Су-тіршіліктін қажетті шарты, тіршілік факторы

1. Су.тіршіліктін қажетті шарты, тіршілік факторы.
2. Жер су қоры.
3. Судың сандық мөлшерінің сарқылыуы мен ластану мәселелері.
Жердегі барлық су біртұтас. Олар атмосферамен, литосферамен қатар және қабат-гидросфераға бөлінеді. Ол тіршілік ортасы ретінде ерекше қасиеттермен сипатталады.
Судың қасиеттері. Биосферадағы маңызды процестерге әсерін анықтайтын судың өзіне тән қасиеттері:
1) Табиғат ресурсы және зат ретіндегі сарқылмайтыны. Жердегі барлық ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге: сұйық, газ тәрізді және қатты күйге өтуіне байланысты мұндай қасиетке ие болатын бірден-бір ресурс.
2) Суға қату кезінде көлемінің артуы және сұиыққа өту кезінде көлемінің кемуі тән.
3) Ең жоғарғы тығыздығы +4с-да байқалады.
Табиғи және биологиялық процестердін маңызды қасиеттері осыған байланысты болады. Мысалы, су қоймаларының терең қатуының болмауы.
4) Жылу сиымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
5) Тек оң ғана емес, теріс температурада қатты күйден (мұз, қар) бірден бу тәрізді күйге өтеді. Мұндай құбылыс-сублимация деп аталады.
7) Дисперсті ортада, мысалы, ұсақ саңылаулы топырақтар немесе биологиялық құрылымдарда байланысқан немесе таралған күйге өтуі. Мұндай жағдайда судың қасиеттері өте күшті өзгереді (қозғалғыштығы, тығыздығы, қату не булану температурасы, беттік керілуі және т.б) Бұлардың табиғи және биологиялық жүйелердегі процестердін жүруі үшін маңызы зор.
8) Әмбебап еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ. Судың аталған және басқа да қасиеттері биосфералық процестерге, тірі ағзалар мен олардың мекен ету орталарына орасан зор әсер етеді.
Су- атмосфераның оттегімен толығуының (фотосинтез процесінде) бірден-бірі көзі. Ол геологиялық (үлкен) және биологиялық (кіші) зат айналымдардағы химиялық элементтер мен қосылыстардың миграциясының
6) Булану мен еру кезінде жылу сіңіріледі және будан коденсация мен қату кезінде жылудың бөлініп шығуы тән.шарты болып табылады.
Қазіргі түсінік бойынша тіршілік суда пайда болған. Алғашқы кезеңдерде тірі ағзалар судан өте әлсіз бөлінген еді. Кейін ағзалар тәуелсіз су балансына өте бастады. Ағзалардың денесіндегі судың сапалық құрамы мен ондағы судың мөлшерін белгілі бір деңгейде ұстап тұратын құрылымдар пайда болды.
Қазіргі күнге дейін денесіндегі судың мөлшері қоршаған ортаның ылғалдылығына тәуелді (пойкилогидірлі) ағзалар (балдырлар) сақталған. Бірақ, қандай топқа жатпасын денесіндегі судың мөлшері 50% кем болмайды. Көптеген пойкилогидрлі ағзалардағы судың мөлшері 90% жоғары болуы мүмкін. Неғұрлым ағза жоғары ұйымдасса, соғырлым оның денесіндегі судың мөлшері тұрақты болады.
Ж. Ж. Жатанбаев.
Оқу әдістемелік құрал
А.К. Сатбаев.
А.Б. Жілдібаева.
        
        Жоспар
1. Су-тіршіліктін қажетті шарты, тіршілік факторы.
2. Жер су қоры.
3. Судың сандық мөлшерінің сарқылыуы мен ластану мәселелері.
Су бұл өмір.
Су ресурстарының экологиялық мәселелері.
Су-тіршіліктін ... ... ... ... ... су ... Олар ... литосферамен қатар және
қабат-гидросфераға бөлінеді. Ол тіршілік ортасы ретінде ерекше қасиеттермен
сипатталады.
Судың қасиеттері. ... ... ... ... анықтайтын
судың өзіне тән қасиеттері:
1) Табиғат ресурсы және зат ретіндегі сарқылмайтыны. Жердегі барлық
ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр ... ... ... ... және қатты күйге өтуіне байланысты мұндай қасиетке ие болатын
бірден-бір ... Суға қату ... ... ... және ... өту ... ... тән.
3) Ең жоғарғы тығыздығы +4с-да байқалады.
Табиғи және биологиялық процестердін маңызды ... ... ... ... су қоймаларының терең қатуының болмауы.
4) Жылу сиымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
5) Тек оң ғана ... ... ... ... ... (мұз, ... бу тәрізді күйге өтеді. Мұндай құбылыс-сублимация деп аталады.
7) Дисперсті ортада, мысалы, ұсақ саңылаулы ... ... ... ... ... таралған күйге өтуі. Мұндай
жағдайда судың қасиеттері өте күшті өзгереді (қозғалғыштығы, тығыздығы,
қату не ... ... ... ... және т.б) ... ... ... жүйелердегі процестердін жүруі үшін маңызы зор.
8) Әмбебап еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ. ... және ... да ... ... ... тірі ағзалар мен
олардың мекен ету орталарына орасан зор әсер етеді.
Су- атмосфераның оттегімен ... ... ... ... ... Ол ... ... және биологиялық (кіші) зат
айналымдардағы химиялық элементтер мен қосылыстардың ... ... мен еру ... жылу ... және будан коденсация мен
қату кезінде жылудың бөлініп шығуы тән.шарты ... ... ... ... ... суда ... болған. Алғашқы кезеңдерде
тірі ағзалар судан өте әлсіз бөлінген еді. Кейін ... ... ... өте ... Ағзалардың денесіндегі судың сапалық ... ... ... ... ... бір ... ұстап тұратын құрылымдар пайда
болды.
Қазіргі күнге дейін денесіндегі судың ... ... ... ... ... ағзалар (балдырлар) сақталған.
Бірақ, қандай топқа жатпасын денесіндегі ... ... 50% кем ... ... ... ... ... 90% жоғары болуы мүмкін.
Неғұрлым ағза жоғары ұйымдасса, ... оның ... ... ... ... ... судың үлесі 60%-ға жуық, бірақ жекеленген мүшелер ... ол ... ... ... ... судың мөлшері
| ... ... ұлпа ... ... ... ... ... % ... |60 ... ... ... | ... |20 ... |25 ... |70 ... ет |75 ... |79 ... |85 ... |95 ... ... 10%-12% суды ... ... әкеліп
соқтырады. Пойкилогидрлі ағзалар денесіндегі судың 90% дейін мөлшерін
жоғалта алады.
Судың ... ... ... ... нашар зерттелген. Еріген
қар суының жақсы қасиеттерін адам ерте ... ... ... ... ... ... ... өнімділігінің артуына әкеледі. Тау
Оттексіз су тірі ағзалардың өліміне әкеледі. ... ... ... бір ... ... айырылған суды қысқа уақыт аралығында
пайдалану өсімдіктердің ... ... ... ... су ... ... температураларға қатынасын
өзгертеді. Ол тек -15°С–20°С қатады. Бұл өсімдікке қыстағы судың мөлшерін
ұстап тұра ... үсіп ... ... мүмкіндік береді.
Жылу сыйымдылығының жоғары брлуы және булану кезіндегі жылуды сіңіруге
қабілеттілігі ... ... ... ... ... жүйелердегі салқындатушы агент болып табылады. Ол
планетаның шектен тыс ысып ... ... ... ... ... ... бола тұрып, ... ... ... ... негізгі агенті болып қабаттарының ұзақ өмір
сүруі еріген қар суын ... ... ... ... ... ... ... онда түзілетін
өнімнің су сыйымдылығына ... ... ... ... ... ... ... сипатталуы мүмкін.
Бидайдың бір тоннасын алуға 2500 т су, күрішке – 4560 т, ... ... т, сиыр ... – 30000 т су ... адам үшін тек биологиялық қана емес, сонымен қатар, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... үшін
адамға тәулігіне 2-5 литр су қажет. Алғашқы кезде адам осы ... ... ... ... ... қажетті судың мөлшері
арта түсті. Су ... ... ... ... ... ... туады.
Мәліметтерге қарағанда ертедегі ... су ... ... суды ... ... ... ... жойылып кеткен.
Су барлық дерлік технологиялық процесстердің бөлінбес элементі ... ... ... Оған ... жылдамдығының жоғары болуы тән.
Мысалы, 1 т ... ... үшін 30 т су, ... т, ... – 500 т,
синтетикалық талшықтарды алуға 5000 т су қажет.
Қазір дүние ... ... ... алғанда тәулігіне әр адамға шаққана
1500-2000 литр су тұрмыстық-коммуналдық қажеттіліктерге жұмсалынады. Судың
негізгі өнеркәсіптік және ауыл ... ... ... ... ... ... ... Кларктың (АҚШ) мәліметтері
бойынша соңғы 50 жылда мұнайдың бағасы 10 есе, ал тұрмыстық қажетті суға ... 100 есе, ауыз суға – 1000 есе ... Ауыз суды шыны ... ... ... ... ... таза су маңызды ұлттық көзіне
айналып отыр.
Қазірдің өзінде су ... ... ... ... ... Мысалы, Колумбия өзенінің суы үшін АҚШ пен Канада ... ... суын ... үшін ... ... арасындағы
шиеленістердің тууы белгілі.
Жердегі су қоры.
Жердегі судың әлемдік қоры ... зор. Олар 1353985 мың км³ ... ... барлық суды біртекті етіп Жер бетіне жайсақ,
оның қалындығы шамамен 2,5 км болар еді. ... ... ... ... 11022 м (Мариан шұңғымасы).
Жердегі судың басым көп бөлігі тұзды су, ... ... Ол ... 97,5% ... ... ... тұщы судың көлемі де өте көп. ... 35 млн. ... ... ... ... өзгермелі жағдайында Жердің су балансы
төмендегідей болады. ... ... ... ... теңеседі. Екі
шама да 577000 км³/жылына жуық. Мұхиттың булануы жауын-шашыннан ... ... ... кері ... ...... жауын-шашыннан
47000 км³/жылына кем. Осы су өзен ағыстарымен мұхитқа қайтарылады.
Қазіргі кезде әлемдік су ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінен жыл сайын 430-550 км³ артық алады. ... ... ... ... ... келеді (соңғы жүз жылда 15
см). Қосымша ылғалдың 75% мұхиттар мұздықтардың еруі, 18,5% - жер ... ... 7% - ... ... ... ... толық буланбауы (47000 км) жылудың
жетіспеуінен емес, экожүйенің реттеушілік рөліне байланысты ... ... ... су қоры
| ... | ... ... ... % ... түрі |мың км³ | |
| | ... қордан |тұщы су |
| | | ... ... қоры |1353985 |100 |— ... ... | | | |
| ... |1350955 |97,5 |— ... ішіде: | | | ... ... |1338000 |96,5 |— ... асты |12870 |1,0 |— ... |85 |0,006 |— |
| Тұщы |35029 |2,5 |100 ... ... | | | ... мен | | | ... қар |24064 |1,74 |68,7 ... асты |10530 |0,76 |30,1 ... асты ... | | | ... |300 |0,022 |0,86 ... |91 |0,007 |0,26 ... су |17 |0,001 |0,05 ... су |13 |0,001 |0,04 ... су |1 |0,0001 |0,003 ... суы |12 |0,0009 |0,003 |
| |2 |0,0002 |0,006 ... ... ... сарқылуы мен
ластану мәселері
Қазір адам әр түрлі су көздерінен алып, тұщы судың табиғи ... ... –ын ... ... ... ... алынуы сырт көзге судың
жетпеуін туғызбау керек сияқты.Оның үстіне ол сарқылмайтын ресурс ретінде
зат алмасуға ... ... су ... қайтып келеді.Бүкіл гидросфера
аумағында судың таусылуы мүмкін емес, бірақ бұл ... ... ... мүмкін.
35 млн. км³ тұщы судың шамамен 70%-ы ... ... мен ... ... болады. Бұл суды адам іс жүзінде пайдаланбайды.Олар «өлі» су ... ... ... су атмосфералық су мен тірі ағзалардағы су
пайдаланылмайды. Батпақтардың суын пайдалану ... ... ... суды ... ... Тұтас алғанда адамзат шамамен 3 млн. ... ... ... Бұл ... ... мүмкіндіктеріне байланысты.
Табиғи су көздерін пайдаланғанда су ресурстарының қайта қалпына келу
жылдамдығын ... алу ... ... ... оның ең ... шамасы өзен суларына тән
екенін көрсетеді.(12-16 тәулік). Көл сулары орташа шамамен 17 ... ... тек 1400 ... соң ... келеді. Жер астының ... су қоры ... ... ... ... атмосфера- жауын-шашын-
кұрлық- зат жүйесіндегі зат алмасуға қатыспайды. Қазіргі кезде ең ... ... жер асты ... ... ... көп ... ... тез
таусылуы мүмкін.
2-кесте
Гидросфераның әр түлі категориялы суларының
қалпына келу жылдамдығы.
|Сулардың категориясы ... келу ... ... |16 күн ... ... ... |
| |11-12 күн) ... |8 күн ... ... |1 жыл ... |5 жыл ... ... ... ... горизонтардың |1400 жыл ... ... | ... мұхит |2500 жыл ... 63 жыл) ... және ... ... ең тиімдісі – жылдам қайта келуі,
жеңіл алынуы, территорияда салыстырмалы бірқалыпты ... ... ... ... қабілетіне байланысты өзен сулары болып
табылады. ... ... суды ... ... өзен ... ... дүние жүзі бойынша пайдаланылатын судың жалпы мөлшері 4000 км³
(4 трлн. м³) жақын. Судың негізгі бөлгі ... ауыл ... ... да салаларда қолданылаады.
Қайтымсыз суды қолдану негізінен суармалы егістікке тән.Бұл жерде ол 60-
70% және одан да жоғары.Бұл кезде суды ... ... ... ... ... байланысты және ол судың берірген аймақтың су
алмасуынан шығарылуына ... ... өзен ... ... ... ... де ... негізгі көлемі су тасу кезінде байқалады (қоңыржай ... ...... ... –мұздықтардың еруі кеэінде, жазда,
экватор маңында – жауынды кезінде).
Ағыстың ақытында әртектілігін ... үшін су ... су ... Бірақ бұл кезде де өзіндік теріс әсері ... ... ... алу, су қоймасының бетінен судың көп
булануы және т.б. құбылыстармен байланысты. Олай ... ... тұщы ... көп ... ... адам мен ... ... үшін судың жетіспеуі
мүмкін. Ол судың жетіспеуі мүмкін. Ол судың жекеленген ... ... ... ... біртекті емес таралуына, уақыт бойынша су
қорының ... ... суы ... қайтымсыз пайдалану және
т.б.құбылыстармен байланысты болады. ... өте келе ... ... ... іздеу қажет.
Судың ластану мәселесі. Ластануға судың барлық ... ... әр ... ... ... ... ауыз ... сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын
маңызды факторлардың бірі ... ... ... денсаулық сақтау
ұйымының мәліметтері бойынша судың сапасының төмен болуы себепті шамамен 5
млн. адам (негізінен ... ) ... де, әр ... ... уланған немесе
ауырған адамдардың саны 500млн-нан ... ... ... сулардың құрамында еріген заттар болады. Судағы көп кездесетін
элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады.
Судағы химиялық элементтердің жиынтығы жануарлар мен ... ... ... ... Бұл ... суда ... ... дәлелі бола
алады (15-кесте).
Судың тұздыл ығы әдетте онда еріген химиялық заттардың жалпы мөлшермен
немесе құрғақ қалдықпен (г/л) ... ... ... судың мна
категорияларын бөліп көрсетеді:
3-кесте
Адам қаны ... ... ... ... құрамы.
| ... ... ... % ... элемент | |
| ... суы ... қаны |
| Хлор |49,3 |55,0 |
| ... |30,0 |30,6 |
| ... |9,9 |5,6 |
| ... |1,8 |1,1 |
| ... |0,8 |1,2 ... тұщы су – 1 г/л ... ... – 1–3 ... аз ... – 3–10 ... тұзды және өте тұзды – 10-50 г/л;
• рапа – 50 г/л ... ... ... 35 г/л тұз (3,5% ... 35%0 – ... ... ... мен әр түрлі жүзіп жүрген заттар, сонымен
қатар патогенді ағзалар да болады.
Адам суды оны пайдалану ... ... ... ауыз ... қажеттіліктер үшін, ауыл шаруашылық қажеттілігі үшін және т.б.
Судың ... ... үшін ... ... ... ... ... судың сапасын бағалауда химиялық ... ... және ... ... бактериялық жағдайы төмендегідей анықталады: 1) судағы
бактериялардың ... ... ол ... 1 ... ... ... ... ішек таяқшасы тобының бактерияларының саны ... Ол ... ... ішек таяқшасының шамасы (үштен көп болмауы керек) немесе
коли-титрмен анықталады: Бір ішек ... ... ... ... (300 ... кем болмауы керек) анықталады.
Органолептикалық көрсеткіштерге судыңиісі, түсі, дәмі, мөлдірлігі
жатады.
Судың сапасының маңызды ...... ... ... Оған
гидробионттардың (аэробтар) тіршілігі мен судың өздігінен тазаруға қабілеті
тәуелді болады.
Судың ... ... ... ... ... ... арқылы анықталады (ОБПК). ОБПК ... ... ... қабілетті заттардың ыдырауына (тотығуы) жұмсалатын
оттегінің мөлшері. ОБПК –ні анықтау үшін су ... ... ... ... Оттегін пайдалану, әдетте, 5 күнде бір литр
суда (ОБПК) өлшенеді. ... ... көп ... ... ... және басқа биодеградациялаушы заттармен ластанған.
Суларда биологиялық ыдырауға төзімді заттар көбейіп келеді ... ... ОБПК ... алмайды. Мұндай заттардың
болуын оттегін химиялық пайдалану (ОХПК) ... ... ... Ол су
үлгілерінің күшті тотықтырғыштармен, мысалы, калий ... мен ... ... ... суларды ОХПК 100 мг/л артпаған жағдайда ғана ... ... ... ... мен ОХПК ... қатынасы судың өздігінен тазару
қабілетін көрсетеді.Егер бұл ... ... тең ... ... ... ең ... (биологиялық жолмен ластаушы заттардың барлық дерлік
спектрі ыдырайды) ... ... Ж. ... ... ... Сатбаев.
А.Б. Жілдібаева.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Судың ластану мәселесі15 бет
Лизинг, факторинг, франчайзинг негiзiнде шарттарды жасау және бұзу26 бет
Адамның шығу тегі. Тіршіліктің пайда болуы туралы болжамдар15 бет
Атмосферадағы оттегі эволюциясы5 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет
Биосфера – ғаламдық экожүйе5 бет
Биосфералық деңгей9 бет
Биосфераның құрылысы13 бет
Гетерохрония және адаптация6 бет
Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы және дамуы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь