Шалқар көлі – тарих пен табиғат ескерткіші, туризм, демалыс және емдеу нысаны

Орал өңіріндегі көнеден қалған тамаша ескерткіштің бірі, ол – Шалқар көлі.

Шалқар көлі айрықша экологиялық, ғылыми, мәдени, рекреациялық және эстетикалық құндылығы бар көл.

Көл Орал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 75 шақырым жерде, Теректі ауданында орналасқан.

Бұл Батыс Қазақстан облысындағы ең терең, ірі су айдыны.

Бұл табиғат су айдыны өте көне болып саналады, оның қашан пайда болғаны күні бүгінге дейін талас тудырып келеді. Алайда бір «версия» мейлінше көңілге қонымды. Көл Каспий шегінен мың жыл бұрын тартылған бұрынғы Хвалын теңізінің жұрнағы, сол себепті де тарихқа дейінгі кезде бүкіл қазіргі Каспий маңы ойпаты орнында жоғарыда айтылған теңіз болған.

Есте жоқ ескі заманнан бері Шалқар көлі адам назарын өзіне тарқан, оның жағасын оғыздар, печенег тайпалары мекен етсе, кейіннен қыпшақ, түрік тайпалары – қазақ халқының ата-бабалары қоныс тепкен.

Бұған 921-922 жылдарда Волга Бұлғариясына жасаған сапары туралы араб көпесі-ғалым Ахмед Ибн-Фадланның шығармалары куә. Ахмед Ибн-Фадлан Хорезмнен Бұлғарияға дейінгі маршрутын сипаттай келе, ерте дамыған ортағасырда Еуразия кіндігі палеографиясына көп көңіл бөлген. Шалқар көлі айналасындағы аумақта оғыз мен печенег тайпалары қоныстанғаны туралы оның әңгімелерінде ішінара кездеседі, көлге құятын Шамар, Анкоты, Вабна, (кіші Аңқаты) және көрсетілген – «бұның бәрі үлкен өзендер» деп өзендерге сипаттама берген.

Шалқар көлі айналасына Х ғасырдың өзінде елді мекендер мен қалалар орналасқан. Әртүрлі кезеңдерде көпестер, миссионерлер қонақ болған. Көл жануарлар мен өсімдіктер әлеміне бай болған.

Бұл туралы 1968-1970 жылдарда және 2002-2003 жылдарда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары куә. Сантас үстіртінің дәл оңтүстік жиегінде орналасқан. Бұл су айдыны айналасында печенегтер қоныстанған деген фактіні нақтылай түсті.
1. Ақтанбаев А. Экология.

2. Жатқанбаев Ж. Экология негіздері.
        
        Шалқар көлі – тарих пен табиғат ескерткіші, туризм, демалыс және емдеу
нысаны.
Орал өңіріндегі көнеден ... ... ... ... ол – Шалқар көлі.
Шалқар көлі айрықша экологиялық, ғылыми, мәдени, рекреациялық және
эстетикалық құндылығы бар көл.
Көл Орал ... ... ... 75 ... жерде, Теректі
ауданында орналасқан.
Бұл Батыс Қазақстан облысындағы ең терең, ірі су айдыны.
Бұл ... су ... өте көне ... ... оның ... пайда болғаны
күні бүгінге дейін талас тудырып келеді. Алайда бір «версия» мейлінше
көңілге қонымды. Көл Каспий шегінен мың жыл бұрын ... ... ... ... сол ... де ... дейінгі кезде бүкіл қазіргі
Каспий маңы ойпаты орнында жоғарыда айтылған теңіз болған.
Есте жоқ ескі заманнан бері Шалқар көлі адам ... ... ... ... ... ... тайпалары мекен етсе, кейіннен қыпшақ, түрік
тайпалары – қазақ халқының ата-бабалары қоныс тепкен.
Бұған 921-922 ... ... ... ... ... туралы араб көпесі-
ғалым Ахмед Ибн-Фадланның шығармалары куә. Ахмед Ибн-Фадлан Хорезмнен
Бұлғарияға дейінгі маршрутын сипаттай ... ерте ... ... ... ... көп ... ... Шалқар көлі айналасындағы
аумақта оғыз мен печенег тайпалары қоныстанғаны туралы оның әңгімелерінде
ішінара кездеседі, көлге құятын Шамар, Анкоты, ... ... ... ...... бәрі ... өзендер» деп өзендерге сипаттама берген.
Шалқар көлі айналасына Х ғасырдың өзінде елді мекендер мен қалалар
орналасқан. Әртүрлі ... ... ... қонақ болған. Көл
жануарлар мен өсімдіктер әлеміне бай болған.
Бұл туралы 1968-1970 жылдарда және 2002-2003 жылдарда жүргізілген
археологиялық ... ... куә. ... ... дәл ... ... Бұл су ... айналасында печенегтер қоныстанған деген фактіні
нақтылай түсті.
Қалалық типті мекендердің ірісі – Ақ мешіт мекені. Ол ... ... ... ... ... ... ... XVIII-XIX ғасырларға
жатқызуға болады. Өңірдегі отырықшы қала мәдениеті ескерткіштерінің ең
ірісі.
Бұған ұқсас ескі қала Атырау облысындағы Сарайшық қаласын алуға болады.
Табиғат нысаны ... ... ... ... ... ... академик
П.С.Палластың басқаруымен Ресей Академиясы ғылымдарының зоологиялық
экспедициясы кезінде зерттеле бастады. П.С.Паллас көлдің жан-жақты сипаттап
қана қоймай, балық ... оны ... мен ... ... да ... айдынының шикізат базасы туралы, су айдынын реттейтін ғылыми-қорытынды
шаралар туралы терең білім алу қажеттілігін, ХІХ ғ. ортасында өнеркәсіптің
қарқында өсуі анықтап берді.
Географиялық ... ... 1952 жылы ... ... ... ... мен балық аулау кәсібінің жағдайы бойынша экспедиция
ұйымдастырылды (Бэр, 1860). Бэрдің экспедиция бойынша көмекшісі
Н.Я.Данилевский ... ... ... оның ... ... құрамын,
тереңдігін баяндап, судың сұлбалық жоспарын жасады. Сонымен қатар оның
ихтиофаунасы туралы кейбір мәліметтерді де келтірді (Данилевский, ... ... ... сақтаудың алғы шарттарының бірі ретінде
Н.Я.Данилевский: «Тұщы судың құйылуының ағымын азайтады, оның сапасын
бұзады, ... ... ... су ... ... бүкіл
бассейннің байлығын жойып жіберуі мүмкін» - деп, су жүйесінің тұрақтылығын
анықтаған.
Шалқар көлінің физикалық-географиялық шарттары туралы қысқаша сипаттамасы,
оның жаға ... ... ... ... ... ... ... бассейнде балық аулау кәсібі жағдайын зерттеген
Н.А.Бородин еңбектерінде қамтылған.
Н.А.Бородин – ... ... 1861 жылы Орал ... ... ... ... ... алтын медальмен тәмамдап, Петербург
университетіне оқуға түседі. жаратылыстанушы, кейіннен Кеңес ғалымы,
Гарвард және Кембридж университеттерінің профессоры. Көптеген жылдар бойы
балық ... оның ... ... көлі мен ... ... ... ... өсіру тәжірибелерімен айналысқан. Оған шалқар селедкасы мен
шалқар торта балығы туралы алғашқы сипаттамалар тиесілі. Шалқар көлінің
гидрофаунасын зерттеу негізінде ғалымдармен көл ... ... ... су ... ... су ... ... геологиялық дәуірдің
реликтісі болып табылады деген пікірлер айтылды. Кейбір қазіргі ... ... ... рет 5-7 млн. Жыл бұрын шекарасы қазіргі ... Қара ... Азов ... ... ... және Арал ... шекара
шегінен асып, тұзы аз Понтикалық көл-теңізде пайда болған.
Қазақтың белгілі ... ... ... Мемлекеттік лауреаты, Шалқарда
дүниеге келген Х.Есенжанов өзінің «Ақжайық» трилогиясында Шалқар көлін
былай сипаттайды: «Шалқар – үлкен көл, оның ... ... ... ал ені ... верст болады. Сағадағы әрі бетін көк толқын бұйралап, теңіздей шалқыған
Шалқар көл жатыр. Көлге борлы ақ тұмсығын төндіре шөккен арғы ... тауы ... ... ... көз жеткісіз судың алыс кенересі көк
жиекпен қосылып доға сызық тартқан. Айналасы атпен жүрсе қос күндік Шалқар
көлі бейне бір ожаудай; ... ... ... ... көп ... Арқа беті
қызыл жарлы Аңқаты өзені – ожау көлдің сабы сияқты».
Көлдің қазіргі көрінісі дөңгелек-жұмыртқа ... ... ... ... ... жатыр. Солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы –
18 километрге жуық, батыстан шығысқа дейінгі ұзындығы – 14 км. ... 18 м, ... ... 12 метр тереңдікті көл түбінің 30 %, ал
екі метрден кем тереңдікті 30 % алып жатыр.
Көлде 1,4 ... ... жуық су ... ... ең үлкен ауданы 24000
га. Желді күндері судың бетін ақ бұйра толқындар жауып, оның шуылы нағыз
теңізді еске түсіреді.
Шалқар ... суы ... ... ... су типіне жатады. Су
құрамында тұз қышқылы, кальций гидрокарбонат, магний және өмірге қажетті
басқа да ... ... бар. ... өзі оның құрамы теңіз суымен ұқсас
екендігін көрсетеді, ал экологиялық жағдайы демалушылардың сауығуына
септігін тигізгендіктен, көптеген теңіз суларынан артық та.
Көлге шығыс ... 2 өзен ... Есен ... ... Аңқаты) және Шолақ
Аңқаты (Кіші Аңқаты), ал
Батыс Қазақстан облысының табиғат – қорығы қоры нысандары
Батыс Қазақстан облысының ... ... және ... ... ... қорығы қорының 10 нысаны жұмыс жасайды.
Олардың ішінде үшеуі ... ... ... ие. Олар – ... және ... ... қаумалы.
Кирсанов зоологиялық қаумалы бұлан, қабан, елік, борсық, түлкі, қоян, өзен
құндызы сияқты сирек кедесетін жануарларды сақтап қалу мен ... ... ... 61,1 ... ... ... ... Теректі және
Зеленов аудандарының аймағында орналасқан.
Жануарлар әлемін қорғау жөнінде ... ... ... кешенін аман-
сау сақтап қалуға себеп болды. Осының арқасында өңірдегі сирек кездесетін
жануарлар түрлері сақталынды. Быковка және Ембулатовка өзендерінің
жайылмалары ... ... ... ... ... ... Орал өңірінің далалық табиғи кешенінің бірегей
тамаша еменді және үйеңкі ормандары сақталған. Олар жануарлар ... ... ... үшін ... жағдайлар жасады, олардың көбісі
тек Батыс Қазақстанда ғана кездеседі.
Өсімдіктер әлемі өте қызықты. ҚР Қызыл кітабына ... ... ... ... қана ... ... көбейген. Мысалы: емен,
қурай, қабыржақ, бүлдірген, алма ағашы, қарақат, мойыл ... ... ... ... ... түрлеріне: бетір, шыбынсалы, қосбас,
шерменгүл, сүйелшөптер тән.
Бударин зоологиялық қаумалы жануарлар мен құстардың сирек түрлері:
европалық қара күзен, орман сусарысу тышқандар, аққұйрық суқарақұс, ... қалу мен ... ... ... мекендейтін жануарлар әлемінің табиғи
ортасын сақтауға, сонымен бірге басқа жануарлар түрлері: қабан, қоян,
түлкі, қарсақ, бұлан, ... ... ... мен пайдалануға ұйымдастырылды.
Қаумалдың ауданы 80,0 гектарды құрайды, Ақжайық және Зеленов аудандарында
орналасқан.
Қаумал аумағында басқа ... ... ... ... ... ... ... ондатраның мекендеуі, көбеюі және сақталуы үшін барлық
жағдайлар жинақталған.
Бұдан басқа, қаумал аймағы Орал ... ... ... су ... мен су папоротник-сальвиниясының мекендейтін ең
оңтүстік жері. Қорғау ... ... ... қана ... жоқ, ... ... ... және оның су қоймасында Қамыс-Самар көліне дейін
орналасты. Қаумалды сақтау орман өсімдіктерін қалпына келтіруге септігін
тигізетін болады.
Соңғы жылдарда зоологиялық қорықты ... – тек ... ... ... ... ... ... аман-сау қорғауға септігін тигізді.
Жалтыркөл зоологиялық қаумалы ҚР Қызыл кітабына енген құстардың ... ... ... ... ... ... ... қарабас шағала
және т.б. сақтап қалу және өсіру мақсатында, сонымен бірге жануарлардың
басқа түрлері: қабан, қоян, түлкі, ... сұр қаз, ... ... ... ... ауданы 19,0 гектарды құрайды, ол Жаңақала ауданында орналасқан.
Жалтыркөл көлінің су айдыны жан-жағынан жіңішке жапырақты қоға, ... ... Қопа ... ені ... 200 м-ге ... ... және оңтүстік-шығыс жағаларында жыңғыл қопалары мол.
Өзен жағалауларын батыстан, шығыстан және солтүстіктен ақ жусанды
өсімдіктері қоршайды.
Қаумал аймағында 70-ке тарта құс түрі мекендеп, ұя ... Оның ... ... ... кітабына енгізілген. Олар: бұйра бірқазан, лашын, ақбас
тырнасы, сұңқылдақ-аққу, отүйрек, аққұйрық суқарақұс және тағы ... дала ... ... ... ... мен ... ... – солтүстіктен оңтүстікке қарай екі аралдың биіктігіндегі Сантас және
Сасай тауларымен бөктерілген.
Сантас тауы. Солтүстік жағалаудағы Шалқар көлі оңтүстік шығысындағы ... 65 км ... ... ... ... ... 75 метр,
аумағы оңтүстіктен егістікке созылып жатыр, ұзындығы 8 км шамасында.
Тау көбінесе ... бор, ... (әк) және ... ... қатты, тік беткейлері оңтүстікке қараған және теңіз бен ... тұр. ... ... баурайларында бор шығады, жергілікті тұрғындар
қазып алады. Қазылған шұңқырларда жыландар мекендейді.
Шығыс және солтүстік баурайында жазықтар тырс-бетегелі даласында шілік және
шайқурай ... ... ... ... ... тән ... ... Қазақстанның Қызыл кітабына
енгізілген.
Солтүстік таудың етегіне қарай сортаңды және жер асты ... ... ... тауы ... геологиялық – ботаникалық ескерткіш болып саналады.
Сасай тауы. Шоқылы Шалқар көлінің оңтүстігіндегі 94 метр биіктікте
орналасқан. Шоқасының ... 400 ... ... ... тауы ... ... көкпек, бұйырғын және осы жердің анықталған биоценозі тағы ... ... бір ... жататын түрлері өскен. Сасай тауының баурайы көлге
қарай созылып жатыр және бетегелі даласы жасыл ... ... гипс және құм кен ... бай, жол ... малтатас пен
шойтастарға қолданылады. Гипс – тұтқыр материалдарды күйдіргенде ... ... және ... ... ... ... қоры бар және болашағы бар екені ескерілуі керек.
Шалқар көлінің айналасындағы бірегей ... ... ... құрамында
калий мен бордың маңызы жоғары.
Бірегей тыңайған жердегі бордың ролі ерекше, ... ... ... ... ... ... Бор элементі борсутекті жанармай құрамында
келіп, реактивті қозғалтқышты өте тез және ... ... ... ... ... реакторларының құрылысында бор
және оның қосындыларының маңызы зор.
Калий және барокалитті тұздары өнеркәсіптің бекітілуімен Шалқардың кен
орындарындағы қор болып ... ... ... ... ... зор
өңір болып есептеледі. Тұзды көкжиектің күшті шоқылы тұздар күмбездері 5
километрден асады.Олар ... емес ... кей ... ... ... ... ... қазбалары өзінің ірі жерлерде болашағы зор кен орындары
калий және бор шикізаттарымен бірге магний, броммен танылған.
Бор мен калийден басқалары 1967 жылы ... ... ... ... ... ауылында күкірт сутегінің көзі табылды.
Сонымен қоса, көлдің аймағында әсіресе, оңтүстік бағытының айналасындағы
Сары-Өмір ... ... ... тұщы сулы ... ... ... ... Ақтанбаев А. Экология.
2. Жатқанбаев Ж. Экология негіздері.

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Солтүстік Қазақстандық өңір солтүстік облыстар шоқтығында ерекше орында25 бет
Су туризмі8 бет
Батыс Қазақстан облысы жайлы63 бет
"Оттегімен емдеу әдістері"4 бет
"Сиырдың тақия қарнына зонд енгізіп емдеу"19 бет
"Сиырдың тақия қарнына зонд енгізіп емдеу."6 бет
1) Суық және ыстық басып емдеу әдістері 2)Емдік балшықтар және емдеу әдістері12 бет
«Мемлекет нысаны түсінігі, түрлері және ерекшелігі»68 бет
«Құрылыс нысанындарындағы өрт қауіпсіздігі»31 бет
Ішкі жұқпалы емес ауруларды емдеу тәсілдері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь