып жатса да, ол пассивті үрдіс болып ... ... ... студенттерге сұрақтың ашылмаған қырларын ашып көрсетуі керек.
Бүндай анализ материалды толық түсінуге алып ... ... ... ... ... сонымен
бірге сөйлеу мәдениетінің қажетті біліктеріне бейімделеді. ... ... ... ... ... семинарға дайындалу
және сабақтың өзі жүйелі жұмысқа үйрететіндігіне мән беріп отыр.
Семинардың жоспары барлық студенттерден бір ... ... ... ... ... ... бір жақтық дайындық кейде ... ... ... ... сабақтарда бірдей жағдайды
қалыптастырады. Студенттер бір әдебиет көздерімен ... ... не ... ... ... ... Сондықтан біз
студенттердің семинар сабағына дайындығын өзгерту ... деп ... ... ... ... ... ... шығуға, тақырып
бойынша әдебиеттерді қарастыруға, қызықты тәжірибе туралы айтуға, кітап
немесе монографияға ... ... ... ... Жан-жақты дайындалу
семинар сабақтарын қызықты да пайдалы жүргізуге алып келді.
Студенттердің ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түрлері қолданылды.
Талқылауға әлеуметтік-мәдени іс-әрекеттің теориясы мен тәжңрибесінен
өзекті мәселе қойылған жағдайда семинар келіссөз формасын ... ... ... ... ... бірге ұйымдарға деген
қазіргі талаптарды меңгерді. Халықтардың ... ... ... ... ... ... (Орал) балалар, жеткіншектер, ересектер үшін
музыкалды-дамытушылық бағдарламалардың мүмкін ... ... ... көп ... ... ... ... Оған қатысушылар тек
ескертулер ғана емес, оны ... үшін ... мен ... да ... ... жағы, потенциалды өзара әрекеттестік, тұтынушылар үшін
әдемілік емес, жүзеге ... ... ... ... оның ... беруі де
бағаланды.
Аталған әдістің пөзитивті рөлін біз студенттерді белсенді ... ... мен ... ... оларды үнемі жетілдіруден көріп
отырмыз. Бұл болашақ маманның шығармашылық ... ... ... тәжірибе алмасу кезінде жаңа идеялар тудырады. Жағдаят-иллюстрация,
жағдаят-мысал, жағдаят-бағалау, ... ... ... ... ... ... мән берілді.
Үдерісті басқаруда жағдаяттар ситуациялық міндеттерге айналып отырды.
Оларды ... ... ... тек ситуацияға талдау жүргізуі ғана
емес, негізделге шешімдер де қабылдау керек ... әдіс ... ... ... ... ретінде негізделген
шешімдерді қабылдауда біліктер мен дағдыларды жетілдіруге әсер етті. Нақты
мәселені анықтау, мақсатты дұрыс қою және ... ... ... ... ... ... Бұның барлығы музыкалық-дамытушы
бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік өңделуінде негізгілер ретінде кіреді:
«дөңгелек ... ... оны ... мақсаты (тәжірибелік сұрақ бойынша
тұтас көзқарастар мен ұстанымдарды ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелер тізімі, талқылауға
арналған сұрақтар жиынтығы және т.б.); «дөнгелек столды» ... ... ... ... ... ... ... бойынша әдістемелік
кеңестер, «дөңгелек стол» тақырыбы және оны ... және ... ... ... ... ... әдістемелік өңдеуде міндетті
элементтер болып келесілер табылады: конференция тақырыбы, оны ... ... ... ... ... ... үшін мәселелер),
конференцияны дайындау мен ... ... ... ... ... тізімі.
Этнопедагогикалық тәжірибе объектісі бойынша сапарлық сабақтардың
әдістемелік өңделуі келесілерден ... ... ... тақырыбы, оны
өткізу уақыты (тәжірибемен таныстыру, педагогпен кездесу және ... ... ... ... ... бағдарламасы,
студенттердің әрекеттерін белсендендіруге арналған әдебиеттер.
Біздің оқыту кешеніміз шеңберінде сапарлық сабақтар оқу орындары мен
мәдениет мекемелерінің оқу ... ... ... ... ... ... беру ... мәдениет үйлері, мұражайлар, ауылдық клубтар,
көрмелер және т.б.). бұлар да нақты материал бойынша ... ... ... ... ... таныстыру сипатына ие болмай, нақты тақырыптық
бағытталуы, әдістемелік дұрыс ұйымдасуы болғанда ғана тиімді болады.
Бұндай ... ... ... ... ... зерттеу болып
табылады. Сабақтарды хабарлаудың негізгі әдісі ... ... ... ... табылады. Осы әдістердің үйлесуі хабарлаудың маңыздылығы мен
сенімділігін ... Бұл ... ... ... ... ... өзіндік іс -әрекетке қатысушылар
ды байланыстарын маңызды деп ... ... ... орай ... ... ... ... терең енуге, бұл тәжірибенің
анықтау жолдарын нақтылау ... ... ... үшін ... ... ... болып есептеледі: басқаруда ... ... ... ... нені ескеру керек? Халық музыканттарының
дәстүрі мен ... ... ... ... ... ... сабақ көрмеде, қалалық мұражайларда, кітапханаларда, саятақта
өтетін болса, онда ұйымдастырушы мекеме өкілінің қатысуын ... ... Бұл ... материалға қызығушылықты жоғарылатады, танымдық іс-
әрекетке белсенді элементендіреді ендіреді.
Сабақтардың соңында не естігендігі, ... ... ... ... ... ... бөліктері:
- Музыка үйіндегі досугтік бағдарламаларды жүзеге асыру мен
қалыптастыру тәжірибесінің мағынасына ... баға ... ... ... объектісі);
- Бұл тәжірибенің жағымды және жағымсыз жақтарына тәжірибелік
талдау жасау;
- ... ... ... өзіндік ұжымның жетекшісінің
жұмыстарының тәжірибесінде тарату мүмкіндіктері.
Көрініп тұрғандай, бұл форма бсақалар сияқты студенттердің ... ... ... ... жоғарылатуға көмектеседі. Дайындықтың
шеңбері көбееді, позитивті тәжірибені жинақтау негізінде оның ... ... ... бірі ... индивидуалды тапсырмалар
бере отырып сапарлық сабақтар жүргізу: ересектерге ... ... ... ... ... ... музыкалық «поле чудес»
жүргізу. Студент ұжымды бейнелейді, оны ... ... ... ... ... ... аталған сұрақтар бойынша
дискуссиялқ жағдай жасайды. Осыған орай, ... ... ... ... ... анықталуы, оны шешу үшін ұсынастарды өңдеу өте маңызды.
Сапарлық тәжірибе барысында мерзімдер бойынша ерекшеліктер те ... ... Бұл ... біз ... бағытталған прфессионалаизм жағына
өзгерісті бақылаймыз.
Әрбір іскерлік ойынның әдістемелік өнделуіне ... ... ... іскерлік ойынның тақырыбы, оны ... ... ... бір ... элементтерін өңдеу, оған қажетті білік
пен дағдыны енгізу), ... ... ... ... мен ... мәліметтер, іскерлік ойынға қатысушылардың іс-әрекеттерін
ұйымдастыру ... ... ... ... ... нұсқалары,
әдебиеттер тізімі.
Сабақтарда жағдаяттарды ойнату кең қалданысқа ие. ... ... ... жұмыс істейтін педагог ұйымдастырушылық шешімдер
қабылдауға тура ... ... ... ... ... ... дайындаумен байланысты.
Оқу үдерісінде жағдаяттарды жасау, ұйымдастырушылық міндеммерді шешу
ұйымдастырушылық міндеттерді тәжірибелік модельдеу ретінде көрінеді.
Жағдаятты орындау элементтерін жоғары оқу ... ... іс ... ... модельдеудің пәні ретінде ұжымның, клубтың, кітапханның,
мәдени-спорттық кешеннің өз бетінше жұмысын жоспарлау да, халық алдында
есеп беру де бола ... ... ... топтағы әрбір сабаққа оқыту
сипатын береді, тәжірибе жинауға көмектеседі.
Іскерлік ойындарды ... ... ... ие. ... іс-
әрекетті ұйымдастыру – бұл ... ... ... бейімділіктерге, халықтың сұраныстарына үнемі бейімделу
үдерісі. Бұндай қабылдаусыз маманның қоршаған ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтын, бейімделу үрдісі белсенді жүрген сайын
музыкалық-дамытушы бағдарламалар да қызықты және ... ... ... бұл ... әр ... ... ... көмектеседі. Іскерлік
ойындарда моделдеудің объектісі ретінде осы үрдістің өзі болады. Осылайша,
іскерлік ойындардың ... ... ... кәсіби
дайындау үшін негізгі үш бағыт көрсетіледі: арнайы (базалық), ... ... ... пен ағартушылық саласына жататын іскерлік
ойындар оқу сипатына ие. Оқу ... ... ... ... және ... ... міндетті әрекет етеді. Біліктілікті
дамыту үшін өндірістік ойындар да қолданылады. ... ... және ... ... ... келтіріп көрейік: 1) өзіндік
музыкалық ұжым үшін педагог-жетекшіні таңдау; 2) музыкалық бағдарламалардың
рецензиясын оқыту; 3) ... ... ... мен ... 4) ... ... ... ситуациясы және т.б.
«Рецензент» іскерлік ойыны бір ... әсер ... ... ... кезінде пайда ... ... ... ... ретінде көрінеді. Барлық жағдаяттар тұтас міндеттерді
шешу үрдісінде қарастырылады – рецензенттердің жұмыстарын ... ... ... ... таңдалады, сосын ойын кешені
анықталады, оның көмегімен кез-келген ... ... ... ... ... ойын ... ... бір деңгейіне ... ... ... мен шарттары қатысушылардың білімі мен
тәжірибесіне сай келуі қажет.
«Рецензент» іскерлік ойынына ... тобы ... (20 ... ... ...... ... жаттығулар.
Ойын екі кезең бойынша жүргізіледі:
1. (бірінші сабақ) – ... ену, оның ... ... ... (екінші сабақ) – командалар қалыптастыру, ойын барысы, қорытынды
шығару.
Ойынға ену оның ережелерін түсіндіруден басталады. Ойынға қатысушылар
екі топқа бөлінеді ... ... ... ... (2-3 адам) және
жүргізуші таңдалады. ... ... ... ... ... (2 адам), этика бойынша мамандар (2 адам), ұлттық фальклор
бойынша ... (2 ... ... ... бойынша мамандар (2 адам) және
т.б. Содан кейін екі ... ... ... бағдарлама көрсетіледі.
Әрбір команда бағдарламаға рецензия ... ... ... ... олар ... ... бағдарламаны
бағалауы керек. Мысалы, психологтардың міндеттерін жеңілдету үшін оларға
келесідей рецензия құрылымы беріледі:
1. Аудиториямен байланыстың болуы және ... ... ... ... ояту және ... ... ... басқару.
4. Эмоционалдық.
5. Психологиялық кедергілердің болуы немесе болмауы.
6. Орындаушылардың темпираманті.
Арбитрлердің міндеті – қорытынды шығарып, жеңген команданы анықтау.
Рецензент-мамандар және ... ... ... регламент:
Музыкалық бағдарлама (немесе фрагмент) – 15-20 минут.
Әр командадан ... ... 5 ... ... – бір ... ... ... – 5 минут.
«Өзіндік ұжымдағы педагог-жетекшіні таңдау» ойынының мақсаты жетекшіге
талап қою, әрбір ұсыналған адамдардың мәліметтерін таңдау, дұрыс ... ... Ойын ... үш ... бөлінеді: 1) ойынды жүргізуші; ... ... 3) ... Ойын бес кезеңнен өтеді: 1) ойнның
ұйымдасуы мен ережелері ... ... ... алу, ... рөлдерді бөлісу; 2) өзіндік музыкалық ұжымдасғы әлеуметтік-
психологиялық жағдайына талдау жасау, үш ... ... ... ... ... ... ... мен әскерлік, ұйымдаструшылық
сапалар, біліктер, моральды-психологиялық сапалары мен біліктері. Ұсынылған
адамдарды алдын ала ... ... ... ... ... ... ... 3) ойыншылар-эксперттердің ойыншы- ұсынылған
адамдармен родік қарым-қатынасы. «Идеалды жетекші» ... сай ... ... ... 4) ... ... ... Әрбір үміткердің престижділігін ұпайлық бағалау; 5) Өзбетінше
музыкалық ұжым жетекшісінің қызметіне ең дұрыс үміткерді ... ... ... ... ... өткізейік» ойынында ұлттық колорит анық көрінген, ол
оқу-шығармашылық, имитациялық сипатқа ие. Оның ... ... ... ... ... ... сұрақтары жасалады.ойнаушылар
әр түрлі рөлде көрінеді – клуб жетекшісі, фирма ... ... ... ... ... Бұл ойын ойындық қызмет ... ... яғни ... мәселені шешу үшін өзара қатынас, байланыс,
элементтер ... ... ... ... – досугтік іс-әрекетті
ұйымдастырудағы өзара ... ... ... ... әр үрлі ... бұл ... ... ... рөлін атқарады.
Студенттердің бұл рөлге дайындығын жоғарылату үшін «Шешім» ... ... Ол ... ... қызметкерлерімен берге қолданылады.
Онда келесідей міндеттер шешіледі:
1. шешім қабылдау үшін ақпарат жинау әдістеріне үйрету;
2. ойынға қатысушылардың ... ... ... ... ... дәстүрлік формаларын дамытуға қатысты қолдану;
3. кәсіби, ... ... ... психологиялық,
этикалық, эстетикалық позиция бойынша шешімдер сапасы мен
тиімділігін бағалауға үйрету;
4. ... сала ... ... ... көзқарасы
бойынша оқушыларды бағалау және аттестациялау.
Жоғары кәсіби деңгейде өндірістік сұрақтарды шеше алмау әлеуметтік
педагогтың әріптестерімен конфликтісіне алып ... ... ол ... шеше ... ... ... ... алмайды. Ойын
барысында педагогтың өз ... ... ... ... қабылдау біліктері
қалыптасады.
Көркем-шығармашылық саладағы ... ... ... ... ие. Бұл ... басқаруға болады.
Сабақтарда тәжірибелік кешенді қолдана отырып, біз этномәдени дайындық
үрдісінде студенттер бұл досугтік мерекенің ... ... ... ... ... ... және қалалық тұрғындардың мәдениет деңгейі Батыс Қазақстан
облысының әлеуметтік-демографиялық ... ... ... ... ... өзгерістерге ие. Осыған орай басқарушыларға кәсіби
және этномәдени дайындық мазмұнын талап етеді.
Көркем-шығармашылық бағдардағы мамандардың ... ... ... ... ... ... тәжірибе мен ұлттық музыкалық
дәстүрлерді терең білуге, музыкалық өнердің ... ... ... ... пен ... ... біз ... ұлттық
дәстүрлер, құны жоқ ұлттық тәжірибе, индивидуалды және топтық орындаушылық,
ұллтық мерекелер мен дәстүрлер жүргізу ... ... ... ... ойымызша, ұлттық дәстүрлерді қамқарлы сақтау мен ... ... ... ... ... жағдаятты жеңуге
алып келеді.
Қорытынды
Бүгінгі күні білім беру саласына этномәдени қызығушылықтарды жүзеге асыру
сұрақтары Қазақстанның оқыту мен ... беру ... үшін ... Бұл
халықтың этноұлттық және полимәденитті ерекшеліктерімен және адамдарды өз
халқының тілі, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда этномәдени білім беру деп аталатын оқыту
мен ... жаңа ... ... ... Жүргізілген зерттеулер
этномәдени білім беру мәселелерін зерттеумен және ... ... мен ... ... ... ... ... мәдени зерттеулердің негізі боа алатын жаңа теориялық,
әдістемелік және әдіснамалық сұрақтарды шешуге көмектесті.
Этномәдени білім берудің өзіндік теориялық және ... ... ... ... теориясы, этнопедагогика, этнопсихология, қазақ
философиясының әдістемелік ... ... ... ... ... беру ... ... білім беру саласындағы болашақ
мамандарды ұғымдық-терминологиялық аппаратпен, мәдениеті, тілі, дәстүрлері,
психикалық мұралары, этникалық санасы, тәрбие мен оқытудағы ... ... ... ... халқының маңызды этноерекше сапалары ... ... ... Республикасының біім беру, мәдениет, өнер салаларына этномәдени
мамандар дайындаудың құрылымдық-логикалық моделі бұл ... ... ... негізін және оның көп компонентті құрамы: мақсаттары,
міндеттері, объектісі, пәні, қызметтері, әдістері, ... ... ... ... базасын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл
дайындықтың мазмұнын құнарландыратын бай және шынайы халықтық-дәстүрлік
негіздерге ... орын ... ... үрдісінің мазмұны қазақ
халқының ... ... ... ... өмір салтының
ерекшеліктерін ескере отырып міндетті түрде нақтыланады.
Зерттеу этномәдени білім ... ... ... және ... ... және ... тұтастығы) принциптерін жүзеге асыру және ... ... ... ... ... ... тану мен ... өзінің ішкі
мазмұны бойынша қазақ халқының тәрбие ... ... ... ... ... ... жән ... негіздерді жасау біздің этномәдени білім беру
технологияларымызды тек кәсіби ... ... ғана ... ... ... ... ... білім беру саласына ендіру мүмкіндіктерін шешу
туралы болжамды нақтылап отыр.
Зерттелініп отырған мәселе үлкен ... ие, ол ХХІ ... ... тіл, ... мен ... дамыту мен сақтауға ұмытылсына ие.
Этномәдени білім берудің мақсатын жүзеге асыру үшін этномәдени білім беру
кеңістігін құруды қажет етеді, ол ... ... ... ... ... беру ... ... масштабты реформасы этномәдени білім беруді
анықтаумен байланысты күрделі ғылыми ... ... бола ... ... ... ... ұсыныстар мен күрделі зерттеулер қажет:
• билік органдары, білім беру мекемелрі, ғылым, оқу орындары,
ұлттық-мәдени ... ... ... ... мен
ұйымдар, білім беру саласында ұлттық қатынастарды ... ... ... ... ... ... өмір сүру салтын урбанизациялау
жағдайларында халықтардың этномәдени ерекшеліктері сақтау;
• эмеосаралық бейімделудің қалыптасу тетіктеріне педагогикалық және
психологиялық ... ... ... ... және т.б. ... ... зерттеулерде негізгі күштер ұлттық ... ... ... ... ... ... интеграциялануына бағытталуы керек.
Этномәдени білім берудің қалыптасуы үшін ғылыми қамтамасыз ету үшін
аталған мәселе бойынша университеттерде ... ... бер ... ... ... мен ... ... бойынша арнайы кафедралар құруды ескеруі керек.
Этномәдени білім берудің ... ... ... беру
қажеттіліктерін қанағаттандыру шете ... ... ... ... ... ... ... Германия, Корея,
Польшаға студенттер мен өкілдердің алмасуын қамтамасыз етіліп отыр.
Аталған ... ... ... ... ... ашу: ... Славиан, Неміс және тағы басқа, олар этномәдени
білім берудің мақсаттарын жүзеге асырумен ... әр ... ... ... тілі мен мәдениетін жоғарылатуға көмектесер еді.
ЮНЕСКО, Аз халықтардың тілдері бойынша ... ... ... ... ... ... ... қатысу өте маңызды.
Этномәдеи білім беру жүйесіне өту оңай шару емес, оның ... бер ... ... және ... ... ескере
отырып, ұзақ перспективаға созылатын ... беру ... ... ... ... үш ... ... болады.
Бірінші, дайындық кезеңінде этномәдени білім беру кеңістігін қалыптастыру
үшін ... ... ... Бұл ... ... ... қорғау, мәдени еркіндік пен құқықтарын қамтамасыз ету бойынша
заңдық акттар өңдеу. Этномәдени білім беру мәселелері ... ... мен жан ... ... ... дайындау және қол қою.
Этностардың тілдері мен мәдениеттерін дамыту мен қайта жаңғырту, ... ... және ... ... қабылдау. Аудандық
эксперименталды аумақ жүйесін құру. Мониторинг режимінде халықтардың білім
беру және этнмәдени қажеттіліктерін үздіксіз ... Әр ... ... орындарында жаратылыстану және гуманитарлық ... ... ... ... беру тұжырмдамалары жасау. Жаңа ұрпаққа
арналған оқу-әдістемелік әдебиеттер мен оқулықтар ... ... ... ... мктептер мен жоғары оқу орындарында,
сырттай оқу ... ... ... беруді енгізу. Мемлекеттік тілде
сабақ беретін мұғалімдерді дайындау қажет болады.
Мұражай, Фолбклорлық-этнографиялық ... ... ... үшін жағдай
туғызуы керек.
Үшінші, соңғы кезеңде эксперименттік және типтік оқулықтар, оқу құралдары
мен анықтамалар, ... ... ... ... ... көзделіп отыр. Этникалық топтардың тілдерінде мерзімдік басылымдар
шығаруды орындау. Қазақстанда тұратын халықтардың тілдерінде ... ... ... ... ... бөлу ... ... жұмыстардың ортақ сызығы болып олрадың Қазақстан
Республикасында этномәдни және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... білім берудің мәселелерін тұтас зерттеумен және
ғылыми негізделген практикалық қорытындылар мен ... ... жаңа ... этнологиялық, философиялық, саяси және
мәдениеттанушылық зерттеулердің негізі бола алатын жаңа ... және ... ... шешуге көмектесті.
Дипломдық жұмыс ұлттық мектептердің бастауларын дамыту және нығайту, ана
тілі мен мәдениетінің ... ... ... ... ... қызметтерінің барлығына қол жетерлік болу, оқыту мен ... ... ... ... ... ... кезде
этномәдени білім беру қызығушылықтары жүзеге асатынын дәлелдеді. Этномәдени
білім беру ... ... ... ... ... және ... ... келесілердің қажеттілігін
көрсетіп отыр:
• құрылымдық өзгерістер, оқушылардың ... ... ... ... және ... ... ... асуын
қамтамасыз ететін білім беру мекемелерінің жүйесі мен ... оқу ... мен ... ... ... және ... ... білім беру стандарттарымен
сәйкес және базистік оқу жоспарының негізіне қамтамасыз ету;
• білім беру ... ... ... ... беру ... қарастыру негізінде.
• білім берудің аудандық компонентерін ескеру, этностар мен өмір
сүретін этникалық топтардың ... мен ... ... ... ... ... факультативтердің мазмұнын толықтыру.
Этномәдени білім берудің негізгі мақсаты ... және ... ... ... ... ... және ... индивид тәрбиелеу үрдісіне тән:
• кезңдер (пропедевтика, оқыту, тәжірибеге ену);
• құрылым немесе ... ... ... ... кезеңдер (бастапқы, негізгі, қорытынды).
Этномәдени сұраныстарды қанағаттандыруға бағытталған білім беру
үрдісінің ... ... ... ... ... екітілді білім беру
тұжырымдамасы болып табылады.
Республикада ... ... ... жасалған. Ерекше тілдік
саясаттың ... ... ... жүйелілік, біртіндеушілік, кешенділік,
өзара түсіністік пен толеранттық есептеледі, олар тұтас педагогикалық ... ... ... принциптерімен үйлесімді байланысады.
Ғылыми зерттеулердің нәтижесі негізінде келесідей қорытындыға ... ... ... дамуға көшу ұлттық рухани бағдарлардың,
адамгершілік және мәдени құндылықтардың, дәстүрлер мен ғұрыптардың, ... мен ... ... ... ... ... Ол үшін мемлекетке
құндылықтардың ұлттық ... ... беру ... ... ... ... ... білім беру жүйесі керек.
Қазақстан Республикасында білім беру жүйесі бүкіл тарихтың барысында
қалыптасқан түпкілікті ... ... мен ... ... ... әлемдік өркениеттің мұраларына, құндылықтарына, қазақ
халқының және ... ... ... ... ... барлық ұлттың
рухани және адамгершіліктік дәстүрлеріне сүйенуі керек. Бұл шын мәнінде де
ерекше ... беру ... ... ... ... әрбір этносқа ойлау
ерекшеліктер, әлемге деген қатынас, ерекше этникалық мінез-құлық, этникалқ
стериотиптер тән.
Этномәдени білім беру ... ... ... ... негізігі пастулаты гуманизм, жеке адамның қызығушылықтаның
ерекшелігі идеясы болуы керек. Әрбір азамат өзінің этномәдени ... ... ... асыру құқығына ие. Бұл құқық мемлекеттің
Конституциясымен кепілдік ... ... ... ... ... болмауы керек. Мемлекет таңдау еркіндігін ұсынады, идеология
емес, білім беру аксиологияын ұсынады.
Этномәдени білім беру қызығушылықтарын жүзеге асыру бойынша мемлекеттің
іс-әрекетін ... ... идея ... оқытуда дифференцация және
интеграцияның үйлесімді байланс идеясы болуы керек. Қазақстандағы ... ... беру ... ... үшін тең ... ... ... этномәдени ерекшеліктерін есеретін және қолданатын білім
беру типі қажет: қабылдауың этникалық әр түрлі ... ... ... ... ... ... бағдарларының этникалық
бастаулары.
Бұндай ... ... ...... ... ... ... мәдениетінің өзара байланысуына негізделген қазақстандық
патриотизм.
Өзін өз халқының бөлігі, ... ... ... ... ... сезінуі маңызы болып отыр.
Бұндай мектеп – бұ «әрекеттер жүйесіндегі негізгі ұғым, ол арқылы әрбір
адам өз ... оның бай және ... ... оның ... қатысты
болуына мақтаныш сезімін сезінуге көмектесетндей ... ... беру ... ... ... ... ... ретінде емес, педагогикалық тұжырымдама және саясат феномені ретінде
қарастыру керек.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан мектептеріндегі орта білім беру жүйесі76 бет
Ардағым –ата жұрт4 бет
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Отандық білім беру64 бет
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет
Психологияның дербес ретінде дамуы7 бет
Химияны оқытуда аяушылық технологиясын қолдану және оның артықшылықтары мен кемшіліктерін талдау55 бет
Құқықтық тәрбие жайлы31 бет
Адам өліміне әкеп соғатын жеке тұлғаға қарсы қылмыстың сипаттамасы53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь